Deze film berust op ware feiten en is op locatie gefilmd.
Rwanda 1994
Dertig jaar lang vervolgde de Hutu-regering de Tutsi-minderheid.
Onder druk van het Westen stemde de Hutu-president in...
...met een overeenkomst om de macht te delen met de Tutsi's.
De VN hebben een kleine macht ingezet rond Kigali, de hoofdstad...
...om de kwetsbare vrede te bewaken.
Technische School - Kigali, Rwanda 5 april 1994
Mary Mutagoma gaat ervandoor tijdens de loop over twee ronden...
...en het publiek wordt wild.
Het publiek wordt helemaal wild. Kom op. Dank u.
Zelfs de Belgen kunnen niet achterblijven.
Kapitein Delon, soldaat en banketbakker.
Zwaai maar naar Kapitein Delon.
Hysterisch, die Belg. Wie zei dat de VN niet van atletiek houden?
Dat was vast iemand anders. Ik niet. En daar komt Marie.
Het ziet er goed uit voor de jongedame. En haar tijd is prachtig.
Dat wordt een nieuw wereldrecord.
We gaan nu naar onze Francois voor zijn analyse.
Hallo, Joe.
Een prima analyse van onze terreinbeheerder, zoals altijd.
Kom op, publiek.
We zijn weer terug bij commentator Joe Connor...
En daar is ze dan.
Ze ziet er heel goed uit. Ongelooflijk krachtig.
Ze zet door en misschien gaat het haar lukken.
Drie, twee... Niet te geloven.
We hebben hier een nieuw school-wereldrecord.
Dat gaan we op de traditionele wijze vieren.
Je leraar is gek. - Ik weet het.
Vertel eens, Christopher. Hoe gaat het met Joe tegenwoordig?
Vol van de vreugden van Afrika. - Zeg 'm dat we hem missen.
Isabelle, ik wil niet dat je verliefd wordt op Joe.
Hij is er maar een jaar. Ik wil niet dat je naar iemand gaat verlangen.
Hoogst ongepast.
Weer op de draden zitten kauwen, dames?
Heeft er niets mee te maken. Toch?
Gedraag uzelf.
Zoals altijd.
Wat is dit? Een omleiding? - Wat is 'omleiding'?
De winkel is die kant op.
Maar het huis van mijn vader is daar. Het is onbeleefd 'm niet te bezoeken.
In dit land wil je toch geen haast hebben?
Mijn vader maakt bananenbier. Hoe dan ook, drink dat niet.
Waarom niet? - Het is walgelijk.
Mevrouw?
Hij vraagt of je iets wilt drinken.
Dit is walgelijk.
Ruik je dat? Wat is dat? Oranjebloesem?
Volgens mij ruik je de riolen. - Wat?
Jouw probleem is dat je nooit stopt en de rozen ruikt.
Welke rozen? - Welke dan ook.
Als jij ze aanwijst, dan ruik ik eraan.
Wat is dat?
Francois Nikuze. Eén meter 70. Geslacht: Man.
Etniciteit: Hutu. Slechte foto.
Wie zijn dat? - Dat zijn Tutsi's.
Edda.
Ik ken jou, niet? Jij gaat naar mijn school...
Soms. Aaron, toch?
Eens kijken of dat niet elke dag kan worden.
Wat heb je voor me?
Vandaag passievruchten.
Wat doen die mannen daar?
Ze maken een lijst van alle Tutsi-gezinnen in de buurt.
Werkelijk?
Mam, met mij. Luister eens.
Dat zijn de geluiden van het spitsuur in Kigali.
Ik heb een pakje gestuurd. Dat komt vast volgend jaar wel aan.
Sorry, een ingewanden-verkoper.
Dat was het wel. Geen nieuws. Sterkte met je knie.
Ik denk dat ik...
Rachel, wat is het nieuws?
Ik wil echt bier, niet die lokale rommel.
Hallo, Joe.
Alles goed, Joe?
Wat is er?
Ik zat in Kacyro, voor de vredes- demonstratie. Bijna allemaal Tutsi's.
Ineens hakt er een stel Hutu-bandieten op ze in met machetes.
Ja. En de politie stond erbij en keek ernaar.
Het werd knap link.
Alles goed met je?
Hutu's en Tutsi's worden verondersteld in harmonie samen te leven...
...zoals cabernet en merlot, samen in een fantastische bordeaux.
Rome is ook niet in één dag gebouwd.
Dat gebeurt ook niet, met een regering die alle Tutsi's tuig noemt.
Dus als een oud vrouwtje wordt verminkt...
...is dat natuurlijk een Tutsi-provocatie.
Rach, waar blijft mijn bier?
Sorry, Joe. Zware dag. - Geeft niet.
Het allerbeste.
6 april 1994
Stilte, alsjeblieft.
Nog vragen? Claude?
Dus Jezus zit in het brood? - Nee, niet echt.
Waarom eet je Hem dan?
Het is geen sandwich.
Dat was een heel goede vraag. We eten Hem niet.
Wanneer we het brood eten, doen we communie.
Dus als we het brood eten, eten we ook het lichaam van Jezus.
Dus zit Hij in het brood?
Jezus zit in alles, Claude. In elk mensenhart.
In alles wat we zien en aanraken. In alles wat we voelen.
Kan iemand me vertellen waarom Pasen belangrijk is?
Marie?
Jezus stierf en ging naar de hemel. Zijn vader offerde Hem voor ons.
En waarom stierf Hij aan het kruis? - Omdat Hij van ons hield.
Heel goed.
Aardrijkskunde dan maar. Pak jullie boeken.
Vorige week behandelden we de kaart op pagina 15.
Raadslid Zibomana. Hoe staat het leven in de politiek?
Moeilijke tijden voor het land. Te veel uitdagingen.
Inderdaad. Waar hebben we vandaag de eer aan te danken?
Ik wil de spullen ophalen waar u het over had.
Ja, natuurlijk.
Is er iets vreedzamer dan een school met Pasen?
Inderdaad.
De chaos start maandag weer. - Inderdaad.
Bent u wellicht wat overbevolkt, met uw gasten van de VN?
Welnee, er is genoeg ruimte.
We moeten dankbaar zijn voor hun aanwezigheid.
Hoeveel zijn het er nu precies?
Ik ben bang dat ik het juiste aantal niet weet.
Maar niet zoveel dat het een probleem is.
Zoals altijd weer een genoegen u te zien. En bedankt voor de horden.
God zegene u. - Het beste, raadslid.
Hoe was ie? - Hij hield het gelukkig kort.
Wat wilde hij?
Hij was zoals altijd nieuwsgierig naar jou, Charles.
Bedankt voor uw hulp van daarstraks. Ik weet niet wat ik had gemoeten.
Het leek me dat je een kuil voor jezelf groef.
Dat meisje rent vast nog in haar slaap.
Dat meisje heeft volgens mij een oogje op je.
Nee... - Ik denk het wel.
Het is waarschijnlijk maar een bevlieging.
Denkt u?
Wegwezen.
Alles in orde?
Wat betekent 'lnyenzi'?
Dat betekent 'kakkerlakken'. - Kakkerlakken?
Ze noemen alle Tutsi's kakkerlakken. Ze zijn stom.
Is dat je vader niet?
Iedere keer als ik jou zie, ben je meer Afrikaans geworden.
Ik doe m'n best.
Kijk je vanavond naar het voetballen, Roland? Ivoorkust tegen Nigeria.
Nigeria veegt de vloer met ze aan.
Zullen we een wedje maken? - Het zou niet eerlijk zijn.
Veel te makkelijk. Gelukkig ben ik een goed christen.
Tot ziens.
Waar zijn de anderen? - Binnen twee minuten ben je terug.
Wat is er aan de hand, Charles?
Iets op het vliegveld.
Kom op. De kapitein heeft ons nodig.
Wat is er aan de hand?
Het vliegtuig van de president is neergestort. Hij is dood.
Neergeschoten of neergestort? - Dat weten we niet.
Is het een coup? - Ook dat weten we nog niet.
De school is nu militair terrein. We creëren de nodige bescherming.
Bescherming tegen wat? - Het is een voorzorgsmaatregel.
Dit is niet goed. In '73 heb ik dit ook meegemaakt.
Dit kan een coup zijn. Daar moeten we op voorbereid zijn.
Wat denkt u dat er gebeurt? - Men zal hier bescherming zoeken.
Ze zijn liever bij de VN dan in hun eigen huizen.
Francois, wat is er? - Mag ik alstublieft naar huis?
Nee. We hebben je hier nodig.
Wil jij naar huis bellen? - Ik heb ma vorige week nog gesproken.
Ik zou haar nog eens bellen, als ik jou was.
Sluit de poorten.
Heb je je moeder gebeld? - Internationaal bellen gaat niet.
Moeten we zuster Isabelle niet bellen? - Te laat.
Dit heeft ze al eerder meegemaakt. We bellen morgen.
Hoorde u dat?
Dat moet een mortier geweest zijn, of zo.
Ga naar bed en rust wat uit.
Makkelijker gezegd dan gedaan. - Probeer het toch maar.
Je zult 't nog nodig hebben.
Welterusten.
Ik wilde m'n moeder toch maar bellen.
Pater Christopher, er staan mensen bij de poort.
Jacques, kom hier met de jeep en doe de lichten aan.
Zeg dat ze de poort openen.
Dit is een militaire basis. Geen vluchtelingenkamp.
Nee, het is een school. Mijn school.
Laat ze naar binnen.
Edda.
Ze zegt dat ze geweerschoten hoorde.
Dus besloot ze naar haar broer te gaan.
Maar er waren Hutu-mannen op straat, met geweren.
Op zoek naar Tutsi's om te doden.
Ze wisten waar iedereen woonde.
Ze hadden een lijst.
Zag je nog bekenden van school? Dan heb ik een klusje.
Ik wil dat je iedereen belt die je van school kent en ze hierheen haalt.
Sorry, ik versta het niet.
Francois? Kom hier.
Misschien kan hij het vertalen.
Zeg het tegen hem, dan zegt hij 't tegen mij.
Zeg het tegen hem, dan zegt hij het tegen mij.
Leg het hen uit.
Kom mee.
Kunt u deze twee helpen?
Wat was dat nou?
Ik ben een Hutu. De Tutsi's haten alle Hutu's.
De helft van de kinderen zijn Tutsi's. Zij haten je niet.
Je snapt het niet. - Zorg dan dat ik het snap.
De Tutsi's willen weer onze meesters worden. Voor hen zijn we slaven.
Dat is regeringspropaganda. - Het is waar.
Wie ze niet kunnen knechten, zullen ze vermoorden.
Dat gelul geloof je toch niet?
Als ze onze president kunnen neerschieten, is geen Hutu veilig.
De Hutu's moeten zich beschermen of sterven.
Ik moet gaan. - Is dat wel veilig?
Ik ga naar mijn vaders huis.
Niemand neemt de telefoon op.
De voor- en achterpoort zijn versterkt en de directe omgeving is veilig.
We hebben nu zo'n 450 vluchtelingen. Voornamelijk Tutsi's.
Veel meer kunnen we er niet aan. - Die komen wel.
Ze zullen hier bescherming zoeken.
Deze school mag van hogerhand geen vluchtoord worden.
Maar jullie zijn toch een VN-vredesmacht?
Je moet toch bloedvergieten voorkomen?
Vredesmacht? Nee, ons mandaat is duidelijk:
Wij bewaken slechts de vrede tussen de Hutu's en de Tutsi's.
Vanwaar dan al die wapens?
Die mogen we slechts ter zelfverdediging gebruiken.
Om het M2-machinegeweer te gebruiken, moet ik zelfs toestemming vragen.
Ons mandaat is niet vrede afdwingen...
...maar die te bewaken. - Ik snap niet wat het verschil is.
En deze mensen snappen dat zeker niet.
7 april 1994
07.00 uur, Greenwichtijd.
Er is onrust uitgebroken in de Afrikaanse republiek Rwanda...
...na de dood van de Hutu-president Habyarimana, door 'n vliegtuigongeluk.
Regeringsbronnen verdenken de lokale Tutsi-minderheid...
...van het neerhalen van 't vliegtuig, met een raket.
Blanke man komt in grote auto. Maakt veel lawaai.
Ik moet ze ergens kwijt waar er voorzieningen zijn.
Natuurlijk. Ze hebben voorzieningen nodig.
De laatste keer zaten ze in de oude kantoren.
Ik heb de truck even nodig. - Hoezo?
Marie en Roland Mutagoma zijn er niet. Ik ga ze zoeken.
Geen goed idee. - Het is vlakbij. Ik ben zo terug.
Maar kom echt meteen terug.
Is daar iemand?
Roland?
Marie?
Ga weg.
Maar ik ben een leraar. Leraar, op de ETO.
Van de school? - Inderdaad.
Ga. Nu.
Het is krankzinnig daar, Christopher. Hoewel ik niet veel zag.
Ik heb je hulp nodig in de kapel. - Ik kon de Mutagoma's niet vinden.
Ze zijn daar. Ik zag ze net nog.
Waar waren jullie? Ik was net in jullie huis.
We moesten omrijden vanwege de wegversperringen.
Nu ben je in ieder geval veilig.
De klaslokalen zitten aardig vol. Waarom nemen jullie mijn kamer niet?
Dat is veel comfortabeler.
Dank je, maar ik zie hier veel van onze buren.
We moeten bij hen blijven. - Zeker weten?
Bedankt dat u ons kwam zoeken.
We hoeven toch nog niet te gaan bidden?
Ik wilde je informeren dat ik om 16.00 uur iedereen een briefing geef.
Iedereen, Charles?
De Europeanen.
Het lijkt om een staatsgreep te gaan.
En er komt wellicht een detachement Franse legionairs.
Versterkingen?
Voor het geval er geëvacueerd moet worden.
Het kan onhoudbaar worden om zoveel Tutsi's te beschermen.
Hier noemen we ze gewoon Rwandezen.
Wie heeft hier de leiding? - Sorry, kapitein.
Mijn naam is Ngulinzira.
Ik was minister in deze zogenaamde regering...
...en ik moet u vertellen dat 't moorden buiten niet toevallig is.
Dit is allemaal gepland.
U moet uw superieuren in New York inlichten. U moet tussenbeide komen.
We bewaken slechts de vrede. We hebben geen mandaat voor iets anders.
Kapitein, u weet ongetwijfeld wat de nazi's met de Joden wilden doen.
Natuurlijk. - Dat zien we hier nu ook.
Deze Hutu-extremisten noemen het zelfs het 'Tutsi-probleem'.
Ze willen de Tutsi's uitroeien. Begrijpt u me? Allemaal.
Ze zegt dat ze zich achter haar huis verstopte.
Er waren Interhamwe op straat. - Wat?
Milities, bendes. Interhamwe betekent 'zij die samen toeslaan'.
Ze controleerden iedereen bij de wegversperringen.
Ze zegt dat ze heel bang was omdat ze een Tutsi is.
Ze zag dat ze stopten bij een vrouw en haar baby.
Ze schopten de vrouw in haar maag en begonnen haar uit te kleden.
Eén van hen pakte de baby bij de voetjes...
...en sloegen haar hoofd tegen een boom.
Ze gingen door tot de baby dood was.
Luister: Je bent veilig hier.
Maar ik ben een Tutsi.
Als we allemaal bij elkaar blijven, zijn we veilig. We zijn met te veel.
Ik beloof het je.
Er zijn wilde geruchten en speculaties.
Ik vraag u om uitsluitend van de feiten uit te gaan.
Volgens onze beste analyse betreft het een coup.
Men verzekert ons dat er snel een interim-regering komt.
In de tussentijd staan wij in contact met uw ambassades.
En er is natuurlijk een evacuatie- protocol van start gegaan.
Wat zegt hij? - Dat alles in orde zal komen.
M'n vader wil je graag spreken.
Eén tegelijk. Om de beurt, graag.
We hebben ons georganiseerd. Er komen drie groepen:
Eén voor veiligheid. Die bekijkt wie er binnenkomt.
Een andere richt zich op de gezondheid. Er zijn verpleegsters.
En de derde groep regelt het eten. - Geweldig.
We gaan één maaltijd per dag instellen, om 16.00 uur.
Dus hebben we veel brandhout nodig. En iets om de rijst mee af te meten.
Kun jij die dingen regelen? - Ik vraag het pater Christopher.
Ze organiseren zich prima, maar ze hebben spullen van ons nodig.
Ik zal er na de mis voor zorgen. - De mis?
Ik ben een priester in 'n katholiek land. Dit is wat ik doe.
Dat staat in de taakomschrijving. - En is dit dan het juiste moment?
In tijden van stress moeten mensen met God communiceren.
Ik denk dat ze liever iets eten. Wat drinken, wat geruststelling.
Kom dan naar de mis. Dan krijg je alles tegelijk.
Het was een gespannen nacht in de hoofdstad, Kigali.
De normaal zo drukke straten zijn nu uitgestorven. Afgezien van boze soldaten.
De stank van lijken hangt overal...
...nu de milities regeren met hun machetes en knuppels.
In wat een geplande massaslachting op de Tutsi's lijkt...
...zijn al duizenden geëxecuteerd.
Raadslid? - Pater Christopher.
Dit zijn zware tijden. Zoveel onzekerheden...
Wees alstublieft voorzichtig.
De Tutsi's hebben overal spionnen. Misschien zelfs in uw school.
Ik waardeer uw zorg over ons welzijn.
Het welzijn van onze burgers gaat voor alles.
We kunnen wel wat dekens gebruiken. Of wat brandstof voor de generator.
Misschien morgen.
Mijn superieur, kolonel Bagosora, vroeg me om aan u te vragen...
...of u misschien eens kon praten met uw Belgische gasten.
M'n regering voelt zich ongemakkelijk over de VN-soldaten...
...die deze arme mensen bewaken.
We zien liever dat Rwandezen de Rwandezen bewaken.
Ik weet niet of ik de juiste positie heb om daarover met de kapitein te spreken.
Natuurlijk, u kent hem beter dan ik.
Hij luistert vast naar u. Hij denkt vast aan de vermisten.
Welke vermisten?
De tien Belgische VN-soldaten.
Ze werden ontvoerd toen ze de premier bewaakten.
Een vreselijke zaak.
Ik zal zien wat ik kan doen.
Dank u. Dat zou heel aardig zijn.
Het is waar. Tien man bewaakten de premier.
Hij zei dat ze ontvoerd werden. - Mogelijk. We weten niet waar ze zijn.
Wat is er dan met de premier gebeurd?
Ze is dood. Vermoord.
Problemen?
Dit klinkt misschien raar, maar wat denk je hiervan:
We kunnen de bisschop bellen en hem laten komen.
Niet om een mis op te dragen, maar voor een gesprek of als een symbool.
Dat maakt allemaal niets uit.
Denk erover na. Je kent hem goed. Bel hem, haal 'm hierheen.
Ik denk het niet.
Als hij komt, wat voor signaal geeft dat dan?
Je denkt vast dat het niets uithaalt... - Dat stadium zijn we al voorbij.
Als de VN al een doelwit zijn...
...zijn we dat stadium allang voorbij.
Laten we zuster Isabelle nog eens bellen.
Wat zegt hij?
'Wie zal de lege graven vullen? '
'De kakkerlakken verbergen zich in de kerken.'
'Ze verbergen zich in de scholen.'
Wat is er? - Het eten...
Ze discussiëren over de rantsoenering.
Mag ik heel even?
Word niet boos, maar ik heb een idee.
Niemand weet wat er hier gebeurt, hè?
Dus moeten er tv-camera's komen. - En wat heeft dat voor zin?
Tegenwoordig telt alleen wat er op tv komt.
Door de tv ziet de wereld wat er hier gebeurt en moet ze wel iets doen.
Hoe doen we dat? - Ik kan Rachel Watson halen.
Ze is van de BBC. Ze verblijft in het Moral.
Ik kan je niet alleen laten gaan. - Dan vraag ik de VN om een escorte.
Fantastisch.
Sorry, mijn bevelhebbers staan dat nooit toe.
Je moet toch de vrede bewaken?
Als je me helpt de BBC hier te krijgen, helpt dat de vrede te bewaken.
Eén voertuig maar. Eentje. - Het zou kunnen... Momentje.
Versterk direct de poorten.
Geen escorte.
Maar je zei net... - Geen escorte. Ga weg.
Verdomme...
Ik krijg geen escorte. Ik ga naar Francois.
Zij zijn Hutu's, dus... Iedereen kent z'n truck.
Wacht hier.
Onze vermiste soldaten zijn gevonden.
Ze zijn naar een regeringskazerne gebracht en geëxecuteerd.
Geëxecuteerd? - Afgeslacht.
Dat spijt me heel erg.
Snap je dat niemands veiligheid meer gegarandeerd kan worden?
De tijd is gekomen om uw plicht te doen.
Het leger kan het niet alleen. Het is nu aan het volk.
Ga naar de wegen. Ga aan het werk bij de wegversperringen.
Is Francois hier?
Mevrouw, is uw zoon hier?
Ze schreeuwen om locatie-interviews...
...en het Journaal wil drie minuten.
Er zijn meer dan 1.500 mensen in de school.
En 2.000 in de 'Saint Famille' en God weet hoeveel in het stadion.
We hebben ook zo'n 40 Europeanen die zich verschuilen.
Eerst moordde alleen het leger. Nu doet iedereen het.
Iedereen vermoordt Tutsi's. Gewone mensen en de politie.
Ik heb nog nooit zoveel machetes gezien.
De militie. Interhamwe...
Maar iedereen hier kent ons. - Hebben wij even mazzel.
Hij is een leraar van de school.
Hij is leraar.
Haal alleen de tape eruit. Die blauwe knop.
Hij is een leraar op een school.
We zijn van de BBC. Ik zal het je laten zien. BBC.
Joe, kijk naar mij. Blijf naar mij kijken.
Kijk naar mij.
Blijf naar mij kijken.
Kijk naar mij.
Ken je 'm?
Dat ging aardig. Gezien de omstandigheden.
Wacht, stop. Een stukje terug.
Hier.
Dit zenden ze nooit uit. - Film het nou maar.
Gaat het?
Ik hoorde van de wegversperring.
Niet alles.
Francois was er ook.
Hij is een moordenaar. Hij is één van hen.
Zag je 'm iemand doden?
Hij had een machete in z'n hand, onder het bloed. En z'n handen ook...
Het spijt me.
Kapitein Delon. Hoe schat u de situatie in?
Hutu's vallen de Tutsi-minderheid aan en iedereen die hen steunt.
U weet dat er mensen zijn vermoord, net buiten de poorten.
Waarom kunnen de VN deze slachtpartij niet stoppen?
Daar geldt ons mandaat niet voor. Wij mogen alleen ter verdediging schieten.
Onze grenzen zijn afgebakend.
Sommige noemen dit al genocide. Zou u het zo noemen?
Want als dit genocide is, bent u verplicht in te grijpen.
Stop de camera. Nu meteen.
Wat hier gebeurt, is niet mijn keus.
En hier zijn en niets doen ook niet.
Ik ben een militair die observeert. Meer kan ik niet doen.
Maar u bent de VN... - Ik ben niet de Veiligheidsraad.
Ga naar New York en verander het. Wij hebben het al geprobeerd.
En laat me weten hoe ver u komt.
Er zijn nu Interhamwe buiten beide poorten.
We worden blijkbaar langzaam omsingeld.
Ik begrijp het niet. Waarom hebben ze die VN-soldaten gedood?
Ze zijn niet stom.
Ze moeten weten dat er repercussies komen.
Misschien wilden ze dat wel.
In Somalië stierven 18 Amerikanen. Genoeg voor volledige terugtrekking.
Zoals je al zei: Ze zijn niet stom.
Denk je dat de VN zich zullen terugtrekken?
Ik heb orders om de posities te handhaven.
Maar als je orders veranderen?
Ik ben soldaat.
Ik kan me niet voorstellen hoe dit voor jou moet zijn.
Als je ooit wilt praten, of als één van je mannen wil praten...
Mijn grootouders waren Belgen uit Mechelen.
Toen de nazi's kwamen, namen ze zoveel mogelijk Joden op. 20 of 30.
Veel anderen gaven ze gewoon aan.
Maar mijn grootouders redden deze mensen.
Daar was ik altijd trots op.
Wat is er aan de hand daar?
Hou op.
Hou onmiddellijk op. Wat is er aan de hand?
Hij liep daar. Met een machete.
Hij is van de Interhamwe.
Bind hem aan die boom vast.
Rustig.
Gaat het? - Ik ben bang, Joe.
Het is goed. - Voor jou misschien.
Zie je die vrouw? Dat is Rachel.
Ze is hier met een tv-crew. Ze gaat ons filmen.
Als zij ons filmen, kan er niets met ons gebeuren.
Gaat het?
Waarom kwam je hier naartoe?
Opgroeiend, had ik alles wat een kind zich kon wensen...
...en dit is mijn manier om 'dank je wel' te zeggen.
M'n steentje bijdragen.
Soms betrap ik mezelf erop dat ik denk:
'Goed gedaan, Joe. Je doet het toch maar mooi.'
Je figureert in je eigen Oxfam-reclame.
En dan dit allemaal.
Vorig jaar, in Bosnië, voelde ik precies hetzelfde.
Hoe was dat? - Het beste wat ik ooit gedaan heb.
Ik heb iedere dag gehuild.
Maar hier, gek genoeg...
Nog niet één traan. - Je raakt vast afgestompt.
Het is erger dan dat.
Telkens als ik een dode Bosnische zag, een blanke vrouw, dacht ik:
'Dat had m'n moeder kunnen zijn.'
Hier zijn het alleen maar dode Afrikanen.
Wat erg om zoiets te zeggen.
Uiteindelijk zijn we allemaal egoïsten.
Het zijn de generatoren maar. Ik had het al eerder verwacht.
Waar komt dat vandaan? - Daar.
Ademen. En persen.
Goed zo. Ademen.
En persen.
Ademen, Edda. Vergeet geen adem te halen. Persen.
Daar is het hoofdje. Persen.
Harder persen. Je doet het heel goed. Kom op.
Christopher...
Ze wil de baby Christopher noemen.
Bedankt.
Ik vind Christopher een vreselijke naam.
De paters in Nyamata zijn vermoord. In hun kerk.
Pater Jean?
En alle parochianen. Aan stukken gehakt.
Zoiets heb ik nog nooit meegemaakt.
Heb je het klooster kunnen bereiken?
De lijn is dood.
Wat ga je doen?
Ik verzorgde de mis in dat klooster, iedere maandag, 12 jaar lang.
Kom op, Christopher. - Ik moet gaan.
Het maakt niet uit of je een priester bent, of blank.
Het kan ze niet schelen. - Ik red me wel.
Nee. Ik ben buiten geweest en het is één grote bende.
Ze zijn misschien al dood.
Daar gaat het niet om.
Het gaat niet goed met de baby.
Hij heeft koorts.
Er komt ook afscheiding uit z'n ogen.
Er is hier niets.
Weet je precies wat we nodig hebben?
Eerst medicijnen. Dan het klooster. - Je hoeft dit niet te doen.
Jawel, Joe.
Goedemorgen, Julius.
Goedemorgen. - Ik heb medicijnen nodig.
Dit hebben we wel, denk ik.
En hoe heet het kind?
Christopher.
Heb je de medicijnen?
En wat is het adres van het kind?
Heb je de medicijnen?
Volg me.
Is dit kind Hutu of Tutsi?
Hutu.
Wacht daar.
Ik wist dat ik het had. Het lag ergens verstopt.
Doe heel voorzichtig daar.
Bedankt.
Pater Christopher.
Ik ben het. Weet u nog, de horden?
Ziet u?
Het zijn medicijnen.
Medicijnen? - Mijn medicijnen.
Je moet de mensen vertellen dat we problemen hebben met de honden.
Buiten de poort. Ze eten de lijken op.
Wil je aangeven dat we een gezondheidsprobleem hebben?
We gaan de honden afschieten.
Als ze dan schoten horen, raken ze niet in paniek.
Hebben ze het vuur geopend?
Hebben ze het vuur geopend, Charles?
Wie heeft het vuur geopend? - De honden?
Hebben ze op jullie geschoten?
Waar heb je het over?
Nou, in overeenstemming met jullie mandaat...
Als jullie de honden gaan doodschieten, hebben zij dus eerst geschoten.
Alsjeblieft... - Weet je wat?
Waarom zeggen we niet: De pot op met dat mandaat?
Als je klaar bent met 't probleem, pak dan het andere aan.
Namelijk dat probleem daar, met die klote-machetes.
We hebben geen brandstof meer voor de vuren.
Gebruik de bijbels.
Als we ze delen, zijn er genoeg.
Weet je, Joe?
Mensen komen hier al God weet hoe lang naar de mis.
Ze staan op, gaan naar de kerk, ze zingen, ze knielen en gaan.
Weet je waarom?
Omdat het ze opgedragen is.
Ze ondergaan het allemaal maar, zonder enig idee waar ze mee bezig zijn.
Of ze nu opgedragen wordt een hostie te eten...
...of hun eigen vlees en bloed af te slachten.
Je hebt ongelijk.
Ik weet dat je iets hebt bijgedragen.
Ik zit al 30 jaar op dit continent...
...en het enige wat we ooit hadden wat hetzelfde is gebleven, was hoop.
Altijd maar hoop. Dat was eigenlijk het enige.
En nu...
Nu denk ik...
...dat we niets meer hebben.
Wij ontvangen Christopher in de gemeente van Christus...
...en tekenen hem met het kruis.
Aldus zal hij zich niet schamen om het geloof in Christus te erkennen...
...en onder zijn banier te vechten tegen zonde, de wereld en de duivel.
En voort te gaan als Christus' trouwe soldaat en dienaar.
Tot het einde van zijn leven.
Amen.
Het zijn de Fransen.
Is dit een grap? Twee trucks, voor alle vluchtelingen?
Ik ben hier voor de Fransen.
Ik heb meer dan 2000 vluchtelingen en 40 Europeanen.
Dat is niet mijn probleem.
Er zijn trucks op het vliegveld, 15 minuten hier vandaan. Wat is er?
Ik kan niets doen. Evacuatie is jouw verantwoordelijkheid.
Ik ken mijn verantwoordelijkheid.
Jij bent persoonlijk verantwoordelijk voor de evacuatie van deze mensen.
Ik neem de Europeanen mee, maar niet de Rwandezen.
Klootzakken. Ze nemen alleen de blanken mee.
- Dat kan niet.
Eerst wilden ze alleen de Fransen meenemen.
Is er ruimte voor mij in de truck? - Als je opschiet.
Dan wil ik mijn plaats afstaan aan Marie Mutagoma.
Geen Rwandezen.
Zet die jongen erin.
Dat is mijn echtgenoot. Hij is mijn man.
Maar dat is mijn man.
Stap in.
Verdomme, Joe. Je kunt hier niets meer doen.
Ik blijf.
Ik geloof in God, de Almachtige Vader, schepper van hemel en aarde.
Ik geloof in Jezus Christus, Zijn Zoon, de Heer.
Ga door.
Houdt Hij van iedereen?
Zelfs van die mannen op de weg, daarbuiten?
God keurt niet altijd alles goed wat wij doen...
Dat is onze keuze. Maar Hij houdt van al Zijn kinderen.
Heeft iemand Edda gezien? De vrouw met de baby?
Hebben jullie Edda met de baby gezien?
Want ik heb haar medicijnen... Voor de baby.
Heb jij Edda of Aaron gezien?
Ze vluchten. - Waarlangs?
Door de velden daar.
Edda.
Mama.
Nee, niet huilen...
Niet huilen.
Hoeveel pijn kan een mens verdragen, denk je?
En als je genoeg pijn voelt...
...sluit alles zich dan af?
Voor je sterft?
Ik weet het niet.
Want dat zou je toch denken, niet? Dat er iets is...
In het ontwerp... Een ventiel dat alles afsluit.
Als je genoeg pijn voelt. - Ik hoop het.
God zal het weten. Misschien moeten we het Hem vragen?
Als Hij nog in de buurt is.
Het is tijd om onze koffers te pakken.
Marie.
U zou ons toch nooit verlaten, pater Christopher?
Er kunnen vreselijke dingen gebeuren in deze wereld...
...maar hoe vreselijk ze ook zijn, jij bent in mijn hart.
En daar zul je zijn tot ik sterf.
Joe, kan ik je even spreken?
Ik heb orders om terug te trekken naar het vliegveld.
Hoe lang hebben we nog? - We vertrekken over dertig minuten.
Je moet meegaan. Zo niet, dan sterf je. Zo simpel is het.
En deze mensen?
Je moet begrijpen dat ik geen keuze heb.
Ze hadden veilig kunnen zijn. - Kom mee.
Dit wetende, waren ze nooit gekomen. - Hier is geen tijd voor.
Nu kunnen we niets meer doen. - Wel degelijk.
Deze kinderen zouden sterven zonder de Heilige Communie.
Daar kunnen we iets aan doen.
Dit is het Lam Gods.
Gelukzalig zijn zij die geroepen zijn bij Zijn maaltijd.
Stil.
Geen lawaai.
Het Lichaam van Christus.
Amen.
Het Lichaam van Christus.
De last die we achterlieten bij de deur van deze kerk...
...moeten we, zoals we weten, nu opnieuw dragen.
Maar nu gesterkt door deze Eucharistie...
...en deze Gemeente.
In de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Amen.
Ga in vrede.
Joe?
Waar ga je naartoe?
Het spijt me.
Je hebt het beloofd.
Het spijt me.
Kapitein Delon?
Ik heb een beleefd verzoek. Namens ons allemaal.
De mensen van Kicukiro en de vluchtelingen in deze school.
Wij zijn allen vaders, moeders, zoons en dochters.
Wij zijn nu allen één familie en het is onze wens als één familie te sterven.
Daarom verzoeken wij u beleefd, dat u, voordat u vertrekt...
...uw soldaten vraagt hun wapens te gebruiken om ons te doden.
We willen niet door machetes worden gedood.
De kogels zullen ons snel doden en er zal minder pijn worden geleden.
Ik kan niet aan uw verzoek voldoen. - Alstublieft?
Bespaar dan in ieder geval de kinderen de pijn.
Het spijt me.
Alstublieft, alleen de kinderen dan.
Ik kan u niet helpen.
Ik moet blijven.
Ik kan niet... - Dat weet ik.
Zo hoort het ook. Echt.
Waarom doe je dit?
Je vroeg me: Waar is God in dit alles? In al dit lijden?
Ik weet precies waar Hij is.
Hij is hier, bij al deze mensen. Lijdend.
Zijn liefde is hier.
Intenser en dieper dan ik ooit gevoeld heb.
En mijn hart is hier.
Mijn ziel.
Als ik vertrek, denk ik dat ik ze nooit meer terugvind.
Zoek vervulling in alles, Joe.
Roland.
Dicht bij elkaar.
Dicht tegen elkaar aan.
We kunnen er nog eentje bij hebben.
Hou je gedekt. Beweeg je niet, en geen kik.
Als ik terugkom, moet er een andere groep klaarstaan.
Aan het werk.
Julius? - Waar gaat u naartoe?
Ik heb een belangrijke afspraak met bisschop Vincent.
Bisschop Vincent is niet in Kigali.
Waar rijdt u heen om 'm te ontmoeten?
Hij zei dat hij in Butare zou zijn.
Waarom rijdt u in deze truck?
Het is de auto van de school.
Je weet waar ik werk.
Julius, we kennen elkaar goed.
Ik snap niet... - U heeft dit voertuig gestolen.
Nu gedraag je je als een idioot. - Dit is geen grap.
Het spijt me.
Maar luister, Julius. We kennen elkaar.
Ik snap niet waarom we dit gesprek voeren.
Leg uw handen op de truck.
Waarom bespreken we dit niet even?
Wil je geld, Julius? - Handen op de truck.
Doe wat ik zeg.
Moet je jezelf nou zien.
Kijk nou toch.
Genoeg.
Denk je dat je veilig bent omdat je een priester bent?
Weet je wat zo vreemd is, Julius? Zelfs nu?
Als ik naar je kijk, in je ogen kijk...
...is het enige wat ik voel...
...liefde.
Klopt het dat u een soort voorschrift heeft...
...om het woord 'genocide' niet los te gebruiken...
...maar om altijd te spreken over 'een daad van... '?
Ik heb voorschriften die ik zo goed mogelijk na probeer te leven...
Ik ben niet...
...we gebruiken formuleringen en we proberen daarin consistent te zijn.
Ik heb geen absolute, categorische voorschriften voor iets.
Maar ik moet een woordkeuze gebruiken die zorgvuldig onderzocht is...
...die het best de situatie omschrijft.
Hoeveel 'daden van genocide' zijn er nodig om van 'genocide' te spreken?
Ik verkeer niet in de positie om die vraag te beantwoorden.
Het is duidelijk dat niet alle moorden die plaatsvonden in Rwanda...
...dat specifieke label zouden mogen dragen.
Vijf jaar later
Goedemorgen, Mr Connor.
Deze plek is moeilijk te vinden.
Ik weet het.
Dus hier ging pater Christopher naar school?
Hij was hier een jonge priester.
Hij heeft een groot offer voor ons gebracht.
Ik weet nog dat hij zei: Door opoffering toon je de meeste liefde.
Toen ik vluchtte, moest ik steeds aan jou denken.
Weet je die dag nog dat je sportcommentaar gaf?
Het was zo vreemd.
Toen ik rende voor m'n leven, was ik zo bang.
Maar jij zat in m'n hoofd. En je praatte maar. Je hield niet op.
Waarom verliet je ons?
Ik was bang om te sterven.
Wij hebben geluk.
Al die tijd die we hebben gekregen...
...moeten we goed gebruiken.
Op 11 april 1994 werden meer dan 2.500 Rwandezen...
...in de steek gelaten door de VN...
...op de school afgeslacht door extremistische milities.
Tussen april en juli van dat jaar...
...werden meer dan 800.000 Rwandezen vermoord.
Deze film had niet gemaakt kunnen worden zonder de medewerking...
...van de overlevenden van het bloedbad op de École Technique Officiële.
Deze film is opgedragen aan hen en aan iedereen...
...die het leven verloor tijdens de genocide.
EUPHRASIE MUKARUBIBI figurante
Verloor haar man in de genocide, werd verkracht en raakte Hiv-geïnfecteerd.
JEAN-PIERRE SAGAHUTU hoofd vervoer
Overleefde door zich 14 weken te verstoppen in een beerput.
Zijn ouders, drie zusters en vier broers werden vermoord.
MAGGIE KENYANA 3e assistent-regisseur
Verloor haar zus tijdens de genocide.
Niemand weet hoe ze stierf en Maggie zoekt haar nog steeds.
CARITAS UWAMURANGA verpleegster
Verloor 7 tantes en 6 ooms in 1994.
MUSSA MANGARA kleding-assistent
Verloor 30 leden van z'n moeders familie.
JEAN-BAPTISTE RWIMIRA elektricien
Verloor z'n broer en oom in 1994.
CHRISTIAN GATETE 3e assistent-regisseur
Verloor 12 familieleden.
NATHALIE RUTABUZWA kleding-assistent
Verloor al haar broers en zussen.
STEVE NTASI rekwisieten
Verloor zijn vader en 4 broers.
Hij diende in het rebellenleger dat Rwanda bevrijdde.
HUSHA SUGIRA video-assistent
Verloor 10 familieleden.
Hij ontsnapte aan het bloedbad in de school...
...door zich te verschuilen onder de lichamen van z'n familie.
Rip door Funboy Gedownload van www.nlondertitels.com