Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ένα πράγμα με προβληματίζει, όπως και όλο τον κόσμο.
Οι Γερμανοί διέθεσαν ανθρώπινο δυναμικό,
τρένα, φορτηγά και ενέργεια
για την καταστροφή των Εβραίων ως το τέλος.
Αν είχαν σταματήσει έξι μήνες πριν από το τέλος του πολέμου
και είχαν διαθέσει αυτήν την ενέργεια
για να ενισχυθούν οι ίδιοι,
θα συνέχιζαν κι άλλο τον πόλεμο.
Αλλά θεωρούσαν πιο σημαντικό να σκοτώσουν τους Εβραίους
παρά να κερδίσουν τον πόλεμο.
Κατά τον Β' Παγκόσμιο,
καθώς η Ναζιστική Γερμανία του Χίτλερ κατακτούσε τα έθνη,
οι Ευρωπαίοι Εβραίοι έχασαν τα δικαιώματά τους,
μεταφέρθηκαν σε γκέτο, απελάθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης
και δολοφονήθηκαν.
Ακόμα και το 1944, όταν φάνηκε ότι η Γερμανία θα έχανε τον πόλεμο,
Ο Χίτλερ και οι υποστηρικτές του συνέχισαν τον πόλεμο κατά των Εβραίων.
Οι δυνάμεις του συνέχισαν τους φόνους
του πιο μεγάλου εβραϊκού πληθυσμού στην Ευρώπη, των Εβραίων της Ουγγαρίας.
Αυτή είναι η ιστορία πέντε Ούγγρων επιζώντων
τον τελευταίο χρόνο του Β' Παγκοσμίου.
Μεγάλωσα σε μια πόλη που λέγεται Πόλενα, στα Καρπάθια Όρη.
Ήταν μια μικρή πόλη με δύο κεντρικούς δρόμους.
Αυτό οδηγεί… Υπάρχει μια εκκλησία εκεί…
Είχαμε ένα ταχυδρομείο, ένα δημαρχείο,
μια εκκλησία και μια συναγωγή.
Όλοι γνωρίζονταν μεταξύ τους.
Ήταν όμορφα.
Έμενα σε μια πόλη που λέγεται Ουζχορόντ.
Ήταν μια μικρή πόλη,
αλλά είχε την αίσθηση μιας μεγάλης, κοσμοπολίτικης πόλης.
Εδώ υπήρχε ένα ντελικατέσεν…
Εδώ πέρα, και…
Ερχόμασταν και τρώγαμε σάντουιτς το απόγευμα.
Μέναμε σε μια πόλη που λέγεται Σάρβαρ.
Είναι στην Ουγγαρία,
κοντά στα σύνορα με την Αυστρία.
Κάθε μέρα, οι χωρικοί έφερναν τα εμπορεύματά τους
από τα γειτονικά χωριά
σε μεγάλα καλάθια
και τα κουβαλούσαν στο κεφάλι ή στους ώμους τους.
Το Σάσοβο ήταν μια μικρή κοινότητα
με 3,000 άτομα.
Χωρίς ηλεκτρισμό, χωρίς υπηρεσίες κοινής ωφέλειας.
Οπότε, είχα μια πολύ απλή, βαρετή ζωή. Τίποτα συναρπαστικό.
Αλλά στη Βουδαπέστη, όπου κατέληξα,
υπήρχε μια εντελώς διαφορετική ζωή.
Ήταν τεράστια προσαρμογή.
Ήμουν εντυπωσιασμένος με την πόλη.
Δεν πίστευα ότι υπάρχει κάτι τέτοιο.
Η Βουδαπέστη ήταν μια υπέροχη πόλη παγκόσμιας κλάσης.
Συγκρινόταν με τη Βιέννη, το Παρίσι ή το Λονδίνο
ως ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Αυτό το υπέροχο κτήριο της Βουλής
είδε τα καλύτερα και τα χειρότερα στην ιστορία της Ουγγαρίας.
Οι περισσότεροι Εβραίοι στη Βουδαπέστη
αφομοιώθηκαν τελείως,
ήταν πατριώτες
και πολύ περήφανοι για την ουγγρική πολιτιστική κληρονομιά τους.
Υπήρχαν περίπου 800 οικογένειες Εβραίων στην πόλη μας.
Νομίζω ότι η πόλη είχε 10,000 ή 11,000 μη Εβραίους.
Είχα μη Εβραίους φίλους. Έβγαινα με μη Εβραίους.
Οι γονείς μου είχαν μη Εβραίους φίλους.
Νιώθαμε και αρκετά Ούγγροι παράλληλα.
Όχι μόνο Εβραίοι.
Ο Ιουδαϊσμός ήταν η θρησκεία μας,
αλλά ήμασταν Ούγγροι.
Στις 2 Αυγούστου 1934,
αξιωματικοί και άντρες ορκίζονται πίστη
όχι στη Γερμανία, αλλά στον Χίτλερ.
Καθώς ο Χίτλερ κυριάρχησε στη Γερμανία,
στη θορυβημένη γείτονα Αυστρία,
ο Χίτλερ υποσχέθηκε να μείνει μακριά.
Το 1938, όταν ήμουν δέκα χρονών,
αγόρασα την πρώτη εφημερίδα
και είδα τα πρωτοσέλιδα:
"Ο Χίτλερ πηγαίνει στην Αυστρία".
Ένιωσα ότι αυτή η ιστορική στιγμή
θα επηρεάσει ριζικά τις ζωές των Ούγγρων Εβραίων,
την οικογένειά μου, εμένα.
Η Γερμανία εισβάλλει σε Πολωνία και Γκντανσκ.
Η Βαρσοβία βομβαρδίζεται και ανατινάσσεται.
Η Πολωνία καταστράφηκε.
ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ
Ήρθαν πρόσφυγες στην Ουγγαρία
που το έσκασαν από την Πολωνία.
Οι περισσότεροι Εβραίοι…
Οι άντρες πήγαιναν στον ναό την Παρασκευή το βράδυ
για να τους προσφέρουν καταφύγιο.
Έλεγαν ιστορίες.
Και πολύ συχνά θυμάμαι…
ότι έμοιαζαν απίστευτες.
Άκουσα μια συζήτηση μεταξύ του πατέρα μου και ενός άλλου.
Έλεγε στον πατέρα μου τι κάνουν οι Ναζί στην Πολωνία.
Κάτι που άκουσα και δεν θα ξεχάσω ποτέ…
Είπε ότι οι Ναζί έπαιρναν τα νεαρά Εβραιόπουλά μας,
τα έσκιζαν στα δύο από τα πόδια τους
και τα πετούσαν στον Δνείστερο, ένα ποτάμι στην Ουκρανία.
Αργότερα, φυσικά,
οι ιστορίες χειροτέρευαν.
Αρχίσαμε να ακούμε για μαζικούς πυροβολισμούς
και μαζικούς τάφους.
Αλλά υπήρχε ένα είδος αφελούς,
δεν θέλω να το πω έτσι, αλλά πρέπει,
πατριωτικού αισθήματος
ότι εμείς οι Ούγγροι δεν κάνουμε τέτοια πράγματα.
Ο Χίτλερ ήταν στη Γερμανία.
Ό,τι γινόταν στη Γερμανία δεν μας άγγιζε.
Ζούσαμε πολύ μακριά.
ΓΕΡΜΑΝΙΑ
ΟΛΛΑΝΔΙΑ - 1940
ΒΕΛΓΙΟ - 1940
ΓΑΛΛΙΑ - 1940
Υπήρχαν δύο πόλεμοι.
Ένας στρατιωτικός πόλεμος
και, μαζί με αυτόν τον πόλεμο,
υπήρχε ένας δεύτερος,
ο πόλεμος της SS εναντίον των Εβραίων.
ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ - 1941
ΠΟΛΩΝΙΑ - 1942 ΓΚΕΤΟ ΒΑΡΣΟΒΙΑΣ
ΛΕΤΟΝΙΑ - 1942
ΛΙΕΠΑΓΙΑ, ΛΕΤΟΝΙΑ - 1943 ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΕΒΡΑΙΩΝ
Η σκοτεινή πλευρά του ουγγρικού εθνικιστικού χαρακτήρα
γινόταν όλο και πιο προφανής.
Οι διώξεις των Εβραίων έγιναν όλο και πιο προφανείς.
Οι Εβραίοι έχαναν τη δουλειά τους, τις επιχειρήσεις τους.
Υπήρχε ένα ουγγρικό κίνημα των Ναζί,
το Arrow Cross,
και αυτό έγινε, φυσικά,
η πιο μισητή ομάδα που φοβούνταν οι Ούγγροι Εβραίοι.
Ο κόσμος αναρωτιόταν
"Γιατί δεν κάνουμε τίποτα";
Δεν το σκάσαμε. Δεν κρυφτήκαμε.
Τα πράγματα δεν συνέβησαν μονομιάς.
Συνέβησαν πολύ αργά.
Κάθε φορά που έβγαινε ένας νέος νόμος ή κανονισμός,
λέγαμε "Έγινε κι αυτό.
Θα περάσει".
ΜΑΡΤΙΟΣ 1944 ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ
Ο Χίτλερ μπήκε στην Ουγγαρία στις 19 Μαρτίου 1944.
Ήμουν 16 ετών.
Στις 19 Μαρτίου 1944,
οι Γερμανοί με την SS μπήκαν στην πόλη μας.
Δύο μοτοσικλέτες
ήταν το ναζιστικό καθεστώς που κατέλαβε την πόλη μας.
Ήταν ήδη εκεί,
με τον κόσμο που ζούσε εκεί κι έκανε τη βρομοδουλειά τους.
Τους περισσότερους τους θεωρούσαμε φίλους τόσα χρόνια,
αλλά μας πρόδωσαν εν μια νυκτί
και πήγαν με τους Ναζί.
Ο επόμενος περιορισμός ήταν
ότι δεν μπορούσες να βγεις στον δρόμο χωρίς το κίτρινο σήμα.
Μάθαμε ότι στη Γερμανία έπρεπε να φορούν το κίτρινο σήμα
πριν τους συλλάβουν.
Έκαναν το ίδιο και στην Πολωνία.
Σ' εκείνο το σημείο, ανησυχήσαμε.
Δεν φορούσα κίτρινο σήμα
και με έπιασαν.
Με έβαλαν σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας
σ' ένα μέρος βόρεια της Βουδαπέστης,
που είχε μια γέφυρα πάνω από σιδηρόδρομο.
Η δουλειά μας ήταν…
Ο ΤΟΜ ΜΕ ΤΑ ΕΓΓΟΝΙΑ ΤΟΥ ΔΟΥΝΑΒΗΣ, ΟΥΓΓΑΡΙΑ
να επισκευάζουμε τους σιδηροδρόμους,
τις γραμμές, τις γέφυρες, χωρίς σταματημό,
ενώ Άγγλοι και Αμερικάνοι έριχναν βόμβες μέρα-νύχτα.
Προφανώς ανησυχούσαμε ότι θα πεθάνουμε.
Μα ελπίζαμε
ότι οι Αμερικανοί και Άγγλοι βομβιστές θα χτυπήσουν τους στόχους τους
και θα κατέστρεφαν τη γέφυρα.
Μόνο έτσι θα νικούσαν τον Χίτλερ.
Το έσκασα από το στρατόπεδο εργασίας
και μπήκα στην ουγγρική αντίσταση.
Το επόμενο διάταγμα ήταν να κάνουμε αποσκευές 25 κιλών.
Στην αρχή, δεν καταλάβαινα. Τι μπορείς να πάρεις;
Σκεφτείτε το σπίτι σας.
Τι θα πάρετε με βάρος 25 κιλά;
Τι ζυγίζει 25 κιλά;
Πόσα είναι τα 25 κιλά;
Να πάρεις τα μαξιλάρια; Τα σκεπάσματα;
Τα πιάτα σου; Τι παίρνεις;
Τι παίρνεις;
Όταν πακετάραμε,
ήθελα να πάρω μαζί μου κάτι να μου θυμίζει τις καλές στιγμές.
Ήμουν πολύ θλιμμένη και ανησυχούσα.
Οπότε, βρήκα ένα μαγιό.
Ένα μαγιό που μου έφερε ο πατέρας μου.
Δεν θέλω να το κάνω.
Μετά από ένα επαγγελματικό του ταξίδι,
τρία χρόνια νωρίτερα,
ο πατέρας μου γύρισε σπίτι.
Πάντα μας έφερνε κάτι απ' τα ταξίδια του.
Σ' εμένα και την αδερφή μου.
Και…
Κάθε φορά ρωτούσαμε "Τι μας έφερες;"
Άνοιξε ένα κουτί, λοιπόν,
και από το κουτί βγήκε ένα πολύ όμορφο μαγιό.
Είχε γυαλιστερό φινίρισμα με σατέν
και σχέδια από πολύχρωμα λουλούδια.
Και το απόγευμα,
όταν άκουσα τις μπότες των στρατιωτών να ανεβαίνουν τη σκάλα,
πήγα πίσω και έβαλα το μαγιό κάτω απ' το φόρεμά μου.
Έτσι έφυγα.
Έσπασαν τις μπροστινές πόρτες. Μπήκαν μέσα. Μας έδωσαν λίγα λεπτά.
Μας έδωσαν ένα μισάωρο, αλλά δεν ήταν μισάωρο,
για να μαζέψουμε τα τιμαλφή μας
και μας έβγαλαν από το σπίτι.
Δεν το πίστευα ότι έδιωχναν κόσμο απ' τα σπίτια του…
επειδή ήταν Εβραίοι.
Οι φίλοι μας, οι δήθεν γείτονες,
στέκονταν στοιχισμένοι στον δρόμο
και φώναζαν
"Είναι ώρα να φεύγετε από δω.
Δεν θέλουμε Εβραίους στην πόλη.
Να ξεφορτωθούμε τους Εβραίους".
Στάθηκα εκεί και δεν μπορούσα να το πιστέψω.
Με τους συμμαθητές μου από το σχολείο και τα παιδιά τους
ήμασταν φίλοι, συζητούσαμε.
Γιατί είναι τόσο εχθρικοί;
Γιατί μας μισούν έτσι ξαφνικά;
Όπως όταν διαβάζεις ότι οι Εβραίοι διώχθηκαν από την Αίγυπτο.
Κουβαλάμε όλες τις αποσκευές μας.
Τα μαξιλάρια και τα σκεπάσματα είναι δεμένα πάνω τους.
Εμείς τα παιδιά βοηθούσαμε να τα κουβαλήσουν.
Ντρέπομαι πολύ.
Θέλαμε να πιστέψουμε
ότι θα μας πήγαιναν στη Γερμανία και θα δουλεύαμε.
Θέλαμε να το πιστέψουμε.
Τότε, όλοι οι Εβραίοι της Ευρώπης
ήταν ήδη σε στρατόπεδα.
Δεν το γνωρίζαμε αυτό.
Η συγκέντρωση, η γκετοποίηση και η απέλαση
συνέβησαν σε μικρό χρονικό διάστημα,
δηλαδή, μέσα σε 12 εβδομάδες.
Πουθενά αλλού
δεν πραγματοποιήθηκε το πρόγραμμα απέλασης
με τη βαρβαρότητα και την ταχύτητα που έγινε στην Ουγγαρία.
Είπαν ότι θα μας πάνε σε γκέτο.
Δεν είχαμε ξανακούσει τη λέξη.
Το "γκέτο" δεν είναι λέξη στα ουγγρικά.
Δεν είχαμε ιδέα πού πηγαίναμε.
Το πρωί, όταν ξύπνησα,
συνειδητοποίησα ότι είμαστε σε μια τουβλοποιία.
Σε αυλή τουβλοποιίας.
Τον Απρίλιο έβρεχε πολύ.
Κι ήμασταν συνέχεια…
Έπρεπε να αλλάζουμε το σεντόνι.
Βρεχόμασταν συνέχεια.
Είχε χιλιάδες άτομα επειδή έρχονταν από όλη την κομητεία.
Υπήρχαν παντού φύλακες με σκυλιά που πηγαινοέρχονταν.
Μεγάλοι Γερμανικοί Ποιμενικοί
με πολύ γερά λουριά.
Όλα αυτά ήταν καλύβες. Υπήρχαν άνθρωποι παντού.
-Ξέρεις πού ήταν η καλύβα σου; -Ναι.
Η καλύβα μου ήταν εδώ, σ' αυτούς τους σωρούς τούβλων.
Και μια μέρα ανακοίνωσαν
ότι όσοι θέλουν να δουλέψουν στο Τοκάι,
να φτιάχνουν κρασί στον αμπελώνα,
να πάνε εκεί.
Όλοι με μεγάλη χαρά ανέβηκαν στο τρένο,
γιατί εδώ ήταν κόλαση.
Η δουλειά στον αμπελώνα ήταν σαν να πήγαιναν στον παράδεισο.
Οι Ούγγροι στρατιώτες μας πήγαν στον σιδηροδρομικό σταθμό.
Η μητέρα μου μού είπε
"Έραψα διαμάντια στο στρίφωμα της φούστας σου.
Αν δεν έχεις να φας, να αγοράσεις ψωμί με αυτά".
Όταν φτάσαμε στον σταθμό,
συνειδητοποιήσαμε ότι δεν ανεβαίναμε σε επιβατηγά τρένα.
Μας περίμεναν τα βαγόνια των βοοειδών.
Ο πατέρας μου είπε "Δεν έχει τρένα λόγω του πολέμου.
Δεν έχουν άλλα. Χρησιμοποιούν ό,τι έχουν".
Χτυπούσαν όποιον δεν κινούνταν γρήγορα.
Όταν έκλεισαν τις πόρτες,
άκουσα τον χτύπο από απέξω,
σαν να μας έκλεινε ένας σύρτης.
Δεν ήταν φυσιολογικό πια.
Δεν πίστευα ότι δεν είχαν άλλα τρένα.
Στη Βουδαπέστη, άρχισαν να χειροτερεύουν τα πράγματα.
Έπρεπε να αποκτήσω χαρτιά μη Εβραίου.
Δεν υπήρχα ως Εβραίος.
Θα με πυροβολούσαν. Θα με σκότωναν.
Ήσουν σαν κυνηγημένο ζώο,
24 ώρες το 24ωρο.
Δεν ήξερες αν όσοι συναντούσες
ήταν με το μέρος σου.
Αν δεν ήταν ο Γουόλενμπεργκ,
ούτε εγώ ούτε οι άλλοι δεκάδες χιλιάδες
θα είχαν επιβιώσει.
Ο Ραούλ Γουόλενμπεργκ ήρθε
όταν όλη η Ουγγαρία, εκτός από τη Βουδαπέστη,
δεν είχε πια Εβραίους.
Πήγε στη Βουδαπέστη
την εποχή που στην επαρχία
οι Εβραίοι είχαν μπει σε βαγόνια βοοειδών
και έφευγαν από την Ουγγαρία.
Αποφάσισε να εργαστεί στη Σουηδική πρεσβεία
με μοναδικό σκοπό να σώσει εβραϊκές ζωές.
Εξέδωσε τα λεγόμενα σουηδικά προστατευτικά διαβατήρια
και δήλωσε ότι όσοι είχαν αυτά τα έγγραφα
θα πήγαιναν στη Σουηδία στο τέλος του πολέμου.
Αυτό ήταν ψέμα,
αλλά στο χάος και τη σύγχυση του πολέμου,
αυτό το θαυματουργό, άχρηστο χαρτί είχε αποτέλεσμα.
Αρκετοί από εμάς δρούσαμε ως διανομείς
για να παραδώσουμε το ψεύτικο διαβατήριο
σε όσους περίμεναν σε προστατευόμενες κατοικίες.
Ο Γουόλενμπεργκ ενοικίασε μεγάλα συγκροτήματα διαμερισμάτων
κι έβαλε μια σουηδική πινακίδα
που έλεγε ότι όλοι οι κάτοικοι
ήταν υπό την προστασία της σουηδικής κυβέρνησης.
Εγώ έμενα στη Σεντ Στίβεν Παρκ 25.
Τα περισσότερα σπίτια ήταν μεγαλοαστικά διαμερίσματα.
Ένα διαμέρισμα τριών υπνοδωματίων,
που μπορεί να στέγαζε τέσσερα με έξι άτομα πριν από την κρίση,
έγινε ξαφνικά ένα χαμόσπιτο
με 60-70 άτομα στριμωγμένα σε ένα διαμέρισμα τριών υπνοδωματίων.
Πολύ άβολα.
Πολύ άβολο, γλυκιά μου,
αλλά κυρίως απίστευτα επικίνδυνο.
Το όνομα "προστατευόμενο σπίτι" είναι εσφαλμένο.
Πολλοί απ' όσους έμεναν στα λεγόμενα "προστατευόμενα σπίτια"
συγκεντρώνονταν, μεταφέρονταν στην όχθη του Δούναβη
και εκτελούνταν.
Το να μπει κανείς στα προστατευόμενα σπίτια
δεν ήταν δύσκολο.
Οι στρατιώτες δεν νοιάζονταν.
Ήταν από μπροστά. Έμπαινε όποιος ήθελε.
Αλλά το να βγεις
ήταν πολύ δύσκολο.
Αν οι Γερμανοί στρατιώτες
ή οι Ούγγροι Ναζί στρατιώτες υποπτεύονταν κάτι,
μας διέταζαν να κατεβάσουμε το παντελόνι,
επειδή ήμασταν οι μόνοι με περιτομή.
Μια μέρα, είχα δεμένα στο σώμα μου τα ψεύτικα διαβατήρια.
Θα τα παρέδιδα σ' εκείνους για να βγουν από το κτήριο.
Δεν υπολόγισα καλά.
Πήγα από τον υπόνομο. Ήξερα πότε να βγω.
Έκανα ένα λάθος.
Αντί να βγω στη μέση του κτηρίου,
βγήκα από μπροστά,
όπου δύο φύλακες φρουρούσαν το κτήριο.
Άρχισα να τρέχω γρήγορα
και διέσχισα τον δρόμο.
Θα απέλαυναν μια ομάδα Εβραίων.
Χωρίς να ξέρω πού τους πάνε,
μπήκα σ' αυτήν την ομάδα Εβραίων σκεπτόμενος
"Τόσες φορές έμπλεξα σε μπελάδες. Θα ξεμπλέξω και τώρα.
Άλλη μία απόδραση".
Καταλήξαμε στο Μπούχενβαλντ.
Ήμασταν στο τρένο για πέντε μέρες.
Καθόμασταν σε ένα βουνό από αποσκευές που είχαμε κουβαλήσει.
Στο βαγόνι βοοειδών όπου ήμουν, ήμασταν 120 άτομα.
Στριμωγμένοι σαν σαρδέλες. Έκανε πολλή ζέστη.
Είχαν έναν κουβά για να κάνουμε την ανάγκη μας.
Ξαφνικά, οι κουβάδες γέμισαν και η μυρωδιά ήταν ανυπόφορη.
Δεν άνοιξαν ποτέ τις πόρτες για να πάμε τουαλέτα.
Δεν μας έδωσαν νερό. Ούτε φαγητό.
Τα παιδιά ούρλιαζαν, ήθελαν να πάνε σπίτι.
"Πού μας πάνε;"
Καμία απάντηση.
Επικρατούσε πλήρες σκοτάδι.
Λίγο φως έμπαινε μέσα από τις ρωγμές του βαγονιού βοοειδών.
Ο πατέρας μου βρήκε μια ρωγμή στο τρένο.
Κοίταξε έξω και είπε δυνατά
"Δεν νομίζω ότι μας πάνε στον αμπελώνα όπως μας είπαν.
Μόλις περάσαμε τα σύνορα και πάμε προς την Πολωνία".
Όταν είπε "Πολωνία",
θυμήθηκα τον άντρα που έλεγε την ιστορία για τα παιδιά,
τι κάνουν στα παιδιά στην Πολωνία.
Κρατούσα τον μικρό μου αδερφό.
Ήταν δυόμισι ετών. Τον κρατούσα πολύ σφιχτά.
Σκέφτηκα
"Δεν θα τον αφήσω. Δεν θα τον πάρουν ποτέ μακριά μου".
Όταν άνοιξαν τις πόρτες,
μας χτύπησε το φως.
Επειδή είχαμε κλειστά τα μάτια μας για τέσσερις, πέντε μέρες
ή είχαμε συνηθίσει το σκοτάδι,
νιώθαμε ότι τυφλωνόμασταν.
Χαιρόμασταν επειδή θα παίρναμε αέρα.
Θα κατεβαίναμε, θα πηγαίναμε τουαλέτα σαν άνθρωποι,
θα πίναμε νερό, ίσως τρώγαμε κάτι.
Όλοι ρωτούσαν "Πού είμαστε; Πώς λέγεται το μέρος;"
Είχε ένα πολύ παράξενο όνομα.
Άουσβιτς.
Εδώ μας σταμάτησαν.
Εδώ γινόταν η επιλογή.
Στεκόσασταν σε σειρά…
Χιλιάδες άνθρωποι,
κοντά ο ένας στον άλλον,
σύγχυση και φασαρία.
Μας έλεγαν να μείνουμε ακίνητοι.
Να στεκόμαστε σαν στρατιώτες.
Από εδώ περνούσε η SS
και μας έλεγχε.
Περνούσαν με τα σκυλιά, μας απειλούσαν.
-Ήσασταν εφ' ενός ζυγού ή ο ένας δίπλα… -Πέντε.
Πέντε στη σειρά.
Για να μας μετρούν εύκολα. Σωστά.
Όταν κατέβηκα από το βαγόνι,
ήξερα πως ό,τι μας είχαν υποσχεθεί, ό,τι μας είχαν πει,
ήταν ψέματα.
Βλέπαμε πολλούς να τρέχουν με ριγέ ρούχα και ξυρισμένα κεφάλια.
Περιτριγυρισμένοι από στρατιώτες Ναζί και άγρια σκυλιά.
Φώναζαν και ούρλιαζαν.
"Γρήγορα! Αφήστε τις βαλίτσες σας. Άφησέ τα όλα".
Ξαφνικά, έγινε ένας διαχωρισμός.
Η μητέρα μου και…
Η μητέρα μου
με τον αδερφό και την αδερφή μου…
Κρατούσε τον αδερφό μου στην αγκαλιά της, με το ένα χέρι,
και την αδερφή μου τεσσεράμισι ετών με το άλλο.
Εγώ την κρατούσα.
Έτσι περπατούσαμε προς…
Μας έσπρωχναν προς τον προορισμό.
Όταν έφτασαν τα βαγόνια,
επέλεξαν τα άτομα.
Ήταν μια πολύ απλή διαδικασία.
Ο κόσμος στεκόταν στη σειρά.
Μπροστά υπήρχαν γιατροί που έλεγαν
"Αυτός είναι πολύ μεγάλος, πάνω από 50".
"Αυτός πάει δεξιά, ο άλλος αριστερά".
Επέλεξαν τη μητέρα μου στον σιδηροδρομικό σταθμό, πήγε αριστερά,
ενώ η αδερφή μου κι εγώ πήγαμε δεξιά.
Πήγαν τη μητέρα μου από τον σιδηροδρομικό σταθμό
στους θαλάμους αερίων.
Μέχρι να πάμε εγώ κι η αδερφή μου στο στρατόπεδο,
η μητέρα μου δεν ζούσε πια.
Πήγαμε σε ένα αποδυτήριο.
Μας είπαν ότι θα κάναμε ντους
μετά από αυτό το φρικτό ταξίδι
και θα φρεσκαριζόμασταν
και μετά θα μας ανέθεταν τις δουλειές.
Μας διέταξαν να κρατάμε τα παπούτσια στο ένα χέρι
και τα ρούχα στο άλλο.
Θυμήθηκα τα διαμάντια.
Έπιασα την μπλε φούστα μου
και μέσα στον κόσμο
έβγαλα γρήγορα τα διαμάντια και τα κράτησα στα χέρια μου.
Δεν φορούσα ρούχα.
Θυμάμαι ότι ξεντύθηκα με τους υπόλοιπους
κι εγώ φορούσα μαγιό, στεκόμουν εκεί με το μαγιό.
Είχα ένα προαίσθημα.
Ένιωθα ότι, αν έβγαζα το μαγιό,
αν άφηνα εκεί πέρα το μαγιό,
όλες οι υπέροχες αναμνήσεις που είχα με αυτό το μαγιό…
Θυμόμουν πώς περπατούσα στην πισίνα,
πώς μου σφύριζαν τα αγόρια κι ότι οι φίλες μου ζήλευαν.
Και τώρα θα το έβγαζα και θα το άφηνα εκεί.
Ό,τι σήμαινε κάτι για μένα στη ζωή,
θα το άφηνα εκεί πέρα.
Έλεγαν συνέχεια ότι, αν κάποιος είχε τιμαλφή,
να τα αφήσει εκεί.
Είχαν έναν πάγκο.
Εγώ κρατούσα τα διαμάντια σφιχτά γιατί με αυτά θα αγόραζα ψωμί.
Τα έβαλα στο στόμα μου.
Όταν πήγα εκεί μπροστά,
είδα ότι τους άνοιγαν το στόμα και το έψαχναν.
Αλλά εγώ πλέον δεν μπορούσα να γυρίσω πίσω.
Δεν μπορούσα να τα δώσω. Θα με πυροβολούσαν.
Έπρεπε να τα είχα αφήσει πίσω.
Τα είχα στο στόμα μου,
δεν ήξερα τι να κάνω, οπότε τα κατάπια.
Μπήκαμε στα ντους.
Τα αποδυτήρια ήταν πίσω μας, κλειδωμένα.
Ένας καταδρομέας ήρθε και μας πήρε όλα τα υπάρχοντά μας.
Μας έδωσαν ένα ντους.
Ένα μικρό ντους που έσταζε, και μετά…
Υπήρχε μια πόρτα απ' την άλλη πλευρά που έβγαζε στην αυλή,
στην άλλη πλευρά του κτηρίου.
Στην πόρτα είχαν έναν σωρό από ρούχα
και μας διέταξαν να διαλέξουμε από ένα ρούχο.
Περιμέναμε ως τα μεσάνυχτα
και μετά μας άφησαν να πάμε σε έναν ξύλινο στρατώνα.
Χίλια άτομα σε έναν στρατώνα.
Αν κάποιος γύριζε από την άλλη, έπρεπε να γυρίσουμε όλοι.
Τόσο κοντά ήμασταν ο ένας στον άλλον.
Ξυπνούσα και ένιωθα να κρυώνω
και…
Είχα επαναλαμβανόμενα όνειρα,
ότι είμαι στο σπίτι,
ότι κρυώνω πολύ
κι ότι θα με παρηγορούσε ο πατέρας μου.
Και μετά, ξυπνούσα.
Από μια σφυρίχτρα.
Έξω ήταν νύχτα.
Αυτό ήταν κόλαση.
Είδαμε μια ομάδα 20 αντρών να έρχεται στο στρατόπεδο
και τους έβλεπα καθώς περνούσαν.
Ίσως ήξερα κάποιον.
Και ξαφνικά, αναγνώρισα τον πατέρα μου.
Η πρώτη μου σκέψη ήταν να κρυφτώ.
Ήταν πολύ οδυνηρό
να τον βλέπω με ξυρισμένο κεφάλι και τη στολή του, σαν φυλακισμένο.
Αυτός ο άνθρωπος που τους βοηθούσε όλους,
ο πιο καλόκαρδος άνθρωπος.
Δεν μπορούσα να φανταστώ πώς θα ένιωθε αν μας έβλεπε,
με τα ξυρισμένα κεφάλια και τα κουρέλια.
Ήθελα να κρυφτώ για να μη με δει.
Κι εκείνη τη στιγμή, κοιταχτήκαμε.
Είδα τα δάκρυά του να τρέχουν στα μάγουλά του.
Ήταν η τελευταία φορά που είδα τον πατέρα μου.
Είδα να έρχονται φορτηγά.
Ο κόσμος στα φορτηγά ούρλιαζε.
Είδα δύο παιδιά να πέφτουν από το φορτηγό.
Το φορτηγό σταμάτησε.
Και τα φορτηγά…
Ένας άντρας της SS βγήκε από μπροστά
και σήκωσε τα παιδιά έτσι.
Τον χτύπησε στο φορτηγό
και το αίμα άρχισε να τρέχει.
Τον πέταξε στο φορτηγό.
Τότε έπαψα να μιλάω στον Θεό.
Μας είπαν ότι θα πάρουμε έναν αριθμό.
Αριθμό φυλακισμένων.
Φυσικά, περιμέναμε ότι θα μας έβαζαν τον αριθμό φυλακισμένων
στα ρούχα μας ή κάτι παρόμοιο.
Έστησαν κάτι τραπέζια.
Σε κάθε τραπέζι κάθονταν μερικοί φύλακες
με κάτι τεράστια βιβλία ανοιγμένα μπροστά τους.
Υποθέσαμε ότι θα γράψουν τα ονόματά μας σε αυτό
μαζί με τον αριθμό που θα μας έδιναν.
Και τότε συνειδητοποιήσαμε ότι θα έγραφαν αυτόν τον αριθμό
στη σάρκα μας.
Στα χέρια μας.
Πήραν πέντε και μας έβαλαν σταγόνες στα μάτια.
Δεν ξέραμε γιατί. Δεν μας είπαν. Και μας έβαλαν στο μπουντρούμι.
Μας έκλεισαν εκεί μέσα.
Στεκόμασταν εκεί, το νερό έφτανε ως τους αστραγάλους.
Ο ένας πάνω στον άλλον.
Μας φάνηκε αιώνας.
Ο χρόνος έμοιαζε με αιωνιότητα. Δεν άνοιξαν ποτέ την πόρτα.
Δεν μας έδωσαν ξανά να φάμε ή να πιούμε κάτι.
Ήπιαμε το νερό στο οποίο στεκόμασταν.
Κάναμε την ανάγκη μας σ' εκείνο το νερό.
Και μετά άνοιξαν την πόρτα και μας έβγαλαν έξω.
Μας πήγαν στην αυλή
και εξέτασαν τα μάτια μας.
Κάποιοι δεν μπορούσαν να δουν για πολλές μέρες μετά.
Μας πήγαν πίσω στον στρατώνα.
Μετά μάθαμε τι προσπαθούσαν να κάνουν.
Ήθελαν να αλλάξουν το χρώμα των ματιών μας.
Για όσους ήθελαν να κάνουν πειράματα σε ανθρώπους,
ήταν χρήσιμος χώρος εργασίας.
Έγιναν πολλά πειράματα στο Άουσβιτς για το πώς να αποστειρώνουν τις γυναίκες.
Ειδικά τις Εβραίες, για να μειωθεί ο πληθυσμός,
χωρίς να μπουν σε πολύ κόπο.
Μετά έστελναν αυτές τις γυναίκες πίσω στο στρατόπεδο.
Μερικές φορές μεταφέρονταν αμέσως.
Έλεγαν ότι ήταν "φορείς μυστικών".
Έκαναν πειράματα, τους έστελναν στο Άουσβιτς
και τους σκότωναν με αέριο.
Μια μέρα, ένας φυλακισμένος που ήξερα
ήρθε και με ρώτησε
αν μπορούσα να βοηθήσω…
Πώς θα γινόταν να μην τους στείλουν στον θάλαμο αερίων.
Ο μόνος τρόπος ήταν να υποβληθούν σε περισσότερα πειράματα.
Για να τους σώσουμε, έπρεπε να τους κάνουμε ακίνδυνα πειράματα.
Αυτό σκοπεύαμε να κάνουμε. Με κάποιον τρόπο, πέτυχε.
Αυτός είναι ο λόγος
που εγώ αθωώθηκα…
στο Άουσβιτς.
Έχοντας γλιτώσει τα τεσσεράμισι πρώτα χρόνια του πολέμου,
οι Ούγγροι Εβραίοι
σκοτώθηκαν στο τελευταίο κεφάλαιο του πολέμου του Χίτλερ κατά των Εβραίων,
όταν οι παγκόσμιοι ηγέτες
γνώριζαν ήδη όλες τις λεπτομέρειες για το Άουσβιτς.
Εμείς πήγαμε στο Άουσβιτς
στη διάρκεια της Τελικής Λύσης,
όταν βρισκόταν σε απόγνωση πια.
Ο Χίτλερ έχανε τον πόλεμο.
Αλλά δεν θα έχανε τον πόλεμο εναντίον των Εβραίων.
Ο σαδισμός, η σκληρότητα,
ο παραλογισμός των Γερμανών και των Ούγγρων Ναζί
για να σκοτώσουν όσους Εβραίους είχαν απομείνει
αφού είχε τελειώσει ο πόλεμος,
ενώ θα μπορούσαν να είχαν κερδίσει λίγη εύνοια
όντας πιο πολιτισμένοι με αυτούς τους ανθρώπους.
Αυτό δεν έγινε γιατί ήταν πολύ τυφλωμένοι από το μίσος τους.
Οι Ναζί εξέτρεπαν τρένα και άλλα μέσα μεταφοράς
χρήσιμα για τους Γερμανούς
προκειμένου να απελάσουν Εβραίους,
να ολοκληρώσουν την Τελική Λύση.
Όσο ήμουν στο Άουσβιτς,
γίνονταν δύο με τρεις μεταφορές τη μέρα.
Με χιλιάδες ανθρώπους.
Σε λιγότερο από έξι εβδομάδες,
πάνω από 438,000 Εβραίοι
απελάθηκαν στο Άουσβιτς.
Οι θάλαμοι αερίων και τα κρεματόρια δεν άντεχαν.
Η ΣΣ έσκαψε ειδικούς λάκκους
για να κάψει τα πτώματα
και χρησιμοποιούσαν το λίπος των Εβραίων ως καύσιμη ύλη.
Είδα πώς πετούσαν τον κόσμο σε εκείνους τους πύρινους λάκκους.
Και σκέφτηκα "Κάτι έχω πάθει. Χάνω το μυαλό μου".
Δεν γινόταν να βλέπω κάτι τέτοιο.
Οι μαζικοί τάφοι
είχαν μήκος οχτώ επί δέκα ή δέκα επί δέκα μέτρα.
Είχαν ξύλο στο κάτω μέρος και τους έβαζαν φωτιά.
Έπειτα, πετούσαν τα πτώματα στη φωτιά. Και αυτό ήταν.
Αν καιγόταν το λίπος, ο τάφος λειτουργούσε.
Μετά πετούσαν όλο και περισσότερα πτώματα.
Τόσο απλό.
Βλέπεις πόσο τεράστιο είναι το μέρος.
Πώς γινόταν οι άνθρωποι, κανονικοί άνθρωποι, να γυρίσουν πίσω
έχοντας δουλέψει εδώ;
Ή όσοι το έφτιαξαν.
Κάποιος έπρεπε να το φτιάξει.
Κάποιος έπρεπε να είναι μηχανικός.
Κάποιος έπρεπε να σχεδιάσει προσεκτικά τόση αποτελεσματικότητα.
Όσο καιρό ήμουν στο στρατόπεδο στη διάρκεια του πειράματος,
κάθε φορά που με επέλεγαν, κατάπινα τα διαμάντια.
Κάθε φορά που τα κατάπινα, έπρεπε να τα ξαναβρώ.
Πηγαίναμε στο αποχωρητήριο μία φορά τη μέρα.
Δεν καθόμουν στην τρύπα επειδή έπρεπε να βρω τα διαμάντια.
Όταν πέρασε η γυναίκα της SS και με είδε στη γωνία…
Κρατούσα ήδη τα διαμάντια. Συνήθως περίμενα…
Στον γυρισμό, τα ξέπλενα, για παράδειγμα στη λάσπη.
Αν δεν υπήρχε λάσπη,
στη σούπα που μας έδιναν μετά.
Τότε δεν είχα χρόνο και τα κατάπια.
Θεέ μου.
Το αποχωρητήριο.
Θεέ μου.
Σε αυτό το μέρος,
ήμουν με την αδερφή μου, την Ίντιθ, δίπλα μου.
Η Ίντιθ μού είπε ψιθυριστά
"Είναι Παρασκευή. Σχεδόν Σαμπάτ".
Στο σπίτι μας γιορτάζαμε το Σαμπάτ
με φαγητό, τραγούδι, προσευχές,
ανάβοντας το κερί.
Της είπα "Ας το γιορτάσουμε στο αποχωρητήριο".
Πήγαμε πίσω κι αρχίσαμε να ετοιμάζουμε την τελετή μας για το Σαμπάτ.
Αρχίσαμε να τραγουδάμε.
Καθώς τραγουδούσαμε τη μελωδία,
ήρθαν κι άλλα παιδιά γύρω μας κι άρχισαν να τραγουδούν μαζί μας.
Κάποιος ήταν από την Ολλανδία. Άλλος από τη Γερμανία.
Κάποιος από την Ουγγαρία, την Τσεχοσλοβακία.
Όλοι μαζί.
Και ξαφνικά, τα εβραϊκά τραγούδια, οι προσευχές, το Σαμπάτ
μας ένωσαν στο αποχωρητήριο του Άουσβιτς.
Ο κόσμος δεν άντεχε τον πόνο,
τις συνθήκες, την πείνα και τις ψείρες.
Οι ψείρες είχαν μέγεθος όσο το νύχι του μικρού μου δαχτύλου,
είχαν μπει στη σάρκα μας.
Πονούσαμε επειδή ξυνόμασταν, είχαμε μολυνθεί.
Όταν άναβε το ρεύμα,
έτρεχαν στο συρματόπλεγμα και αυτοκτονούσαν.
Μας τιμωρούσαν.
Για καθέναν που αυτοκτονούσε,
έπαιρναν 100 κρατούμενους
και τους σκότωσαν μπροστά σε όλους για να παραδειγματιστούμε.
Δεν μας άφηναν ούτε να πεθάνουμε όταν θέλαμε.
Και μετά σκέφτηκα κάτι.
Μου πήραν τους γονείς μου.
Μου πήραν την ταυτότητά μου.
Μου πήραν τα αδέρφια μου.
Μου πήραν τα υπάρχοντά μου.
Κάτι θέλουν από μένα.
Και μετά σκέφτηκα την ψυχή μου.
Δεν θα μου έπαιρναν την ψυχή μου.
Και τότε αποφάσισα
ότι θα σηκωνόμουν από τη λάσπη κι ότι θα πάλευα.
Δεν θα γινόμουν στάχτη.
Όταν φτάσαμε στο Άουσβιτς,
χιλιάδες άνθρωποι αποτεφρώνονταν κάθε μέρα.
Οι Ναζί χρησιμοποιούσαν τους Εβραίους κρατούμενους,
τους Ζοντερκομάντο,
για να βγάζουν τα πτώματα από τους θαλάμους
και να τα πάνε στα κρεματόρια.
Απ' όσο γνωρίζω,
μόνο τέσσερις από εμάς που δουλεύαμε στα Ζοντερκομάντο
ζούμε έως σήμερα.
Είμαστε οι μόνοι αυτόπτες μάρτυρες
που είδαμε πώς έγιναν όλα, από την αρχή ως το τέλος.
Πώς έγινε η Τελική Λύση.
Είμαι Εβραίος, από την Ελλάδα.
Ζούσα στην Ελλάδα
μέχρι που με πήγαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Την πρώτη εβδομάδα του Απριλίου 1944,
έφτασα στο Άουσβιτς.
Διάλεξαν μερικούς Έλληνες για να δουλέψουν στο κρεματόριο.
Ήταν η πρώτη μου μέρα εκεί.
Δεν ήξερα τι γινόταν.
Είδα 2,500 ανθρώπους, γυμνούς,
να μπαίνουν στον μεγάλο θάλαμο…
Στο τέλος, έπαιρναν μόνο 500 άτομα.
Αλλά έβαζαν 2,500 άτομα.
Μπορούσαν απλώς να βρίσκονται στο πλευρό των παιδιών τους.
Μετά από 15 λεπτά,
αφού έκλειναν τους θαλάμους κι η SS πετούσε το αέριο από τα ανοίγματα,
τους άνοιγαν.
Κι εγώ έβλεπα τα άτομα που είχα δει 15 λεπτά πριν.
Τους έβλεπα νεκρούς, όρθιους, με τα παιδιά τους μελανιασμένα.
Και αναρωτήθηκα "Τι συμβαίνει εδώ;"
Ένας Πολωνός δούλευε ήδη εκεί
και τον ρώτησα "Πού είναι ο Θεός;"
Απάντησε "Ο Θεός είναι όπου έχεις τη δύναμή σου".
ΝΕΕΣ ΑΦΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΛΑΜΟ ΑΕΡΙΩΝ
Υπήρχαν τέσσερα κρεματόρια
και δούλευαν επί 24 ώρες.
Πολλοί διάσημοι από το Βερολίνο
έρχονταν και έβλεπαν πώς πέθαναν οι Εβραίοι.
Υπήρχε μια τρύπα ερμητικά κλειστή
κι από εκεί έβλεπαν πώς πέθαιναν οι Εβραίοι.
Τέσσερα λεπτά αρκούσαν. Ανάλογα με το πού ήσουν.
Πολλοί πιστεύουν ότι εμείς που δουλεύαμε στα Ζοντερκομάντο
ήμασταν ένοχοι για κάτι,
επειδή κάναμε μια τέτοια δουλειά.
Αλλά εμείς δεν μπορούσαμε να ξεφύγουμε απ' αυτό.
Αν δεν έκανες ό,τι σου ζητούσαν, σε σκότωναν αμέσως.
Μια φορά είχα δύο φίλους μου εκεί.
Πολύ καλοί μου φίλοι.
Μπήκαν. Λέγονταν Βενέτζια.
Τους είπα αμέσως
ότι θα πέθαιναν
και ζήτησαν φαγητό.
Τους έδωσα να φάνε ό,τι είχα
και τους είπα πού ακριβώς να σταθούν,
πού ήταν τα ανοίγματα,
για να πεθάνουν γρήγορα.
Αφού τελείωσαν, τους έβγαλα, τους έπλυνα
και τους έβαλα στον κλίβανο να καούν.
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1945 ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΒΟΥΔΑΠΕΣΤΗΣ
Ακούγαμε το πυροβολικό να πλησιάζει.
Η Βουδαπέστη ήταν το πεδίο μάχης
μεταξύ των Γερμανών και του Σοβιετικού Στρατού.
Αν και ξέραμε ότι σε λίγες βδομάδες
ο Σοβιετικός Στρατός θα απελευθέρωνε τους υπόλοιπους Εβραίους,
ξέραμε ότι μας περίμεναν πολλές δυσκολίες ακόμα.
Στο Άουσβιτς, μετά τα Χριστούγεννα,
ακούγαμε τους βομβαρδισμούς να πλησιάζουν.
Οι Ναζί δεν ήθελαν να απελευθερωθεί κανείς,
γι' αυτό απομάκρυναν τον κόσμο από το στρατόπεδο.
Η πορεία θανάτου έγινε τον χειμώνα.
Όσους έμεναν πίσω τους πυροβολούσαν στην άκρη του δρόμου.
Αν κάποιος προσπαθούσε να το σκάσει,
ή να κάνει κάτι που δεν επιτρεπόταν,
πυροβολούνταν επί τόπου.
Ήμουν μαζί με άλλους δύο φίλους μου ως εκείνο το σημείο.
Ορκιστήκαμε ότι θα θυσιαζόμασταν ο ένας για τον άλλον.
Δεν θα εγκαταλείπαμε ο ένας τον άλλον.
Ήμασταν παιδιά. Πιστεύαμε ότι γινόταν κάτι τέτοιο.
Ένας από τους τρεις είχε τραυματιστεί στο γόνατο, είχε γάγγραινα.
Ένας στρατιώτης τον είδε να κουτσαίνει.
Ήρθε και ήθελε να τον πυροβολήσει.
Μπαίνουμε μπροστά του.
Βγάζει το όπλο του και λέει
"Σας δίνω τρία δευτερόλεπτα. Θα μετρήσω ως το τρία.
Ή θα φύγετε ή θα πεθάνετε κι οι τρεις σας".
Φαντάζεστε τι απόφαση έπρεπε να πάρουμε σε τόσο μικρή ηλικία;
Υποσχεθήκαμε ότι θα πεθαίναμε ο ένας για τον άλλον,
μα δεν τηρήσαμε την υπόσχεση υπό την απειλή του θανάτου.
Τον αφήσαμε να πεθάνει.
Μετά από δέκα μέρες πορεία, φτάσαμε στο Νταχάου.
Ο ΜΠΙΛ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΟ ΤΟΥ ΜΑΡΤΙΝ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΝΤΑΧΑΟΥ, ΓΕΡΜΑΝΙΑ
Θεέ μου.
Μετά από 53 χρόνια…
Λες κι ήταν χθες.
Τους έβλεπες εδώ στον δρόμο, ξαπλωμένους, και δεν έδινες σημασία.
Απλώς περνούσες πάνω απ' τα πτώματα. Δεν σήμαινε τίποτα.
-Εδώ; -Ναι.
Ποτέ δεν έμαθα το όνομα κάποιου.
Δεν ήθελα να ξέρω κανέναν.
Σε περίπτωση που κάποια μέρα
κάποιος θα ήξερε αυτό το άτομο
του οποίου τα παπούτσια είχα πάρει αφότου είχε πεθάνει.
Φαντάσου ότι κάθε πρωί η δουλειά μου ήταν…
Πήγαινα από στρατώνα σε στρατώνα,
έπαιρνα τα πτώματα και τα πήγαινα στο κρεματόριο.
Είχαμε ένα καροτσάκι.
Θυμάμαι ότι οι Ζοντερκομάντο που δούλευαν στο κρεματόριο
βγήκαν και άνοιξαν την πύλη.
Το πήραν από δω και το πήγαν μέσα.
Εμείς δεν επιτρεπόταν να μπούμε.
Δεν μιλούσαν για το κρεματόριο, αλλά εμείς ξέραμε.
Αν μπαίναμε εδώ, δεν θα βγαίναμε ποτέ.
Από εδώ δεν έβγαινες ποτέ.
Γιατί, αν τους άφηναν να δραπετεύσουν,
είχαν μάρτυρες.
Δεν τους άφηναν να φύγουν.
Κοίτα εδώ.
Η απανθρωπιά ενός ανθρώπου απέναντι σε άλλον
είναι απίστευτη.
Αυτό είναι
το πιο τερατώδες πράγμα που έχει σκεφτεί άνθρωπος.
Να καις ανθρώπους για να τους ξεφορτωθείς πιο γρήγορα.
Απίστευτο.
Έχω συγκινηθεί πολύ. Είναι πολύ δύσκολο.
Γιατί επέζησα εγώ;
Γιατί με λυπήθηκε ο Θεός;
Κάποιος άρχισε να φωνάζει "Αμερικανοί!"
Δεν ξέραμε τι εννοούσε.
Έδειχνε προς τον ουρανό.
Τα αεροπλάνα βγήκαν από τα βουνά, από το πουθενά,
και βομβάρδισαν το κομβόι.
Δεν μας ακούμπησαν. Δεν πάθαμε τίποτα.
Τότε έμαθα για πρώτη φορά ότι ήταν σε πόλεμο με τις ΗΠΑ.
Στις 29 Απριλίου με διέταξαν να πάω στο Νταχάου.
Βασικά, το βράδυ της 28ης.
Μας διέταξαν να πάμε στο Νταχάου όσο πιο γρήγορα γινόταν.
Δεν ξέραμε τι θα αντιμετωπίζαμε.
Νομίζαμε ότι θα πηγαίναμε να καταλάβουμε ένα στρατιωτικό στρατόπεδο των Γερμανών.
Θα το καταλαμβάναμε μαζί με όσους είχε μέσα.
Ήμασταν κοντά στην περιοχή,
σε αυτό που ανακαλύψαμε ότι ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Ξαφνικά, ακούμε πυροβολισμούς από πολυβόλα.
Η πρώτη μας σκέψη ήταν ότι θα πεθαίναμε.
Μετά είδαμε Αμερικανούς στρατιώτες να πυροβολούν.
Και μετά οι Γερμανοί στρατιώτες έρχονταν από εκεί.
Όταν βρέθηκαν εδώ στο κέντρο, οι Γερμανοί υποχώρησαν.
Αλλά φανταστείτε 32,000 ανθρώπους
να βγαίνουν από όλους αυτούς τους στρατώνες.
Έξω από το στρατόπεδο,
στις ράγες του τρένου
υπήρχαν 40 βαγόνια, υπολογίζω.
Γεμάτα ως επάνω με πτώματα.
Δεν είχαμε ιδέα για το τι θα αντιμετωπίζαμε.
Αυτό ήταν
εξωπραγματικό.
Οι περισσότεροι φορούσαν φανελένιες πιτζάμες.
Μόνο αυτές είχαν.
Με μπλε και λευκές ρίγες. Φανελένιες πιτζάμες.
Πολλοί ήταν αδύναμοι.
"Αδύναμοι" δεν είναι η σωστή λέξη.
Ήταν αποστεωμένοι.
Κάποιοι φαίνονταν πολύ γερασμένοι.
Τους λέγαμε όρθιους νεκρούς. Ήταν σκελετωμένοι.
Πρώτα βγήκαν μερικοί,
μετά βγήκαν κι άλλοι πολλοί
κι έρχονταν προς το μέρος μας.
Ήταν λες και συνειδητοποιούσαν…
Συνειδητοποίησαν ότι εμείς ήμασταν διαφορετικοί.
Ότι εμείς πηγαίναμε να τους βοηθήσουμε.
Οι Αμερικανοί σημάδευαν τους Γερμανούς, αλλά δεν τους σκότωναν.
Τους άφησαν σε εμάς.
Πιάσαμε καμιά δωδεκαριά Γερμανούς στρατιώτες
και τους διαλύσαμε, τους κάναμε κομμάτια.
Πιάσαμε έναν Γερμανό συνταγματάρχη.
Γύρισα και του είπα
ότι θα τον στέλναμε στους αξιωματικούς να του μιλήσουν.
Και με έφτυσε στο πρόσωπο.
Τον σκότωσα.
Λίγο μετά τελείωσε ο πόλεμος.
Αλλά μέχρι τότε,
θα εμποδίζαμε τη Γερμανία να έχει την ευκαιρία
να ξανακάνει κάτι τέτοιο σε οποιονδήποτε.
Έχω δει πολλές φρικτές σκηνές
στα δύο χρόνια μου στην Ιταλία, τη Γαλλία και τη Γερμανία,
αλλά ό,τι χειρότερο έχω δει ποτέ
ήταν οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος.
Αυτό είναι κάτι που…
Ακόμα δεν μπορώ να το ξεχάσω.
ΝΤΑΧΑΟΥ
ΜΠΕΡΓΚΕΝ-ΜΠΕΛΣΕΝ
ΑΟΥΣΒΙΤΣ
ΜΠΟΥΧΕΝΒΑΛΝΤ
ΟΡΝΤΡΟΥΦ
ΜΑΪΝΤΑΝΕΚ
ΝΟΡΝΤΧΑΟΥΖΕΝ
ΜΑΟΥΤΧΑΟΥΖΕΝ
Δεν ήμουν νέος πια.
Ήμουν πολύ γέρος.
Ήμουν 16 ετών, αλλά είχα γεράσει.
Η επιστροφή στην ελευθερία ήταν πολύ δύσκολη.
Δεν ξέραμε πώς να συμφιλιωθούμε με τον έξω κόσμο
που δεν μας ήθελε.
Και δεν ξέραμε…
ποιον θα βρίσκαμε και ποιον όχι.
Δεν ήξεραν τι να μας κάνουν.
Μας έβαλαν σε ένα στρατόπεδο εκτοπισμένων ατόμων.
Το πιο κοντινό από εκεί που ήμουν ήταν στην Αυστρία.
Όλοι οι επιζώντες που δεν είχαν πού αλλού να πάνε
ήταν στο στρατόπεδο.
Ήταν άλλο ένα στρατόπεδο, αλλά ελεύθερο.
Αφού ο Σοβιετικός Στρατός απελευθέρωσε τη Βουδαπέστη,
κι έγινα πάλι ελεύθερος άνθρωπος,
δεν ήξερα για μήνες
αν θα επέστρεφε η μητέρα μου ή άλλα μέλη της οικογένειάς μου.
Ήλπιζα ότι, αν επέστρεφα στο Άουσβιτς,
θα έκλεινα αυτό το κεφάλαιο.
Σοκαρίστηκα όταν έμαθα
ότι αυτό οδήγησε σε νέες ερωτήσεις και νέες αμφιβολίες.
Θα ήθελα να μάθω για την οικογένειά μου.
Αναζητά πληροφορίες για την οικογένειά της και την ίδια.
Το όνομά σας;
Ρενέ. Ρ-ε-ν-έ.
Είναι η πρώτη φορά που αποφάσισα
να βρω κάποιο αρχείο για την οικογένειά μου.
Και η αδερφή μου λεγόταν Κλάρα.
Βρήκατε κάτι;
Ναι, κάτι βρήκα. Μπορούμε να το δούμε μαζί.
Να βάζετε τις κάρτες έτσι.
Η Κλάρα. Η αδερφή μου.
Βρήκα αρχεία της αδερφής μου, του πατέρα μου
και δικά μου.
Όταν ρώτησα για τη μητέρα μου…
η αρχειοφύλακας, η ιστορικός, μου είπε
ότι για αυτούς που πήραν από τον σιδηροδρομικό σταθμό
και τους σκότωσαν αμέσως
δεν υπάρχουν αρχεία.
Πάρτε αυτό, πηγαίνετε επάνω στο Αρχείο και χτυπήστε το κουδούνι.
Ευχαριστούμε.
Είναι εξέταση αίματος ή κάτι ιατρικό.
Ανήκει στην Κλάρα Γουάινφελντ.
Ανακάλυψα ότι έκαναν πειράματα στην αδερφή μου,
ότι της έκαναν κάτι εξετάσεις αίματος.
Και τι σημαίνει αυτό εδώ;
Και είπε "Αλήθεια, δεν ξέρω".
Είπε "Δεν με ρώτησε ποτέ κανείς.
Αλλά κάποιος δρ Μουντς ήταν ο επικεφαλής της κλινικής
και ζει ακόμα".
Και μετά ανακάλυψα ότι θα του παίρνατε συνέντευξη
κι ότι ίσως έχω μια ευκαιρία
να ρωτήσω εκείνον τι σημαίνουν αυτά τα σύμβολα.
Η αδερφή μου, η Κλάρα, πέθανε στο Άουσβιτς.
Πήρα αυτά τα έγγραφα πρόσφατα από το Άουσβιτς.
Μπορείτε να μου εξηγήσετε αυτά τα έγγραφα;
Θα προσπαθήσω.
Θα μου πείτε τι είναι αυτό;
Τίποτα σημαντικό, όχι.
Τι πειράματα ήταν αυτά;
Δεν είναι τίποτα. Όλα είναι καλά.
Γιατί πέθανε;
"Κλινικό Ίδρυμα".
Η κλινική μου είναι.
Όντως πέθανε.
Πότε εισήχθη; Πόσο έμεινε;
Έξι μήνες.
-Έξι μήνες. -Ναι, έξι μήνες.
Και μετά πέθανε.
Είναι φυσιολογικό διάστημα.
Καταλαβαίνετε;
Ήσασταν κι εσείς στο Άουσβιτς;
Άρα, καταλαβαίνετε.
Προσπάθησα να είμαι πολιτισμένη,
αλλά εκείνος ήταν όλο υπεκφυγές.
Κι εγώ θύμωσα πολύ.
Σκεφτόμουν ότι χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν στην κλινική του.
ΚΛΑΡΑ ΓΟΥΑΪΝΦΕΛΝΤ - 1943
Θα γυρίσω στο Κρεματόριο V,
γιατί είμαι σίγουρη ότι εκεί πήγαν τη μητέρα μου.
Θα ανάψω μερικά κεριά.
Και ξέρω ότι δεν θα ξανάρθω άλλη φορά.
Και τώρα,
πολύ πρόσφατα,
έλαβα ένα γράμμα από το Μπέργκεν-Μπέλσεν.
Έλεγε ότι δεν έχουν κάποια Ίντιθ Λοκ.
Έψαξαν στα βιβλία τους.
Αλλά βρήκαν μια Ίντιθ Σβαρτς.
Και κάποια στιγμή θυμήθηκα
ότι η αδερφή μου, η Ίντιθ, αποφάσισε
να χρησιμοποιεί το όνομα της μητέρας μου.
Το είχα ξεχάσει.
Και όλα αυτά τα χρόνια, εγώ έψαχνα την Ίντιθ Λοκ.
-Θα μου βρείτε τα ουγγρικά… -Ουγγρικά;
Ας το βρούμε. Εντάξει.
Δεν είναι με αλφαβητική σειρά.
ΣΒΑΡΤΣ ΙΝΤΙΘ
Η ΑΛΙΣ ΣΤΟ ΜΠΕΡΓΚΕΝ-ΜΠΕΛΣΕΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
Επέστρεψα στο Μπέργκεν-Μπέλσεν.
Θέλω να πούμε μια προσευχή με τον άντρα μου και τα παιδιά μου,
γιατί θα θάψουμε συμβολικά την Ίντιθ.
Αυτό είναι το νεκροταφείο όπου θάφτηκαν
όσοι ήρθαν μετά την απελευθέρωση στα στρατιωτικά συγκροτήματα.
Βρήκαμε το όνομα της αδερφής σας.
Πέθανε εδώ.
Στις 2 Ιουνίου 1945, πιστεύουμε.
Όσοι πέθαναν εκείνες τις μέρες θάφτηκαν εδώ,
ο ένας πλάι στον άλλον.
Σήμερα είναι η πιο ξεχωριστή μέρα της ζωής μου.
Επιτέλους, η αναζήτηση τελείωσε.
Και πλέον ξέρουμε τι συνέβη και πότε συνέβη.
Έφερα το βιβλίο προσευχών της μητέρας μου.
Και εδώ θα πούμε για σένα
τις παραδοσιακές προσευχές
και θα ανάψουμε αυτό το κερί στη μνήμη σου.
Και θα σε θυμόμαστε
για πάντα,
για όσο ζούμε.
Υπάρχουν πολλοί σαν εμένα εκεί έξω
που ακόμα ψάχνουν.
Γιατί για εμάς
η απελευθέρωση δεν ήταν η τελευταία μέρα.
Με ενημέρωσαν ότι είχα επιλεγεί
για να λάβω ακαδημαϊκή υποτροφία
για το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, στην πόλη "Σιτλ".
Κανείς δεν μου είπε ότι κανονικά προφέρεται "Σιάτλ".
Είχα ένα εισιτήριο για το SS Marine Falcon.
Πήγα στην κουκέτα Β-20,
άφησα κάτω το σακίδιο μου και κάλεσαν για "φαΐ".
Δεν ήξερα τι θα πει "φαΐ".
Δεν το ήξερα ως λέξη στα Αγγλικά.
Μπήκα στην ουρά για φαΐ. Είχαμε τεράστιους μεταλλικούς δίσκους.
Τότε ήταν ακόμα η περίοδος που το μυαλό μου το απασχολούσε η πείνα.
Κι αυτοί οι υπέροχοι άνθρωποι έβαλαν τόσα υπέροχα πράγματα
στον μεταλλικό δίσκο.
Στο τέλος της ουράς,
υπήρχε ένα τεράστιο ψάθινο καλάθι με πορτοκάλια.
Κι ένα τεράστιο ψάθινο καλάθι με μπανάνες.
Η μητέρα μου με έμαθε να κάνω το σωστό. Δεν ήξερα ποιο ήταν.
Είδα έναν τεράστιο ναύτη
και τον ρώτησα "Να πάρω μπανάνα;
Ή να πάρω πορτοκάλι;"
Μου είπε "Φίλε μου, φάε όσες μπανάνες και όσα πορτοκάλια θέλεις".
Κατάλαβα ότι ήμουν στον παράδεισο.
Αγαπούσα την πόλη μου και τη βλέπω γραφική και χαρούμενη.
Σκοπεύω να πάω εκεί για πρώτη φορά
απ' όταν έφυγα το 1944.
Κοίτα την πινακίδα, Ρόμπιν.
Γράφει "Πόλενα" στα Ρωσικά.
Είδες;
Το ποτάμι είναι στα δεξιά.
Ερχόμασταν για μπάνιο εδώ…
Ελπίζω να βρω μερικά απ' τα άτομα που ήξερα
πριν από το Ολοκαύτωμα.
Και ίσως να τους μιλήσω.
-Μανιτάρια στο βάζο. Βλέπεις; -Ναι.
Ίσως μου πουν για όσα έγιναν όσο δεν ήμασταν εκεί.
Μία γυναίκα, η Μαρίσκα, θυμήθηκε τους παππούδες μου,
τον πατέρα μου, τη μητέρα μου κι εμένα.
Ξαφνιάστηκα πολύ που με θυμήθηκε.
Φοβόμουν πολύ ότι ο κόσμος θα ήταν εχθρικός απέναντί μου,
ότι θα με κατηγορούσαν ότι γύρισα για να τους πάρω κάτι.
Με ρώτησαν με πολύ ωραίο τρόπο
αν σκοπεύω να πάρω το κτήμα μου
και αν θα πάω να ζήσω εκεί.
Τους είπα όχι.
Θέλω απλώς να ξέρουν τα παιδιά μου από πού προέρχομαι
και ήθελα να δω την πόλη μου γι' άλλη μία φορά πριν πεθάνω.
Γύρισα στην πόλη μου
με τη δική μου οικογένεια, με το δικό μου παιδί.
Της έδειξα αυτήν την πανέμορφη πόλη που…
Όπου κι αν πηγαίναμε, η λέξη "Εβραίος" δεν υπήρχε πια.
Αυτό το κτήριο ήταν το εβραϊκό κοινοτικό κέντρο.
Ήθελα να πάω στον εβραϊκό ναό,
που ήταν μια πανέμορφη συναγωγή.
Κοίτα πώς το άφησαν…
Θεέ μου.
Δεν έχεις ιδέα τι έκαναν σ' αυτήν την πόλη.
Είναι απίστευτο.
Πήγαμε στον ναό
και εκεί συνάντησα έναν Εβραίο άντρα.
Ήταν και εκείνος στο Άουσβιτς.
Γεια σας. Μιλάτε Ουγγρικά;
Καλημέρα. Είστε από δω;
Γεννήθηκα εδώ το 1928.
Η οικογένειά μου λέγεται Γουάινφελντ.
Γουάινφελντ;
Ο πατέρας μου είχε ένα μαγαζί στο Κόμπλερς Λέιν.
Φυσικά, η μητέρα μου ερχόταν στον ναό.
Είχα το Μπαρ Μίτσβα μου εδώ, όταν έκλεισα τα 13, το 1931.
Και γιατί μείνατε εδώ;
Γύρισα από το Άουσβιτς
στις 6 Ιουνίου 1945.
Λίγες μέρες αργότερα, τα σύνορα έκλεισαν.
Έπειτα, μας ξενάγησε στον ναό
και μας εξήγησε ότι δεν είναι πια εβραϊκός ναός.
Παλιά υπήρχαν Άστρα του Δαβίδ εδώ.
Τι τα έκαναν;
Το έκαναν αίθουσα συναυλιών.
Τα αφαίρεσαν όλα.
Πόνεσα πολύ όταν είδα
ότι αυτό το ιερό μέρος
είχε μεταμορφωθεί σε μέρος ψυχαγωγίας.
Το πιο δύσκολο ήταν όταν πήγα στο σπίτι μου.
Θεέ μου!
Αυτή είναι η πρωτότυπη πύλη.
Η είσοδος.
Η είσοδος, ναι.
Ήταν παραμελημένο.
Αυτό το πανέμορφο σπίτι που φρόντιζε πάντα ο πατέρας μου.
Όλα γύρω του ήταν πάντα προσεγμένα.
-Είναι κλειδωμένη. -Όχι.
Όχι, δεν είναι.
-Απλώς δεν ανοίγει. -Κάνε στην άκρη.
Δεν ανοίγει.
Εκείνη τη στιγμή, ευχήθηκα να μην το είχα δει.
Ένας γείτονας,
που ήταν μικρό παιδί όταν μας πήραν,
ήταν ακόμα εκεί.
Δόξα τω Θεώ που είσαι ακόμα ζωντανή.
Σου λέω, ακόμα τα θυμάμαι όλα όπως ήταν παλιά.
Τώρα είναι παντρεμένος με μια Ρωσίδα
που ήταν πολύ συμπονετική.
Το σπίτι σου…
Πώς γίνεται να παίρνεις το σπίτι κάποιου;
Πολλά μπορούμε να πούμε, αλλά ξέρεις τι λένε.
Κι οι τοίχοι έχουν αυτιά.
Φοβόταν να μου πει
τι έγινε στ' αλήθεια αφού φύγαμε.
Πες μου, το συζητούσατε καθόλου αφού μας πήραν;
Λυπόμαστε πολύ για την Κλάρα.
Ακούσαμε ότι πέθανε στον δρόμο.
Όχι. Εκεί πέρα πέθανε.
Η καημένη.
Το έχω δει μόνο στις ταινίες.
Αλήθεια έκαιγαν ανθρώπους έτσι;
Δυστυχώς, πολύ χειρότερα από ό,τι δείχνουν στις ταινίες.
Εκείνη τη στιγμή, ένιωσα πολύ τυχερή
που εγώ είχα την ευκαιρία να γυρίσω στις ΗΠΑ, στο σπίτι μου.
Έσωσα τα διαμάντια ως το τέλος, παρά τα όσα έγιναν.
Όταν απελευθερώθηκα,
δεν μιλούσα για το Ολοκαύτωμα,
αλλά πήρα τα διαμάντια και τα έβαλα σε ένα μενταγιόν σε σχήμα δακρύου,
επειδή έκλαιγα πολύ όποτε τα έσωζα.
Ένιωσα ότι το δάκρυ είναι κατάλληλο σχήμα γι' αυτό.
Είπα στα παιδιά μου
ότι τα διαμάντια πρέπει να κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά
μέχρι το πρώτο κορίτσι της οικογένειας, για πάντα.
Το δοκίμασα.
Μπορείτε να δείτε τα διαφορετικά σχήματα και κοψίματα.
Είναι το μόνο πράγμα
που κρατάω από τη μητέρα μου.
Εντάξει. Δεν ξέρω τι σκέφτεστε για…
Ούτε εγώ δεν μπορώ να πιστέψω τη ζωή μου σήμερα.
Με εξέλεξαν οι ψηφοφόροι μου στην Καλιφόρνια,
περίπου 600,000 άνθρωποι,
επί εννιά φορές.
Μοιάζει με όνειρο.
Μου δίνει
μια απίστευτη αίσθηση ευθύνης.
Ως ο μοναδικός επιζών του Ολοκαυτώματος
που εξελέγη ποτέ στο Κογκρέσο των ΗΠΑ,
μιλώ εκ μέρους των συναδέλφων μου,
Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών,
κι εκφράζω την οργή μας για τις πρόσφατες τρομοκρατικές επιθέσεις…
Το επίκεντρο της ζωής μου, προφανώς, είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Είμαι πεπεισμένος ότι αυτός είναι ο δρόμος
για έναν πολιτισμένο κόσμο.
Με τη σύζυγό μου, την Ανέτ, γνωριζόμαστε όλη μας τη ζωή.
Μεγαλώσαμε από παιδιά στη Βουδαπέστη.
Είμαστε παντρεμένοι εδώ και 42 χρόνια.
Έχουμε δύο κόρες
που από νωρίς ήρθαν και μας είπαν
ότι σχεδιάζουν ένα ξεχωριστό δώρο για τους γονείς τους.
Μιας κι είχαμε χάσει τις οικογένειές μας,
θα μας χάριζαν πολλούς απογόνους.
Έχουμε την ευλογία να χαιρόμαστε 17 υπέροχα εγγόνια.
Είναι το επίκεντρο της ζωής μας.
Θα ήθελα να γίνω γνωστή
ως εκπαιδευτικός του Ολοκαυτώματος.
Πήγα στο Μουσείο της Ανοχής.
Είμαι η ιδρύτρια του προγράμματος δράσεων.
Και μιλάω σε ομάδες που έρχονται στο Μουσείο.
…γεννήθηκε.
Ξέρετε, όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο,
σχεδόν αρχίζεις να πιστεύεις ότι έκανες κάτι λάθος.
Γιατί μου το έκαναν αυτό;
Νιώθω ότι είναι καθήκον μου
να ενημερώσω τον κόσμο για το τι συνέβη εκείνη την εποχή.
Πάντα ένιωθα ότι η γλώσσα μου είναι ανεπαρκής.
Κι ότι, αν ήθελα να μιλήσω για τις εμπειρίες μου,
πρέπει να μιλήσω μέσα από κάτι άλλο.
Έτσι, βρήκα την τέχνη.
Επειδή η τέχνη είναι υπερβατική.
Ξεπερνά τις λέξεις.
Ήθελα η επιφάνεια να έχει πολλά επίπεδα.
Να μοιάζει με κομματιασμένο τοίχο,
σαν να έχει καλυφθεί με χθεσινές ειδήσεις.
Ο κόσμος θέλει να ξεχάσει το παρελθόν.
Ο κόσμος θέλει να ξεχάσει το Ολοκαύτωμα.
Αυτό που με κρατά ζωντανή
είναι η οικογένεια
που δημιουργήσαμε με τον σύζυγό μου.
Τα εγγόνια μου.
Τρία υπέροχα παιδιά.
Δύο απ' αυτούς ραβίνοι.
Και η πανέμορφη κόρη μου.
Μου μαθαίνει κάθε μέρα τι έχει σημασία στη ζωή.
Και ο άντρας μου, που προέρχεται από τέσσερις γενιές Ισραηλινών.
Ένας τόσο αβρός άνθρωπος.
Με βοήθησε να φτιάξω μια ζωή.
Αυτός ο πίνακας λέει "Arbeit Macht Frei".
Όταν διαβάζετε αυτήν την πύλη δήθεν υποδοχής,
"Arbeit Macht Frei"…
Η τέχνη μου σήμερα αφορά το Ολοκαύτωμα,
γιατί δεν έχω μνημείο για τους δικούς μου.
Δεν ξέρω πού είναι.
Πέθαναν τόσα μέλη της οικογένειάς μου.
Σκοτώθηκαν τόσο πολλοί.
Η οικογένεια Μπας σχεδόν αφανίστηκε.
Αναγεννηθήκαμε.
Όταν βρισκόμαστε, είμαστε μια μεγάλη ομάδα.
Νιώθω τόση χαρά όταν κάθομαι με την οικογένειά μου.
Τους κοιτώ και λέω ότι ήμουν τόσο κοντά στον θάνατο.
Κάθομαι σε ένα τραπέζι και είμαστε κάπου 12 άτομα
που χαιρόμαστε τη ζωή.
Η χαρά του να είσαι ζωντανός είναι υπέροχη.
Μια μέρα, μια Κυριακή, κάποιος χτύπησε την πόρτα μου
και μπήκε…
Πήγα στην πόρτα
και κρατούσε κάτι στο χέρι, τυλιγμένο σε εφημερίδα.
Ρώτησε "Είσαι ο Πολ Παρκς;" Είπα "Ναι".
Μου είπε ότι με έψαχναν εδώ και χρόνια.
Ότι με έψαχναν διάφοροι άνθρωποι. Ότι ήθελαν να με βρουν.
Ρώτησα γιατί.
Είπε "Ένας άντρας απελευθερώθηκε από εσάς στο Νταχάου
και σε θυμήθηκε.
Πέθανε πριν από αρκετά χρόνια.
Είχε φτιάξει μια μενορά στο στρατόπεδο.
Την έφτιαξε από ατσαλόκαρφα,
τη συγκόλλησε και την έπλεξε όσο ήταν στο στρατόπεδο.
Ήθελε να την πάρεις εσύ.
Σε ψάχναμε για να σου τη δώσουμε. Ορίστε".
Μου έδωσε μια πανέμορφη μενορά.
Η απελευθέρωση ήταν σαν δώρο από τον κόσμο.
Ήταν η πρώτη φορά που πίστεψα στον Θεό ξανά,
ότι είναι δίπλα μου και με βοήθησε να φτάσω ως εδώ.
Δεν πιστεύω ότι ο Θεός δημιούργησε το Ολοκαύτωμα.
Πιστεύω ότι ο Θεός μας έδωσε μυαλό, καρδιά
και ελεύθερη βούληση.
Από τον άνθρωπο εξαρτάται
τι θα κάνει με τη ζωή του.
Τους ανθρώπους κατηγορώ, όχι τον Θεό.
Δεν μπορώ να εξηγήσω με τη λογική,
με το συναίσθημα, με το μυαλό
το Ολοκαύτωμα.
Δεν μπορώ να βρω
ένα μέρος
για μια ανώτερη αρχή
σ' αυτόν τον εφιάλτη.
Τι άνθρωποι είμαστε;
Τι μας διδάσκουν τα βιβλία;
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σ' εμένα
και σ' ένα άλλο παιδί;
Τι διδάσκει η Βίβλος;
Τι είναι αυτό;
Ο Χίτλερ παρέμεινε παθολογικός αντισημιτιστής ως το τέλος.
Μια τελευταία του νουθεσία,
ή προειδοποίηση προς τους οπαδούς του,
ήταν να συνεχίσουν τον πόλεμο κατά των Εβραίων.
Στη διαθήκη του που ανοίχτηκε στις 29 Απριλίου 1945,
λέει "Πάνω απ' όλα,
διατάζω την κυβέρνηση και τον λαό
να τηρήσουν τους φυλετικούς νόμους στο έπακρο
και να πολεμήσουν χωρίς έλεος
τον δηλητηριαστή όλων των εθνών,
τους διεθνείς Εβραίους".
ΚΡΕΜΑΤΟΡΙΟ 5 ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΕΞΟΝΤΩΣΗΣ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΙΙ
Το Ολοκαύτωμα πρέπει να θεωρείται
ως ένα κεφάλαιο
στη μακρόχρονη ιστορία απανθρωπιάς από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Δεν πρέπει να αγνοούμε
τις διακρίσεις
εις βάρος πολλών ανθρώπων
λόγω φυλής, χρώματος ή θρησκείας.
Δεν πρέπει να αγνοούμε τη δουλεία.
Ούτε το κάψιμο των μαγισσών.
Ούτε τους σκοτωμούς των Χριστιανών στη Ρωμαϊκή Εποχή.
Το Ολοκαύτωμα ίσως είναι το αποκορύφωμα
του τρόμου που μπορεί να επικρατήσει
όταν ο άνθρωπος χάσει την ακεραιότητά του,
την πίστη του στην ιερότητα της ανθρώπινης ζωής.
Υποτιτλισμός: Κατερίνα Περδικάκη