Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Hem beni hem de dünyadaki herkesi çok şaşırtmış bir şey var.
O da Almanların; insanları, trenleri, kamyonları
ve enerjilerini son güne dek
Yahudileri yok etmeye adamalarıydı.
Savaşın bitiminden altı ay önce durup da bu enerjiyi
kendilerini güçlendirmeye adasalardı
savaşta daha uzun süre dayanabilirlerdi.
Ama onlar için Yahudileri öldürmek, savaşı kazanmaktan bile daha önemliydi.
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NDA
ADOLF HITLER'İN NAZİ ALMANYASI ÜLKELERİ BİRER BİRER FETHEDERKEN
AVRUPALI YAHUDİLERİN HAKLARI ALINDI, GETTOLARA ATILDILAR,
TOPLAMA KAMPLARINA GÖNDERİLDİLER VE ÖLDÜRÜLDÜLER.
1944'TE ALMANYA'NIN SAVAŞI KAYBEDECEĞİ AÇIKÇA ORTADAYKEN BİLE
HITLER VE DESTEKÇİLERİ YAHUDİLERE AÇTIKLARI SAVAŞI SÜRDÜRDÜ.
HITLER'İN GÜÇLERİ, AVRUPA'NIN EN KALABALIK YAHUDİLERİ OLAN
MACARİSTAN YAHUDİLERİNİ ACİLEN ÖLDÜRME PEŞİNE DÜŞTÜ.
BU, İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NIN SON YILINDA
HAYATTA KALAN BEŞ MACAR'IN HİKÂYESİDİR.
Ben Karpat Dağları'nda, Polyana adında bir kasabada büyüdüm.
İki ana caddeden oluşan küçük bir kasabaydı.
Buradan yukarı kadar çıkıyor. Şurada bir kilise var.
Postanemiz, belediye binamız, kilisemiz ve sinagogumuz vardı.
Herkes birbirini tanırdı.
Çok güzeldi.
Uzhhorod adındaki bir kasabada yaşıyordum.
Küçük bir kasabaydı.
Ama büyük, kozmopolit bir kasabaymış gibi hissettiriyordu.
Burada küçük bir şarküteri vardı. Hemen şurada. Ve…
Benim… Buraya akşamüstü sandviç almaya gelirdik.
Sárvár adındaki bir kasabada yaşardık.
Macaristan'da. Avusturya sınırına yakın.
Her gün köylüler, komşu köylerden büyük sepetlerle
malzemelerini getirirdi.
Sepetleri başlarında veya omuzlarında taşırlardı.
Szaszovo, 3000 kişiden oluşan çok küçük,
minik bir halktı.
Elektrikleri, elektrikli aletleri yoktu.
Çok basit, sıkıcı bir yaşamları vardı. Heyecanlı bir şey yoktu.
Ama sonra gittiğim Budapeşte'de yaşam çok daha farklıydı.
Buna alışmak çok zor oldu.
Bu şehre giderken baktığımda şaşırmıştım.
Böyle bir şeyin varlığına asla inanamazdım.
Budapeşte, dev bir Avrupa başkenti olarak Viyana, Paris, Londra gibi
şehirler kadar muhteşem ve birinci sınıf bir şehirdi.
Bu muhteşem meclis binası, Macaristan tarihinin
hem en iyi günlerine hem en kötü günlerine tanıklık etti.
Budapeşte'deki Yahudilerin çoğu
tamamen asimile olmuş, oldukça milliyetçi,
Macar kültürel geçmişinden aşırı gurur duyan insanlardı.
Kasabamızda yaklaşık 800 Yahudi aile vardı.
Kasabada Yahudi olmayan sayısı da sanırım 10 bin, 11 bin civarındaydı.
Yahudi olmayan arkadaşlarım vardı. Yahudi olmayan oğlanlarla çıktım.
Ailemin Yahudi olmayan arkadaşları vardı.
Aynı zamanda oldukça Macar hissediyorduk.
Sadece Yahudi değil.
Yahudilik bizim dinimizdi
ama biz Macar'dık.
2 Ağustos 1934 tarihinde subaylar ve askerler
Almanya'ya değil, bizzat Hitler'e sadakat yemini etti.
Almanya'daki hükmü mutlaklaşan Hitler,
endişeli komşusu Avusturya'ya
onlara dokunmayacağının sözünü verdi.
1938 yılında, ben on yaşındayken
ilk gazetemi aldım
ve manşetler şöyleydi:
"Hitler, Avusturya'ya yürüyor."
Bu tarihi anın Macar Yahudileri'nin,
ailemin ve benim hayatımda büyük etkisi olacağını sezdim.
Almanya, Polonya ve Danzig'i işgal etti.
Varşova'ya bombalar atıldı, bombardımana tutuldu.
Polonya enkaz hâlinde.
POLONYA İŞGAL EDİLDİ
Polonya'dan kaçarak Macaristan'a gelen mülteciler vardı
ve Yahudi ailelerin çoğunda, erkekler cuma gecesi tapınağa giderek
bu insanları eve getirir ve onlara barınak sağlardı.
Gelip hikâyeler anlatırlardı.
Şunu da hatırlıyorum.
Genelde inanmazdık.
Babamla bir adamın konuşmasını duymuştum.
Babama, Nazilerin Polonya'da yaptıklarını anlatıyordu.
Şunu duyduğumu asla unutamayacağım.
Nazilerin, genç Yahudi bebeklerini alıp
bacaklarından tutarak ortadan ikiye parçaladıklarını,
sonra da Ukrayna'daki bir nehir olan Dinyester'e attıklarını söylemişti.
Elbette sonra
hikâyeler kötüleşmeye başladı.
Toplu kurşuna dizmeleri, toplu mezarları duymaya başladık.
Ama içimizde safça bir düşünce vardı.
Bu kelimeyi kullanmayı da sevmiyorum.
Ama biz Macarların bunu yapmayacağına yönelik milliyetçi bir hisse sahiptik.
Hitler, Almanya'daydı. Almanya'da olanlar bizi etkilemiyordu.
Biz bunlardan çok uzaktaydık.
ALMANYA
HOLLANDA - 1940
BELÇİKA - 1940
FRANSA - 1940
İki savaş vardı.
Biri askeri savaştı,
bu savaşla birlikte de
SS'in Yahudilere karşı yürüttüğü ikinci bir savaş vardı.
LİTVANYA - 1941
POLONYA - 1942 VARŞOVA GETTOSU
LETONYA - 1942
LIEBAU, LETONYA - 1943 YAHUDİLERİN İNFAZI
Macarların ulusal karakterinin karanlık tarafı
daha da belirgin olmaya başlıyordu.
Yahudilere yapılan zulüm daha belirgin olmaya başlıyordu.
Yahudiler işlerini, iş yerlerini kaybediyordu.
Macaristan'da bir Nazi hareketi vardı. Ok ve Haç Partisi.
Onlar, Macar Yahudileri arasında
en nefret edilen ve en korkulan grup hâlini almıştı.
İnsan merak ediyor: "Niye bir şey yapmadınız?"
Niye kaçmadık? Niye saklanmadık?
Her şey bir anda olmadı.
Her şey çok yavaşça oldu.
Ne zaman yeni bir yasa veya yeni bir sınırlama çıksa
"Klasik bir olay. Bu da geçer." dedik.
MART 1944 MACARİSTAN'IN İŞGALİ
Hitler, 19 Mart 1944'te Macaristan'a girdi.
16 yaşındaydım.
19 Mart 1944.
Almanlar, SS, kasabamıza girdi.
Kasabamızı işgal eden tüm Nazi rejimi iki motosikletten ibaretti.
Çünkü orada yaşayıp
onların pis işlerini yapan insanlar zaten oradaydı.
Oradaki çoğu insanı bunca yıldır arkadaşımız sanmıştık
ama bir gecede bize düşman kesildiler
ve diğer tarafa geçtiler.
Bir sonraki sınırlamaya göre
Yahudiler, sarı yıldız olmadan sokakta yürüyemezdi.
Almanya'da ve Polonya'da, Yahudiler götürülmeden önce
sarı yıldız takmaya başladıklarını duymuştuk.
Artık endişeleniyorduk.
Ben sarı yıldız takmamıştım
ve yakalanmıştım.
Budapeşte'nin kuzeyinde
önemli bir demiryolu köprüsü bulunan yerde
bir çalışma kampına gönderilmiştim.
İşimiz, Britanyalılar ve Amerikalılar gece gündüz bombardıman yaparken
demiryollarını, hatları, köprüleri
hiç durmadan onarmaktı.
Öleceğimizden endişe ediyorduk elbette.
Aynı zamanda da
Amerika ve Britanya bombardıman uçaklarının hedeflerini vurup
bu köprüyü yok etmesini umuyorduk.
Çünkü Hitler'i yenmenin yolu buydu.
O çalışma kampından kaçtım
ve Nazilere direnen gizli Macar gruplara katıldım.
Sonraki emir, 25 kiloluk valiz toplamamızdı.
Başta anlamadık. Ne alabilirsin ki?
Evinizi bir düşünün.
25 kiloluk ne alırdınız?
25 kilo nedir ki?
25 kilo ne kadar ki?
Yastıkları, kılıflarını alır mısınız?
Tabakları alır mısınız? Yoksa…
Ne alırsınız ki?
Toplanırken
bana iyi zamanları hatırlatacak bir şey almak istedim.
Çok depresif ve endişeliydim.
Ben de bir mayo buldum.
Onu bana babam getirmişti.
Bunu yapmak istemiyorum.
Üç yıl önceki iş seyahatlerinden birinde
babam eve gelmişti.
Kız kardeşimle bana
hep bir şey getirirdi.
Tabii,
hep sorardık. "Ne getirdin?"
O da kutusunu açtı
ve kutunun içinden çok güzel bir mayo çıktı.
Parlak, saten uçları vardı
ve üstünde çeşitli renklerde çiçek baskıları vardı.
Sonra akşamüstü, merdivenleri çıkan asker botlarını duyunca
koştum ve bu mayoyu, elbisemin altına sakladım.
Evi de öyle terk ettim.
Giriş kapılarını kırdılar. İçeri girdiler. Birkaç dakika verdiler.
Tüm değerli eşyalarımızı almamız için
yarım saat verdiler ama yarım saat beklemediler.
Sonra da bizi evden uzaklaştırdılar.
Sırf Yahudi oldukları için insanları evlerinden çıkarmalarını…
…aklım almamıştı.
Sözde arkadaşlarımız ve komşularımız
yol boyunca sıralanmış duruyorlar
ve bağırıyorlardı:
"Gitme vaktiniz gelmişti! Kasabamızda Yahudi istemiyoruz.
Hepinizden kurtulmalıyız."
Orada gözlerime inanamıştım.
Bu insanlarla, çocuklarıyla okul arkadaşıydım. Arkadaştık.
Bir şeyler paylaşıyorduk.
Niye düşman kesilmişlerdi? Niye birden nefret ediyorlardı?
Yahudilerin Mısır'dan çıkması gibi.
Tüm yükümüzü taşıyoruz.
Yastıklar ve kılıflar onlara bağlı, bohça yapılmış.
Biz çocuklar da taşımaya yardım ediyorduk. Çok utanıyorum.
Bizi Almanya'ya götüreceklerine ve çalıştıracaklarına inanmak istiyorduk.
Çok inanmak istemiştik.
Ama o dönem bütün Avrupa Yahudileri çoktan kamplara alınmış durumdaymış.
O zaman bilmiyorduk.
Toplama, gettolaştırma ve sürgün olayları
toplu bir şekilde 12 hafta içinde yapıldı.
Sürgün programı hiçbir yerde, Macaristan'daki kadar barbarca
ve hızlıca uygulanmamıştı.
Bizi bir gettoya götüreceklerini söylediler.
Ama o kelimeyi duymamıştık.
Macarcada getto diye bir kelime yok.
Nerede olduğumuzu bilmiyorduk.
Sabah uyandığımızda
tuğla fabrikasında olduğumuzu fark ettim.
Tuğla fabrikası avlusu.
Nisan ayında yağmur yağıyordu. Çok yağmurluydu.
Ve biz hep…
Çarşafı değiştiriyorduk. Çatımız çarşaftı.
Hep ıslanıyorduk.
Orada binlerce insan vardı. Ülkenin dört bir yanından gelmişlerdi.
Her yerde nöbetçiler vardı. Köpekleri vardı.
Tasma kayışları kısa tutulan Alman çoban köpekleriyle
etrafta geziyorlardı.
…buralar hep kulübeydi. Her yer insan doluydu.
-Kulübeni hatırlıyor musun? -Hatırlıyorum.
Kulübem buradaydı. Şu tuğla yığınının olduğu yerde.
Sonra bir gün,
Tokay'daki üzüm bağında şarap yapmak için çalışmak isteyenlerin
toplanmasını istediler.
Herkes gönüllü olarak trenlere atladı.
Çünkü burası cehennemdi.
Üzüm bağında çalışmak buna kıyasla cennetti.
Macar askerler tarafından demiryolu istasyonuna götürüldük.
Annem bana şöyle dedi:
"Eteğinin kenarına elmaslar sakladım.
Yiyecek bulamazsan bunlarla ekmek alabilirsin."
İstasyona vardığımızda
yolcu trenlerine binmeyeceğimizi fark ettik.
Hayvan vagonları bizi bekliyordu.
Babam, "Savaş var, başka tren kalmamıştır.
Ellerinde yoktur. Ne varsa onu kullanmak zorundalar." dedi.
Gitmeyen veya yeterince hızlı gitmeyen herkes dövülmüştü.
Kapıları kapattıklarında, dışarıdan bir çatırtı duydum.
Bizi içeri kilitleyen bir sürgü gibiydi.
Artık normal değildi.
Başka trenleri kalmadığına ikna olmuyordum.
Budapeşte'de işler kötüye gidiyordu.
Yahudi olmadığıma dair belgeler almak zorunda kaldım.
Bir Yahudi olarak ben yoktum.
Vurulurdum. Öldürülürdüm.
Her gün, 24 saat boyunca avlanan bir hayvan gibiydiniz.
Karşılaştığınız insanlar sizin tarafınızda mı
asla bilemiyordunuz.
Wallenberg olmasaydı
ne ben ne de on binlerce başka Yahudi, canlı kurtulamazdı.
Raoul Wallenberg geldiğinde Budapeşte hariç Macaristan'ın tamamı
Yahudilerden temizlenmişti.
Budapeşte'ye gittiğinde kırsallarda
Yahudiler çoktan hayvan vagonlarına konulmuş,
Macaristan'dan uzağa gönderilmişti.
Sırf Yahudileri kurtarabilmek amacıyla
oradaki İsveç elçiliğine katılmaya karar verdi.
Sözde İsveç koruyucu pasaportlarını dağıtarak
bu belgeyi taşıyan kişilerin savaş sonunda
İsveç'e gitmeyi planladığını bildirdi.
Bu tamamen uydurmaydı. Ama savaşın kaosu ve karmaşasında
bu mucizevi, değersiz kâğıt parçaları işe yaramıştı.
Bazılarımız, korunan evlerde bekleyen insanlara
bu pasaportları ulaştırmak için çalışan dağıtımcılar
ve kuryeler gibi davranmıştık.
Wallanberg büyük binalar kiralamış,
üstlerine de içinde yaşayan bütün insanların
İsveç hükûmeti korumasında olduğunu bildiren tabelalar asmıştı.
Ben St. Stephen Park, 25 numarada kalıyordum.
Bu evlerin çoğu, orta-üst sınıf apartman daireleriydi.
Üç yatak odalı dairelerde
bu krizden önce dört, beş veya altı kişi yaşarken
bu kriz sonrası bu daireler
60, 70 kişinin yaşadığı kümeslere dönmüşlerdi.
Çok rahatsız.
Çok rahatsızdı tatlım.
Ama daha da önemlisi inanılmaz derecede tehlikeliydi.
"Korunan ev" elbette yanlış bir adlandırma.
Çünkü bu parantez içinde, korunan evlerde yaşayan insanlar
toplanmış, Tuna kıyısına götürülmüş ve öldürülmüşlerdi.
Korunan evlerin içine girmek zor değildi.
Askerler umursamıyordu.
Önde duruyorlardı. "Gir gitsin."
Ama çıkmak
çok zordu.
Alman askerleri veya Nazi Macarlar şüphelenirse
soyunmamızı isterdi
çünkü bir tek Yahudiler sünnetli oluyordu.
Bir gün etrafıma bu sahte pasaportları toplamıştım,
insanlar binadan çıkabilsin diye dağıtıyordum.
Ama yanlış hesaplamışım.
Kanalizasyondan gittim. Ne zaman çıkacağımı biliyordum.
Ama bir hata yaptım.
Binanın ortasından çıkmak yerine
önünden çıktım
ve binayı koruyan iki asker vardı.
Koşabildiğim kadar hızlıca koşmaya başladım, sokağı hemen geçtim.
Bir grup Yahudiyi sürgün ediyorlardı.
Nereye götürüldüklerini bilmeden
o Yahudi grubunun içine atladım.
"Başım birçok kez belaya girdi. Yine kurtulurum.
Bir daha kaçarım." dedim.
Beş gün sonra kendimizi Buchenwald'da bulduk.
Trende yaklaşık beş gün kaldık.
Oraya kadar taşıdığımız yükün üstünde oturuyorduk.
İçinde olduğum hayvan vagonunda yaklaşık 120 kişi vardı.
Sardalya gibi iç içeydik ve çok sıcaktı.
Tuvalet için tek bir kovaları vardı.
Sonra kovalar dolmaya başladı. Koku dayanılmaz bir hâle geldi.
Tuvalete gitmek için kapıları hiç açmadılar.
Bize hiç su vermediler. Yemek vermediler.
Çocuklar bağırıyordu. Eve gitmek istiyorlardı.
"Bizi nereye götürüyorlar?"
Kimse cevap vermedi.
Tamamen karanlıktı.
Işık sadece vagonun çatlaklarının arasından sızıyordu.
Babam, vagonda bir çatlak bulmuştu.
Dışarı baktı ve yüksek sesle konuştu: "Üzüm bağına gittiğimizi sanmıyorum.
Çünkü az önce sınırı geçtik ve Polonya'ya doğru gidiyoruz."
Polonya deyince
çocuklara neler yaptıklarını anlatan adam aklıma geldi.
Erkek kardeşimi tutuyordum. Daha iki buçuk yaşındaydı.
Onu sıkıca tutuyordum.
Ona ve kendime şöyle dedim:
"Seni asla bırakmayacağım. Seni benden asla alamayacaklar."
Birden kapıları açtıklarında
ışık birden yüzünüze vuruyor.
Dört, beş gündür gözleriniz kapalı olduğu için
veya karanlığa alıştığınız için
neredeyse kör oluyorsunuz.
Hava alacağımız için çok mutluyduk.
İnip normal insanlar gibi tuvalete gidebilecektik.
Su içecek, belki yemek yiyecektik.
Herkes de şunu soruyordu: "Neredeyiz? Burasının adı ne?"
Adı da çok tuhaftı.
Auschwitz.
Burada durdurulmamız gerekti.
Burada seçim yapıldı.
-Sıraya geçtiniz… -Binlerce insandık.
Yan yanaydık, herkesin kafası karışıktı.
Hareket etmek de yasak.
Asker gibi hazır oldaydık.
Ortada da SS olurdu,
hepimizi kontrol ederdi.
Köpekleri yürütür, korkuturdu.
-Tek sıra mı yoksa… -Beşli sıra.
Beşli sıra.
Sayması kolay olsun diye beşti.
Hayvan vagonundan indiğimde
bize söz verdikleri şeyin, bize söyledikleri şeyin
yalan olduğunu anlamıştı.
Birçok insan şeritli elbiselerle, tıraşlı kafalarıyla koşturuyordu.
Etraflarında Nazi askerleri ve azgın köpekler vardı.
Bağırıyorlardı. Çığlık atıyorlardı.
"Çabuk! Tüm valizlerinizi bırakın. Her şeyi bırakın."
Birden bir ayrılık yaşandı
ve annemle…
Annemle…
Annemle erkek kardeşim ve kız kardeşim…
Annem tek kolunda erkek kardeşimi, diğer kolunda da
dört buçuk yaşındaki kız kardeşimi tutuyordu. Ona tutunmuştum.
Bu şekilde yürüyorduk.
Bizi oraya doğru itiyorlardı.
Araçlar geldiğinde
insanlar ayrıldı.
Çok basit, temel bir süreçti.
İnsanlar uzun bir sıra oluşturdu.
Ön sırada tabip subaylar olurdu.
"Bu çok yaşlı, 50 üstü."
"Bu sağa gidecek, diğeri sola."
Annem demiryolu istasyonu için seçilerek sola gönderilmişti.
Kız kardeşimle ben ise sağa gönderilmiştik.
Annem, demiryolu istasyonundan direkt olarak gaz odalarına götürülmüş.
Kız kardeşimle ben kampa konulurken
annem çoktan ölmüş.
Soyunma odasına götürüldük.
Bu korkunç yolculuktan sonra
duş alıp kendimizi toparlayabileceğimiz,
sonra da işlerimizin bize bildirileceğini söylediler.
Tek elimize ayakkabılarımızı, tek elimize kıyafetlerimizi aldılar.
Sonra aklıma elmaslar geldi.
Mavi eteğimi aldım
ve elmasları çabucak çıkarıp avucumda tuttum.
Üstümde kıyafet yoktu.
Şunu hatırlıyorum, diğerleri gibi ben de soyundum.
Sonra üstümde mayoyla kaldım. Mayoyla duruyordum.
Sonra içime doğdu.
İçimde öyle bir his vardı ki bu mayoyu çıkarırsam,
bu mayoyu arkamda bırakırsam
bu mayonun içinde kazınmış tüm güzel anıların…
Yüzme havuzunun etrafında nasıl dolandığımı,
erkeklerin bana ıslık çaldığını, arkadaşlarımın kıskandığını hatırladım.
Şimdi bunu çıkarıp orada bırakacaktım.
Hayatımda benim için anlam ifade eden her şeyi bırakacaktım.
Değerli eşyası olan varsa bırakmasını söyleyip durdular.
Onun için bir bölme vardı.
Ama ben elmaslara canım pahasına tutundum. Onlarla ekmek alacaktım.
Onları ağzıma koydum.
Sonra yaklaşıp
insanların ağızlarını da kontrol ettiklerini gördüm.
Ama artık geri dönüşü yoktu.
Onları teslim edemezdim. Vurulurdum.
Niye orada bırakmadın derlerdi.
Ağzımdalardı.
Ne yapacağımı bilmiyordum. Ben de yuttum.
Duş odasına girdik
ve soyunma odası arkamızdan kilitlendi.
İçeri bir komando girdi ve tüm eşyalarımızı aldı.
Bize damlayan suyla biraz duş aldırdılar, sonra…
Diğer tarafta, bu binanın
diğer tarafındaki avluya çıkan bir kapı vardı.
Kapıda bir yığın kıyafet vardı.
Herkesten bir parça almasını istediler.
Gece yarısına kadar bekledik,
sonra bu ahşap barakalardan birine girmemize izin verdiler.
Tek barakada binlerce kişi.
Birbirimize o kadar yakındık ki biri dönerse
herkes dönmek zorundaydı.
Çok üşümüş uyanırdım
ve ben…
Sürekli aynı rüyaları görürdüm.
Evdeydim, çok üşüyordum
ama babam gelip beni teselli ederdi.
Sonra uyanırdım.
Bir düdükle.
Dışarısı karanlık.
Delilik bu.
20 kişilik bir erkek grubunun kampa geldiğini gördük.
Onlar gelirken ben izliyordum.
Belki birini tanırım diye.
Birden babamı tanıdım.
Aklıma gelen ilk şey saklanmaktı.
Mahkûm gibi tıraşlı başı
ve üniformasıyla onu görmek çok acı vericiydi.
Bu adam herkese yardım eden
çok nazik bir insandı.
Bizi paçavralar içinde, tıraşı başımızla görünce
ne hissederdi hayal edemedim.
Beni göremesin diye saklanmak istedim.
O an göz göze geldik.
Yanağından süzülen gözyaşlarını görebiliyordum.
Bu, babamı son görüşümdü.
Kamyonların geldiğini gördüm.
İçlerinden çığlıklar geliyordu.
Kamyondan iki çocuk düştü.
Kamyon durdu.
Ve kamyonlar…
Önden bir SS askeri indi.
Çocuğu şöyle aldı.
Onu kamyona çarptı.
Kan akmaya başladı. Onu kamyona fırlattı. Yani…
Tanrı'yla konuşmayı o an bıraktım.
Bize bir numara verileceği söylendi.
Mahkûm numarası.
Bu numaranın kıyafetimizde falan olmasını bekliyorduk.
Masalar hazırlamışlardı.
Her masada birkaç nöbetçi,
önlerinde kocaman kitaplarla oturuyordu.
Oraya adımızı ve bize verdikleri numaraları
not alacaklarını düşündük.
Sonra fark ettik ki bu numarayı
etimize işliyorlardı.
Kollarımıza.
Beşimizi aldılar. Gözümüze damla damlattılar.
Sebebini bilmiyorduk. Söylemediler. Sonra bizi zindan attılar.
Bizi oraya kapattılar.
Ayak bileklerimize kadar suyun içinde, sıkışık duruyorduk.
Çok uzun bir zaman gibi geldi.
Sanki sonsuzluk gibiydi. Kapıyı hiç açmadılar.
Bize ne yiyecek verdiler ne içecek.
İçinde olduğumuz suyu içtik.
İçinde bulunduğumuz suya tuvaletimizi yaptık.
Sonra kapıyı açıp bizi çıkardılar.
Bizi avluya götürdüler ve gözlerimizi muayene ettiler.
Bu olaydan sonra bazılarımız birkaç gün göremedi.
Bizi barakaya geri götürdüler.
Ne yaptıklarını sonradan öğrendik.
Göz rengimizi değiştirmeye çalışıyorlarmış.
İnsanlar üstünde deney yapmak isteyenler için
burası uygun bir çalışma yeriydi.
Auschwitz'te kadınları, özellikle de Yahudi kadınları,
bu ırkın üremesini basit yolla engellemek için
kısırlaştırmanın yollarını aradılar.
O kadınlar daha sonra kampa gönderildi.
Bazen hemen gönderildiler
çünkü "gizli taşıyıcı" oldukları söyleniyordu.
Test yaptılar, onları Birkenau'ya gönderip gaz odasına attılar.
Bir gün mahkûmlardan birinin tanıdığı bana gelip
yapabileceğim bir şey olup olmadığını,
onları gaz odasına yollamamanın bir yolu var mı diye sordu.
Bunu yapmanın tek yolu onlara daha çok test yapmaktı.
Onları kurtarmak için üstlerinde zararsız testler yapıp durduk.
Planımız buydu ve her nasılsa işe yaramıştı.
Ve bu yüzden Auschwitz'te
beraat ettim.
Savaşın ilk dört buçuk yılından canlı çıktıktan sonra
Macar Yahudiler, dünya liderleri Auschwitz'te yaşananları
gayet iyi bilirken, Hitler'in Yahudilere karşı olan savaşının
son kısmında öldürüldüler.
Auschwitz'e geldiğimizde
Nihai Çözüm zamanıydı.
Artık adam çaresizdi.
Savaşı kaybediyordu. Hitler kaybediyordu.
Ama Yahudilere karşı olan savaşı kaybetmeyecekti.
Alman ve Macar Nazileri, savaş bitmişken bile
kalan Yahudileri öldürecek kadar zalim, sadist
ve mantıksız davranıyorlardı.
Hâlbuki bu insanlara karşı daha medeni davranarak
savaş sonunda artı puan toplayabilirlerdi.
Ama öfkeleri, bunu yapmayacak kadar körleşmişti.
Naziler, Almanların kullandığı trenleri
ve diğer taşıma araçlarını
Nihai Çözüm'ü uygulamak amacıyla
sadece Yahudi taşımaya ayırmıştı.
Ben Auschwitz'teyken
her gün iki, üç araç geliyordu.
Binlerce insan oluyordu.
Altı haftadan kısa sürede
438 binden fazla Macar Yahudi,
Auschwitz'e sürgün edilmişti.
Gaz odaları ve krematoryumlar yetişemiyordu.
SS askerleri, özel çukurlar kazmıştı.
Bu çukurlarda cesetler,
Yahudilerin kendi yağları yakıt olarak kullanarak yakılıyordu.
İnsanları o ateş çukuruna nasıl attıklarını gördüm.
"Beynim yerinde değil. Deliriyorum galiba." diye düşündüm.
Bunu görüyor olamazdım.
Toplu mezarlar
sekize on veya ona on metre boyutundaydı.
Dibinde odun vardı ve ateşe verilmişti.
Üstüne de cesetler atılıyordu. Bu kadardı.
Yağ yanarsa mezar iş görüyor demekti.
Sonra daha fazla ceset atılıyordu.
O kadar basitti.
Ne kadar da geniş bir manzara.
Normal insanlar, burada çalıştıktan sonra
nasıl geri dönebilir ki?
Bunu nasıl planlar ki?
Biri bunu planlamış yani.
Biri mühendislik etmiş.
Biri bunu bu işlevsellikle bir haritaya dökmüş.
Deneyler boyunca kampta olduğum süreçte
ne zaman seçilsem elmasları yutardım.
Ne zaman yutsam onları tekrar bulmam gerekirdi.
Günde bir tuvalet hakkımız vardı
ama ben hiç deliğe oturmazdım. Çünkü elmaslarımı bulmam gerekirdi.
Bir gün kadın SS askeri kapıdan geçerken beni kenarda gördü.
Elmaslar çoktan elimdeydi. Normalde dönüşe kadar beklerdim.
Onları çamurla temizlerdim.
Veya çamur yoksa
bize verilecek çorbayla temizlerdim.
Ama vaktim yoktu. Yine yuttum.
Tanrım, burası tuvaletti.
Aman Tanrım.
Kız kardeşim Edith ile buradaydım.
Edith bana fısıldadı:
"Şabat gelmek üzere. Cuma günü. Şabat gelmek üzere."
Eskiden evimizde Şabat'ı yemekle,
şarkılarla, dualarla, yaktığımız mumlarla kutlardık.
Ona, "İçeride, tuvalette kutlayalım mı?" diye sordum.
En uca kadar ilerledik ve Şabat seremonimizi başlattık.
Melodiyi söylemeye başladık.
Melodiyi söylemeye başlayınca
diğer çocuklar da etrafımıza toplandı. Bizimle söylemeye başladılar.
Birisi Hollandalıydı. Birisi Almanyalıydı.
Birisi Macaristanlıydı. Çekoslovaklıydı. Herkes vardı.
Birden İbranice şarkılar, dualar, Şabat,
bizi Auschwitz tuvaletinde bir araya getirdi.
İnsanlar bu acıya, bu şartlara,
açlığa ve bitlere dayanamıyordu.
Bitler serçe parmak tırnağım kadardı.
Vücutlarımızdaydı.
Sürekli kaşınmaktan ve yaralardan dolayı acı içindeydik.
İnsanlar elektrik açıldığında
elektrikli tellere koşup intihar ederlerdi.
Sonra bizi cezalandırırlardı. Tellere koşan her insan için
100 mahkûmu alır
ve ibret olsun diye herkesin önünde öldürürlerdi.
İstediğimiz zaman ölmemize bile izin vermediler.
Sonra şunu düşündüm.
Annemle babamı almışlardı.
Kimliğimi almışlardı.
Kardeşlerimi almışlardı.
Eşyalarımı almışlardı.
Benden istedikleri bir şey vardı.
Sonra aklıma ruhum geldi.
"Ruhumu alamayacaklar." dedim.
O an karar verdim.
"Buradan çıkıp savaşacağım
çünkü kül olmaya niyetim yok."
Auschwitz'e vardığımızda
her gün binlerce insan yakılıyordu.
Naziler, özel Sonderkommando ismi verilmiş
Yahudi mahkûmları kullanarak
cesetleri gaz odalarından çıkarttırır
ve krematoryuma götürürdü.
Sonderkommando'da çalışıp da bugün hâlâ hayatta olan
bildiğim kadarıyla sadece dört kişiyiz.
Nihai Çözüm'ün uygulanışını
A'dan Z'ye, her şeyiyle gören
tek görgü tanıkları biziz.
Ben Yahudi'yim. Yunan'ım.
Onlar beni toplama kampına götürene dek Yunanistan'da yaşadım.
Nisan 1944'ün ilk haftasında
Auschwitz'e vardım.
Bazı Yunanları, krematoryumda çalışmaları için seçtiler.
Oradaki ilk günümdü.
Ne olduğunu bilmiyordum.
2500 çıplak insanın
büyük bir odaya girdiğini gördüm. Sonra…
Normalde odalar 500 kişilikti. 2500 kişi sokuyorlardı.
Çocuklarıyla yan yana durmak dışında bir şey yapamıyorlardı.
Odalar kapandıktan
ve SS bu dört delikten gazları attıktan 15 dakika sonra odalar açılıyordu.
Ne mi görüyordum? 15 dakika önce gördüğüm insanları.
Çocuklarıyla birlikte ayakta ölmüşlerdi. Vücutları siyah ve mavi renkti.
"Ne oluyor burada?" diye düşündüm.
Benden önce gelmiş bir Polonyalı vardı.
"Tanrı nerede?" diye sordum.
"Tanrı, gücün neredeyse oradadır." dedi.
YENİ GELENLERDEN GAZ ODASINA SEÇİLENLER
24 saat çalışan dört krematoryum vardı.
Yahudilerin ölümünü izlemek için
Berlin'den gelen bir sürü kodaman da vardı.
Hava geçirmez bir delik vardı.
Oradan Yahudilerin ölümünü izliyorlardı.
İki, dört dakika arası sürüyordu. Yerinize bağlı.
Birçok insan biz Sonderkommando'da çalışanların
bu işi yaptığımız için suçlu olduğunu düşünüyordu.
Ama bu işten kurtulamıyorduk.
İstediklerini yerine getirmezseniz sizi anında öldürürler.
Bir keresinde çok yakın iki arkadaşım vardı.
Geldiler. İsimleri Venezia'ydı.
Onlara hemen öleceklerini söyledim.
Yemek istediler. Elimde ne varsa onlara verdim.
Onlara çabuk ölebilmeleri için deliklerin olduğu yerleri,
durmaları gerektiği yerleri söyledim.
İş bittikten sonra da onları çıkardım, yıkadım
ve yakılmaları için fırına koydum.
OCAK 1945 BUDAPEŞTE MUHAREBESİ
Topçuların yakınlaştığını duyabiliyorduk.
Budapeşte, Almanlar ve Sovyet ordusu arasındaki savaş alanıydı.
Sovyet ordusunun gelip Yahudileri kurtarmasının
en az haftalar süreceğini bilsek de
daha katlanmamız gereken çok zorluk olduğunu biliyorduk.
Auschwitz'te Noel'den sonra
bombaları daha yakından duymaya başladık.
Naziler kimsenin kurtulmasını istemiyordu.
Bu yüzden insanları kamptan uzaklaştırıyorlardı.
Ölüm yürüyüşü kış mevsimindeydi.
Yetişemeyenler kenarda vuruluyorlardı.
Kaçmayı deneyen
veya yasak bir şey yapan olursa anında vurulacaktı.
O noktaya kadar üç arkadaş gelmiştik.
Birbirimiz için canımızı feda edeceğimize yemin etmiştik.
Birbirimizi yüzüstü bırakmayacaktık.
Çocuktuk. Bunun mümkün olacağı gibi bir hayale kapılmıştık.
Birimizin dizinde bir yaralanma vardı. Kangren olmuştu.
Askerlerden biri topalladığını fark etti.
Gelip onu vurmak istedi.
Onun önüne geçtik. Luger'ini çekti ve
"Üç saniye veriyorum. Üçe kadar say.
Ya onu bırakırsınız ya da üçünüzü de öldürürüm." dedi.
O genç yaşta vermemiz gereken o zorlu kararı hayal edebiliyor musunuz?
Birbirimiz için öleceğimize söz vermiştik
ama ölüm tehdidi altındayken o sözümüzü tutamadık.
Ölmesine izin verdik.
On gün kadar yürüdükten sonra Dachau'ya vardık.
BILL VE OĞLU MARTIN DACHAU TOPLAMA KAMPI, ALMANYA
Aman Tanrım.
53 yıl sonra.1
Sanki dünmüş gibi.
Sokakta yattıklarını görebilirdiniz.
Dikkat etmezdiniz bile. Üstlerine basardınız.
Bir anlamı yoktu. Bakmazdınız.
-Burada mı? -Evet.
Kimsenin adını hiç bilmedim.
Kimseyi tanımak istemedim.
Çünkü bir gün
öldüğünde ayakkabılarını aldığım kişiyi
birisi tanır diye çekindim.
İşim her sabah buradaydı.
Baraka baraka geziyor,
o cesetleri alıp krematoryuma götürüyordum.
El arabamız vardı.
Krematoryumda çalışan Sonderkommando'lar
çıkıp kapıyı açarlardı.
Buradan alıp içeri taşırlardı.
Bizim burayı geçmemize izin yoktu.
Krematoryumdan hiç bahsetmemişlerdi ama biliyorduk.
Oraya girersek bir daha çıkamazdık.
Bu bölgeden canlı çıkış yoktu.
Çünkü çıkmasına izin verirlerse ve kaçarsa
artık bir tanık olurdu. O yüzden bırakmıyorlardı.
Şuna bak.
İnsanın insana yaptığı zalimlik
inanılır gibi değil.
Bu
insanlığın yaptığı en canavarca şey olmalı.
İnsanlardan hızlıca kurtulmak için onları yakmak.
İnanılır gibi değil.
Çok duygusalım. Çok zor.
Ben niye hayatta kaldım?
Tanrı beni niye bağışladı?
Birisi "Amerikalılar!" diye bağırmaya başladı.
Ne demek istediklerini anlamadık. Gökyüzünü gösteriyorlardı.
Birdenbire dağların ardından uçaklar göründü.
Kafileyi bombaladılar.
Bize dokunmadılar. Hiçbirimiz zarar görmedik.
Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşta olduğu ilk o zaman öğrendim.
29 Nisan tarihiydi. Dachau'ya gitme emri aldım.
Aslında 28 Nisan gecesiydi.
Mümkün olduğunca çabuk şekilde Dachau'ya havalanmamız emredildi.
Neyle yüzleşeceğimizi bilmiyorduk.
Biz bir askerî kampı ele geçirmeye gittiğimizi sanmıştık.
Bu yüzden orayı ve içerideki insanları kontrol altına alacaktık.
Sonradan toplama kampı olduğunu öğrendiğimiz yerin etrafındaydık.
Birden makineli tüfeklerin ateşlendiğini duyduk.
Önce bizi öldürüyorlar sandık.
Sonra tırmanan, sürünen, ateş eden Amerikan askerlerini gördük.
Sonra şu taraftan gelen Alman askerlerini gördük.
Ortada karşı karşıya geldiler. Almanlar teslim oldu.
Ama şu barakalardan çıkan 32 bin insanı hayal etsene.
Kampın dışında
demiryolu üstünde
sanırım 40 yük vagonu vardı.
İçleri ceset doluydu.
Bu konuda hiçbir bilgimiz olmadığı için
bu
inanılmaz geliyordu.
Çoğu fanila giymişti. Başka bir şeyleri yoktu.
Mavi şerit, beyaz şerit.
-Fanilalar. -İnsanlar zayıftı.
Zayıf muhtemelen doğru bir kelime değil.
Sıska bırakılmışlardı.
Bazıları gençti ama çok yaşlı görünüyordu.
Yürüyen ölülerdi. Onlara iskelet diyorduk.
Önce birkaç tanesi çıktı.
Sonra daha fazlası.
Bize doğru gelip durdular.
Çünkü sanırım bizim farklı olduğumuzu fark etmişlerdi.
Yardım etmeye geldiğimizi anlamışlardı.
Amerikalılar, silahlarını Almanlara doğrulttu
ama onları öldürmediler. Onları bize bıraktılar.
Yakaladığımız bir düzine kadar Alman askerini
kelimenin tam anlamıyla paramparça ettik.
Alman bir Albay yakalamıştık.
Ona gittim
ve onunla konuşması için onu subaylara göndereceğimizi söyledim.
Yüzüme tükürdü.
Ben de onu öldürdüm.
Savaş daha sonra uzun sürmedi.
Ama o son günlerde
Almanya'nın bir daha ayaklanıp bunu birilerine daha yapmayacaklarından
emin olmak istedik.
İki yıllık görevimde İtalya'da, Fransa'da, Almanya'da
çok korkunç şeylere şahit olmuştum
ama hayatımda gördüğüm en korkunç şey
Holokost'tan sağ kurtulanlardı.
Bunu bugün bile
unutamıyorum.
Artık genç değildim.
Çok yaşlıydım.
16 yaşındaydım ama çok yaşlıydım.
Özgürlüğe dönmek çok zordu.
Bizi istemeyen dış dünyayla nasıl barışacağımızı bilmiyorduk.
Kimi bulacağımızı…
…kimi bulamayacağımızı da bilmiyorduk.
Bizimle ne yapacaklarını bilmiyorlardı. DP kampına konulduk.
Yurtsuz Kişi Kampı demek.
Benim olduğum yere en yakını Avusturya'daydı.
Ve canlı kurtulup da gidecek yeri olmayan herkes oraya gitmişti.
Orası da bir kamptı. Ama özgürdük.
Sovyet ordusu, Budapeşte'yi kurtardıktan sonra
ve yeniden özgür bir insan olmuştum.
Ama annemin
veya ailemin diğer üyelerinin dönüp dönmeyeceğini aylarca bilmedim.
Auschwitz'e dönmek nihayet bu defteri kapatmamı sağlar diye ummuştum.
Ama aklımda yeni soru işaretleri
ve yeni şüpheler uyandırdığını görmek beni çok şaşırttı.
Ailem hakkında bilgi edinmek istiyorum.
Ailesi ve kendisi hakkında bilgi edinmek istiyor.
Adınız nedir?
Renee. R, e, n, e, e.
İlk kez ailem hakkındaki
kayıtları öğrenmeye karar verdim.
Kız kardeşimin adı da Klara'ydı.
Bir şey mi buldunuz?
Evet, buldum. Birlikte bakabiliriz.
Lütfen kartları şöyle koy.
Klara. Kız kardeşim.
Kız kardeşimin, babamın ve kendimin kayıtlarını buldum.
Sonra annemi sordum.
Arşivdeki tarihçi bana
demiryolu istasyonuna götürülüp
hemen öldürülenlerin kaydının olmadığını söyledi.
Bunu yukarı, arşive götürün ve zile basın, olur mu?
Teşekkürler.
Bu kan testi. Veya tıbbi bir şey.
Klara Weinfeld'e yapılmış.
Kız kardeşime deney yaptıklarını,
üstünde kan testi yaptıklarını öğrendim.
Bunlar ne anlama geliyor?
"Gerçekten bilmiyorum." dedi.
"Kimse bana sormadı.
Ama bu kliniğin başında Dr. Münch vardı.
Kendisi yaşıyor." dedi.
Sonra bu adamla da röportaj yapacağınızı öğrendim.
Ona bu sembollerin anlamını sorabilirdim.
Kız kardeşim Klara, Auschwitz'te öldü.
Kısa süre önce Auschwitz'te bu belgeleri aldım.
-Bunları bana açıklamanızı istiyorum. -Denerim.
Bu nedir, söyler misiniz?
Önemli bir şey değil.
Bunlar ne tür deneylermiş?
Bu önemsiz. Sorun yok.
-Niye ölmüş? -"Klinik Enstitüsü."
Burası benim enstitüm.
Ölmüş.
Ne zaman geldi? Ne kadar kaldı?
Altı ay.
-Altı ay. -Altı ay mı?
Sonra da öldü.
Bu normal bir süreç. Anlıyor musun?
Sen de mi Auschwitz'teydin? O zaman bilirsin.
Medeni olmaya çalıştım
ama çok kaçamak cevaplar verdi.
Ben de çok sinirlendim.
Onun kliniğinde binlerce insanın öldüğünü düşünüp duruyorum.
Krematoryum V'e döneceğim.
Çünkü annemin kesin oraya götürüldüğünü biliyorum.
Birkaç mum yakacağım.
Ve bir daha buraya dönmeyeceğimi biliyorum.
Şimdi…
Kısa süre önce
Bergen-Belsen'den yeni bir mektup aldım.
Edith Lok diye biri yokmuş. Defterlerine bakmışlar.
Ama Edith Schwarz diye birisi varmış.
Sonra aklıma geldi.
Edith, annemin adını kullanmaya
karar vermişti. Ama unutmuşum.
Yıllardır Edith Lok'u aradım.
-Bulabilir misiniz? Macar… -Macar mı?
Bakalım. Tamam.
-Alfabetik sıra değil. -Öyle mi?
KURTARILDIKTAN SONRA BERGEN-BELSEN'DEKİ ALICE
Bergen-Belsen'e döndük
çünkü kocamın ve çocuklarımın benimle birlikte dua etmesini istiyorum.
Çünkü Edith'i sembolik olarak gömeceğiz.
Kurtuluştan sonra askerî bloklara götürülen
insanların mezarları burada.
Kız kardeşinizin adını bulduk.
Burada ölmüş.
2 Haziran 1945'te öldüğünü düşünüyoruz.
O günlerde ölenlerin hepsi buraya gömüldü. Yan yanalar.
Bugün, hayatımın en özel günü.
Nihayet arayış sona erdi.
Artık ne olduğunu, ne zaman olduğunu biliyoruz.
Annemizin dua kitabını yanımda getirdim.
Bugün senin için geleneksel dualarımızı edecek
ve senin anına bu mumu yakacağız.
Ve seni yaşadığımız sürece
sonsuza dek
hatırlayacağız.
Ama benim gibi hâlâ arayışta olan
birçok insan var.
Çünkü bizim için
kurtuluş günü, son gün değildi.
"Seattle" adındaki bir şehirdeki
Washington Üniversitesi'nden
akademik burs aldığımı öğrenmiştim.
Kimse "Seattle"ın doğru telaffuzunu bana öğretmemişti.
SS Marine Falcon gemisine biletim vardı.
Yatak numaram B-20'ydi. Çantamı bıraktım. Chow duyurusu yapııldı.
Chow'un ne olduğunu bilmiyordum. Kelime haznemde yoktu.
Ben de chow sırasına girdim.
Dev, metal tepsiler vardı. Bu dönemde
benim aklımda hâlâ aç kalacağım korkusu vardı.
Bu muhteşem insanlar o metal tepsiye muhteşem yemekler koydu.
Ve sıranın sonunda
içinde portakallar bulunan kocaman bir hasır sepet vardı.
Yanında da bir sepet dolusu muz.
Annem bana hep doğru şeyi yap derdi. Ama doğru şey neydi, bilmiyordum.
Yanımda büyük bir denizci vardı.
Ben de ona sordum. "Efendim, muz mu alayım
yoksa portakal mı?" dedim.
"Ahbap, canın ne kadar istiyorsa o kadar portakal ve muz al." dedi.
O an anladım ki cennetteydim.
Kasabamı severdim. Tablo gibi, mutlu bir yerdi.
1944'te orayı terk ettikten sonra ilk kez oraya gitmeyi düşünüyorum.
Tabelaya bak Robin. "Polyana" yazıyor. Rusça.
Gördün mü?
Nehir sağda akıyor.
Eskiden orada yıkanırdık.
Holokost'tan önce tanıdığım bazı insanları bulmayı
ve onlarla konuşmayı umuyorum.
-Kavanozdaki mantarları gördün mü? -Evet.
Belki ben yokken neler olduğunu anlatabilirler.
Mariska adındaki bir kadın büyükannemle büyükbabamı,
babamı, annemi ve beni hatırladı.
En çok beni hatırlamasına şaşırdım.
İnsanların bana karşı düşmanca davranacağından korkmuştum.
Beni, onlardan bir şey almak için dönmekle suçlayacaklarından.
Bana çok nazikçe sordular.
"Mülkünü alıp burada yaşamaya devam mı edeceksin?"
Hayır, dedim.
"Çocuklarımın nereli olduğumu görmesini istiyorum.
Ve ölmeden önce büyüdüğüm kasabayı bir kez daha görmek istedim."
Ailemle, çocuğumla
memleketime dönmek
ve ona her yerde "Yahudi" kelimelerinin
yer almadığı güzel kasabayı göstermek…
Bu bina Yahudi toplum merkeziydi.
Çok güzel bir sinagog olan Yahudi tapınağına gitmek istedim.
Şuna baksana.
Aman Tanrım.
Bu şehri ne hâle getirmişler.
İnanılmaz.
Tapınağa gittik
ve orada Yahudi bir adamla tanıştım.
O da Auschwitz'teymiş.
Selam. Macarca biliyor musunuz?
Günaydın. Buralı mısınız?
1928 yılında burada doğdum.
Ben Weinfeld ailesindenim.
Weinfeld mi?
Babamın Ayakkabıcı Caddesi'nde bir dükkânı vardı.
Annem de bu tapınağa sık gelirdi.
1941'de 13 yaşına girdiğimde Bar Mitzvah'ım burada yapıldı.
Niye burada kaldınız?
Çünkü 6 Haziran 1945'te
Auschwitz'ten döndüm
ve birkaç gün sonra sınırlar kapatıldı.
Sonra bizi tapınakta gezdirdi ve bize artık buranın
Yahudi tapınağı olmadığını açıkladı.
Eskiden burada Davud'un Yıldızları vardı.
Onlara ne yaptılar?
Konser salonuna çevirdiler.
Her şeyi çıkardılar.
Bu kutsal mekânın
bir eğlence mekânına çevrildiğini görmek çok acı vericiydi.
En zor kısım, evime dönmekti.
Aman Tanrım!
Bu asıl kapı.
-Giriş. -Giriş, evet.
Bakımsızdı.
Babamın hep ilgilendiği bu güzel ev.
Etrafındaki her şeye iyi bakardı.
-Sanırım kilitli. -Hayır.
Hayır, değil.
-Ama açılmıyor. -Gidebilir miyiz?
Açılmıyor.
O an keşke görmeseydim diye düşündüm.
Bizi götürdüklerinde
daha çocuk olan komşulardan biri hâlâ orada yaşıyordu.
Tanrı'ya şükür ki hâlâ yaşıyorsun.
Ama inan bana. Her şeyi net hatırlıyorum.
Şimdi çok anlayışlı Rus bir eşi var.
Kendi evin…
Başkasının evi nasıl alınabilri ki?
Söylenecek çok şey var ama bilirsin.
Yerin kulağı var.
Biz gittikten sonra neler olduğunu anlatmaya korkmuştu.
Söylesene, biz götürüldükten sonra bu konuda konuştun mu?
Klara için çok üzülmüştük. Yolda öldüğünü öğrendik.
Hayır. Orada öldü.
Zavallı çocuk.
Sadece filmlerde gördük.
İnsanları gerçekten öyle yaktılar mı?
Maalesef. Filmlerde gösterdiklerinden çok daha kötüydü.
O an ABD'ye,
evime dönebilme şansım olduğu için kendimi çok şanslı hissettim.
O elmasları her şeye rağmen korudum.
Özgür kaldığımda Holokost'tan bahsetmedim.
Ama elmasları aldım ve gözyaşı şeklindeki bir kolyeye koydum.
Çünkü onları her kurtardığımda çok ağlıyordum.
Gözyaşlarının buna uygun olacağını düşündüm.
Çocuklarıma bu elmasların nesilden nesile aktarılmasını istediğimi,
ailede ilk doğan kızdan sonsuza dek uzanmasını söyledim.
…tadını hatırladım.
Farklı şekillerdeler, kesimleri farklı.
Annemin elinde tuttuğu
ve şu an hâlâ elimde olan tek şey bu.
Sen ne düşünüyorsun bilmem…
Bugünkü hayatıma kendim bile inanamıyorum.
Kaliforniya'daki 600 bin seçmen tarafından dokuz kez
seçilmiş olmak
bir hayal gibi geliyor.
Bu da üstüme
devasa bir sorumluluk yüklüyor.
Holokost'tan canlı kurtulup da
ABD Kongresi'ne seçilen tek kişi olarak
son yaşanan terör saldırılarına karşı
olan öfkemizi ifade ederken
hem Cumhuriyetçi hem Demokrat arkadaşlarım adına konuştuğumu…
Hayatımın ana hedefi elbette insan hakları.
Çünkü daha medeni bir dünya için
gidilmesi gereken yol bu.
Eşim Annette ile birbirimizi hayatımız boyunca tanıdık.
Budapeşte'de birlikte büyüdük.
47 yıldır da evliyiz.
İki kızımız var.
Kısa süre önce bize gelip
ikimiz için özel bir hediye planladıklarını söylediler.
Ailelerimiz yok edildiği için onlar bize büyük bir aile vereceklerdi.
17 harika torunumuz var.
Hayatımızın odak noktası da bu.
Holokost hakkında bir eğitimci olarak bilinmek isterim.
Bu yüzden sosyal yardım programının kurucusu olduğum
Hoşgörü Müzesi'ne gidiyorum.
Müzeye gelen gruplarla konuşuyorum.
…ortaya çıktı.
Böyle şeyler olduğunda
neredeyse yanlış bir şey yaptığınızı düşünmeye başlıyorsunuz.
Bana bunu niye yapıyorlar?
O dönem başımıza gelenlerden
dünyayı haberdar etmek benim görevimmiş gibi hissediyorum.
Dilimin hep yetersiz olduğunu düşündüm.
Yaşadıklarımı anlatmak istersem
bir aracı kullanmalıydım.
Sonra sanatı buldum.
Çünkü sanat baskındır.
Kelimeleri aşar.
Yüzeyin çok katmanlı olmasını istedim.
Parçalanmış bir duvar gibi görünmeli.
Sanki dünün gazeteleri üstüne serilmiş gibi.
Çünkü insanlar geçmişi unutmak ister.
İnsanlar Holokost'u unutmak istiyor.
Beni ayakta tutan şey
kocamla yarattığımız
aile.
Torunlarım.
Üç muhteşem çocuk.
İkisi haham.
Ve güzel kızım.
Bana her gün hayatta neyin önemli olduğunu öğretiyor.
Ve dört nesilden beridir İsrailli olan kocam.
O kadar yürekli bir adam ki.
Benim bir hayat kurmama yardım etti.
Bu resim Arbeit Macht Frei.
Bu sözde karşılama kapısını
okuduğunuz zaman, Arbeit macht frei…
Günümüzde sanatım Holokost'la ilgili.
Çünkü halkımı hatırlatacak bir şey yok.
Nerede olduklarını bilmiyorum.
Birçok aile üyem öldü. Birçoğu öldürüldü.
Bash ailesi neredeyse yok edildi.
Ama yeniden doğduk.
Bir araya geldiğimizde oldukça kalabalığız.
Ailemle birlikte oturmanın,
ölüme çok yaklaşmış olmama rağmen
şimdi 11, 12 aile üyemle bir masaya oturmanın
verdiği mutluluk.
Yaşamanın verdiği zevk muhteşem.
Bir gün günlerden pazardı. Birisi kapımı çaldı.
Ben de
kapıya gittim.
Kollarının altında bir gazete vardı.
"Paul Parks siz misiniz?" dedi. "Evet." dedim.
"Birkaç yıldır sizi arıyoruz.
Aralıklı olarak birçok kişi aradı.
Sizi bulmak istedik." dedi. "Niye?" dedim.
"Dachau'da kurtardığınız ve sizi unutmamış birisi var.
Birkaç yıl önce öldü.
Kamptayken bir menora yapmış.
Kamptayken beton çivilerinden yapmış,
kaynaklamış ve birbirine bağlamış.
Bunu size vermek istiyordu.
Sizi arıyorduk. İşte, buyurun."
Bana çok güzel bir menora verdi.
Kurtuluş, dünyadan bir hediye gibiydi.
İlk kez o zaman Tanrı'yı yine tanıdım
ve etrafımızda olduğunu, bu noktaya gelmemi sağladığını anladım.
Holokost'u Tanrı'nın yarattığını düşünmüyorum.
Bence Tanrı bize bir zihin, kalp ve özgür irade verdi.
Bu hayatta ne yapacağı
insana kalmış bir şey.
İnsanları suçluyorum. Tanrı'yı değil.
Holokost'u ne mantıksal olarak
ne duygusal olarak ne de entelektüel olarak açıklayamam.
Bu kâbusun içinde
daha büyük bir güce
yer bulamıyorum.
Biz ne tür insanlarız?
Kitaplar bize ne öğretiyor?
Başka bir çocukla
aramdaki fark ne?
İncil ne öğretiyor?
Her şeyin anlamı ne?
Hitler, sonuna kadar patolojik bir Yahudi düşmanı olarak kaldı.
Takipçilerine verdiği son vasiyet
ve uyarılarından biri de
Yahudilere karşı olan savaşlarını devam ettirmeleriydi.
Vasiyetini 29 Nisan 1945'te yazdı.
Şöyle diyor: "Her şeyden önce
hükûmete ve insanlara
ırk yasalarını sonuna kadar sürdürmelerini
ve bütün ülkelerin zehirleyicisi olan
uluslararası Yahudiliğe karşı
amansızca direnmelerini emrediyorum."
KREMATORYUM #5 AUSCHWITZ II (BIRKENAU) ÖLÜM KAMPI
Holokost, insanın insana yaptığı insanlık dışı şeyler tarihinin
sadece bir bölümü olarak düşünülmeli.
Irkı, dini, ten rengi,
veya mezhebi yüzünden
birçok insanın dışlandığı gerçeğini
kimse görmezden gelemez.
Köleliği kimse görmezden gelemez.
Cadıların yakıldığını kimse görmezden gelemez.
Roma döneminde
Hristiyanların öldürüldüğünü görmezden gelemez.
Holokost belki de
insan, insanlığını
ve insan yaşamının kutsallığına olan inancını kaybedince
yaşanabilecek dehşetin zirvelerinden biridir.
Alt yazı çevirmeni: Anıl Çetinkaya