Sự ủng hộ từ khán giả giúp chương trình thành công. Xin hãy ủng hộ đài PBS.
BỘ PHIM CHỨA ĐỰNG NỘI DUNG NHẠY CẢM, TỪ NGỮ NẶNG NỀ VÀ HÌNH ẢNH BẠO LỰC.
Trở về từ Việt Nam gần như đau thương như chính cuộc chiến tranh.
Suốt nhiều năm, không ai nói về Việt Nam.
Bọn tôi kết bạn với một cặp vợ chồng trẻ và sau 12 năm khi hai người vợ nói chuyện,
thì biết bọn tôi đều là lính Thủy quân Lục chiến ở Việt Nam. Chưa ai từng nói gì.
Chưa từng nhắc đến nó.
Và cả đất nước đều như thế.
Thật là chia rẽ.
Và nó giống như sống trong nhà với người cha nghiện rượu.
"Suỵt, ta không nói về việc đó."
Đất nước bọn tôi đã làm thế với Việt Nam. Mới gần đây, tôi nghĩ
các đứa bé sinh ra trong thời kỳ bùng nổ bắt đầu nói, "Chuyện gì đã xảy ra?"
Điều chúng ta cần ở đất nước này
là chữa lành vết thương và bỏ Việt Nam lại sau lưng.
Việc giết người trong cuộc chiến bi kịch này phải chấm dứt.
Chiến lược của Tướng Westmoreland đang tạo ra thành quả.
Kẻ thù không còn gần với chiến thắng nữa.
Dù bạn có ước lượng thế nào, ta vẫn còn khá hơn những gì ta nghĩ lúc này.
Ngài đã thiếu thẳng thắn về việc chúng ta lún sâu vào Việt Nam thế nào.
Chúng ta đã tăng cường hỗ trợ cho chính phủ, hậu cần của nó.
Chúng ta chưa cử quân đội đến đó.
Bạn dựng một hàng domino lên
và đẩy cái đầu tiên, cái cuối cùng chắc chắn sẽ ngã.
Nếu cuộc xâm lược thành công ở Triều Tiên, ta mong nó lan ra khắp châu Á, châu Âu
và đến bán cầu này.
Viktor Frankl, người sống sót qua trại tử thần trong Thế chiến II,
đã viết cuốn sách Đi Tìm Lẽ Sống.
"Bạn biết đó, sống là đau khổ.
Tồn tại là tìm ra ý nghĩa trong đau khổ."
Và đối với những người bọn tôi chịu đau khổ vì Việt Nam,
đó là nhiệm vụ của chúng tôi kể từ đó.
Sự tham gia của Mỹ vào Việt Nam bắt đầu trong bí mật.
Nó kết thúc sau 30 năm trong sự thất bại,
được chứng kiến bởi cả thế giới.
Nó được bắt đầu với thiện chí từ những người tử tế
vượt khỏi sự hiểu lầm định mệnh,
sự tự tin thái quá của Mỹ, và tính toán sai lầm trong Chiến tranh Lạnh.
Và nó đã được kéo dài vì có vẻ dễ dàng hơn để gây hỗn loạn
hơn là thừa nhận nó do các quyết định bi thảm gây ra,
được thực hiện bởi năm Tổng thống Mỹ,
thuộc cả hai đảng phái chính trị.
Trước khi chiến tranh kết thúc, hơn 58.000 lính Mỹ đã chết.
Ít nhất 250.000 lính của quân đội Sài Gòn cũng đã chết trong cuộc xung đột.
Có hơn một triệu binh lính miền Bắc Việt Nam và du kích Việt Cộng đã chết.
Hai triệu thường dân, miền Bắc và miền Nam,
được cho là đã chết,
cũng như hơn hàng chục nghìn người ở các nước láng giềng
ở Lào và Campuchia.
Với nhiều người Việt Nam, đó là một cuộc nội chiến tàn bạo.
Với những người khác, đó là chương cao trào đẫm máu
trong cuộc đấu tranh giành độc lập hàng thế kỷ.
Với những lính Mỹ đã chiến đấu, và với những người phản đối nó ở quê hương,
cũng như những người chỉ thoáng thấy trên bản tin hàng đêm,
Chiến tranh Việt Nam là một thập kỷ đau đớn,
giai đoạn chia rẽ nhất kể từ Cuộc Nội chiến.
Việt Nam dường như gây nghi ngờ mọi thứ,
giá trị của danh dự và lòng dũng cảm,
phẩm chất của sự tàn nhẫn và lòng thương xót,
sự thẳng thắn của chính phủ Mỹ,
và ý nghĩa của việc trở thành người yêu nước.
Và những người sống sót
chưa bao giờ xóa được ký ức,
chưa bao giờ ngừng tranh cãi về chuyện đã xảy ra,
vì sao mọi thứ trở nên tồi tệ đến thế, ai là kẻ đáng trách,
và liệu nó có đáng không.
TẬP MỘT BÓNG MA QUÁ KHỨ
Cuộc chinh phục Đông Dương của Pháp bắt đầu với cuộc tấn công
vào cảng Đà Nẵng của Việt Nam năm 1858.
Mất 50 năm để tuyên bố chủ quyền cho toàn bộ khu vực,
Lào và Campuchia, cũng như khu vực dài 1.931 km
được gọi là Việt Nam.
Tất cả được cai trị bởi một thống đốc Pháp từ dinh thự của ông ở Hà Nội.
Người Pháp sống chủ yếu ở các đồn điền,
và ở các thành phố như Sài Gòn, họ biến nó trông giống như ở quê nhà.
Họ hầu hết không thèm học ngôn ngữ của người bản xứ.
Thay vào đó, họ thiết lập một loạt các hoàng đế bù nhìn
và bổ nhiệm một mạng lưới các quan chức Việt Nam nói tiếng Pháp,
quan lại, sẵn sàng thực hiện mong muốn của họ.
Người Pháp bắt người dân xây dựng đường xá và kênh đào,
đường ray và cầu.
Người Việt không dễ dàng chấp nhận sự chiếm đóng của Pháp
như đã chiến đấu chống lại các cuộc xâm lược trước đó bởi người Trung Quốc.
Vào đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa dân tộc gia tăng.
Nhưng bất cứ ai dám chống lại chế độ thực dân có nguy cơ bị lưu đày,
bỏ tù hoặc chém đầu.
Họ kiểm soát mọi thứ,
tài nguyên của đất nước chúng tôi.
Nhưng chủ yếu là họ đã lấy đi sự độc lập và tự do của chúng tôi.
Khi còn nhỏ, tôi đã thấm nhuần chủ nghĩa dân tộc từ trường học.
Tôi luôn coi người Pháp là kẻ thù.
Kẻ thù của tôi.
Sự căm hận của tôi dành cho họ rất thuần túy. Thuần túy.
Tôi ghét họ lắm.
Và tôi rất sợ họ.
Tôi đã rất kinh sợ họ.
Và càng sợ thì tôi càng tôi ghét họ hơn.
Tôi là tay súng trường Thủy quân Lục chiến 18 tuổi với vết mực còn ướt
trên tấm bằng trung học. Tôi không muốn hổ thẹn trước mặt bạn bè.
Nhưng tôi đã rất sợ. Tôi thấy như mình đã níu vào danh dự bằng móng tay
suốt thời gian ở đó.
Vào mùa xuân năm 1919, khi các cường quốc Đồng Minh chiến thắng gặp nhau ở Paris
để xây dựng lại thế giới bị tàn phá bởi Thế chiến I,
Tổng thống Woodrow Wilson đứng đầu phái đoàn Mỹ
trú tại khách sạn Crillon.
Một ngày nọ, một người đàn ông 29 tuổi cao, mảnh khảnh,
xuất hiện với đơn kiến nghị cho Tổng thống.
Ông và những người Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc đã viết.
Lấy cảm hứng từ lời tuyên bố của Wilson rằng lợi ích của các dân tộc thuộc địa
nên được ngang bằng với những người cai trị châu Âu,
ông đã yêu cầu áp dụng nguyên tắc này cho quê hương của mình.
Thư ký của Tổng thống đã hứa sẽ đưa nó cho Wilson,
nhưng không có bằng chứng nào cho thấy thế.
Tên ông ấy là Nguyễn Tất Thành,
nhưng lúc bấy giờ ông sống dưới bí danh Nguyễn Ái Quốc.
"Nguyễn Yêu Nước." Trong sự nghiệp trong bóng tối của mình,
ông đã tiếp nhận khoảng 70 biệt hiệu khác nhau,
cuối cùng lấy tên với nghĩa "người được khai sáng nhất," Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh là đàn ông thành công trong việc thể hiện hình ảnh
của một người hoàn toàn quyết tâm giải phóng
đất nước và nhân dân của mình khỏi ách thống trị của ngoại quốc
đến mức ông hy sinh hạnh phúc của bản thân,
cuộc sống của mình, không có gia đình riêng.
Với người Việt, đó là một sự hy sinh lớn
vì với chúng ta ai cũng cần một gia đình.
Hồ Chí Minh sinh năm 1890,
con trai của một quan chức nhỏ trong chế độ Pháp.
Sau khi tham gia cuộc biểu tình chống lại hoàng đế bù nhìn
và những người Pháp giật dây,
Hồ Chí Minh bị đuổi khỏi trường và gây chú ý vì bị bắt.
Ông rời Việt Nam năm 1911 và sống bôn ba 30 năm.
Ông từng là phụ bếp trên tàu của Pháp,
và đến New York và Boston,
nơi ông làm thợ làm bánh một thời gian tại nhà hàng Parker House.
Ông làm nghề cào tuyết ở London, làm thợ chụp ảnh ở Paris.
Tại đó, Hồ Chí Minh gia nhập Đảng Xã hội Pháp.
Nhưng khi phát hiện ra các tác phẩm chống thực dân của Lenin,
ông trở thành một người cộng sản. Ông được mời đến Mát-xcơ-va học tập,
trải qua khóa đào tạo làm đặc vụ Xô Viết,
đôi khi bị chỉ trích vì theo chủ nghĩa dân tộc đầu tiên
rồi trở thành một nhà cộng sản, và sau đó được phái đến Trung Quốc
để tổ chức một nhóm những người Việt hoạt động lưu vong
và giúp thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương.
Trải qua tất cả, "ông ấy căng thẳng và run rẩy,"
một người bạn nhớ lại, "chỉ một ý nghĩ duy nhất,
Tổ quốc của ông ấy, Việt Nam."
Đến năm 1940, phần lớn thế giới lại xảy ra chiến tranh.
Đức đã chiếm hầu hết Tây Âu,
bao gồm cả Pháp.
Đế quốc Nhật đe dọa nhiều thuộc địa của châu Âu ở châu Á
và chiếm đóng Việt Nam, nơi họ cho phép đồng minh của mình,
tay trong người Pháp tiếp tục giám sát thuộc địa của họ.
Với một số người Việt, sự xuất hiện của người Nhật
như báo hiệu cho sự kết thúc của sự cai trị của thực dân da trắng.
Nhưng Hồ Chí Minh vẫn lưu vong ở Trung Quốc,
thấy người Nhật là kẻ xâm lược ngoại bang, chẳng được chào đón hơn người Pháp.
Họ chỉ quan tâm đến việc đô hộ đất nước của ông
và chiếm giữ vụ thu hoạch của người Việt để lấp đầy bát gạo của mình.
Đã đến lúc, ông nói,
để tập hợp "những người yêu nước ở mọi lứa tuổi và tầng lớp,
nông dân, công nhân, thương nhân và binh lính
để đánh bại người Nhật và tay trong người Pháp."
Tháng 2 năm 1941, sau ba thập kỷ xa quê hương,
Hồ Chí Minh vượt qua biên giới Trung Quốc vào Việt Nam
và xây dựng căn cứ địa gần ngôi làng hẻo lánh ở Pác Bó
trong một hang đá vôi ở sườn núi mà ông đặt tên theo Karl Marx,
nhìn ra là dòng suối mà ông đặt tên theo người anh hùng của mình, Lenin.
Ở đó, ông đã phát động phong trào cách mạng,
mà ông gọi là Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội, Việt Minh.
Mọi người muốn gia nhập Việt Minh để chiến đấu.
Hầu hết không ai biết Việt Minh
là một tổ chức cộng sản.
Để xây dựng và lãnh đạo lực lượng chiến đấu cho cuộc cách mạng,
Hồ đã kêu gọi Võ Nguyên Giáp,
người từng là giáo viên lịch sử Pháp
đào tạo học sinh ưu tú ở Hà Nội. Giáp là người sớm chuyển sang
chủ nghĩa cộng sản, người có lòng căm thù suốt đời với người Pháp
khi chúng đánh vợ ông đến chết trong tù.
Lấy cảm hứng từ Napoleon, Lawrence xứ Ả Rập,
và Mao Trạch Đông, nhà cách mạng cộng sản Trung Quốc,
Giáp đã bắt đầu phát triển
một lý thuyết đặc biệt về chiến tranh dựa vào chiến thuật du kích
cho đến khi một cuộc tấn công quy mô toàn diện có thể được tiến hành.
Trong cuộc chiến giành độc lập mà ông tin là sẽ đến,
quân đội của ông, Giáp nói, sẽ ở "khắp nơi và không nơi nào."
Lý do người Việt Nam luôn dùng đến chiến tranh du kích
vì chúng tôi là một đất nước nhỏ.
Và đó là cách đánh của kẻ yếu chống lại kẻ mạnh.
Đừng đánh trừ khi nắm chắc mình có thể thắng,
và bất ngờ là một yếu tố lớn.
Hãy đánh khôn ngoan.
Tôi có khoảng 26 trong số 45 quân nhân ngày hôm đó.
Chúng tôi lúc nào cũng thiếu lực lượng. Và hôm đó chúng tôi khá ít người.
Trung đội của tôi rất giỏi.
Đi nào!
Và đột nhiên, người đi đầu,
người đầu tiên trong hàng nói, "Việt Cộng đang trên đường mòn."
Trước khi tôi có cơ hội hiểu nó... cậu ta ngã xuống, bị bắn xuyên qua ngực.
Và một màn phục kích công phu đã nổ ra.
Tôi biết mình đã mất rất nhiều đồng đội. Tôi đã cầu nguyện với Chúa, nói rằng
"Nếu Ngài cần thêm người từ trung đội, hãy đưa tôi đi.
Đừng cướp thêm người của tôi nữa." Ngay khi tôi nói thế, tôi hoảng sợ và nói,
"Chết tiệt. Tôi có thể rút lại lời cầu nguyện đó không?"
Mùa xuân năm 1945,
hơn ba năm sau vụ người Nhật tấn công Trân Châu Cảng,
chính phủ Mỹ tìm kiếm đồng minh đằng sau chiến tuyến ở Việt Nam.
Người Mỹ hy vọng tìm ra cách phá hoại lực lượng quân Nhật ở đó
khi họ tiếp xúc với Hồ Chí Minh.
Và một đội Cơ quan Tình báo chiến lược được thả xuống gặp lãnh đạo Việt Minh.
Paul Hoagland là bác sĩ trong đội.
Và điều đầu tiên anh ta được chỉ đạo là đi gặp lãnh đạo đang bệnh nặng của họ.
Nên anh ta được đưa tới một lán cỏ
nơi một người đàn ông gầy gò nằm trên đống rơm,
bệnh rất nặng.
Và đó là Hồ Chí Minh.
Cơ quan Tình báo chiến lược, tiền thân bí mật thời chiến của CIA,
đã cung cấp cho quân du kích nghèo của Hồ
thiết bị vũ trang và ngạc nhiên trước cách họ nhanh chóng học cách dùng chúng.
Hồ Chí Minh bắt đầu gọi những người theo ông
là Quân đội Việt-Mỹ và ca ngợi nước Mỹ
là nhà vô địch của nền dân chủ
chắc chắn sẽ giúp họ chấm dứt chế độ thuộc địa.
Chúng tôi thấy người Mỹ đến.
Và khi nhìn vào người Mỹ,
chúng tôi coi họ như một kiểu người tự do
giải phóng nhân dân.
Họ đã giải phóng châu Âu.
Trong khi đó, nạn đói ảnh hưởng nặng nề miền Bắc của đất nước.
Hàng trăm ngàn người Việt Nam đang chết vì đói
trong khi các kho của Nhật chứa đầy gạo.
Thời điểm đó, rác rưởi được thu gom
bởi những người đẩy xe.
Và mẹ tôi nhớ rằng mỗi sáng bà thấy
những xe rác này chạy quanh
và người ta nhặt xác chết và ném chúng lên xe.
Thật không tin được. Và những người đã trải qua nó không bao giờ quên được.
Bố của bà Dương Vân Mai là phó thống đốc của một tỉnh phía đông Hà Nội,
con trai và cháu trai của quan lại
đã phục vụ cho người Pháp.
Ông và vợ có 17 đứa con.
Những bậc cha mẹ có con bụ bẫm
rất sợ con mình bị bắt và giết chết.
Và nó thực sự như địa ngục.
Chính phủ không có manh mối gì về cách đối phó
với thảm kịch này.
Nhưng Hồ Chí Minh thì có. Ông chỉ đạo Việt Minh
đột nhập vào nhà kho của người Nhật ở bất cứ nơi nào có thể
và phân phát gạo cho người dân.
Họ được gọi là cứu tinh.
NGÀY 6 THÁNG 8 NĂM 1945
Khi một quả bom nguyên tử phá hủy Hiroshima,
và ba ngày sau, một quả bom thứ hai phá hủy Nagasaki,
việc quân Nhật đầu hàng có vẻ sắp xảy ra.
Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân Việt Nam đứng dậy
và giành lấy đất nước của mình trước khi tổ chức Pháp quốc Tự do có thể tái lập
chế độ thuộc địa cũ của họ.
Họ đã nổi dậy ở các thành phố và thị trấn trên cả nước.
Vào ngày 2 tháng 9 năm 1945,
cùng ngày quân Nhật chính thức đầu hàng,
hàng trăm ngàn người dân Việt Nam đã đổ vào Quảng trường Ba Đình, Hà Nội
để lần đầu tiên nhìn thấy lãnh đạo bí ẩn của Việt Minh
và nghe ông tuyên bố nền độc lập của Việt Nam.
Với một sĩ quan Cơ quan Tình báo chiến lược đứng gần,
Hồ Chí Minh bắt đầu bằng lời của Thomas Jefferson,
"Mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng.
Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được,
trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc."
Hồ Chí Minh mang kỳ vọng lớn
rằng Mỹ sẽ ủng hộ Việt Nam với mong muốn giành độc lập,
không nhất thiết phải can thiệp
nhưng bằng cách làm những gì có thể
để hỗ trợ phong trào độc lập.
Hy vọng của Hồ Chí Minh về sự ủng hộ của Mỹ
là có chủ ý nhưng có thể hiểu được. Tổng thống Franklin Roosevelt
đã hứa về một thế giới hậu chiến tranh sẽ "tôn trọng quyền của tất cả người dân
để lựa chọn hình thức chính phủ mà họ sống."
Nhưng Roosevelt đã chết, và người kế nhiệm ông ấy, Harry Truman,
đã thừa kế một thế giới rất khác.
Liên minh với Liên Xô chiến thắng Thế chiến II đã sụp đổ.
Người Xô-viết đang chiếm đóng các nước Đông Âu
mà họ đã tràn qua và hy vọng sẽ lan rộng tầm ảnh hưởng của họ
vào Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Địa Trung Hải.
Cuộc Chiến tranh Lạnh mới đã bắt đầu.
Tổng thống Pháp Charles De Gaulle đã cảnh báo
nếu Mỹ khăng khăng đòi độc lập
với các thuộc địa của họ, Pháp có thể không còn lựa chọn
ngoài việc bắt tay với người Nga.
Mỹ không được làm gì để phá hoại
sự phục hồi của đế chế Pháp, kể cả Việt Nam.
SÀI GÒN
Hầu như không có người Mỹ nào ở Việt Nam,
bạn biết đó, nhân viên Bộ Ngoại giao, các quan chức lãnh sự,
vài doanh nhân.
Hầu như không ai ở Mỹ biết Việt Nam nằm ở đâu.
George Wickes là một phần của nhiệm vụ gồm bảy người
được cử đến Sài Gòn, thành phố lớn nhất miền Nam.
Mỹ chính thức trung lập,
hy vọng Pháp và Việt Minh có thể đạt được giải pháp hòa bình.
Các lãnh đạo đồng minh đã đồng ý tạm thời chia Việt Nam
thành hai vùng riêng biệt.
Quân đội Trung Hoa Dân Quốc kiểm soát mọi thứ ở miền Bắc.
Quân đội thuộc địa Anh
sẽ cố thực hiện nhiệm vụ tương tự ở miền Nam,
nơi các phe đối lập, bao gồm cả Pháp và Việt Minh
đã chiến đấu trên đường phố Sài Gòn.
Không ai đứng đầu.
Ở cả hai phía là sự hung hăng, tàn bạo và bạo lực.
Đó không phải cuộc nội chiến nhưng nó đang tiến gần đến vậy
trên đường phố Sài Gòn.
Trung tá Peter Dewey,
chỉ huy 28 tuổi của Cơ quan Tình báo chiến lược ở Sài Gòn,
đã cố gắng hiểu rõ mọi thứ.
Ngay từ đầu, ông liên lạc với tất cả mọi người,
không chỉ người Pháp mà còn sớm tạo lập mối quan hệ với nhiều nhóm người Việt.
Việt Minh sớm chứng tỏ tổ chức là thành công nhất.
Dewey, người thông thạo tiếng Pháp,
thông dịch các cuộc trao đổi giữa phát ngôn viên Việt Minh
và đại diện cấp cao của Pháp trong thành phố.
Những nỗ lực của ông khiến Đại tướng Anh Douglas Gracey tức giận,
người chỉ huy lực lượng Đồng minh ở miền Nam.
Gracey bị thuyết phục rằng
sự kiểm soát của Pháp nên được xem xét lại càng sớm càng tốt.
Bằng việc trao đổi với Việt Minh, Gracey nói,
Trung tá Dewey đã trở thành một thế lực phản động.
Bạo lực ở trong và xung quanh Sài Gòn leo thang.
Trung tá Dewey khẩn trương gửi điện tín cho cấp trên.
Việt Nam "đang bùng cháy," ông viết.
"Quân Pháp và Anh đã xong việc ở đây, và Mỹ," ông kết luận,
"phải rời khỏi Đông Nam Á."
Hai ngày sau, ngày 26 tháng 9 năm 1945,
ông lên đường tới sân bay, chuẩn bị bay tới trụ sở Cơ quan Tình báo chiến lược.
Tại rào kiểm soát, Việt Minh nhầm Dewey với một người Pháp
và nổ súng.
Ông bị giết ngay lập tức.
Hồ Chí Minh gửi điện tín cho Mỹ
thương tiếc về cái chết của Dewey,
người mà ông công nhận là người đồng cảm với sự nghiệp của mình.
Có vẻ trớ trêu khủng khiếp khi Dewey,
người đang làm những gì có thể để giúp phong trào độc lập của Việt Nam
bị người Việt giết vì nhầm lẫn.
Một người phụ nữ Mỹ gốc Phi lớn tuổi mở cửa.
Tôi nghĩ bà ấy biết ngay khi thấy lý do chúng tôi ở đó.
Và vị linh mục nói, "Tôi vô cùng lấy làm tiếc khi báo tin cho bà,
nhưng con trai bà đã bị giết ở Việt Nam."
Và bà ấy chỉ ngồi xuống. Không nói lời nào.
Rồi chồng bà ấy nói, "Không, có một sự nhầm lẫn."
Ông ấy quay lại với lá thư này và nói,
"Này, thấy không? Bọn tôi nhận nó hôm qua. Hôm qua con trai bọn tôi vẫn còn sống."
Vị linh mục nhìn bức thư và nói, "Nó được một tuần rồi.
Tôi nghĩ con trai ông bị giết vào ngày cậu ấy viết lá thư này."
Vào mùa thu năm 1945, một tuần sau cái chết của Trung tá Dewey,
quân đội Pháp mới bắt đầu đến Sài Gòn,
tiếp quản từ người Anh.
Họ nhanh chóng thiết lập quyền kiểm soát thành phố
và bắt đầu tái chiếm toàn bộ đất nước.
Hồ Chí Minh mong muốn đạt được độc lập mà không cần chiến tranh với Pháp,
và ông vẫn hy vọng Mỹ sẽ can thiệp.
"Nước các ngài chưa từng có vua, chưa từng đô hộ nhân dân châu Á,"
ông trả lời một nhà báo Mỹ.
"Đừng nên luẩn quẩn về những vấn đề của chủ nghĩa cộng sản."
Ông ấy không muốn đánh nhau với Pháp với tư cách là kẻ thù của Mỹ.
Và thực tế, tôi thấy những lá thư
ông ấy viết cho Tổng thống Truman
nói rằng, "Chúng tôi tin những điều tương tự."
Những lá thư đó tôi thấy trong hồ sơ CIA,
chúng chưa từng được trao cho Tổng thống Truman.
Tháng 6 năm 1946, Hồ Chí Minh trở lại Paris
trong một nỗ lực vô ích để làm người Pháp thực hiện
lời hứa tăng cường quyền tự chủ cho đất nước của ông.
Khi Hồ đi vắng, Đại tướng Giáp bắt đầu củng cố
quyền kiểm soát cộng sản của cuộc cách mạng.
Ông đã tiến hành thanh trừng tàn nhẫn các thành viên của đảng dân tộc đối lập
và những người mà ông gọi là "bọn phản cách mạng,"
địa chủ và kẻ cho vay lãi, người ủng hộ thuyết của Trotsky và Công giáo,
đàn ông và phụ nữ bị cáo buộc hợp tác với người Pháp.
Hàng trăm người bị bắn chết, nhấn nước, chôn sống.
Ngày 19 tháng 12 năm 1946, sau nhiều tháng căng thẳng,
cuộc chiến nổ ra ở Hà Nội giữa Việt Minh và Pháp.
Việt Minh cho thấy không thể đọ lại hỏa lực của Pháp.
Hồ, Giáp và đồng đội của họ rời khỏi thành phố
và trở về thành trì ở vùng núi phía bắc.
"Ai có súng dùng súng,"
Hồ tuyên bố trong buổi phát thanh
kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
"Ai có gươm dùng gươm,
không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc."
Nhưng đất nước mà Hồ Chí Minh mong muốn thống nhất
bị chia rẽ một cách cay đắng.
Các gia đình bị chia cắt.
Bất chấp vị thế của bố mình trong chính phủ Pháp,
chị của bà Dương Vân Mai cảm thấy buộc phải đáp lại lời kêu gọi của Hồ.
Chị Thăng của tôi kết hôn với một người đàn ông
rất đồng cảm với Việt Minh.
Và vào thời điểm đó, Hồ Chí Minh đã sơ tán chính phủ của ông đến chân núi.
Nên chị gái tôi và chồng đã đi bộ từ Hà Nội đến căn cứ
để tham gia cuộc kháng chiến chống Pháp.
Chiến tranh Việt Nam thực sự là một cuộc nội chiến xuống quy mô gia đình.
PHÁP TIẾP TỤC TẤN CÔNG ĐÔNG DƯƠNG!
Pháp đổ hàng ngàn quân lính vào Việt Nam.
Quân đội Pháp, lính đánh thuê châu Âu và quân đội thực dân
từ Morocco, Algeria, Tunisia và Senegal,
những người đã đánh nhau với quân đội của Campuchia, Lào,
và những người Việt Nam chống cộng.
Các lực lượng Pháp chiếm được hầu hết các thị trấn lớn và tỉnh lị
và thiết lập hàng trăm đồn tiền tuyến biệt lập.
Pháp cũng đặt mục tiêu cố gắng giành chiến thắng ở nông thôn Việt Nam
thông qua một kế hoạch họ gọi là "pacification,"
sự bình định, xây dựng đê, trường học, đường xá và tiêm phòng cho trẻ con.
Pháp bình định một ngôi làng vào ban ngày và họ có thể kiểm soát nó.
Nhưng ban đêm, Việt Minh quay lại.
Và nó không bao giờ an toàn.
Bố tôi lắc đầu và nói, "Bình định là rất vô ích
vì nó giống như cố giữ cát trong tay bạn."
Việt Minh đào đường, làm nổ cầu và đường ray,
phục kích quân tuần tra Pháp, rồi biến mất.
Binh lính Pháp đôi khi trả đũa ngôi làng gần nhất,
đốt nhà cửa, cưỡng hiếp phụ nữ,
xử tử những kẻ tình nghi hỗ trợ Việt Minh.
Nhưng những người cộng sản đã chứng tỏ họ cũng tàn nhẫn như người Pháp.
"Thà giết nhầm
còn hơn bỏ sót," một người chỉ huy nói.
Và họ đặc biệt nhắm vào
bất cứ ai có liên hệ với người Pháp.
Khi bố tôi bắt đầu làm việc cho người Pháp thì ông trở thành mục tiêu,
đặc biệt khi càng ở vị trí cao thì ông càng trở thành mục tiêu lớn.
Một đặc vụ Việt Minh đã đến với một khẩu súng lục để bắn ông,
nhưng quyết định từ bỏ vào phút cuối.
Số lính thương vong của Pháp tiếp tục tăng.
"Có những ngày bọn con rất nản chí đến mức muốn từ bỏ tất cả,"
một người lính Pháp đã viết thư cho mẹ. "Đoàn xe bị tấn công, đường bị chặn,
súng bắn khắp nơi mỗi đêm, sự thờ ơ ở quê nhà."
Khi ở đó, tôi đã có cơ hội gọi cho mẹ tôi.
Và tôi nói với mẹ chuyện xảy ra ở đó và kêu bà đừng nên tin
những gì bà thấy trên báo và tivi vì bọn tôi đang thất thế trong cuộc chiến.
Tôi nói, "Có lẽ mẹ sẽ không thể gặp lại con
vì bọn con ở đồn tiền tuyến phía Bắc mà Thủy quân Lục chiến lập ra."
Bọn tôi có thể dọ thám miền Bắc Việt Nam, thấy được tia lửa khi súng nhắm tới.
Và tôi nói, "Mọi người trong đơn vị của con sắp chết. Có lẽ con sẽ không về."
Và mẹ tôi nói, "Không, con sẽ về." Bà nói, "Mẹ cầu nguyện với Chúa mỗi ngày
và con rất đặc biệt. Con sẽ về."
Và tôi nói, "Mẹ của ai cũng nghĩ họ đặc biệt.
Con đang cho cả đống người đặc biệt vào bao."
NGÀY 29 THÁNG 8 NĂM 1949
Thông báo của Tổng thống Truman rằng Nga có vũ khí nguyên tử bí mật
khiến các cơ quan nhà nước trên toàn thế giới xôn xao.
Chúng tôi biết rằng có một cuộc Chiến tranh Lạnh
và chúng tôi có một kẻ thù và đó là Liên Xô.
Mỹ đứng ở một cực và Liên Xô đứng cực còn lại.
Nó như một dạng năng lượng của Mani giáo,
có cái thiện và có cái ác. Và bọn tôi là bên thiện và phía kia là phe ác.
Đó không phải là sự mơ hồ về mặt đạo đức.
Chỉ vài tuần sau khi Nga trở thành một cường quốc hạt nhân,
đã có một tin tức thú vị hơn. Lực lượng cộng sản
dưới thời Mao Trạch Đông nắm quyền kiểm soát Trung Quốc.
Các cuộc nổi dậy cộng sản riêng biệt cũng được tiến hành
ở các thuộc địa ở Miến Điện và Mã Lai của Anh.
Vào tháng 1 năm 1950, Mao chính thức công nhận
cuộc nổi dậy của Hồ Chí Minh và đồng ý cung cấp vũ khí, trang thiết bị
và huấn luyện quân sự mà ông ta đang tìm kiếm.
Liên Xô cũng công nhận Việt Minh
và đề nghị giúp đỡ.
Tổng thống Truman, người bị đổ lỗi bởi các đối thủ chính trị
vì đã để mất Trung Quốc và thất bại trong việc kiềm chế chủ nghĩa cộng sản,
đã phê duyệt chương trình viện trợ trị giá 23 triệu đôla
cho quân Pháp ở Việt Nam.
Mỹ không còn trung lập nữa.
Chúng tôi bắt gặp tình huống khó xử
về việc làm sao có thể duy trì tình bạn và liên minh với người Pháp
và ủng hộ họ ở Đông Dương
trong khi với chúng tôi, là một thuộc địa cũ,
đồng cảm với nhân dân Việt và khát vọng của họ
về sự tự do và nền độc lập?
TRIỀU TIÊN XÂM LƯỢC
Một đội quân Bắc Triều Tiên được đào tạo và trang bị bài bản vượt qua vĩ tuyến 38
tấn công lính gác Nam Triều Tiên.
Vào tháng 6 năm 1950, đồng minh của Trung Quốc,
cộng sản Bắc Triều Tiên xâm lược Nam Triều Tiên.
Tổng thống Truman ra lệnh hàng chục ngàn lính Mỹ đến bán đảo Triều Tiên.
Mỹ và các đồng minh cuối cùng đã đẩy quân xâm lược về lại phía Bắc.
Trong khi đó, ở miền Nam Trung Quốc,
quân đội của Mao bắt đầu biến Việt Minh
thành lực lượng chiến đấu hiện đại,
có khả năng gây ra tổn thất nặng nề cho quân Pháp.
Vào tháng 7, chính quyền Truman lặng lẽ cử máy bay vận chuyển
và một tàu chở xe jeep đến Việt Nam.
Ba mươi lăm cố vấn quân sự đã đi cùng để giám sát việc sử dụng chúng.
Không ai trong trong tòa đại sứ quán Mỹ
nói một từ tiếng Việt.
Nhưng nước Mỹ giờ đã chính thức có mặt ở Việt Nam.
Vào tháng 10 năm 1950,
hàng trăm ngàn lính Trung Quốc
bắt đầu đổ vào Bắc Triều Tiên,
đưa các đồng minh trở lại bán đảo.
Khi cuộc chiến đó nổ ra,
Truman tiếp tục tăng viện trợ quân sự cho cuộc chiến của Pháp ở Việt Nam.
Nếu cuộc xâm lược thành công ở Triều Tiên, ta có thể mong nó lan ra khắp châu Á,
châu Âu và đến bán cầu này.
Chúng ta đang chiến đấu ở Triều Tiên vì an ninh quốc gia và sự sống còn.
Mùa thu năm 1951,
một nghị sĩ Massachusetts trẻ tuổi
tên là John F. Kennedy ăn tối ở quán bar trên tầng thượng
của khách sạn Majestic nhìn ra sông Sài Gòn.
Khi ông và nhóm của ông đang ăn, họ có thể nghe tiếng sấm súng bên kia sông Sài Gòn.
Tư lệnh Pháp quả quyết với Kennedy rằng với sự hỗ trợ nhiều hơn từ Mỹ,
sự cai trị của Pháp sẽ được tái lập.
Nhưng Kennedy đã dành hai giờ với Seymour Topping,
một phóng viên Mỹ dày dạn,
người đã cho ông một góc nhìn rất khác.
"Người Pháp đã thua," ông nói,
và nhiều người Việt Nam từng ngưỡng mộ người Mỹ,
bắt đầu coi thường họ vì đã ủng hộ người Pháp.
Kennedy tin vị nhà báo.
Trừ khi Mỹ có thể thuyết phục người Việt Nam
rằng nó trái ngược với "sự bất công và bất bình đẳng"
như đối với chủ nghĩa cộng sản, ông nói với cử tri khi trở về nước,
nỗ lực hiện tại sẽ dẫn đến thất bại.
Năm 1952, Tướng Dwight Eisenhower được bầu làm tổng thống,
một phần vì ông hứa sẽ có lập trường cứng rắn hơn về chủ nghĩa cộng sản.
Năm đó, người nộp thuế ở Mỹ đã đóng hơn 30%
cho cuộc chiến tranh của Pháp ở Việt Nam. Trong vòng hai năm,
con số đó đã tăng lên gần 80%.
PHÓ TỔNG THỐNG BÁO CÁO
Nhiều người các bạn hỏi câu này.
Tại sao nước Mỹ chi hàng trăm triệu đôla
hỗ trợ lực lượng của Liên hiệp Pháp trong cuộc chiến chống chủ nghĩa cộng sản
ở Đông Dương? Tôi nghĩ có lẽ nếu chúng ta xem qua bản đồ ở đây,
tôi có thể cho bạn biết vì sao nó cực kỳ quan trọng.
Đây là Đông Dương.
PHÓ TỔNG THỐNG
Nếu Đông Dương thất thủ,
Thái Lan gần như bị đặt vào thế bí.
Tương tụ như Mã Lai với cao su và thiếc.
Giờ tôi có thể nói rằng trong phạm vi cuộc chiến ở Đông Dương,
tôi đã ở đó, ngay trên chiến trường, hoặc gần đó,
là đó là cuộc chiến đẫm máu và cay đắng.
Năm 1953, người Pháp đã chiến đấu bảy năm.
Họ đã thiệt hại với hơn 100.000 người thương vong
và thất bại trong việc bình định vùng nông thôn.
Sáu viên chỉ huy đến và đi.
Tuy nhiên, viên chỉ huy thứ bảy,
Tướng Henri Navarre, đã bảo đảm đồng hương của ông
là chiến thắng đang đến gần. "Giờ chúng ta có thể thấy nó rõ ràng," ông nói,
"như ánh sáng ở cuối đường hầm."
Trong khi đó, phần lớn dân số Pháp kinh hoàng
trước các báo cáo về sự tàn bạo của Pháp
và việc sử dụng rộng rãi bom napan,
dầu hỏa bị keo hóa đốt cháy tán cây,
nhà cửa và da người.
Khi quân đội Pháp trở về hạ cánh ở Marseilles,
các thành viên của liên hiệp công nhân bốc vác đã ném đá họ.
Phe cánh tả ở Paris bắt đầu gọi cuộc xung đột
là "La Sale Guerre," "Cuộc chiến bẩn thỉu."
Máy quay quay cận cảnh qua vai người lính đặc nhiệm này,
người đã nắm cổ áo và đánh đứa trẻ.
- Mọi người la hét... - Lúc đó, tôi nhận ra
rằng bất cứ ai thực sự quan tâm đến nước Mỹ được gửi đi nửa vòng Trái đất
để chạy rượt đuổi trong rừng.
Trong lúc đó, đất nước của tôi đang bị xé tan.
Nên tôi thấy một người giống bố tôi đang đánh ai đó giống như tôi.
Tôi sẽ ở phe nào?
BÊN NGOÀI KHÁCH SẠN HILTON
Ở Triều Tiên, ba năm chiến tranh kết thúc
khi Liên Hiệp Quốc và các nhà đàm phán cộng sản
- ở Panmunjom ký thỏa thuận ngừng bắn. - Vào tháng 7 năm 1953,
chiến tranh Triều Tiên kết thúc bằng một thỏa thuận và một bán đảo
vẫn bị chia cắt. Các nhà hoạch định chính sách Mỹ coi đó là chứng cứ
cho thấy chủ nghĩa cộng sản ở châu Á có thể được kiểm soát.
- Ở Washington, buổi họp báo kịch tính… - Mùa thu đó, người Pháp cho thấy
họ sẵn sàng bắt đầu đàm phán để chấm dứt cuộc chiến ở Việt Nam.
Hồ Chí Minh đồng ý gặp mặt.
Nhưng trước khi các nhà đàm phán được triệu tập ở Geneva,
mỗi bên đều tìm cách cải thiện vị thế trên chiến trường.
Tướng Navarre thiết lập một căn cứ kiên cố
ở một thung lũng hẻo lánh ở phía tây bắc Việt Nam
gọi là Điện Biên Phủ, nơi ông muốn dụ Việt Minh
vào một trận chiến quyết định.
Navarre chắc chắn là với hỏa lực vượt trội của Pháp
và hỗ trợ không quân sẽ đè bẹp bất cứ cuộc tấn công nào của Việt Minh.
Ông và các chỉ huy thấy không cần phải lo
về những ngọn đồi phủ đầy rừng, mà bỏ qua 11.000 người
đào hố trên thung lũng của ông.
Chỉ huy pháo binh rất tự tin về chiến thắng,
ông phàn nàn rằng, "Tôi có nhiều súng đại bác hơn tôi cần."
Đại tướng Giáp nhìn thấy cơ hội.
"Chúng tôi quyết định quét sạch bằng mọi giá toàn bộ lực lượng quân địch
ở Điện Biên Phủ," ông nhớ lại.
Để làm điều đó, ông đạt được một trong những chiến công lớn nhất
trong lịch sử quân đội, một kỳ công sẽ được tái dàn dựng
trong các bộ phim tuyên truyền và ăn mừng trong nhiều thập kỷ.
250.000 người khuân vác, gần một nửa số đó là phụ nữ,
chuyển mọi thứ ông cần cho một cuộc bao vây, từ bao tải gạo
đến những bộ phận đại bác được tháo rời, đi bộ băng xuyên rừng.
Giáp bao vây thung lũng với 50.000 binh sĩ
và 200 khẩu súng lớn, được đào chôn và ngụy trang kỹ
để không bị phát hiện từ trên không.
Ngày 13 tháng 3 năm 1954,
Đại bác Việt Minh trên sườn đồi bắt đầu xả 50 quả đạn một phút
xuống phía dưới chỗ quân Pháp núp.
Đường băng đã bị phá hủy.
Quân đội bị bao vây chỉ có thể được tăng cường
và tiếp sức bằng cách nhảy dù.
Chỉ huy pháo binh Pháp,
người đã đánh giá thấp kẻ thù của mình đã tự sát.
Cuộc không vận đến Điện Biên Phủ tiếp tục. Binh sĩ và chi viện cho binh đồn
đã chống lại cuộc nổi dậy của Việt Minh trong hơn sáu tuần.
Hôm nay, Điện Biên Phủ là một con đập cố ngăn chặn dòng thủy triều đỏ
đe dọa nhấn chìm Đông Nam Á.
Chính phủ Pháp đã cầu xin Tổng thống Eisenhower can thiệp.
Ông từ chối hành động mà không có sự ủng hộ của Quốc hội
và ủng hộ của các đồng minh châu Âu.
Người Anh từ chối
và Quốc hội không ủng hộ hành động đơn phương.
Những người cộng sản dưới thời Hồ Chí Minh tuyên bố họ đang đấu tranh
vì độc lập và người Pháp có vẻ đang chiến đấu
để duy trì sự thống trị của thực dân.
Do đó tôi tin rằng
trước khi Mỹ tham chiến, ở mọi mức độ, sự độc lập đó
phải được trao cho người dân, người dân phải ủng hộ cuộc đấu tranh.
"Tôi tin chắc," Eisenhower ghi trong nhật ký,
"không có chiến thắng quân sự nào trong nhà hát này."
Tuy nhiên, không có ý kiến của Quốc hội,
Tổng thống đã bí mật điều thêm máy bay vận tải Mỹ,
ký hiệu của họ được vẽ lên và vận chuyển bởi lính chi viện,
để giúp tiếp tế cho quân Pháp đang tuyệt vọng ở Điện Biên Phủ.
Mọi người đều hiểu rằng Việt Nam không có ý nghĩa gì.
Nhưng họ tin, tôi cũng tin, nếu chúng tôi mất nó, phần còn lại của châu Á
sẽ sụp đổ vào tay cộng sản.
Bạn có những cân nhắc rộng hơn tuân theo
cái anh gọi là thuyết domino.
Bạn dựng một hàng domino lên
và đẩy cái đầu tiên,
và điều sẽ xảy ra là cái cuối cùng chắc chắn sẽ ngã nhanh chóng.
Chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954,
sau 55 ngày vây hãm,
lực lượng quân Pháp kiệt sức ở Điện Biên Phủ đã đầu hàng.
Họ thiệt hại 8.000 người, bị giết, bị thương, hoặc mất tích.
Đại tướng Giáp thiệt hại gấp ba lần nhưng ông giành được thắng lợi vẻ vang.
Ngay cả bố mẹ bà Dương Vân Mai cũng không thể không ấn tượng.
Họ rất tự hào rằng Việt Minh đã đánh bại quân Pháp,
một sức mạnh vĩ đại phương Tây.
Sự ngưỡng mộ và tôn trọng là một mặt nhưng mặt khác thì sợ hãi.
Và nỗi sợ là cảm xúc mạnh mẽ hơn.
"Chúng ta đã bị kẻ thù lừa gạt."
Lãnh tụ Thiểu số Thượng viện Lyndon Johnson nói.
"Hôm nay là Đông Dương, ngày mai châu Á có thể bùng cháy.
Và ngày hôm sau, Liên minh phương Tây sẽ nằm trong đống đổ nát."
Chúng tôi nên xem nó là sự kết thúc của thời kỳ thuộc địa ở Đông Nam Á.
Nhưng thay vào đó lại xem nó như Chiến tranh Lạnh, và coi đó là sự thất bại
cho thế giới tự do liên quan đến sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Và đó là sự hiểu lầm về một sự kiện quan trọng khiến bọn tôi trả giá rất đắt.
TƯƠNG LAI CHÂU Á BỊ DE DỌA KHI CUỘC ĐÀM PHÁN GENEVA MỞ CỬA
Nơi trước đây của Hội Quốc Liên ở Geneva, Thụy Sĩ, nơi Đông-Tây gặp gỡ
trong hội nghị quốc tế có thể ảnh hưởng đến tương lai chính trị của châu Á.
Một ngày sau sự kiện Điện Biên Phủ,
các nhà ngoại giao từ chín nước tập trung ở Geneva
để giải quyết tương lai của Việt Nam.
Cuộc đàm phán kéo dài gần hai tháng rưỡi.
Dù thắng, Hồ Chí Minh và Đại tướng Giáp không thể tiếp tục chiến đấu
mà không có sự ủng hộ của Trung Quốc và Liên Xô.
Nhưng Trung Quốc đã thiệt hại một triệu quân ở Triều Tiên
và không muốn tham gia vào cuộc chiến khác dọc biên giới.
Liên Xô hy vọng làm giảm bớt căng thẳng với phương Tây.
Cả hai bên ủng hộ cộng sản của Hồ Chí Minh đều hối thúc ông đồng ý
với một thỏa thuận thương lượng, một sự phân vùng
như cái đã kết thúc chiến tranh Triều Tiên.
Hồ không có lựa chọn nào ngoài việc nhượng bộ.
HIỆP ƯỚC NGỪNG BẮN Ở ĐÔNG DƯƠNG ĐƯỢC KÝ
Cuối cùng, không bên nào hài lòng cả.
Việt Nam tạm thời bị chia cắt ở vĩ tuyến 17.
130.000 binh sĩ do Pháp dẫn đầu đóng quân ở miền Bắc
đã rút về miền Nam,
và khoảng 50.000 đến 90.000 quân Việt Minh
tập hợp lại ở miền Bắc.
Hai miền bị chia cắt bởi một khu phi quân sự
cho đến khi cuộc bầu cử diễn ra
để thống nhất miền Bắc và miền Nam Việt Nam,
một cuộc bầu cử mà ai cũng biết Hồ Chí Minh sẽ thắng.
Bọn tôi bắt đầu đi lên và có lẽ đã được 1/3 quãng đường lên đồi
rồi chúng tấn công bọn tôi.
Bọn tôi bị kẹp giữa cái bánh sandwich khủng khiếp. Bọn tôi gọi thế.
Một điều tôi học được trong cuộc chiến
là chúng ta không phải chủng loài hàng đầu trên hành tinh vì chúng ta tử tế.
Người ta nói nhiều về việc quân đội
dạy trẻ con thành cỗ máy giết người và các thứ khác ra sao.
Và tôi luôn cho rằng nó chỉ là trường dạy lễ nghi.
Chịu đựng sự nguy hiểm của biển khơi trên một cái bè nhỏ,
hàng ngàn tín đồ Công giáo và Phật giáo La Mã cảm thấy bất lực
dưới thời cộng sản. Với họ, tự do hoặc không gì cả.
Theo Hiệp định Geneva,
người dân sống ở một trong hai miền của Việt Nam
muốn chuyển đến nơi khác
sẽ có 300 ngày để thực hiện.
Bố mẹ tôi muốn ở lại và gặp lại chị Thăng của tôi
vì họ biết chị Thăng sẽ trở về.
Nhưng mặt khác họ không thể mạo hiểm.
Họ tin rằng khi Hồ Chí Minh và chính phủ của ông đến Hà Nội,
bố tôi sẽ là người đầu tiên bị giết và tất cả chúng tôi sẽ bị bức hại.
Và tôi nhớ ngày chúng tôi rời đi.
Tôi nhìn quanh và nghĩ, "Mình không bao giờ trở lại đây nữa."
Nó cực kỳ buồn bã.
Cảm giác rất hụt hẫng.
Cuối cùng, khoảng 900.000 người tị nạn,
bao gồm hơn nửa tín đồ Công giáo
sống ở miền Bắc chạy về miền Nam,
nhiều người trong số họ lên tàu Mỹ.
Mỹ hy vọng bằng cách nào đó khuyến khích việc xây dựng
một chính phủ hợp pháp ở miền Nam.
Chính phủ đó lúc bấy giờ do Ngô Đình Diệm đứng đầu.
Là tín đồ Công giáo La Mã và Nho giáo
ở một nước phần lớn theo Phật giáo.
Ông là một cử nhân từng có kế hoạch làm linh mục.
Cuộc chiến đối với chúng tôi thực sự bắt đầu khi chúng tôi trở thành cộng sự,
hoặc tôi sẽ nói là nạn nhân của Tổng thống Diệm.
Chúng tôi sẽ giúp ông ấy biến miền Nam Việt Nam
thành nền dân chủ. Đó là điều ông ấy nói muốn làm. Và bọn tôi tin thế.
Giống như Hồ Chí Minh,
Diệm đã dành nhiều năm ở nước ngoài tìm kiếm sự ủng hộ
cho nhà nước chủ nghĩa dân tộc Việt Nam của mình.
Ông là một chính trị gia kỳ cựu ghê tởm người Pháp,
chỉ giống ở việc cùng căm thù những người cộng sản
đã bắt giam ông và chôn sống người anh cả và cháu trai của ông.
Diệm là người lạnh lùng, độc đoán,
không tin tưởng bất cứ ai ngoài gia đình mình.
Ông cũng tỏ ra là người sắc sảo, tháo vát
và có kỹ năng khai thác
điểm yếu của đối thủ.
Nhưng ông đối mặt với một nhiệm vụ khó trong việc tạo lập một đất nước mới.
Pháp vẫn còn hàng ngàn binh sĩ đóng quân ở miền Nam căm ghét Diệm.
Một số tỉnh chịu ảnh hưởng bởi các giáo phái với quân đội của riêng họ.
Hàng chục ngàn quân lính Việt Minh đã chạy về phía Bắc,
nhưng vài ngàn lực lượng nòng cốt,
Đảng viên được đào tạo và tận tụy,
đã ở lại để tổ chức kháng chiến ở vùng nông thôn.
Và Sài Gòn bị kiểm soát bởi Lực lượng Bình Xuyên,
một tổ chức được người Pháp hậu thuẫn.
Và người Pháp đứng sau Lực lượng Bình Xuyên ủng hộ họ
vì họ không muốn Diệm thành công. Và nó trở thành cuộc chiến trung tâm.
Vài người ở CIA tin rằng Diệm có thể là vị cứu tinh
của miền Nam Việt Nam. Những người khác vẫn còn nghi ngại. "Ông ta là đấng cứu thế
không cần ủy thác," một nhà ngoại giao báo cáo với Washington.
Viên đại sứ Mỹ đồng tình.
Ngày 27 tháng 4 năm 1955,
Tổng thống Eisenhower quyết định chấm dứt sự hỗ trợ của Mỹ
cho chế độ của Diệm.
Nhưng rồi Diệm thực hiện một cuộc tấn công toàn diện vào tổ chức Bình Xuyên.
Đột nhiên vào giữa trưa, chúng tôi nghe thấy tiếng súng và rồi thấy ngọn lửa
và khu phố đang cháy.
Cả trăm người chết và bị thương cả hai phía
khi cuộc chiến đường phố tiếp diễn cả tuần.
Về phía Mỹ, tình hình cho thấy một vấn đề nghiêm trọng.
Diệm cuối cùng giành lại quyền kiểm soát Sài Gòn.
Cuối cùng, lực lượng của Diệm chiếm ưu thế.
Eisenhower giờ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc gắn bó với Diệm.
Pháp sau đó đã tuyên bố ý định rút quân hoàn toàn
khỏi miền Nam Việt Nam, chấm dứt gần một thế kỷ chiếm đóng.
Diệm trở nên nổi tiếng vì ông như hiện thân của chủ nghĩa dân tộc
ở miền Nam.
Ông thành công trong việc đuổi người Pháp ra khỏi Việt Nam.
Và Hồ Chí Minh chỉ đuổi được họ ra khỏi nửa phía Bắc.
Hồ hởi với chiến thắng, Diệm kêu gọi trưng cầu dân ý ở miền Nam.
CIA đã cảnh báo ông đừng can thiệp quá nhiều vào kết quả.
Nhưng khi các lá phiếu được đếm, Diệm tuyên bố giành được 98,2% số phiếu.
Ngày 26 tháng 10 năm 1955, Ngô Đình Diệm tự xưng
là Tổng thống đầu tiên của nước Việt Nam Cộng hòa.
Cuộc bầu cử thống nhất hai miền Bắc-Nam
được hứa hẹn ở Geneva không bao giờ được tổ chức.
Ông ấy trở thành đồng minh, hay đúng hơn là chủ nhân của chúng tôi
vì mục tiêu ngăn chặn những người cộng sản chiếm lấy miền Nam
quá lớn đến mức chúng tôi không thể để ông ấy thua.
Vậy là Diệm bắt đầu chỉ huy chúng tôi. Và đây là một mối quan hệ điển hình.
Bạn cần bất kỳ đồng minh nào mà bạn tin là trọng tâm của chính sách đối ngoại.
Họ hiểu ngay lập tức.
Và cái đuôi điều khiển con chó.
Có một vị khách quý từ vùng Viễn Đông.
Tổng thống Ngô Đình Diệm của Việt Nam nhận được
màn chào đón hiếm hoi của Tổng thống Eisenhower,
khi ông có chuyến thăm chính thức bốn ngày. Tổng thống Diệm,
một trong những đồng minh thân thiện nhất của Mỹ ở Đông Nam Á,
tìm kiếm sự gia tăng viện trợ để củng cố đất nước chống lại
sự gia tăng áp lực cộng sản, một yêu cầu mà Tổng thống lắng nghe chân thành.
Hầu hết các chính trị gia, Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa,
giờ có vẻ chia sẻ quan điểm thay đổi của Thượng nghị sĩ John F. Kennedy.
Miền Nam Việt Nam là "con của chúng ta", ông noi.
"Chúng ta không thể bỏ nó."
Nếu nó sụp đổ, nước Mỹ sẽ "chịu trách nhiệm
và uy tín của chúng ta ở châu Á sẽ hạ xuống một mức mới."
Chưa từng có một quốc gia miền Nam Việt Nam nào,
nhưng người Mỹ đã tái thiết lập phần lớn đất nước của họ
trong Chính sách kinh tế mới và giúp tái thiết lập Tây Âu
thông qua Kế hoạch Marshall, tin rằng họ cũng có thể xây dựng một quốc gia.
Eisenhower ra lệnh cho người dân Mỹ
đến miền Nam Việt Nam với các kế hoạch phát triển kinh tế,
hy vọng giành được trái tim và khối óc của người dân Việt.
Nhưng những người dân Mỹ đó luôn đông hơn
bởi các cố vấn quân sự,
với mệnh lệnh hiện đại hóa, huấn luyện, và trang bị cho lực lượng của Diệm,
bấy giờ gọi là Lục quân Việt Nam Cộng hòa, LQVNCH.
Một số sĩ quan LQVNCH thấy phương pháp của Mỹ không phù hợp
với cuộc chiến du kích mà họ dự kiến tiến hành để chống lại cộng sản.
Hầu hết cố vấn quân đội Mỹ là cựu chiến binh của Chiến tranh Triều Tiên,
quyết tâm chuẩn bị lực lượng miền Nam Việt Nam
để làm chậm cuộc tấn công thông thường từ miền Bắc.
Nhưng không ai ở miền Bắc Việt Nam lên kế hoạch tấn công thông thường.
Hồ Chí Minh tập trung xây dựng lại đất nước,
bị tàn phá bởi hơn một thập kỷ chiến tranh.
Cộng sản áp đặt cải cách ruộng đất tàn bạo theo mô hình
đang được tiến hành ở Trung Quốc với sự tàn nhẫn khiến hàng ngàn người chết,
bao gồm không chỉ những địa chủ đã đứng về phía Pháp,
mà còn nhiều dân làng đã đánh nhau với Việt Minh.
Hồ Chí Minh vẫn quyết tâm thống nhất Việt Nam.
Nhưng ông lo nếu mình hành động quân sự trực tiếp chống lại miền Nam,
Mỹ sẽ bị lún sâu hơn vào cuộc chiến.
Ông cảnh báo các đồng chí ở miền Nam hãy đặt niềm tin
vào thảo luận chính trị và tránh bạo lực.
Nhưng thông điệp đó rang lên trống rỗng giữa các nhà cách mạng miền Nam
đang vật lộn để sống sót dưới chế độ ngày càng khắc nghiệt của Diệm.
Trong một chiến dịch, ông gọi là "Tố Cộng, Diệt Cộng,"
Diệm đã bắt giữ hàng chục ngàn dân thường
mà không xét xử
và ra lệnh xử tử hàng trăm người nữa.
Giờ đây, cộng sản đích thân ra tay
và đầu tấn công các quan chức miền Nam Việt Nam.
Khi bạo lực ở miền Nam Việt Nam gia tăng,
các lãnh đạo mới xuất hiện ở Hà Nội.
Hồ Chí Minh vẫn là bộ mặt của cuộc cách mạng
trên khắp thế giới, nhưng giờ ông bắt đầu chia sẻ quyền lực với những người đang
mất kiên nhẫn với sự thận trọng của ông, những người mà người Mỹ
gần như không biết gì.
Quan trọng nhất là con trai của người thợ mộc
từ tỉnh Quảng Trị ở miền Nam tên là Lê Duẩn.
Ông đã giúp thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương,
sống sót gần mười năm trong nhà tù Pháp,
và đã chứng minh mình là một chính trị gia nhạy bén
khi ông trở thành Bí thư Thứ nhất của Đảng.
BỘ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI
Đến năm 1959, Lê Duẩn cùng các đồng minh cứng rắn của ông
giành được ảnh hưởng trong Bộ Chính trị miền Bắc Việt Nam
và bắt đầu thay đổi chính sách của nó.
Họ cho rằng Hà Nội nên làm mọi thứ
trong khả năng để giúp các nhà cách mạng miền Nam
loại bỏ Diệm bằng vũ lực.
Người Việt phía Bắc hình thành thái độ hung hăng hơn.
Họ không chấp nhận sự chia cắt đất nước như vậy.
Và họ cố gắng thống nhất đất nước lần nữa
bằng mọi giá.
Bây giờ, các đoàn từ 40 đến 50 lính vũ trang Việt Minh
bắt đầu chạy về miền Nam,
men theo các con đường rừng xuyên qua dãy núi Lào
mà người Mỹ gọi là đường mòn Hồ Chí Minh.
Bạo lực chống lại chế độ Diệm tăng tốc dần.
Chiều ngày 8 tháng 7 năm 1959,
tại Biên Hòa cách Sài Gòn 32 km về phía đông bắc,
sáu cố vấn quân đội Mỹ đang xem phim trong phòng ăn tập thể của họ.
Quân du kích Việt Minh đã âm thầm lẻn vào khu tập thể
nổ súng qua các cửa sổ.
Thiếu tá Dale Buis từ Pender, Nebraska,
và Trung sĩ Chester Ovnand
từ Copperas Cove, Texas, đã bị giết.
Họ là những lính Mỹ đầu tiên
chết vì hỏa lực của quân địch trong Chiến tranh Việt Nam.
Chúng ta phải chứng minh lại tất cả
cho thế giới thấy khi chúng ta đang ở giai đoạn đáng chú ý nhất,
cho dù đất nước này,
được nhìn nhận với quyền tự do lựa chọn,
cơ hội rộng mở, phạm vi các lựa chọn thay thế,
thì nó có thể cạnh tranh với sự quyết tâm của hệ thống cộng sản.
Ngày 8 tháng 11 năm 1960,
John Fitzgerald Kennedy được bầu làm tổng thống Mỹ.
Phó Tổng thống là Thượng nghị sĩ Lyndon Johnson.
Họ đã đánh bại Phó Tổng thống Richard Nixon trong gang tấc
và ứng cử viên, Thượng nghị sĩ Henry Cabot Lodge.
Trong chiến dịch tranh cử, cả Kennedy và Nixon
đã cam kết giữ vững đường lối
chống lại chủ nghĩa cộng sản quốc tế dù ở bất cứ đâu có vẻ là mối đe dọa.
Nhưng rất ít người Mỹ biết hoặc quan tâm đến chuyện đang xảy ra ở Việt Nam.
Sáu tuần sau cuộc bầu cử của Kennedy, ở một ngôi làng hẻo lánh gọi là Tân Lập
gần biên giới Campuchia,
đại diện các nhóm nhà cách mạng miền Nam
đã họp để thành lập một tổ chức mới thay thế Việt Minh,
lật đổ Ngô Đình Diệm và hất cẳng những người ngoại quốc ủng hộ ông.
Ở phía sau, Lê Duẩn và các đồng chí cộng sản của ông ở Hà Nội
đang dàn xếp mọi thứ.
Tổ chức mới được gọi là
Mặt trận Dân tộc Giải phóng, MTDTGP.
Cánh vũ trang của MTDTGP được gọi là
Quân Giải phóng Miền Nam Việt Nam,
nhưng kẻ thù của họ ở Sài Gòn và Washington
thích một thuật ngữ miệt thị hơn.
Trong mắt họ, những nhà cách mạng là những kẻ Việt gian cộng sản,
Việt Cộng.
Hãy để mọi quốc gia biết,
dù họ mong điều tốt hay xấu đến với chúng ta,
NGÀY 20 THÁNG 1 NĂM 1961
chúng ta sẵn sàng trả bất kỳ giá nào, gánh vác bất kỳ gánh nặng nào,
chấp nhận bất kỳ khó khăn nào, hỗ trợ bất kỳ người bạn nào,
chống lại bất kỳ kẻ thù nào, để đảm bảo tự do được thành công và tồn tại.
Với tôi, tôi luôn nghĩ đến sự can đảm
khi tấn công các boong-ke địch hoặc đứng dưới bão đạn.
Nhưng đi bộ ngày này qua ngày khác, từ làng này qua làng khác
và qua những cánh đồng và lên núi,
thức dậy vào buổi sáng và nhìn ra mảnh đất
và nghĩ, "Vài phút nữa mình sẽ đi ra đó
và xác của mình sẽ ở đó à? Liệu mình có bị mất chân ngoài đó không?"
Chỉ cần đi bộ đã cảm thấy vô cùng dũng cảm.
Đôi khi tôi nhìn chân mình khi bước đi và nghĩ, "Làm sao mình làm được?"
Biên dịch: Ngan Tang