چون من مي دانم که زمان هميشه زمان است» «...و مکان هميشه و تنها مکان است
اولين تصويري که از آن با من حرف زد .مربوط به 3 کودک در جاده اي در ايسلند بود، سال 1965
گفت که اين تصوير برايش .تداعي گر شادماني بود
و اينکه بارها سعي کرده بود با تصاوير ديگري مرتبطش کند
.ولي هر بار بي نتيجه
:برايم نوشت
يک روز مجبور مي شوم آن را تک و تنها در ابتداي يک فيلم بگنجانم
.در ادامه اش هم يک صفحه ي مشکي طولاني
،اگر شادماني را در فيلم نبينند .دستکم سياهي را خواهند ديد
برايم نوشت: من به تازگي از هوکايدو .در ايسلند شمالي برگشته ام
ژاپني هاي پولدار و پر عجله سوار هواپيما مي شوند :بقيه هم با لنج مي آيند
منتظر، بي حرکت .و در حال چرت
همه اينها به طرز عجيبي مرا به فکر :جنگي در گذشته يا آينده مي اندازد
،قطارهاي شبانه، بمباران هاي هوايي .پناهگاه هاي اتمي
تکه هاي کوچک جنگ که .در زندگي هر روزه ثبت شده اند
از شکنندگي آن لحظات معلق در زمان .خوشش مي آمد
از آن خاطراتي که تنها کارکردشان .بر جاي گذاشتن خاطراتي ديگر بود
...او نوشت
چندين بار دور دنيا را گشته ام» «.و اکنون تنها ابتذال نظرم را جلب مي کند
در اين سفر من ابتذال را .در سبعيت قاتلي مزدور جستجو کردم
.سپيده دم در توکيو خواهيم بود
.سابقا از آفريقا برايم نامه مي نوشت
زمان آفريقايي را با زمان اروپايي .و همچنين زمان آسيايي مقايسه مي کرد
مي گفت بشر در قرن نوزدهم با مسأله مکان کنار آمده
و چالش بزرگ قرن بيستم .همزيستي تلقي هاي متفاوت از زمان است
راستي، مي دانستي در ايل دوفرانس شترمرغ استراليايي وجود دارد؟
برايم نوشت که در جزاير بيژاگ .اين دختران جوان هستند که نامزدشان را انتخاب مي کنند
برايم نوشت که در حومه توکيو .معبديست که وقف گربه ها شده
.اي کاش مي توانستم برايت سادگي را وصف کنم بي ريايي آن زوج را
که آمده بودند تا يک تخته چوبي حکاکي شده را در آرامگاه گربه ها قرار دهند
...تا گربه شان تورا آمرزيده شود
.نه، گربه نمرده بود، تنها فرار کرده بود
ولي در روز مرگش هيچکس .نمي فهميد چطور بايد برايش دعا کند
چطور پيش مرگ وساطت کند تا .گربه را با نام صحيحش صدا بزند
بنابراين آنها مجبور شدند هر دو زير باران به اينجا بيايند
تا مناسکي را به جا آورند .که گسست زماني موجود را ترميم مي کرد
...برايم نوشت
زندگيم را در تلاش براي درک» ،کارکرد يادآوري سپري کرده ام
که نه نقطه مقابل فراموشي» .بلکه همپاي آن است
ما به ياد نمي آوريم، خاطره را بازنويسي مي کنيم» .همانطور که تاريخ از نو نوشته شده
چطور کسي مي تواند تشنگي را به ياد آورد؟
.دوست نداشت ذهنش را مصروف فقر کند
اما در تمام چيزهايي که مي خواست نشان دهد .اشباح اربعه الگوي ژاپني هم حضور داشتند
دنيايي مملو از گدايان، آواره ها، .ولگردها و کُره اي ها
،مفلس تر از آن که بتوانند سراغ مخدر بروند .خود را با آبجو يا شير ترشيده مست مي کنند
امروز صبح در ناميداباشي، جايي که ،بيست دقيقه با مرکز شهر فاصله دارد
شخصيتي با هدايت ماشين ها در چهارراه .انتقامش را از اجتماع گرفت
غايت خوشبختيشان يکي از آن بطري هاي بزرگ ساکي خواهد بود
که در روز فنا بروي مقبره ها .ريخته مي شود
من در ميخانه اي در ناميداباشي .يک دور همه را مهمان کردم
از آن جاهايي است که به آدم ها اجازه مي دهد .در عين برابري به هم خيره شوند
سرحدي که در زيرش هر آدمي .به خوبي ديگريست... و اين را مي داند
او برايم از اسکله فوگو .در جزاير کيپ ورده گفت
از آن مدت هاي مديدي که ،آنجا در انتظار قايق بوده اند
،به صبوري سنگ .اما آماده براي پريدن
،آنها مردماني آواره اند .مردماني دريانورد، مردماني جهانگرد
آنها خود را بوسيله آميزش ميان-نژادي .اينجا بروي اين صخره ها با هم وفق داده اند
صخره هايي که پرتغالي ها از آن .به عنوان سرحد مستعمراتشان استفاده مي کردند
،مردماني پوچ، مردماني تهي .مردماني عمودي
صادقانه بگو، تابحال چيزي احمقانه تر از اين شنيده اي
که به مردم همانطور که در دانشکده هاي سينما ياد مي دهند، بگويي به دوربين نگاه نکنند؟
قبلاً برايم مي نوشت: ساحل (آفريقا) تنها ،آنچه نزديک غروب جلوه مي کند نيست
زمينيست که خشکسالي همانطور در آن .تراوش مي کند که آب در قايقي سوراخ
حيواناتي که در بيسائو براي زمان جشن زنده شده اند دوباره به محض آنکه
يورشي تازه دشت را به بيابان تبديل کند .سنگ خواهند شد
اين راز بقائيست که کشورهاي ثروتمند .مدتهاست که از ياد برده اند
.به استثناء يکي... ژاپن
آمد و رفت هاي مداوم من .در جستجوي تضادها نيستند
سفري هستند به .دو قطب نهايي بقاء
.از سي شوناگن برايم حرف زد
نديمه پرنسس ساداکو ...در آغاز قرن يازدهم
.در عصر هيان
آيا ما هرگز مي فهميم که تاريخ واقعاً کجا ساخته شده است؟
حاکمان حکم راندند و براي مبارزه با هم .از راهبردهاي پيچيده اي استفاده کردند
قدرت واقعي در دست .خاندان سلطنت موروثي بود
دربار امپراطور چيزي جز
مکاني براي دسيسه چيني و .بازي هاي فکري نبود
اين گروه کوچک بيکارگان آموختند که چطور از تعمق در ريزترين موضوعات
آسايشي ماليخوليايي را بيرون بکشند
و بدين وسيله بر فرهنگ ژاپني نشاني را بر جاي گذاشتند
که بسيار ژرف تر از عربده ي ميانحال .سياستمداران بود
.شوناگن شيفته فهرست ها بود
..."فهرست "چيزهاي زيبا ..."چيزهاي پريشان کننده"
".يا حتي "چيزهايي که ارزش انجام دادن ندارند
يک روز به ذهنش رسيد که ...فهرستي دربياورد از
"چيزهايي که قلب را به تپش وا مي دارند"
حالا که دارم فيلمبرداري مي کنم .به نظر معيار بدي نمي رسد
من در مقابل معجزه اقتصادي سر تعظيم فرو مي آورم
اما آنچه مي خواهم نشانتان دهم .جشن هاي محلي است
:برايم نوشت
در راه بازگشت از ساحل شيبا به ياد فهرست شوناگن افتادم
ياد تمام آن نشانه ها که آدم تنها با .به زبان آوردنشان قلب را به تپش وا مي داشت
براي ما، آفتاب واقعاً آفتاب نيست ...مگر آنکه تابان باشد
و بهار واقعاً بهار نيست .مگر آنکه زلال باشد
اينجا اطلاق صفت همانقدر گستاخانه است .که چسباندن برچسب قيمت روي اجناس
.شعر ژاپني هرگز جرح و تعديل نمي کند
شکلي براي نام بردن از
،قايق، صخره، مه، قورباغه، کلاغ، تگرگ مرغ ماهيخوار و گل داوودي وجود دارد
.که همه شان را در بر مي گيرد
روزنامه ها اخيراً از ماجراي مردي .از اهالي ناگويا پر شده اند
زن محبوبش سال پيش مرده بود و او خود را به سبک ژاپني
.ديوانه وار غرق در کار کرده بود
حتي ظاهراً به کشف مهمي .در حوزه برق هم دست يافته بود
.و بعد در ماه مه خودش را کشت
مي گويند تحمل شنيدن .کلمه "بهار" را نداشته
:تجديد ديدارش از توکيو را برايم وصف کرد
همچون گربه اي که از تعطيلات به خانه آمده
و بلافاصله شروع به وارسي جاهاي آشنا مي کند
شتابان رفته بود تا ببيند :همه چيز در جاي گذشته است
...جغذ گينزا، لوکوموتيو شيمباشي
معبد روباه بالاي فروشگاه ميتسوکوشي
که ديده بود دختربچه ها .و خوانندگان راک اشغالش کرده اند
به او گفته بودند که اکنون اين دختربچه ها بودند که ستاره ها را مي ساختند و در هم مي شکستند
.و جلويشان لرزه بر اندام تهيه کننده ها مي افتاد
به او گفته بودند که زني جذامي جلوي رهگذران نقابش را برداشته
و هر که را زبان به زيباييش نمي گشود .چنگ مي انداخت
.همه چيز برايش جالب بود
او که به قهرمان شدن داجرها در ليگ بيسبال
يا نتايج مسابقات اسبدواني ،ذره اي اهميت نمي داد
با حرارت از بازي چيونفوجي ،در آخرين مسابقات کشتي پرسيد
،اخبار خاندان سلطنتي را جويا شد ،اخبار شاهزاده
و اخبار قديمي ترين تبهکار توکيو
که مرتب به تلويزيون مي آيد ،تا به کودکان خوبي را بياموزد
همين لذت هاي کوچک را او هرگز
،در بازگشت به يک کشور ،يک خانه و نزد يک خانواده حس نکرده بود
اما دوازده مليون سکنه ناشناس .مي توانستند آن را برايش فراهم کنند
:او نوشت
.توکيو شهريست که قطارها تکه تکه اش کرده اند» ،با کابل هاي برق که سر هم شود
.رگ هايش را نمايان مي کند
مي گويند تلويزيون مردمانش را .بيسواد کرده است
شخص من که هرگز اين همه آدم را .در حال کتاب خواندن در خيابان نديده ام
،شايد فقط در خيابان کتاب مي خوانند
،يا شايد تنها تظاهر به خواندن مي کنند ...اين زرد پوستان
قرار ملاقات هايم را در کينوکونيا مي گذارم؛ .کتاب فروشي بزرگي در شينجوکو
آن نبوغ گرافيکي که به ژاپني ها اجازه داده بود ده قرن پيش از سينما
...سينماسکوپ را خلق کنند
در مقابل سرنوشت غم انگيز .قهرمانان کميک استريپ کم مي آورد
قربانيان نويسندگاني بيروح .و سانسوري اخته گر
گاهي قسر در مي روند .و مي تواني باز روي ديوارها پيدايشان کني
.کل شهر يک کميک استريپ است
.سياره کارتون
چطور ممکن است آدم نتواند مجسمه هايي را به جا آورد
که از باروک پلاستيکي شروع .و به ايستگاه استالين ختم مي شوند
و چهره هاي عظيمي را که چشمانشان .بروي خوانندگان کميک استريپ سنگيني مي کند
،عکس هايي بزرگتر از آدم ها .چشم چران ها را چشم چراني مي کنند
شب هنگام کلانشهر .به روستاهايي تقسيم مي شود
،با گورستان هاي حومه اش زير سايه ي بانک ها
،و ايستگاه ها و معبدهايش
هر منطقه از توکيو بار ديگر به شهري کوچک، مرتب و ساده مبدل مي شود
که در ميان آسمانخراش ها .لانه کرده
ميخانه کوچک شينجوکو او را به ياد آن فلوت هندي انداخت
که صدايش را تنها نوازنده اش ،مي توانست بشنود
اگر اين فلوت در يکي از فيلم هاي گدار يا نمايشنامه هاي شکسپير بود او فرياد مي کشيد
«اين موسيقي جايش کجاست؟»
بعدها به من گفت در نيشي نيپوري در رستوراني غذا خورده
که آقاي يامادا در آن .به هنر پيچيده «آشپزي اکشن» مي پرداخته
گفت که با تماشاي دقيق ژست هاي آقاي يامادا
و روش ترکيب مواد غذاييش
آدم مي توانست در برخي از مفاهيم اساسي مشخص
که در نقاشي، فلسفه و کاراته .کاربرد دارند تعمق کند
ادعا مي کرد که آقاي يامادا در عين تواضع آدمي صاحب سبک بود
و در نتيجه بر عهده او بود که
با قلموي نامرئيش بروي اين نخستين روز در توکيو
.کلمه پايان را بنگارد
،کل روز را جلوي تلويزيونم .اين جعبه حافظه، گذراندم
.با گوزن هاي مقدس در نارا بودم
داشتم عکس مي گرفتم بي آنکه بدانم :باشو در قرن پانزدهم نوشته است
بيد تصوير مرغ ماهيخوار را» «.وارونه مي بيند
تبليغات براي چشمي که به قساوت هاي غربي عادت کرده
به نوعي هايکو مبدل مي شوند.
نفهميدن به طور مشخص .بر لذت مي افزايد
براي لحظه اي کمابيش وهمناک .احساس کردم که ژاپني ياد گرفته ام
اما برنامه اي فرهنگي در ان. اچ. کي. بود .با موضوع جرار دنروال
8:40، کامبوج
از ژان ژاک روسو .به خمرهاي سرخ
تصادف، يا آگاهي از تاريخ؟
در اينک آخرالزمان براندو :چند جمله قاطع و انتقال ناپذير را بر زبان راند
«وحشت يک چهره و يک نام دارد»
«بايد با وحشت دوست شوي»
براي از ميان بردن وحشتي که يک چهره و يک نام دارد
بايد به آن نامي ديگر و .چهره اي ديگر بدهي
فيلم هاي ترسناک ژاپني .زيبايي فريبنده بعضي از جنازه ها را دارند
آدم گاهي از اين همه .وحشيگري حيرت مي کند
و سرچشمه را در آشنايي مردم آسيا با رنجي جستجو مي کند
که ايجاب مي کند حتي درد هم .زينت شود
،و آنگاه پاداش فرا مي رسد
ديوها واژگون شده اند .و ناتسومه ماساکو به پا مي خيزد
.زيبايي مطلق هم نام و چهره اي دارد
،اما هرچه بيشتر تلويزيون ژاپن را نگاه کني .بيشتر حس مي کني اين اوست که نگاهت مي کند
حتي اخبار تلويزيون هم شاهدي بر اين مدعاست
که کارکرد جادويي چشم .در کانون همه چيز است
.وقت انتخابات است
نامزد پيروز چشم خالي "داروما" را سياه مي کند
،که خداوند بخت است درحاليکه نامزدهاي مغلوب
،غمگين اما موقر .داروماي يک چشمشان را با خود مي برند
تصاويري که فهمشان از همه سخت تر است .تصاوير اروپا هستند
من تصاوير فيلمي را تماشا کردم .که نوار صدايش بعداً قرار بود اضافه شود
.در مورد لهستان شش ماه وقتم را گرفت
در عين حال هيچ مشکلي با .زلزله هاي محلي ندارم
اما بايد بگويم که زلزله ديشب :کمک زيادي کرد تا مرا متوجه يک مشکل کند
:شعر از نا امني زاده مي شود يهوديان آواره، ژاپني هاي زلزله زده؛
با زيستن بروي فرشي که طبيعت طناز آماده است در هر لحظه از زيرشان بکشد
عادت کرده اند که در دنياي ظواهر زندگي کنند؛
.سست، فاني و ابطال پذير
،دنياي قطارهايي که از اين سياره به ديگري پرواز مي کند .دنياي آن سامورايي که در گذشته اي بي تغيير مي جنگد
:به اين مي گويند «ناپايداري چيزها»
.همه را ديدم
همه را تا آنکه به برنامه آخر شب .به اصطلاح بزرگسالان رسيد
،همان رياکاري کميک استريپ ها درش بود .اما يک رياکاري رمزدار
،سانسور معيوب سازي برنامه نيست .بلکه خود برنامه است
.رمز هم در پيام آن است
غايت را بوسيله پنهان کردنش .خاطرنشان مي کند
.کاري که همواره مذاهب کرده اند
...آن سال
چهره جديدي در ميان چهره هاي بزرگي .که در خيابان هاي توکيو مي درخشيدند ظاهر شد: پاپ
گنجينه هايي که هرگز واتيکان را ترک نکرده بودند
در طبقه هفتم فروشگاه سوگو .به نمايش در آمدند
:برايم نوشت
البته از روي کنجکاوي» و کورسوي جاسوسي صنعتي در سر
حدس مي زنم ظرف دو سال
نسخه کاراتر و ارزان تري از مسيحيت .را عرضه کنند
اما در مقابل قداست شيفتگي هم ايجاد مي شود
.حتي اگر مال کسي ديگر باشد
پس چه زماني طبقه سوم فروشگاه ميسي نمايشگاه آن علائم مقدس ژاپني مي شود
که نمونه هايش را مي توان در جوسون کاي در جزيره هوکايدو ديد؟
آدم در نگاه اول از اين مکان ،که همزمان يک موزه
يک کليسا و يک فروشگاه لوازم جنسي است .خنده اش مي گيرد
مانند هميشه در ژاپن، نازک بودن ديواره بين قلمروها .آدم را به تحسين وا مي دارد
اينکه آدم در يک فضاي واحد مي تواند در يک مجسمه تعمق کند، يک عروسک بادي بخرد
و به الهه زايندگي هديه ناقابلي پيشکش کند
.که همواره در نمايش او حضور داشته باشد
نمايش هايي که صراحتشان سياستهاي تلويزيون را غير قابل درک مي کند
مگر آنکه همزمان بگويند که اندام جنسي
تنها به شرط جدا بودن از بدن .قابل رؤيتند
آدم دوست دارد پيش از سقوط .به دنيايي اعتقاد پيدا کند
دور از دسترس مشکل آفريني هاي پيوريتان ها
که سايه جعليشان را .اشغال آمريکايي ها بر آن گسترده
جايي که مردم خنده کنان به دور چشمه نذر و نياز جمع شده اند
زني که با حالتي دوستانه آن را لمس مي کند
.از همان معصوميت کهکشاني سهم مي برد
با اين اوصاف بخش دوم موزه
با زوج هايي از حيوانات خشک شده اش
همان بهشت زميني خواهد بود .که همواره در رؤيا ديده ايم
.زياد مطمئن نيستم
معصوميت حيواني ممکن است .حربه اي براي دور زدن سانسور باشد
شايد هم آينه تمام نماي .يک آشتي ناممکن
و حتي در فقدان نخستين گناه هم .اين بهشت زميني شايد بهشت گمشده باشد
من در شکوه پرجلاي حيوانات مهربان جوسن کاي
شکاف اساسي جامعه ژاپني را ،مي بينم
.شکافي که زن و مرد را از هم جدا مي کند
در زندگي تنها به دو شکل خودش را :نشان مي دهد
کشتار بيرحمانه، يا افسردگي نجيبانه از نوع سي شونگان
که ژاپني ها آن را با يک کلمه منفرد .و ترجمان ناپذير بيان مي کنند
از اين رو اين تنزل دادن انسان به سطح جانوران
که پدران کليسا عليه آن حمله ور مي شوند
در اينجا به مقابله جانوران با ناگواري چيزها تبديل مي شود
با ماليخوليايي که مي توانم رنگش را :با نقل سطوري از سامورا کويچي نشانت دهم
چه کسي گفته که زمان همه زخم ها را» «التيام مي بخشد؟
بهتر است بگوييم زمان همه چيز را» التيام مي بخشد به جز زخم ها
با وجود زمان، درد جدايي» .مرزهاي واقعيش را از دست مي دهد
با وجود زمان، اندام مطلوب» خيلي زود ناپديد مي شود
و اگر اندام مطلوب از قبل براي ديگري» از ميان رفته باشد
...آن وقت آنچه بر جاي مي ماند يک زخم است» «.جدا شده از بدن
برايم نوشت که راز ژاپني
همان که لوي استراس ناگواري چيزها ناميده بودش
بيانگر توانايي يکي شدن با چيزهاست
،توانايي دخول به آنها .اينکه بتوان براي لحظه اي جاي آنها بود
طبيعي است که آنها هم به نوبه خود مثل ما شوند
.سريع الفساد و جاودان
:برايم نوشت
آنيميزم در آفريقا طرز فکر رايجيست» اما در ژاپن کمتر مورد استفاده قرار مي گيرد
با اين وصف چه بايد ناميد اين باور مغشوش را
که مي گويد هر ذره از خلقت همتاي نامرئي خود را دارد؟
وقتي يک کارخانه يا يک آسمان خراش مي سازند
کار را با مراسمي آغاز مي کنند .که خداي صاحب زمين را آرام کند
مشابه اين مراسم براي قلموها، چرتکه ها .و حتي سوزن هاي زنگ زده هم وجود دارد
در 25 سپتامبر مراسمي براي .آرامش روح عروسک هاي خراب وجود دارد
عروسک ها در معبد کيوميتسو تلنبار مي شوند ،که وقف کانن -الهه ترحم- است
.و در ملاء عام سوزانده مي شوند
.من به شرکت کننده ها نگاه کردم
گمانم مردمي که خلبان کاميکازه را در واپسين دقايق تماشا مي کردند نيز
.همين حالت را در چهره هاشان داشتند
برايم نوشت که تصاوير گينه بيسائو را
بايد موسيقي جزاير کيپ ورده .همراهي کند
اين سهم مشارکت ما خواهد بود .در اتحادي که اميلکار کابرال رؤيايش را مي ديد
چرا کشوري چنان کوچک و چنان فقير بايد براي دنيا جالب باشد؟
،آنها هر کاري ازشان ساخته بود کردند .خود را آزاد کردند
.پرتغالي ها را بيرون راندند
ارتش پرتغال را طوري منقلب کردند
که موجب خيزش جنبشي شد که ديکتاتوري را سرنگون کرد
و براي لحظه اي همگان به .انقلابي نو در اروپا اعتقاد پيدا کردند
چه کسي اينها را به خاطر مي آورد؟
تاريخ بطري هاي خاليش را .از پنجره به بيرون پرتاب مي کند
امروز صبح روي اسکله اي در پيجيگوتي بودم
جايي که همه چيز در 1959 زماني که
اولين قربانيان کشمکش ها کشته شدند .آغاز شد
بازشناختن آفريقا در اين مه سربي رنگ شايد همانقدر سخت باشد
که بازشناختن آن مجاهدت ها .در فعاليت کسالت بار باربرهاي لنگرگاه
شايع است که تمام رهبران جهان سومي
صبح روز بعد از استقلال :اين عبارت تکراري را به زبان آورده اند
«.از حالا مشکلات واقعي آغاز مي شوند»
.کابرال هرگز فرصت گفتنش را نيافت .پيش از آن کشته شده بود
،اما مشکلات آغاز شدند، و ادامه يافتند .و هنوز هم ادامه دارند
مشکلاتي که براي شور و شوق انقلابي :کسالت آور به نظر مي رسند
،کار، توليد ...پخش
غلبه بر فرسودگي پس از جنگ .و وسوسه قدرت و منفعت
...آه خب
هرچه باشد، طعم تلخ تاريخ را تنها .کساني مي چشند که انتظار نقل و نبات داشته اند
:مشکل شخصي من مشخص تر است چطور فيلم خانم هاي بيسائو را بگيريم؟
ظاهراً کارکرد جادويي چشم .آنجا به ضرر من کار مي کرد
در بازار بيسائو و کيپ ورده بود که
توانستم دوباره در عين برابري .بهشان خيره شوم
.من او را مي بينم
.او مرا مي بيند
.او مي داند که من مي بينمش
،نيم نگاهي به من مي اندازد
اما فقط از زاويه اي که بتواند .وانمود کند متوجه من نبوده
،و در آخر يک نگاه واقعي ...و سر راست
،که يک بيست و چهارم ثانيه طول کشيد .به اندازه يک فريم فيلم
همه زن ها در خود .جوهره فناناپذيري دارند
و وظيفه مردان همواره اين بوده که .آنها را تا جاي ممکن ديرتر از اين امر باخبر کنند
مردان آفريقايي در انجام اين وظيفه .به خوبي بقيه هستند
،من اما پس از نگاهي دقيق به زنان آفريقايي .در شرطبندي بروي مردان دودل شدم
.او داستان هاچيکوي سگ را برايم گفت
سگي در انتظار صاحبش .هر روز در ايستگاه انتظار مي کشيد
،صاحب مُرد ...و سگ اين را نفهميد
.و همچنان تمام زندگيش را انتظار کشيد
مردم متأثر شدند .و برايش غذا آوردند
پس از مرگش ...مجسمه اي به افتخارش بنا شد
که هنوز جلويش سوشي و کيک برنج مي گذارند
تا روح وفادار هاچيکو .هرگز گرسنه نشود
توکيو مملو از اين خرده افسانه ها .و حيوانات ميان حال است
شير ميتسوکوچي به نگهباني از مرز جايي ايستاده
که زماني امپراطوري آقاي اوکادا
.کلکسيونر بزرگ نقاشي هاي فرانسوي بود
مردي که قصر ورساي را اجاره کرد
تا صدسالگي مجموعه فروشگاهش را .جشن بگيرد
در بخش کامپيوتر ژاپني هاي جواني را ديدم که عضلات مغزشان را پرورش مي دادند
.مثل آتني هاي جوان در پالائسترا
.جنگي دارند که بايد در آن پيروز شوند
شايد کتب تاريخي آينده نبرد مدارهاي يکپارچه را
هم سطح نبرد سالاميس و .آجينکورت ارزيابي کنند
با اين تفاوت که آنها از روي احترام ديگر عرصه ها را .براي دشمن تيره بختشان باقي مي گذارند
مد آقايان در اين فصل .زير نشان جان کندي جاي گرفته
مانند يک لاکپشت نذري پير ،که در گوشه دشتي رها شده
هر روز آقاي آکائو
رئيس حزب ميهن پرستان ژاپن را مي ديد
که از ارتفاعات ايوان غلطانش
بر عليه توطئه کمونيسم جهاني .سخنراني مي کرد
:برايم نوشت
ماشين هاي حزب راست افراطي با پرچم ها و بلندگوهايشان
.بخشي از چشم انداز توکيو هستند
.آقاي آکائو هم کانون توجهشان است
گمانم او هم مثل هاچيکوي سگ مجسمه اش در همين چهارراه
که تنها براي رفتن به ميدان جنگ ترکش مي کند .قد خواهد افراشت
.او دهه 60 در ناريتا بوده است
کشاورزان عليه ساخته شدن يک فرودگاه در زمينشان مي جنگيده اند
و آقاي آکائو در پشت هر جنبنده اي .دست هاي مسکو را محکوم مي کرد
.يوراکوچو مکان سياسي توکيوست
روزي روزگاري من آنجا راهب هايي را ديدم .که براي صلح در ويتنام دعا مي کردند
امروز جوانان دست راستي
بر عليه الحاق ايسلند شمالي .به روسيه تظاهرات مي کنند
گاهي به آنها پاسخ داده مي شود که روابط تجاري ژاپن
با اشغالگران منفور شمالي
هزار بار بهتر از
رابطه با متحد آمريکاييست که همواره .از تجاوز اقتصادي ناله مي کند
.آه، هيچ چيز ساده نيست
،در پياده روي مقابل .چپي ها بساط چيده اند
کيم داي جونگ رهبر مخالفان کاتوليک کره
که سال 73 در توکيو به دست گشتاپوي کره جنوبي ربوده شد
.تهديد به اعدام شده است
.گروهي اعتصاب غذا کرده اند
چند تن از مبارزان بسيار جوان سعي دارند .در حمايت از او امضا جمع کنند
من براي تولد يکي از قربانيان .درگيري هاي ناريتا به آنجا برگشتم
.تظاهرات وهم گونه بود
من احساس مي کردم در حال بازي .در بريگادون هستم
که ده سال بعد در ميان .همين بازيکنان بيدار شده ام
،همين خرچنگ هاي آبي پليس
،همين نوجوانان کلاهخود به سر :همين پلاکاردها و همين شعارها
«.مرگ بر فرودگاه»
:فقط يک چيز اضافه شده بود .فرودگاه به طور مشخص
ولي با آن تنها معبر و سيم خاردارهاي دورش
بيشتر تحت محاصره مي نمايد .تا پيروز
:هايامو يامانيکو دوست من راه حلي پيدا کرد
،اگر تصاوير حال تغيير نمي کنند .تصاوير گذشته را تغيير بده
درگيري هاي دهه 60 را نشانم داد .که با سينتيسازرش دستکاري کرده بود
تصاويري که مي گفت با وجود تعصبات يک آدم افراطي
از آنچه در تلويزيون مي بيني .کمتر فريبنده است
لاأقل آنها خودشان را :همانطور که هستند معرفي مي کنند
...به شکل تصاوير
نه شکل قابل حمل و فشرده ي .واقعيتي دسترس ناپذير
هايائو دنياي ماشينيش را «محدوده» مي ناميد .که اداي ديني به تارکفسکي بود
آنچه ناريتا همچون يک هولوگرام خرد شده به من باز گرداند
تکه دست نخورده اي .از نسل دهه شصت بود
،اگر عشق بي توهم همچنان عشق باشد .مي توانم بگويم که عاشقش شدم
،نسلي بود که همواره کفر مرا در مي آورد
چرا که اعتقادي به آرمانشهرش نداشتم که مي خواست در مبارزه اي مشترک
آنان را که بر عليه فقر قيام کرده بودند .با آنان که بر عليه ثروت قيام کرده بودند متحد کند
اما روشن بود آن واکنش احساسي که صداهاي بهتري از آن بر مي خاست
.ديگر توان يا جرأت دم زدن نداشت
آنجا با کشاورزاني آشنا شدم که .آمده بودند تا خود را از خلال مبارزه بشناسند
.مبارزه به وضوح شکست خورد
در عين حال، تمام درکي که آنها از دنيا به دست آوردند
تنها مي توانست از خلال .همين مبارزه به دست آيد
...در مورد دانشجويان هم
برخيشان همديگر را در کوهستان ها به نام خلوص انقلابي قتل عام کردند
درحاليکه بقيه براي جنگيدن با سرمايه داري آن را به قدري کامل مطالعه کرده بودند
که اکنون به بهترين عوامل اجراييش .تبديل شدند
مثل هر جاي ديگر اين جنبش هم .مظاهر و مشاغل خودش را داشت
از جمله آن عده .که شغل شهادت را برگزيده بودند
اما همراهشان تمام آنهايي هم بودند که :مانند چگوارا مي گفتند
هر بار که در دنيا بي عدالتي رخ مي دهد» «.از خشم به خود مي لرزند
آنها مي خواستند به سخاوتشان ،معنايي سياسي بدهند
و سخاوتشان بيش از سياستشان .عمر کرد
به همين خاطر است که من هرگز اجازه نمي دهم .گفته شود جواني براي جوانان تباه شده است
جواناني که هر هفته در شينجوکو ،گرد هم مي آيند
به وضوح مي دانند که روي سکوي پرتابي ،به سوي زندگي واقعي نايستاده اند
،بلکه خود زندگي هستند .که همچون شيريني تازه بايد بي درنگ خورده شود
.اين راز بسيار ساده ايست
،مسن ها سعي در پنهان کردنش دارند .و نه همه جوان ها از آن آگاهند
دختر ده ساله اي که دوستش را
،به خاطر بدگويي از تيم کلاسشان پس از بستن دستها، از طبقه سيزدهم
،يک ساختمان پايين پرت کرد .هنوز اين راز را کشف نکرده بود
والديني که درخواست افزايش تعداد خطوط تلفني ويژه
مختص به پيشگيري از ،خودکشي فرزندانشان را دارند
کمي دير فهميدند .که اين راز را بيش از حد کتمان کرده اند
موسيقي راک زباني جهاني .براي گسترش اين راز است
.زباني ديگر تنها مختص به توکيوست
بيست سالگي براي تاکانوکو .سن بازنشستگي است
.آنها مريخي هاي خردسالند
من هر هفته براي ديدن رقصشان .به پارکي در يويوگي مي روم
،آنها مي خواهند که مردم نگاهشان کنند .اما به نظر نمي رسد که متوجه نگاه مردم باشند
آنها در يک جو زماني موازي .زندگي مي کنند
يک جور ديواره ي آکواريوم نامرئي ،آنها را از جمعيتي که جذب کرده اند جدا مي کند
و من مي توانم يک بعد از ظهر کامل را به تمعق در دختري بگذرانم که بي شک
براي اولين بار است که .رسوم سياره اش را مي آموزد
،جداي از اين پلاک به گردن مي آويزند ،از سوت اطاعت مي کنند، مافيا تهييجشان مي کند
و به استثناء تنها گروهي که ،همه در آن دخترند
.هميشه پسرها فرماندهي مي کنند
:يک روز برايم نوشت .شرح يک رؤيا
رؤياهايم بيشتر و بيشتر در فضاي ،مجموعه فروشگاه هاي توکيو رخ مي دهند
در دالان هاي زيرزميني که در آن گسترش يافته .و به موازات شهر در جريانند
،چهره اي پديدار و ناپديد مي شود .ردي پيدا و گم مي شود
تمام قواعد رؤياها چنان در جاي خود هستند
که روز بعد وقتي بيدار شوم
مي فهمم که همچنان در هزارتوي زيرزميني در جستجوي
شبحي هستم که .ديشب پنهان شده بود
از خود مي پرسم که آيا آن رؤياها واقعاً مال منند
يا بخشي از تماميت
يک رؤياي جمعي عظيم هستند که شايد کل شهر بازتابش باشد؟
شايد برداشتن هر يک از تلفن هاي دور و اطراف
،کفايت کند تا صدايي آشنا ،يا تپش قلبي را بشنوي
.شايد مثلاً تپش قلب سي شونگان را
همه گالري ها به ايستگاه ها .ختم مي شوند
شرکت هاي واحدي صاحب مغازه ها .و راه آهن هايي هستند که اسمشان را يدک مي کشند
...کيو، اداکيو .همه اسامي بندرها هستند
،قطاري که مردمان خفته را در خود جاي داده همه تکه هاي رؤيا را کنار هم گذارده
،فيلم واحدي را ازشان مي سازد .فيلم غايي را
بليطهايي که از ماشين هاي خودکار مي خري .مجوز ورود به نمايشند
برايم از نور ژانويه .در راه پله هاي ايستگاه گفت
به من گفت که بايد از اين شهر به مانند يک قطعه موسيقي رمزگشايي کرد؛
آدم ممکن است در اين ازدحام ارکستروار .و تراکم جزئيات گم شود
و اين سطحي ترين تصوير را از توکيو به دست مي داد؛ .پر ازدحام، خود بزرگ بين و غير انساني
فکر مي کرد چرخه هاي هوشمندانه تري را در آنجا مي بيند؛
ضرباهنگ ها و دسته چهره هايي که در حال گذر به چشم مي آمدند
به اندازه مجموعه سازهاي موسيقي .متفاوت و دقيق بودند
گاه اين قياس موسيقيايي .با واقعيت عيني تلاقي مي کرد
راه پله سوني در گينزا خودش يک .آلت موسيقي بود؛ هر گام يک نت
همه شان به مانند نواي يک فيوگ پيچيده در کنار هم مي نشستند
اما کافي بود تا يکيشان را انتخاب .و به آن دقت کني
مثلاً صفحه هاي تلويزيون؛
همگي در کنار هم سفري را تدارک مي ديدند .که بعضاً به کجراهه هاي نامنتظري مي افتاد
فصل کُشتي بود و هواداراني که آمده بودند بازي ها را در اتاق هاي نمايش بسيار شيک گينزا تماشا کنند
.فقيرترين فقراي توکيو بودند
.آنقدر فقير که حتي تلويزيون هم نداشتند
او آنها را ديده بود، ارواح مرده ناميداباشي .که در يک صبح آفتابي با آنها ساکي نوشيده بود
اکنون چند فصل از آن گذشته بود؟
:برايم نوشت
حتي در غرفه هايي که لوازم يدکي الکتريکي مي فروشند
که برخي از نوگرايان از آنها - - به عنوان جواهر استفاده مي کند
در موسيقي متنش که توکيو نام دارد حس ويژه ايست
که نادر بودنش در اروپا .مرا به يک تبعيد شنيداري واقعي محکوم مي کند
.منظورم موسيقي بازي هاي ويدئوييست
.سر ميزها پخش مي شوند .مي تواني بنوشي، غذا بخوري و به بازي ادامه دهي
.به خيابان هم راه مي يابند
با شنيدنشان مي تواني .به کمک حافظه ات بازي کني
من تولد اين بازي ها را در ژاپن ديدم
،و بعد دوباره در تمام دنيا ملاقاتشان کردم .اما يک چيز درشان متفاوت بود
:در ابتدا بازي آشنا به نظر مي رسيد
يک جور بزن بزن ضد محيط زيستي که بايد در آن حيواناتي را
به محض آنکه سفيدي چشمشان پيدا مي شد مي کشتي
،يا سگ هاي چمنزار بودند يا خوک هاي آبي .مطمئن نيستم کدام
حالا نقطه اختلاف ژاپني ها :در اينجاست
به عوض جانداران، چند کله انسان هست .که هويتشان با برچسب مشخص شده
،بالاتر از همه رئيس دفتر
،جلويش معاون اول و مديران اجرايي
در رديف جلو رؤساي بخش .و مدير کارکنان
مردي که از او فيلم گرفتم داشت اين سلسله مراتب را با چنان انرژي حسادت انگيزي کتک ميزد
،که به من اطمينان داد اين بازي برايش کنايي نبود .بلکه داشت مشخصاً به مافوق هايش فکر مي کرد
بي ترديد به همين علت بود که عروسک نماينده مدير کارکنان
آنقدر زياد و سخت چماق خورده بود که از کار افتاده
و به همين علت هم بايد دوباره .جايش را به يک خوک آبي مي داد
هايائو يامانکو با دستگاهش .بازي ويدئويي اختراع مي کند
براي خوشايند من دو حيوان محبوبم را .در آن گنجاند؛ گربه و جغد
او ادعا مي کند که ساختار الکترونيک، تنها ساختاري است .که مي تواند با احساس، حافظه و تخيل سر و کار پيدا کند
براي مثال آرسن لوپن ميزوگوچي .يا بوراکومين ها که در خيال انگيزي دستکمي ندارند
چطور کسي مي تواند ادعاي نمايش طبقه اي از ژاپن را بکند که وجود ندارد؟
.بله آنها آنجا هستند
در اساکا ديدمشان که روزها پي کار مي گشتند .و شبها روي زمين مي خوابيدند
آنها از قرون وسطي تا کنون محکوم به .کارهاي کثيف و کمرشکن بوده اند
ولي از دوره ميجي تابحال به طور رسمي هيچ نشان متمايزي ندارند؛
و نام واقعيشان «اتا» کلمه اي ممنوع است .که نبايد به زبان آيد
.آنها بي هويت اند
چطور ميتوان به وسيله اي غير از «بي تصويري» نشانشان داد؟
بازي هاي ويدئويي اولين مرحله از برنامه اي هستند .که در آن ماشين ها به ياري بشر مي آيند
تنها برنامه اي که آينده اي را .براي هوش ترسيم مي کند
فعلاً فلسفه جدانشدني زمانه ما .در پک-من يافت مي شود
وقتي که داشتم تمام سکه هاي صد ينيم را .خرجش مي کردم نمي دانستم قرار است دنيا را فتح کند
شايد چون او کاملترين استعاره گرافيکي .از سرنوشت انسان است
او منظري حقيقي را از توازن قدرت .ميان فرد و محيط ترسيم مي کند
و هشيارانه به ما مي گويد که بيشترين تعداد حملات موفق ،گرچه ممکن است افتخارآميز باشد
.هميشه موجب شکست مي شود
خشنود بود از اينکه در مراسم خاکسپاري .انسانها و حيوانات، گلهاي داوودي يکساني را مي بيند
برايم مراسمي را وصف کرد که در باغ وحشي در يونو .به ياد حيواناتي که در آن سال مرده بودند برپا شد
براي دومين سال متوالي با مرگ يک پاندا .سايه شومي بر اين روز عزا افتاده بود
که به نقل از روزنامه ها، ضايعه اي بود بزرگتر از .مرگ نخست وزيري که همان سال مرده بود
.سال قبل مردم به شدت گريستند ...حالا به نظر مي آيد که دارند عادت مي کنند
که هر سال مرگ مانند اژدهايي که در افسانه ها .دختران جوان را مي کشد، پاندايي را هم با خود ببرد
:من اين جمله را شنيده ام
،تيغه اي که مرگ را از زندگي جدا مي کند» .آن اندازه که براي غربي ها ضخيم مي نمايد براي ما نيست
چيزي که من اغلب در چشمان آدمهاي .رو به موت ديده ام حيرت بوده است
چيزي که اکنون در چشم کودکان ژاپني مي خوانم .کنجکاوي است
انگار که آنها براي درک مرگ يک حيوان .سعي داشتند از ميان آن تيغه نگاه کنند
من از کشوري بازگشته ام که در آن مرگ .نه تيغه اي براي گذر کردن، بلکه جاده اي براي دنبال کردن است
نياکان بزرگ مجمع الجزاير بيژاگ برايمان خط سير مردگان را وصف کردند
و اين را که چطور بر طبق قواعدي سخت از اين جزيره به آن جزيره مي روند
تا آنکه به آخرين ساحل برسند
و آنجا منتظر کشتي اي مي شوند .که آنها را به دنياي ديگر خواهد برد
،اگر کسي تصادفاً ملاقاتشان کند .اوجب واجبات است که آنها را به جا نياورد
.بيژاگ بخشي از گينه بيسائوست
در يک فيلم قديمي اميلکار کابرال دستش را .به نشان خداحافظي براي ساحل تکان مي دهد
.حق دارد، ديگر هرگز آن را نخواهد ديد
لويس کابرال پانزده سال بعد همين حرکت را .روي بلمي انجام داد که داشت ما را بر مي گرداند
گينه در آن زمان به يک ملت تبديل شده .و لويس رئيس جمهورش است
همه آنها که جنگ را به ياد مي آورند .او را هم به ياد مي آورند
برادر ناتني اميلکار، که يک رگه اش گينه اي و رگه ديگر کيپ ورده اي بود
و مثل او يکي از بانيان حزب غريب .پي. اي. آي. جي. سي
که با متحد کردن دو کشور در يک جنبش مبارز
.آرزو دارد پيشگام اتحاديه دو دولت شود
،من به داستانهاي جنگجويان چريکي سابق گوش کرده ام کساني که در شرايطي چنان غير انساني جنگيده بودند
که دلشان به حال سربازان پرتغالي سوخته بود .که دچار همين وضع شده بودند
.اين را شنيدم
و خيلي چيزهاي ديگر که باعث ميشد آدم خجالت بکشد از اينکه به همين سادگي
کلمه چريکي را (حتي اگر سهواً) براي .توصيف نوعي از فيلمسازي به کار برده باشد
کلمه اي که در آن زمان با بسياري از مباحثات نظري .و همچنين شکستهاي خونين عملي عجين شده بود
اميلکار کابرال تنها کسي بود ،که يک جنگ چريکي پيروزمندانه را رهبري کرد
.و پيروزيش صرفاً نظامي هم نبود
،او مردمش را مي شناخت ،مدتها مطالعه شان کرده بود
و مي خواست تمام نواحي آزاد شده .جامعه اي متفاوت را دنبال کنند
کشورهاي سوسياليست براي مسلح کردن .جنگجويان اسلحه فرستادند
.سوسيال دموکرات ها ذخاير مردم را انباشتند
اميدوارم چپ افراطي تاريخ را ببخشد اما اگر چريک ها همچون ماهي در آبند
.اين را تا حدي به سوئدي ها مديونند
،اميلکار از ابهامات ترسي نداشت .تله ها را مي شناخت
او نوشت: «انگار که بر لب رود بزرگي ،پر از موج و طوفان بوديم
با مردمي که تلاش مي کردند از آن بگذرند و غرق مي شدند
«.اما راه ديگري نبود، بايد به آن سو مي رفتند
،و حالا صحنه عوض مي شود و به کاساکه مي رويم .هفدهم فوريه 1980
ولي براي درک درست آن .بايد در زمان پيش رفت
ظرف يک سال رئيس جمهور کابرال ،به زندان خواهد افتاد
،و مرد گرياني که الان نشان افتخاري به او داد .يعني سرگرد نينو، قدرت را به دست مي گيرد
حزب از هم مي پاشد و گينه اي ها و کيپ ورده اي ها ،که از هم جدا شده اند
بر سر ميراث اميلکار .با هم خواهند جنگيد
متوجه مي شويم که در پس اين مراسم ترفيع که در چشم حضار اخوت مبارزه را تداوم مي بخشيد
.گودالي از تلخکامي پس از پيروزي نهفته است
،و اشکهاي نينو نه هيجان يک مبارز سابق
بلکه غرور زخم خورده قهرمانيست که احساس مي کند .به قدر کافي بر ديگران تفوق پيدا نکرده است
و پشت هر يک از اين چهره ها .خاطره اي نهفته است
و در جاي آنچه به ما گفته شده بود به خاطره جمعي پيوسته
خاطرات هزاران مرديست که جراحات شخصي خود را .در زخم بزرگ تاريخ به نمايش مي گذارند
در پرتغال که به نوبه خود با موج خروشان بيسائو به پا خاسته بود
ميگل تورگا که همه زندگيش را :بر عليه ديکتاتوري مبارزه کرده بود نوشت
.هر شخصيتي تنها خودش را نمايندگي مي کند»
،به جاي تغيير در محيط اجتماعي «.او در حرکت انقلابي تنها به دنبال ترفيع تصوير خودش است
.موج ها بدين شکل واپس مي نشينند
و آنقدر هم پيشبيني پذيرند که آدم به نوعي از فراموشي آينده اعتقاد پيدا مي کند
که تاريخ از روي شفقت يا محاسبه گري :ميان آنها که برمي گزيند تقسيم مي کند
،اميلکار به دست حزب خودش کشته شد
مناطق آزاد شده زير يوغ ،مستبدان خونريز بي مقدار قرار گرفتند
که به نوبه خود به دست قدرت مرکزي محترم .پيش از کودتا نابود شدند
،تاريخ اين گونه پيشروي مي کند
حافظه اش را طوري پاک مي کند .که انگار نه کسي چيزي ديده و نه شنيده
،لويس به کوبا تبعيد شد ،و نينو را که به نوبه خود در دام توطئه ديگران افتاد
مي توان متقابلاً براي ظاهر شدن .در برابر ميخانه تاريخ فرا خواند
،تاريخ برايش مهم نيست .او هيچ چيز سرش نمي شود
،او تنها يک رفيق دارد
همان که براندو در آخرالزمان از آن ،حرف زد: وحشت
.که يک نام و يک چهره دارد
،من همه اينها را از دنيايي ديگر برايت مي نويسم .دنياي ظواهر
.اين دو دنيا به نوعي با هم در تعاملند
:حافظه براي يکي همان است که تاريخ براي ديگري .يک ناممکن
افسانه ها از نياز به رمزگشايي رمزناگشودني .زاده شدند
،خاطرات بايد به هذيانهايشان اکتفا کنند .به واپس رويشان
لحظه اي که ايستانده شود همچون فريمي از فيلم .که جلوي دريچه پروژکتور گير کند مي سوزد
.جنون محافظت ميکند، به همان گونه که تب
،من به هايائو در «محدوده اش» حسادت مي کنم .او با نشانه هاي حافظه اش بازي مي کند
آنها را گير انداخته و همچون حشراتي که .فراتر از زمان به پرواز در مي آيند تزئينشان مي کند
،و مي تواند از نقطه اي خارج از زمان آنها را نظاره کند .از تنها ابديتي که برايمان باقي مانده
.به دستگاه هايش نگاه مي کنم
دنيايي در نظرم مي آيد که در آن .هر خاطره مي تواند افسانه خود را بسازد
برايم نوشت که تنها يک فيلم قادر به تصوير کردن .خاطره ناممکن بوده است: خاطره جنون آميز
.سرگيجه آلفرد هيچکاک
در مارپيچ عنوان بندي ها، او زمان را مي ديد .که دشتي را هرچه دورتر ميشد بيشتر مي پوشاند
گردبادي که لحظه کنونيش .در حالت بي حرکت، همان چشم است
در سان فرانسيسکو تمام لوکيشن هاي فيلم را .زيارت کرد
،گل فروشي پدستا بالداکي .جايي که جيمز استوارت کيم نواک را زير نظر دارد
.اولي شکارچي و دومي قرباني
يا شايد هم برعکس بود؟
.کاشي ها تغيير نکرده اند
،تپه هاي سان فرانسيسکو را در نورديده بود
،آنجا که جيمز استورات يعني اسکاتي .کيم نواک يعني مادلين را تعقيب مي کند
،به نظر مي رسد بحث ردگيري ،معما و قتل باشد
،اما در حقيقت بحث قدرت و آزاديست ،و افسردگي و شگفتي
که چنان به دقت درون مارپيچ رمزگذاري شده ،که ممکن است متوجهش نشوي
و بلافاصله کشف نکني که اين سرگيجه فضايي .در واقع در حکم سرگيجه زماني است
،تمام ردها را دنبال کرده بود ،حتي تا قبرستان ميشن دولورس
جايي که مادلن براي دعا بر مزار زني .که مدتها پيش مرده است مي آيد
.کسي که نبايد مي شناختش
او به مانند اسکاتي مادلن را ،تا موزه لژيون دونور دنبال کرده بود
تا مقابل پرتره زني که .مادلن نبايد مي شناخت
،و در پرتره هم به مانند موهاي مادلن .مارپيچ زمان
هتل کوچک ويکتوريايي که مادلن در آن .ناپديد شد، خودش هم ناپديد شده است
،جايش را بتن گرفته .در گوشه ايدي و گاي
در مقابل، سرخ چوب قطع شده ،هنوز در جنگل موير هست
مادلن بروي آن فاصله کم بين دو خط از خطوط هم رأسي را :که سن درخت را نشان مي دادند پيدا کرد و گفت
«.من اينجا متولد شدم... و اينجا مردم»
فيلم ديگري را به ياد داشت .که در آن اين عبارت تکرار مي شود
سرخ چوب در ژاردن لپلانت در پاريس بود
،و دست هم نشانه رفته به جايي خارج از درخت .خارج از زمان
،اسب نقاشي شده سن خوان باپتيستا :که چشمانش شبيه چشمان مادلن بود
،هيچکاک هيچ چيز را خلق نکرده بود .همه چيز آنجا بود
او در زير قوس تفرجگاه دويده بود ،همانطور که مادلن به سوي مرگ خود دويده بود
يا آنکه مرگ کس ديگري بود؟
از اين برج قلابي (يعني تنها چيزي که هيچکاک اضافه کرده بود)
او اسکاتي را به عنوان ،عاشق فريب خورده عصر تجسم کرده بود
کسي که برايش ناممکن بود .بدون تحريف حافظه اش با آن زندگي کند
او براي مادلن بدلي را .در يک بعد زماني ديگر اختراع مي کند
محدوده اي که تنها متعلق به اوست
و او در آن مي تواند از داستان رمزناگشودني ،که در گولدن گيت آغاز شده بود رمزگشايي کند
از جايي که مادلن را از درياچه سانفرانسيسکو ،بيرون کشيده بود
از جايي که از مرگ نجاتش داده بود ،تا آنکه بعد دوباره او را به کام مرگ بيفکند
يا شايد عکس آن صادق بود؟
در سانفرانسيسکو به زيارت فيلمي رفتم .که نوزده بار ديده بودمش
در ايسلند سنگ بناي فيلمي خيالي .را گذاشتم
آن تابستان سه کودک را در جاده ديده بودم .و آتشفشاني را که از دريا بيرون مي زد
فضانوردان آمريکايي آمدند تا پيش از رفتن به کره ماه
در اين گوشه از زمين که شبيهش است .تمرين کنند
من بي درنگ آن را به شکل صحنه اي براي يک فيلم علمي تخيلي ديدم؛
.چشم انداز سياره اي ديگر
،يا شايد هم نه، بگذار چشم انداز سياره خودمان باشد ،براي کسي که از جاي ديگري مي آيد
.از جايي بسيار دور
او را در حال قدم زدني آهسته و سنگين بروي .خاکي آتشفشاني تصور کردم که به کف پا مي چسبيد
،به ناگاه سکندري مي خورد .و قدم بعدي يکسال بعد است
او در باريکه راهي نزديک مرز هلند .در کنار حريم امن مرغان دريايي قدم مي زند
.اين براي شروع است
،آنگاه مي پرسد اين تقطيع زماني اين پيوستگي خاطرات علتش چيست؟
،نکته همين جاست .او نمي تواند بفهمد
،او از سياره اي ديگر نيامده است .از آينده ما آمده
:سال چهار هزار و يک
زماني که مغز انسان .به دوره بازدهي کامل رسيده است
همه چيز در حد کمال کار مي کند؛ .همه آنچه که در ما به خواب رفته، از جمله حافظه مان
:نتيجه منطقي .يادآوري کامل، حافظه ي بي حس شده است
بعد از آن همه داستان ،از آدم هايي که حافظه شان را از دست داده اند
اين بار اين داستان کسي است ،که فراموشي را از دست داده
و کسي که به خاطر غرابت طبعش
به جاي غره شدن به اين موضوع و تحقير بشر بابت گذشته و تبعاتش
او را ابتدا با کنجکاوي و .سپس با ترحم نگاه کرد
،در دنيايي که او از آن مي آيد ،برانگيختن يک خيال
،مسحور يک تمثال شدن
به خود لرزيدن از نواي موسيقي، تنها مي توانند .نشانه هايي از يک دوره پيش تاريخي طولاني و دردناک باشد
.او مي خواهد که بفهمد
او اين کسالت هاي زماني را به مانند يک بي عدالتي حس مي کند
،و به مانند چه گوارا در مقابلش واکنش نشان مي دهد .به مانند جوان دهه 60، به خشم مي آيد
.او يک جهان سومي زمان است
اين فکر که در گذشته سياره اش ناملايماتي وجود داشته ،برايش تحمل ناپذير است
به همان گونه که وجود فقر .در زمانه خودشان تحمل ناپذير است
.او طبيعتاً شکست خواهد خورد
ناملايماتي که او کشفشان مي کند برايش همانقدر دسترس ناپذيرند
که تهيدستي يک کشور فقير .براي کودکان کشوري ثروتمند تصورناپذير است
،او تصميم گرفته که از امتيازات خود چشم بپوشد
اما در مورد امتيازاتي که به او حق تصميم گيري داده اند .هيچ کاري از او ساخته نيست
تنها راهکارش دقيقاً همان است :که اين طلب پوچ را در او بيدار مي کند
.يک مجموعه ترانه از موسارگسکي
اين ترانه ها هنوز هم ،در قرن چهلم اجرا مي شوند
،معنايشان از ميان رفته
اما همان جا بود که او براي اولين بار
،حضور چيزي را درک کرد که قبلا نمي فهميدش
که به نوعي به ناملايمات و حافظه ،مربوط مي شد
و او در مقابلش به آهستگي و سنگيني .شروع به قدم زدن کرد
البته من هيچ وقت اين فيلم را .نخواهم ساخت
با اين حال دارم صحنه ها را گردآوري ،و گره ها را طرح ريزي مي کنم
.و حيوانات محبوبم را در آن مي گنجانم
،حتي يک عنوان هم برايش پيدا کرده ام :بي شک عنوان همان ترانه هاي موسارگکي را
.بي آفتاب
پانزده مي 1945 ساعت هفت صبح
هنگ سيصد و هشتادم پياده نظام آمريکا
به تپه اي در اوکيناوا حمله کرد .که اسمش را «کير تپه» گذاشته بودند
گمانم خود آمريکايي ها هم باور داشتند که دارند خاک ژاپن را فتح مي کنند
.و اينکه هيچ چيز از تمدن ريوکيو نمي دانند
من هم نمي دانستم، غير از آنکه چهره زنان فروشنده ايتومان
برايم بيشتر گوگن را تداعي مي کرد .تا اوتامورا
به درازاي قرن ها بردگي رؤيايي .زمان در اين مجمع الجزاير پيش نرفته بود
.آنگاه مجالي فراهم شد
آيا اين خصيصه جزاير است که زنانش را به نگهباني از خاطراتشان وا مي دارد؟
،آموختم که همچون سرزمين بيژاگ .دانش جادويي از طريق زنان منتقل مي شود
هر محله اي راهبه خود - نورو - را دارد .که همه مراسم ها را غير از خاکسپاري ها برگزار مي کند
ژاپني ها از سانتيمتر به سانتيمتر .موقعيت خود دفاع کردند
در پايان روز، دو جوخه نصفه نيمه که از بازماندگان .شرکت ال تشکيل شده بود تنها به نيمه راه تپه رسيدند
تپه اي شبيه همان که من رويش گروهي از روستاييان را .که به مراسم تطهير مي رفتند دنبال کردم
،نورو با خدايان دريا، باران .زمين و آتش ارتباط مي گيرد
همگان در مقابل الهه خواهر سر فرود مي آورند
که بازتابي است در غايت شفافيت .از رابطه اي ممتاز ميان برادر و خواهر
اين خواهر حتي پس از مرگش .برتري روحاني خود را حفظ مي کند
.آمريکايي ها طلوع آفتاب عقب نشيني کردند
جنگ يک ماه ادامه يافت تا آنکه جزيره تسليم شد .و به دنياي مدرن فرو افتاد
،بيست و هفت سال تحت اشغال آمريکايي ها
:و باز تأسيس يک حاکميت ژاپني بحث انگيز
،سه کيلومتر دورتر از باشگاه هاي بولينگ و پمپ بنزين ها .نورو به مکالمه اش با خدايان ادامه مي دهد
.او که برود مکالمه هم تمام مي شود
برادران ديگر نخواهند فهميد که خواهر مرده شان .مراقبشان است
حين فيلمبرداري از اين مراسم .مي دانستم که ناظر سرانجام چيزي هستم
فرهنگ هاي جادويي که از ميان مي روند .براي جانشينشان ردهايي بر جاي مي گذارند
اين يکي هيچ ردي بر جا .نخواهد گذاشت
.وقفه ي تاريخي بيش از حد خشن بوده
،من آن وقفه را در قله تپه لمس کردم همانطور که بر لب آبراهه اي لمس کرده بودم
که دويست دختر در 1945 آنجا به وسيله ي نارنجک خودکشي کرده بودند
.تا زنده به دست آمريکايي ها نيفتند
.مردم در مقابل آبراه از خود عکس مي گيرند
در کنار آن، فندک هاي سوغاتي .به شکل نارنجک به فروش مي رسد
در دستگاه هايائو جنگ شبيه نامه هايي در حال سوختن است .که در قابي از آتش پاره پاره شده اند
،اسم رمز پرل هاربر تورا تورا تورا بود
اسم همان گربه اي که .آن زوج در گوتوکوچي برايش دعا مي کردند
بنابراين همه اينها با سه بار به زبان آمدن .نام يک گربه آغاز خواهد شد
کاميکازه ها از اکيناوا بروي کشتي هاي آمريکايي .شيرجه رفتند، آنها به اسطوره تبديل مي شوند
آنها مصالح بهتري براي اين کار بودند تا آن يگان هاي ويژه اي که
زندانيانشان را در معرض يخبندان سوزان منچوريا
و سپس آب جوش قرار دادند تا ببينند .گوشت چقدر سريع از استخوان جدا مي شود
آدم با خواندن آخرين نامه هايشان متوجه مي شود ،که کاميکازه ها نه همگي داوطلب
.و نه همگي سامورايي هاي دوآتشه بوده اند
ريوجي اوبارا پيش از نوشيدن :آخرين فنجان ساکيش نوشت
من هميشه بر اين نظر بوده ام که ژاپن» ،براي ماندگار شدن بايد آزاد زندگي کند
اين حرف امروز تحت لواي يک رژيم توتاليتر .ابلهانه به نظر مي رسد
،ما خلبانان کاميکازه ماشين هستيم ،هيچ حرفي براي گفتن نداريم
جز آنکه به هموطنانمان التماس کنيم .که از ژاپن کشور بزرگ رؤياهايمان را بسازند
من در هواپيما يک ماشين هستم، يک تکه فلز مغناطيسي .که خودش را به ناو هواپيمابر مي چسباند
اما لحظه اي که به زمين برسم، انساني هستم .با احساسات و هيجانات خودش
.لطفاً اين افکار مغشوش را بر من عفو کن
،تصوير مأيوسانه اي را برايت ترسيم مي کنم .اما در اعماق قلبم شادم
«.مرا ببخش که صادقانه حرف زدم
،هر بار که از آفريقا بر مي گشت ،سر راه در جزيره سال توقف مي کرد
که در واقع يک صخره نمکي .در ميان درياي آتلانتيک بود
در منتهي عليه جزيره، آن سوي ده سانتا ماريا ،و قبرستانش که مقبره هايي نقاشي شده داشت
کافيست مستقيم به پيش روي تا .به صحرا برسي
:برايم نوشت .من آن تصورات را درک کردم
،صحرا به همان گونه يکباره فرا مي رسد که شب .هرچه صحرا نيست ديگر وجود خارجي ندارد
تو نمي خواهي تصاويري را .که پديدار مي شوند باور کني
برايت نوشتم که در ايل دوفرانس شترمرغ استراليايي وجود دارد؟
"اين اسم "جزيره فرانسه .در جزيره سال طنين عجيبي دارد
حافظه من دو برج را :بر هم منطبق مي کند
آن را که در قصر ويران مونتيپيلوي است ،که زماني اردوگاه ژاندارک بود
با آن برج فانوس دريايي که در منتهي عليه جنوبي ،جزيره سال بود
احتمالاً آخرين فانوس دريايي .که با نفت کار مي کرد
در «ساحل» يک فانوس دريايي به يک کلاژ مي ماند .تا آنکه اقيانوس را در کرانه ماسه و نمک ببيني
خدمه هواپيماهاي قاره پيما .به «سال» رو مي گردانند
حضورشان ردي از تفرجگاه هاي ساحلي را به اين سرحد پوچي مي آورد
.که الباقي در مقابلش حتي وهمناک تر مي شود
آنها به سگ هاي ولگردي که .در ساحل زندگي مي کنند غذا مي دهند
،امشب سگهايم را بسيار عصبي يافتم
کنار دريا طوري بازي مي کردند .که قبلاً هرگز نديده بودم
بعدها با گوش کردن به راديو هنگ کنگ :علتش را فهميدم
امروز اولين روز از سال جديد قمري بود؛
و پس از شصت سال براي اولين بار .برج هاي فلکي سگ و آب به هم رسيدند
،بيرون از آنجا، هفده هزار مايل دورتر سايه اي منفرد در ميان سايه هاي متحرک درازي
،که آفتاب ژانويه بر زمين توکيو مي اندازد .بي حرکت مي ماند
.سايه آسوکسا، راهب بودايي
چرا که در ژاپن هم سال سگ .دارد آغاز مي شود
معابد مملو از بازديدکنندگاني شده که آمده اند ،تا به سبک ژاپني سکه بيندازند و دعا بخوانند
،دعايي که بدون وقفه انداختن در زندگي .در دل آن جاي مي گيرد
،آن سوي دنيا انديشناک در جزيره سال خود ،در معيت سگ هاي خرامانم
،آن ماه ژانويه در توکيو را به ياد مي آورم
يا شايد تصاويري را که در آن ژانويه .در توکيو گرفتم به ياد مي آورم
.آنها جاي حافظه مرا گرفته اند
.به واقع هم حافظه ام هستند
،نمي دانم آدم هايي که فيلم و عکس نمي گيرند .و صدا هم ضبط نمي کنند چطور چيزها را به ياد مي آورند
بشر چگونه موفق شده به ياد بياورد؟
.مي دانم: انجيل را نوشته است
انجيل جديد يک ضبط مغناطيسي بي انتها از زماني خواهد بود
که مجبور است مدام خود را بازخواني کند
.تنها براي آنکه بداند وجود داشته است
در انتظار براي سال چهار هزار و يک ،و يادآوري کامل آن
اين آن چيزيست که غيبگوياني که آنها را ،از جعبه هاي شش ضلعيشان بيرون کشيده ايم
ممکن است در سال جديد :تقديممان کنند
اندکي تسلط بيشتر بر حافظه اي که .مانند ژاندارک از اين اردوگاه به ديگري مي گريزد
اينکه اعلان خبري با موج کوتاه از راديو هنگ کنگ ،که در کيپ ورده شنيده شده به توکيو منعکس شود
و اينکه خاطره يک رنگ مشخص در خيابان ،بر کشوري ديگر
فاصله اي ديگر و موسيقي ديگري .تا ابد بازتابد
در انتهاي جاده خاطرات
نمادهاي تصويري جزيره فرانسه در فروغ سال نو .کمتر از رسم الخط کنجي توکيو معماگونه نيستند
،الان زمستان هندي هاست
انگار هوا اولين عنصري پالايش شده اي بوده که از مراسم هاي بيشماري بيرون آمده
که ژاپني ها به وسيله شان سالي را از تن مي زدايند .تا به سالي ديگر وارد شوند
يک ماه کامل برايشان به خوبي کفايت مي کند .تا تمام تکاليفي را که نزاکت مديون زمان است به جا آورند
بي ترديد جالب ترينشان تصاحب پرنده اوزو در معبد تنجين است
که بنا به روايتي تمام دروغهاي سال جديدت را مي خورد .و بنا به روايتي ديگر آنها را به راست تبديل مي کند
،اما آنچه در ژانويه رنگ خيابان ها را مي سازد و آن را به يکباره دگرگون مي کند
.ظاهر شدن کيمونو هاست
،در خيابانها، فروشگاه ها و در دفاتر ،حتي در بازار بورس در روز افتتاحش
دخترها کيمونوهاي زمستاني .يقه خزدارشان را مي پوشند
الباقي ژاپني ها در آن لحظه از سال ،ممکن است تلويزيون صفحه تخت اختراع کنند
با اره برقي خودکشي کنند، يا دو سوم بازار جهاني را .با مواد نيمه رسانايشان در اختيار بگيرند
خوش به حالشان؛ .تو تا چشم کار مي کند دختر مي بيني
:پانزدهم ژانويه روز مکلف شدن است
.جشني واجب در زندگي يک زن جوان ژاپني
فرمانداري هاي شهري ساکهاي کوچکي توزيع مي کنند :که پر از هديه، دفترچه يادداشت و توصيه است
،چطور شهروند خوب، مادر خوب .و زن خوبي باشند
در آن روز هر دختر بيست ساله اي ،از هر جاي ژاپن که باشد
.مي تواند به صورت رايگان با خانواده اش تماس بگيرد
:پرچم، خانه و کشور .اين اتاق انتظار بزرگسالي است
دنياي تاکونوکو و خوانندگان راک .همچون موشکي دور مي شود
بلندگوها تشريح مي کنند .که جامعه چه انتظاري از آنها دارد
فراموش کردن آن راز چقدر طول مي کشد؟
،و وقتي همه جشن ها تمام شوند ،فقط اين مي ماند که همه تزئينات
،همه لوازم جشن جمع شوند .و با سوزاندنشان جشن ديگري برپا شود
اين داندو ياکي است، يک دعاي شنيتو ،براي پسمانده هايي که حق جاودان شدن دارند
.به مانند عروسک هاي اوئنو
،آخرين مرحله از ناگواري چيزها .پيش از آنکه ناپديد شوند
،داروما، آن شبح يک چشم .بر فراز آتش حکمراني مي کند
،ترک گفتن بايد يک جشن باشد .دريدن هم بايد يک جشن باشد
و وداع با تمام چيزهايي که فرد گم، خراب، يا مستعمل کرده .بايد طي مراسمي گرامي داشته شود
ژاپن مي توانست آرزوي آن نويسنده فرانسوي را برآورد .که مي خواست طلاق به يک مراسم مذهبي تبديل شود
تنها بخش مبهم اين مراسم حلقه کودکاني بود .که چوبهاي درازشان را به زمين مي کوفتند
،من فقط يک توضيح برايش داشتم ،يک توضيح تنها
هرچند ممکن است براي من ،به شکل يک خدمتگذاري دوستانه کوچک جلوه کند
.براي فراري دادن موش هاي کور بود
و در اينجا بود که سه کودک ايسلندي من .آمدند و خودشان را جا کردند
،دوباره کل نما را برداشتم .و آن پايان را که کمي هم تار بود اضافه کردم
قاب در مقابل نيروي بادي که .روي صخره زمينگيرمان کرده بود مي لرزيد
،نمايي که کلش را براي مرتب شدن بريده بودم بهتر از بقيه چيزي را که در آن لحظه ديدم نشان مي داد؛
نشان مي داد که چرا دوربين را تا آخر زوم کرده .و روي دستم پيش برده بودم
.شهر هيمي زير ما دامن گسترده
و وقتي که پنج سال بعد دوست من هارون تازيف فيلمي را که از همانجا گرفته بود برايم فرستاد
فقط يک اسم برايش کم داشتم تا بياموزم .که طبيعت هم مراسم داندوياکي خود را اجرا مي کند
.آتشفشان جزيره بيدار شده بود
من به آن تصاوير نگاه کردم، و طوري بود .که انگار خاکستر کل سال 65 را پوشانده
،بنابراين کافيست صبر کنيم .آن وقت خود سياره مسأله زمان را حل مي کند
.دوباره پنجره سابقم را نگاه کردم
تراس ها و سقف هاي آشنا را ديدم ،که سر برون مي کشيدند
همان ها که در پياده روي هاي هر روزه ام ،به شهر نشان مي کردم
تا به پرتگاهي که کودکان را در آن .ملاقات کرده بودم برسم
آن گربه جوراب سفيدي هم که هارون آنقدري ملاحظه داشت .که فيلمش را برايم بگيرد، طبيعتاً جاي خود را پيدا کرد
و فکر کردم از ميان تمام راز و نيازهاي با زمان ،که زينت اين سفر شده بودند
لطيف ترينشان همان بود که از دهان زن گوتوکوجي شنيدم
:که خيلي ساده به گربه اش تورا مي گفت
«.گربه، هر جا که هستي، آرامش به همراهت»
و بعد سفر هم به نوبه خود ،به «محدوده» وارد شد
و هايائو تصاويرم را نشانم داد ،که خزه زمان از قبل پوشانده بودشان
رها شده از آن دروغ که حياتي را تداوم بخشيده بود .که مارپيچ بلعيده بودش
،بهار که آمد
وقتي که تمام کلاغ ها فرا رسيدنش را ،با نيم پرده بالا بردن تن صداي خود اعلام کردند
من قطار سبز خط يامانوته را سوار و در .ايستگاه توکيو، نزديک دفتر پستي مرکزي پياده شدم
با وجود خالي بودن خيابان ،به سبک ژاپني ها پشت چراغ قرمز منتظر شدم
تا فضايي را براي ارواح ماشين هاي قراضه .باقي گذارم
،با آنکه منتظر هيچ نامه اي نبودم ،پشت پنجره تحويل عمومي توقف کردم
چون آدم بايد از روح نامه هاي پاره شده تجليل کند
پشت باجه پست هوايي هم ايستادم .تا بر ارواح نامه هاي ارسال نشده درود فرستم
تکبر تحمل ناپذير غرب را ارزيابي کردم
که هرگز دست از برتري دادن وجود به ناموجود
.و آنچه گفته شده به ناگفته ها برنداشته است
در کنار غرفه هاي کوچک لباس فروشان .قدم زدم
از دور صداي آقاي آکائو را شنيدم که .در بلندگوها طنين مي انداخت... نيم پرده بالاتر
بعد به زيرزميني رفتم که دوستم، آن ديوانه، آنجا .خودش را با ديوارنوشته هاي الکترونيکش سرگرم مي کرد
،سرانجام زبانش بر من اثر کرد
چون با آن بخش از ما حرف مي زند که ما را .به کشيدن نيمرخ هايي بر ديوار زندان وا مي دارد
،تکه گچي براي ترسيم خطوط چيزي که نيست .يا که ديگر نيست، يا که هنوز به وجود نيامده
رسم الخطي که هر يک از ما براي تهيه فهرستي از ،چيزهايي که "قلب را به تپش وا مي دارند" به کار مي برد
،براي عرضه کردن .براي محو کردن
،در آن لحظه همه کس شعر خواهد سرود .و در "محدوده" شترمرغ استراليايي خواهد بود
.او از ژاپن برايم مي نويسد .از آفريقا مي نويسد
مي نويسد که اکنون مي تواند حالت چهره آن زن فروشنده پرايي را به ياد آورد
که تنها به اندازه يک فريم فيلم .طول کشيده بود
آيا آخرين نامه اي وجود خواهد داشت؟