ZOOGDlEREN
Antarctica.
Het koudste continent op aarde...
een dat het leven het meest bemoeilijkt.
Hier, 1300 kilometer van de Zuidpool, is het 40 graden onder nul.
Van al die miljoenen diersoorten op aarde...
is er slechts één soort die hier permanent kan leven.
Een Weddellzeehond.
Ze weet te overleven omdat ze onder het ijs kan duiken.
Hier kan ze schuilen tegen de storm boven land...
en hier kan ze ook voedsel vinden.
Maar ze is een zoogdier, dus moet ze ademhalen.
Ze moet een open verbinding houden met de wereld boven het ijs.
Niet alleen voor haar, maar ook voor haar pasgeboren jong.
Het is nog geen week oud en nog zeer kwetsbaar.
Een sneeuwstorm zorgt voor een krachtige wind.
Die kan wel een week lang aanhouden.
Als zoogdier kunnen zeehonden in hun lichaam warmte genereren.
Hun vacht en dikke vetlaag voorkomt dat die warmte ontsnapt...
zelfs in dit soort barre omstandigheden.
Ze kan haar jong zelfs voeden met de specialiteit van zoogdieren: melk.
Onderwijl beschermt ze het tegen de sneeuwstorm.
Ze heeft hard gewerkt...
om te voorkomen dat haar luchtgat in het ijs dichtvriest.
Het vergt voortdurend aandacht.
Ze vijlt de randen van het gat met haar tanden.
Haar jong volgt haar onder het ijs zodra het fatsoenlijk kan zwemmen.
Ze moedigt het aan...
maar het heeft er, begrijpelijk, niet veel zin in.
Nu, begeleid door z'n moeder, moet het leren jagen onder water...
en door het doolhof z'n weg terug te vinden naar het gat in het ijs.
Een warm lijf, een vacht, melk en ouderlijke zorg...
zijn onmisbaar voor de overleving van de Weddellzeehond in deze omgeving.
Door die kwaliteiten hebben de zoogdieren...
de hele wereld kunnen koloniseren.
Equatoriaal Oost-Afrika.
Een grotere tegenstelling met Antarctica is nauwelijks denkbaar.
Om hier te overleven hebben zoogdieren extra gaven nodig.
Deze boom beschermt het domein van een klein zoogdier...
dat z'n hele leven bezeten actief is.
Ooit heette het een olifantspitsmuis, maar nu sengi, naar z'n Afrikaanse naam.
Dit is een rosse sengi, een wijfje.
Net als alle sengi's is ze zo actief dat ze altijd honger heeft.
Om voldoende voedsel te vangen, moet ze vlijtig en vindingrijk zijn.
Ze gebruikt een netwerk van paden...
waardoor ze zeer doeltreffend op insecten kan jagen.
Maar deze paden hebben nog een voorname functie...
voor als ze haar vijanden treft.
Het kennen van deze paden kan het verschil uitmaken tussen leven...
en dood.
Zoals bij menig zoogdier en anders dan bij reptielen...
staan haar poten recht onder haar lijf.
Het maakt haar minder stabiel, maar veel sneller en wendbaarder.
Ze was niet alleen sneller dan dit reptiel...
ze was het ook te slim af.
Dat is maar goed ook, want als moeder heeft ze een jong te verzorgen.
De sengi is voor z'n succes afhankelijk van snelheid en sluwheid.
Andere zoogdieren hebben afwijkende technieken.
Hier in Madagaskar is een van de meest bizarre zoogdieren op jacht.
Net als de sengi leeft het vingerdier van insecten.
Maar de insecten die ze zoekt, ziet ze niet...
want ze zitten diep in de takken verborgen.
Het zijn keverlarven.
Ze vindt ze door een speciale techniek.
Ze klopt tot acht keer per seconde tegen het hout...
en luistert naar resonantiewijzigingen die op een holte in het hout duiden.
Haar gehoor is zo scherp dat ze precies weet waar ze een gat moet knagen...
om bij de larve te kunnen.
En met haar buitensporig lange middelvinger prikt ze hem vast.
Het kost een jong vingerdier vier jaar om deze techniek te perfectioneren.
Maar dan kan het ook bij prooien waar geen enkel ander zoogdier bij kan.
De Arctische toendra. Hier is voedsel ook lastig te vinden.
Het is zo'n bar gebied dat maar weinig dieren er kunnen leven.
Toch is een bepaald zoogdier erin geslaagd.
Het is eind lente. En terwijl de zon het land verwarmt...
trekken acht miljoen rendieren noordwaarts.
Maar er is nog zo weinig groen dat ze enkel genoeg binnenkrijgen...
als ze zich continu blijven verplaatsen.
De kalfjes ontdekken al snel...
dat ze elke dag moeten lopen, op zoek naar voedsel.
Hun uithoudingsvermogen is enorm.
Sommige rendieren leggen in hun leven een afstand af...
gelijk aan drie keer de aarde rond.
Het is nu de beste graastijd.
Maar het is ook de tijd waarin hun grootste vijand opduikt.
Bijtende vliegen.
De vliegen maken hen hoorndol...
en zuigen ook nog eens een halve liter bloed per dag op.
Maar de rendieren hebben een verdedigingsstrategie.
Ze proberen allemaal in het midden van de groep te lopen...
waar minder vliegen zijn.
Met al dat geduw moeten de moeders hun kalfjes dicht bij zich houden.
Soms kunnen de rendieren de vliegen niet meer verdragen.
Dan vluchten ze de heuvels in, waar geen vliegen zijn.
Maar de prijs voor die vlucht is soms hoog.
ln de haast is een moeder haar kalf verloren.
Het is al door andere dieren gevonden.
De kudde is al lang verder getrokken.
Maar door haar sterke moederinstinct blijft ze haar kalf nog dagenlang zoeken.
De rendieren zijn voorlopig van de vliegen verlost.
Maar hier is geen voedsel. Ze zullen uiteindelijk weer moeten afdalen...
en de bijtende zwermen opnieuw het hoofd moeten bieden.
Geen enkel ander dier trekt zo ver over het land van de aarde...
dan deze zoogdieren.
Andere zoogdieren leggen op een rendabeler wijze grote afstanden af.
En met meer snelheid.
Ze reizen via de lucht.
Enorme strokleurige palmvleerhonden leven in de bossen van de Kongo.
Hun vleugels zijn bijna een meter breed.
Elk jaar in oktober beginnen ze aan een lange tocht over de bossen.
Honderden worden er al gauw duizenden.
En tienduizenden worden er honderdduizenden.
Ze vliegen snel en krachtig en leggen meer dan 1000 km in 'n paar nachten af.
Het is niet bekend hoe ze weten waar ze heen moeten...
maar ze eindigen allemaal op dezelfde plek: Kasanka...
een afgelegen moeras in Zambia.
Er zijn er hier tien miljoen.
Ze klitten samen in een klein deel van het bos...
niet groter dan een paar voetbalvelden. En daar blijven ze een aantal weken.
De grootste vleerhondenroest op aarde.
Na hun lange reis moeten ze uitrusten en zich ontspannen.
Het is er zo druk dat vreemden tegen elkaar gedrukt hangen...
en zich zelfs dicht tegen elkaar nestelen.
Tegen de avond maken ze zich op voor de beloning van hun lange reis.
Uit heel Centraal-Afrika komen ze naar hier...
omdat in deze tijd van het jaar...
hier een overvloed aan mango's en ander fruit is.
Ze schieten van de roest af om het te verzamelen.
Elke vleerhond schrokt elke avond ten minste twee kilo fruit op.
Over een paar weken heeft de hele roest meer dan een miljard stukken fruit op.
Enkel door hun vliegkracht kunnen ze zich zo ver en zo snel verplaatsen...
om zo'n snelle oogst binnen te halen.
Na zes weken zijn de bomen kaalgevreten.
Dan stijgt de immense luchtvloot nogmaals op...
en keert elke vleerhond terug naar z'n eigen stukje van de Kongobossen.
De landzoogdieren van Afrika reizen ook samen in enorme aantallen.
De kuddes op de Oost-Afrikaanse vlakten zijn veel kleiner dan een eeuw geleden...
maar ze zijn nog altijd enorm.
Samen grazen biedt bescherming, het is veiliger in groepen.
Maar samen op jacht gaan, biedt ook voordelen.
Maar deze hyena zoekt in haar eentje naar voedsel.
Ze moet voorzichtig zijn.
Maar ze ruikt eten.
En ze neemt risico's.
Gekneusd en bebloed mag ze van geluk spreken dat ze nog leeft.
Maar ze is niet geheel verslagen. Ze behoort tot een clan.
's Avonds wordt de rest te wapen geroepen.
Versterkingen verzamelen zich.
Elke volwassene in de clan reageert.
Als ze met de hele clan aanvallen, maken ze een kans tegen de leeuwen.
Het is een clan tegen een troep, beide zijn voltallig.
En de clan is in de meerderheid.
De verenigde kracht van de hyena's dwingt de leeuwen tot de aftocht.
Aanvallen als een team vereist een hoge mate van sociale samenwerking.
En dat is ook een specialiteit van zoogdieren.
De sociale band bij zoogdieren ontstaat wanneer de moeder haar jong melk geeft.
Weinig zoogdieren zorgen beter voor hun jongen...
dan het zoogdier dat dit landschap domineert.
Een wijfjesijsbeer is op zoek naar voedsel voor haar jongen.
Maar dit is een moeilijke tijd van het jaar.
Het zee-ijs waarop ze jaagt, smelt onder haar vandaan.
Ze moet op land naar voedsel zoeken.
Ze zijn allemaal veilig aan land.
Toch kunnen ze nog maanden honger lijden.
Voedsel is niet erg voorhanden aan deze koude en barre kust.
Het zoeken zou wel eens lang kunnen duren.
lJsberen hebben een bijzonder gevoelig reukzintuig.
Ze heeft een zweem van iets veelbelovends opgevangen.
Het immense karkas van een Groenlandse walvis.
Een walviskarkas levert meer voedsel dan een familie op kan.
Maar ze zijn hier niet als eerste. Bij lange na niet.
De geur heeft beren van kilometers ver aangetrokken.
Berenfamilies kunnen zelden met elkaar overweg.
Ze neemt een risico met haar jongen bij zich.
Mannetjesberen kunnen jongen doden en opeten. En doen dat ook.
Een andere familie daagt haar uit.
Ze moet een keuze maken: vechten voor voedsel...
of wegrennen en honger lijden.
Ze houdt haar jongen dicht bij zich en houdt voet bij stuk.
Moeders lef heeft de jongen een maaltijd opgeleverd.
Leven als een familie heeft z'n voordelen, maar ook nadelen.
Want broers of zusters kunnen ook rivalen worden.
Een coati, een Zuid-Amerikaanse verwante van de wasbeer.
Deze jongen zijn hoog in een boom geboren...
en gaan nu voor het eerst naar de grond.
Sommige met meer tegenzin dan andere.
Op de grond verzamelt de moeder haar jongen...
en voert ze mee om zich bij een grote groep aan te sluiten.
Samen vormen de families een troep van tot wel 40 individuen.
Wederom: het is veiliger in groepen.
De eerste die onheil bespeurt, waarschuwt iedereen.
Maar de orde handhaven is niet makkelijk. En als ze voedsel vinden, is het vechten.
Stokstaartjes in de Kalahari woestijn leven ook in groepen.
Maar zij zijn gestructureerder.
Elke groep wordt bestuurd door een koningin.
Dat is bijna altijd het enige wijfje dat paart.
Haar vijf jongen hebben haar flink beziggehouden.
Het is hoog tijd dat ze wat zelfstandiger worden.
Vandaag moeten de jongen voor het eerst zelf voor hun ontbijt zorgen.
Het duurt weken om te leren hoe ze voedsel moeten zoeken.
Deze probeert mieren te vangen...
maar heeft de techniek nog niet onder de knie.
Dit jong laat een volwassene voordoen hoe hij te werk moet gaan.
Het is niet z'n ouder, maar een enthousiaste leraar.
Hij past z'n lessen aan aan de capaciteiten van z'n leerling.
Het jong is een leek, dus begint hij met iets eenvoudigs:
Hoe te graven naar insectenlarven.
Andere maaltijden, zoals deze, zijn veel lastiger.
Dus schakelt hij de angel van de schorpioen uit...
voor hij de leerling z'n gang laat gaan.
De familie werkt ook bij het verdedigen samen.
leder lid staat een keer op wacht, alert op mogelijk gevaar.
Dus terwijl de een oplet, kan de rest uitrusten.
En op warme dagen dut je gemakkelijk in.
Het geheim van hun succes is dat iedereen deelt in de gemeenschapstaken.
Maar veel zoogdieren doen meer dan enkel hun werk delen.
Sommige kunnen hun kennis delen, en doen dat over diverse generaties.
Olifanten overleven door te profiteren van de ervaring van vele generaties.
Dit olifantenjong is gisteravond geboren.
De hele kudde lijkt de nieuwe aanwinst te verwelkomen.
Maar de moeder is jong en onervaren.
Dit is haar eerste jong.
Wil ze melk produceren, dan moet een moeder drinken.
En het kalf moet haar bijhouden tijdens de lange zoektocht naar water.
Na 8 kilometer verslapt het kalf.
Genoeg is genoeg.
De moeder moedigt het jong aan om door te gaan...
maar het is nog ver, en het kalf begint al uit te drogen.
De olifanten zijn nu zo dicht bij water dat ze het kunnen ruiken.
Eindelijk water.
Het kalf heeft nog niet eerder een waterpoel gezien.
Het weet niet goed wat ervan te vinden of hoe eruit te komen.
De moeder probeert te helpen, maar die ontbeert ervaring met jongen.
Als de kudde dieper het moeras ingaat, volgt het kalf...
maar het verkeert hier in zwaar weer.
Het gebeurt dat olifantenjongen vast komen te zitten in de diepe modder.
Pogingen van de moeder om te helpen, maken de zaak alleen maar erger.
Het jong zit onder haar vast en ze drukt het alleen maar dieper weg.
Maar de grootmoeder ziet het probleem en schiet te hulp.
Ze grijpt drastisch in. Ze duwt de moeder met een botte duw opzij...
en laat haar kleindochter uit het slijk klauteren.
Moeder en jong kregen een waardevolle les van oma.
Het doorgeven van dit soort kennis...
is belangrijk gebleken voor de overleving van olifanten.
Het grootste landdier, de olifant, is een zoogdier.
Dat zijn de grootste dieren in zee ook.
Een wijfjesbultrug met haar kalf.
Om de paar jaar reist ze bijna 5000 kilometer...
van de rijke Zuidelijke lJszee...
naar het warme maar relatief steriele water van de Pacific...
om van een enkel jong te bevallen.
Het water rond Tonga dient niet enkel als kinderkamer voor bultruggen...
maar het is ook hun paarterrein.
Dit 50 jaar oude wijfje komt hier een geschikte partner zoeken.
En ze kondigt potentiële gegadigden haar komst aan.
Een voor een arriveren de mannetjes.
Maar onderwijl zwemt zij weg...
en dwingt de handvol gegadigden haar te volgen.
Zij leidt de weg, terwijl de mannetjes achter haar elkaar opzij dringen.
Ze bedreigen elkaar door luid te loeien en produceren slierten luchtbellen.
Tot dusver ging het er relatief kalm aan toe.
Maar nu is er sprake van serieuze rivaliteit.
Urenlang strijden de mannetjes om een plek recht achter haar.
De 40 ton zware mannetjes beginnen op elkaar in te beuken.
Het is de grootste strijd in heel de natuur.
Rivaliserende mannetjes kunnen elkaar doden.
Het conflict nadert z'n climax als ze elkaar naar beneden proberen te duwen.
Eindelijk. De overwinnaar neemt z'n plek in naast het wijfje...
en wordt niet meer aangevallen.
Door ze te laten vechten, is het wijfje verzekerd van het beste mannetje:
Hij is het die waarschijnlijk voor het sterkste nageslacht zorgt.
Samen duikt het stel de diepte in.
Maar nog altijd weet niemand waar ze paren.
Alle zoogdieren, inclusief wijzelf, delen 'n stel succesvolle eigenschappen.
Een warm lichaam, buitengewone zintuigen en vergaande intelligentie.
Die kwaliteiten hebben bijgedragen aan hun en ons succes.
Maar misschien ligt de belangrijkste eigenschap...
in de kracht van onze familiebanden.
Het is de zoogdierenfamilie die de aarde heeft veroverd.
OP LOCATlE
DE PAARSTRlJD
Tonga is bekend om z'n bultruggen...
maar zelfs hier was het filmen van walvissen in open zee een hele uitdaging.
Om hun unieke paarstrijd te filmen, die een 'heat run' wordt genoemd...
had ons team lokale kennis nodig, uren op het water en veel geluk.
Een van de boten dichter bij de kust, bij Submarine Rock...
heeft een wijfje met jong en haar gezelschap gezien.
Hopelijk leidt dat tot een paarstrijd. We gaan dus een kijkje nemen.
Elk wijfje met kalf kan bronstig worden...
en een doelwit zijn voor amoureuze mannetjes.
Bij aankomst was ik onrustig. lk wist niet wat ik kon verwachten.
Eenmaal onder water was het verbazingwekkend stil en relaxed.
lk stond versteld van wat er gebeurde: het kalf kwam recht op me af.
Het leek zeer ontspannen en toonde veel interesse in mij.
Het zwemt maar een paar meter bij hen vandaan.
Het schudt wat met z'n staart.
Het is nieuwsgierig en maakt plezier.
Het is nog jong, dus blijft het lang aan de oppervlakte.
Het blijft maar kort onder water.
De moeder zwemt wat dieper en houdt het in de gaten.
Maar zelfs een kalf heeft veel kracht in z'n vinnen en staart.
Roger moet oppassen.
Geef maar.
Zoiets onverstoorbaars heb ik nog nooit gezien.
Het is dartel als een pasgeboren lammetje, maar weegt twee ton.
lk kreeg een paar keer een klap van z'n staart.
lk heb een mooie opname van Jason, die teruguit zwemt, op z'n rug.
Het is een baby, een puppy. Je speelt met een puppy van 4 meter lang.
Bespottelijk gewoon.
Vond de moeder het oké? -Ze was totaal relaxed daaronder.
Ze bleef op zo'n 15 meter hangen.
En keek toe? -Ze hing daar maar, ze keek niet eens.
Optrekken met een speels jong is één ding.
lets anders is een groep mannetjes vol testosteron achtervolgen...
die allemaal tien keer zo groot zijn.
Hier zijn genoeg mannetjes voor een paarstrijd.
Maar hebben ze wel zin?
Dat was fraai.
Zijn jullie zover?
Zo snel je kunt.
Ze wegen wel 40 ton en zijn toch verrassend snel.
Voor de opnamen moet de ploeg erg dichtbij komen en dus goed oppassen.
Een klap van een walvis kan je zwaar verwonden.
Recht voor je.
Om het gedrag van de walvissen niet te verstoren, duikt het team zonder zuurstof.
Er wordt zolang mogelijk de adem ingehouden.
lk kan m'n adem hoogstens twee minuten inhouden.
Zij kunnen wel 20 minuten of langer onder water blijven. Een ongelijke strijd.
Het aantal walvissen neemt toe, maar er ontstaat nog geen paarstrijd.
Moeilijk te zeggen wat er speelt.
Waren ze met z'n vijven?
Ze draaien alleen wat om elkaar heen. Hopelijk gaat er wat gebeuren.
Hangt er liefde in de lucht?
Misschien wel in de lucht, maar niet in het water.
Na tien dagen was er nog altijd geen sprake van een beginnende paarstrijd.
Het lijkt zo makkelijk, een dier van 40 ton volgen.
Hier zijn er zes en we raken ze alsmaar kwijt.
Het ene moment kunnen we nog dichtbij komen...
het volgende moment duiken ze en zijn ze weg.
Dan duurt het vijf of tien minuten eer ze boven komen.
Dan zitten ze 300 meter verderop en duurt het even voor we bij ze zijn.
Het is een onophoudelijk spel van kat en muis.
Kat en muis? Het zijn walvissen.
De paartijd nadert z'n einde en de ploeg heeft z'n taak niet volbracht.
Maar eindelijk lijkt het gedrag van de walvissen te zijn veranderd.
Het is zover. Zes of zeven bultruggen daarginds. Een paarstrijd, denken we.
De laatste zeventien dagen hangen af van de komende twee uur.
Die zijn bepalend voor onze opnamen.
De achtervolging is ingezet.
Zeker drie strijdende mannetjes kwamen voorbij.
Ze beukten op elkaar in en probeerden goed achter het wijfje te komen.
Hij zit recht voor je.
De walvissen gaan zo snel...
dat de ploeg voor hen uit moet worden gedropt om ze te kunnen filmen.
Net als Roger naast ze zwemt...
gaan de walvissen met een slag van hun staart op volle kracht vooruit.
Vanuit de diepte blijft Roger met ingehouden adem filmen...
totdat de groep gepasseerd is.
Snel even lucht happen, en Roger is weer onder water.
De walvissen blijven voorbijsnellen. Roger kan ze niet meer bijhouden.
Uitgeput keert hij voor de laatste keer naar de boot terug.
Geweldig. De mooiste ervaring uit m'n leven.
Het waren er zeven of acht.
We doken zo'n 20 meter voor ze uit onder water.
Eerst kwam het wijfje op korte afstand voorbij.
Toen kwam de rest op me af.
Net verkeer in een drukke straat. Links en rechts kwamen ze voorbij.
Na zo'n 45 seconden kwam ik een beetje in ademnood.
lk keek omhoog en er zat er eentje recht boven me.
Staat dat op film? -lk hoop van wel.
Anders worden we allebei ontslagen.
Na achttien dagen en honderden duikpogingen...
wist het team eindelijk een geheim van deze walvissen te onthullen...
dat maar weinig mensen ooit gezien hebben.
Sync: OliverKlozoff