Cubango Nehri tarafından beslenen
Okavango Deltası
Botsvana vahşi hayatının göz bebeğidir.
Her tür canlıyla doludur.
Afrika'nın en ölümcül türleri dâhil.
İri ve yüzücü su aygırları bitkileri yararak açarlar.
Diğer canlılar için su altı otoyolları oluştururlar.
Afrika'daki en tehlikeli memelilerden olup son derece bölgecidirler.
Bu değerli Okavango mülkü, bu iri erkeğe ait.
Kocaman bir plaj topuna benzese de oyuna gelir yanı yok.
Sınırı ihlal eden bir erkek.
Ağzını kocaman açarak esnemesi, bölgeyi sahiplendiği mesajını veriyor.
Dövüşmeden olmaz.
Her biri otomobil kadar ağırdır.
Ağızlarında da 50 santimetrelik hançer gibi dişleri vardır.
Mücadele saatler sürer.
Kükremeleri bataklıkta baştan başa yankılanır.
Kavganın galibi bütün dişilerle çiftleşme hakkını kazanır.
Sonunda, daha küçük olan işgalci erkek pes etti.
Şampiyon haremine geri dönüyor.
Ölümcül hasım bir anda sevecen babaya dönüşüyor.
Mevsimsel taşkınlar Okavango'nun otoburları için
ot ve saz ikramı demektir.
En lezzetli bölümleri derin kanallar ve geniş bataklık hendekleri ayırır.
Hayatta kalmak için kısmen suda yaşayabilme becerisi edinmek gerekir.
Bu leçve antilopları için kolaydır. Burada yüzlercesi toplanır.
Uzun ve geniş toynakları, su geçirmez kürkleriyle
bataklığın limitsiz açık büfesini boydan boya gezerler.
Ancak yemek bedava değildir.
Okavango'yu dünyanın en büyük
yaban köpeği popülasyonlarından biriyle paylaşırlar.
Bu boyda bir sürü günde iki kez avlanabilir.
Derin sularda leçve avantajlıdır.
Ama köpeklerin, antiloplarda olmayan bir kozu vardır.
Ekip çalışması.
Bu köpekler hız ve kondisyonlarına bel bağlarlar.
Yüzde 80'lik öldürme oranları ile gezegenin en başarılı yırtıcılarındandır.
Köpekler yayılarak sürüyü tartıyor.
Zayıfları buluyorlar.
Yaban köpekleri gerçek bir aile olarak avı eşit paylaşırlar.
Geç katılanların bile sofrada yeri vardır.
Sürü, bir bütün leçveyi birkaç dakikada yiyebilir.
Annenin elinden gelen uzaktan izlemek, bir gün daha hayatta kalmaktır.
Bazı hayvanlar hayatı kaçarak yaşarken diğerleri yüzmek zorunda kalırlar.
Bu aç avcıdan uzak dururlar.
Kamufle, suda akarcasına ilerleyebilen çevik ve odaklanmış.
Benekli boyunlu su samuru.
Jilet gibi keskin pençeleri ve ezici azı dişleriyle gizli bir katil.
Sevimli ama acımasız.
Balıktan daha fazlasının peşinde.
Kaba çamur ve otlar onun diğer favori avını gizliyor.
Tatlısu yengeci.
Güçlü ön kıskaçları uğraştıracaktır.
Ancak onun bir planı var.
Maharetli elleriyle yengecin kıskaçlarını
kol mesafesinde tutar ve azı dişlerini geçirerek kabukluyu parçalar.
Neredeyse dakika başı bir yengeç avlayabilir.
Başka bir samur da ısırık alınca vahşet dozu ikiye katlanır.
Neticede işgalci rahat bırakınca dişi, avın tadını çıkarıyor.
Su samurları kaygan avları yakalayabilmek için hız ve çevikliklerine güvenir.
Eyer gagalı leylekse sabır, zamanlama
ve güçlü gagasına güvenir.
Okavango 71 balık, 33 iki yaşamlı türüne ev sahipliği yapar
bu da burayı aç leylekler için âdeta açık büfe restoran yapar.
150 santimetreden uzun boylarıyla bu boyalı güzeller
dünyanın en uzun leylekleridir.
Bu onlara derin suyu yarabilmeleri için avantaj sağlar.
Genellikle hissederek avlanırlar.
Aralık duran gagaları hafif bir dokunuşla birden kapanır.
Tatlısu çipurası gibi büyük balıklar için gagası bir zıpkın olur.
Tuttuğunu bırakmaz.
Balıkları her zaman baş tarafından bütün yutar.
Ancak bazen av kolay lokma olmaz
ve geri ısırır.
Mozambik tüküren kobrası kurbağalara karşı leyleğin iştahını paylaşıyor.
Ve kuşun avlanma yerine doğru sinsice ilerliyor.
Parlak renkli kuş asıl rengini şimdi belli ediyor.
O bir yılan avcısı.
Güçlü sitotoksik zehiriyle kobra hafife alınmayacak bir düşman.
Ancak dişleri, leyleğin kalın gagasına işlemiyor.
B planı. İki metre mesafeden yüzde 90 isabetle zehir püskürtebiliyor
ve gaganın saplanmasından çevik kıvrımlarla kaçınabiliyor.
Bugün dişler gagadan kaçabildi.
Zambia'daki Busanga Bataklıkları.
Yağmur mevsiminde bölge tamamen sular altında kalır.
Suların çekilmesini aslanların dönüşü izler.
Bunlar Busanga ovasının bataklık aslanlarıdır.
Ayakların kuru kalması ihtimal dâhilinde değil.
Çünkü avları, Afrika'nın suyu en çok seven antilobu.
Puku ve kara leçve antilopları bataklığın derin yerinde toplanarak
aslanlara karşı güvende kalmaya çalışıyor.
Bataklık yaşamını kabullenen aslanlar, avcılık becerilerini geliştirmiş.
Ancak aslanlar Busanga'daki tek üst düzey yırtıcı türü değildir.
Su içinde Nil timsahları kendi saha avantajlarını kullanır.
Aslan her adımıyla tarih öncesinden kalma yırtıcının sahasına yaklaşır.
En iyi avlanma bölgesine ulaşmak için
aslanlar Busanga bataklığının timsah dolu sularına cesurca dalmalıdır.
Büyük ödül için hayatlarını riske atıyorlar.
Kara leçve için.
Tam manasıyla batağa saplanmış aslan gizlenme yeteneğine güveniyor.
Yaklaşması lazım.
Çok yaklaşmalı.
Uzun otların arasına saklanarak avının kendisine yaklaşmasını sağlıyor.
Aniden yüksek süratle saldırıyor ve oyun bitiyor.
Başarı, karnının doyması demek.
Hem kendisinin hem de üç aç yavrusunun.
Bu sulak dünya onlar için yeni olsa da kısa sürede bataklık avcıları olacaklar.
Mükemmel bir öğretmenleri var.
Aslan yavrularını büyütme görevi çoğunlukla anneye yüklenir.
Ama diğer genç bataklık sakinlerinden bazıları tek başlarınadır.
Yağmur mevsiminin başlaması Afrika'nın ağır sıkletlerinden birine enerji veriyor.
Dev boğa kurbağası.
Sadece 50 milimetre yağmur bile bir hareket silsilesini tetikleyerek
üreme sezonunu
ve savaşı başlatır.
Her biri bir buçuk kilo ağırlığındaki bu sumo güreşçileri
ebatlarını ve gürlemelerini kullanarak karşı cinsi etkiler.
Şarkı yarışmasında en üstün kurbağa seçilemezse
yakın dövüşe geçerler.
Kirli dövüşürler.
Isırıklar, kafa atmalar ve vücut çarpmalar rakibin gözünü korkutur, dişileri etkiler.
Arka ayakları tek sıçramada kurbağayı iki metreye fırlatabilecek kapasitededir.
Tüm gücüyle zıpladığında her rakibin canını yakacaktır.
Alt çenesinde bulunan üç diş benzeri çıkıntıyla canavar gibi ısırabilir.
Şampiyon gücünün yettiği kadar dişiyle çiftleşme hakkına sahip olur.
En çok yavru çıkaracağından emin olacağı şekilde.
Bir başka erkeğin eşini çalmaktan bile çekinmezler.
Çiftleşme dönemi bitti, yumurtalar bırakıldı.
İribaşların dönüşümünü tamamlaması 30 gün sürer.
Genellikle alg yiyerek beslenirler.
Ancak onlar değiştikçe rejimleri de değişir.
İşte burada işler ölümcül olmaya başlar.
Bu çetin rekabet ortamında erişkinliğe ulaşmak için yarışırlarken
ne gerekiyorsa yapmaktan çekinmezler.
Bu iki yaşamlılar güçlerinin yettiği her şeyi yer.
Sinekten küçük bir tavuğa kadar.
Bu dünya kurbağalar sofrasıdır.
Ancak yamyamlık, karşı karşıya oldukları tehlikelerden sadece biridir.
Boğa kurbağasının avcıdan ava dönüşmesi kırpılmayan bir gözün parlaması
ya da bir dilin sallanması kadar kısa sürer.
Afrika bataklıklarında her köşede sinsi suikastçılar saklıdır.
Çok büyümüş otlaklara güven olmaz.
Bu dişi ağaç yılanı kolay yemek bulmak için yere iniyor.
Canı genç boğa kurbağası çekmiş.
Hassas gözleri en küçük hareketleri bile kaçırmaz.
Su sınırına geldiğinde ortamda çok iyi kamufle olur.
Bir yandan da erişkin dev boğa kurbağasına karşı tetiktedir.
Külahları değişerek büyük kurbağanın onu yemesi işten bile değildir.
Ama bugün değil.
Dişleri küçüktür ve çenesinin arka tarafında konumlanmıştır.
Kaba kuvvetin eksikliğini zehir kullanarak kapatır.
Zehir tesir ederken bir yandan avını çiğner.
Hemotoksik zehir alyuvarları parçalayarak kurbanın iç kanamadan ölmesini sağlar.
Her bir damlası ile Afrika'nın en tesirli yılan zehri budur.
Bu boyda bir yemek, yılanı bir hafta tok tutar.
Her yılan gibi o da iyi bir yüzücüdür ancak en iyi yüzücü o değildir.
Bu unvan bir başka katil sürüngene ait.
Su yollarından oluşan muazzam ağı Nil timsahını çok sever.
Hiç yorulmadan kanallarda kurban arar
veya su yüzeyinde hareketsizce yatarak
yemeğinin kendisini servis etmesini bekler.
Yaban köpekleri ava dönünce antiloplar panikleyerek kaçıyor.
Sürü bütün kaçış yollarını tuttu.
Ceylanın tek bir seçeneği kaldı.
Neredeyse mutlak ölümle karşı karşıya olan
genç ceylan ümitsiz bir seçim yaptı.
Timsah korkusu neredeyse bütün yırtıcıları durdurur,
özellikle de bataklığın derin yerinde.
Sürü geri çekilerek ceylandan hareket bekliyor.
Ceylan ölümcül bir ikilemde kalıyor
ya keskin dişlerle dolu sahile göğüs gerecek
ya da timsahlı sularda yüzerek hayatta kalmaya çalışacak.
Köpeklerden kaçabilmek için ceylanın diğer kıyıya yüzmesi gerek.
Bir de aynı anda hızla yaklaşan Afrika'nın en tehlikeli
su yırtıcısından kaçması gerek.
Hayvan krallığının en güçlü çenelerine karşı savaşta
sadece bir ısırık yeterli.
Sürü bu yemeğin peşine düşmeye yeltenmiyor bile.
Suya ayak dahi basmıyorlar.
Zambiya'nın Liuwa otlağında bu üç kardeş çita
batak çayırda koşmak zorunda.
Koşmak onların uzmanlığı.
Ortak çalışmaları onları daha da ölümcül yapıyor.
Buzağılarını yürüten bir öküz başlı antilop sürüsü görüyorlar.
Daha sürü, çitaların orada olduğunu fark edemeden
buzağıyı yakalayıp öldürüyorlar.
Ama iş su içmeye gelince,
çitanın ihtiyacı kamuflaj değil uyanık olmaktır.
Susuzluklarını gidermek, timsahlı kıyıyla yüzleşmek demektir.
Çita keskin gözlere sahiptir
ama timsah da bir kamuflaj ustasıdır.
Saldıracağı anı bir denizaltı gibi sessizce bekler.
Yapacak hiçbir şey yoktur.
Ortakları en küçük bir hareket görmek için bakınıyor.
Ama kardeşleri gitti.
Okavango Deltası'nda mevsim yaz.
Ve anne düğmeli yaban domuzu sıcağı hissediyor.
Timsahların kendisine ulaşamayacağı sığ bir yer seçiyor.
Ancak onu takip eden başkası da var.
Havuz keyfi her an kan gölüne dönebilir.
Yaban domuzlarının keyfi yerinde.
Yaklaşmakta olan tehlikeden habersizler.
Dişi aslan nadiren yalnız avlanır.
Yanında destek de getirmiş.
Uzun çalılardan istifadeyle son saniyeye kadar
kendilerini hiç göstermeden
domuzların etrafını sarıyorlar.
Tüm zorluklara rağmen domuz, aslanlardan çevik manevralarla kaçabilmeli.
Düğmeli yaban domuzu göründüğünden hızlıdır.
Saatte 50 kilometre hıza çıkarak aslanları toz içinde bırakır.
Yerleri belli olan aslanlar, kanallar arasında fırsat aramaya devam ediyor.
Fil gibi büyük, su seven canlılar
beslenme alanlarını ayıran kanallardan kolayca geçiyor.
Çita kardeşler daha temkinli.
Bir kardeşlerini timsaha kaptırmak kolay unutulacak şey değil.
Başka seçenekleri yok, avlanmak için
gözlerini karartmak zorundalar.
Düğmeli yaban domuzu aslan sürüsüne fark atmış olabilir.
Ama çita yeryüzündeki en hızlı koşan canlıdır.
Durur hâlden saatte 110 kilometre hıza üç adımda çıkabilir.
Yüksek hızda yön değiştirmek için yarış motosikletlerinden bile fazla
50 derecelik açıyla döneceği yöne yatabilir.
Yaban domuzları silahlıdır.
Alt azı dişleri hançer gibi keskindir ve çitayı öldürebilir.
Ama son anda çita kardeşlerin ortak oyunu üstün geliyor.
Kurak mevsim çitalara koşabilecekleri geniş arazi
ve geniş zaman sağlıyor.
Mevsimlere bağlı olarak bataklıklar sürekli değişir.
Angola tepelerinden nem yüküyle gelen bulutlar
Okavango longozuna nemli ihtişamını geri veriyor.
Güney Afrika'nın St. Lucia Halici'nde, bu yeşil ağaç mambası
avlanma tekniğini su baskınına uydurmak zorunda.
Sadece Güney Afrika'nın yeşil sahil şeridinde yaşayabilen bu hayvan
longoz alanında avlanmayı tercih ediyor.
Bu yılan, kara mambanın parlak renkli kuzenidir
ve zümrüt yeşili rengi tehlike mesajını haykırır.
Kafasının şekli bile tabuta benzer.
Bu harika yüzücü bütün bataklık kenarlarını hızla gezerek av arar.
Baştan çıkarıcı bir kokuya kilitlendi. Av başlıyor.
Yeşil ağaç mambasına bir bakış bile tehlike alarmı için yeterliyken
çoğu zaman avı, onun gelişini göremez.
Zehri sinirleri, kasları ve kalbi etkileyerek solunumu felç eder
ve çabuk ölümü garantiler.
Vücudu boyunca uzanan güçlü kasları ve
pulları altındaki yumuşak deri yardımıyla fareyi kafasından başlayarak bütün yutar.
Botsvana'nın Linyanti bataklıklarında yağmur mevsiminde
çayırlar bataklığa dönüşür.
Sırtlan da bunu attığı her adımla yaşıyor.
Üst seviye etoburlardan oldukları için en iyi beslenme alanlarını sahiplenmişler.
Bataklık, yağmurlu günde et saklamak için uygun ortam sunuyor.
Sıklıkla adları anılırken leşçi, hırsız dense de onlar müthiş avcılardır.
Avlanırken klanı baskın dişi yönetiyor.
Uzun soluklu oyunların uzmanı sırtlanlar, yorulmaksızın kilometrelerce koşabilir.
Kondisyonlarının kıyaslanabileceği tek tür yaban köpekleridir.
Bu kudu sürüsünün büyük bir derdi var,
iki farklı yırtıcının hedefindeler.
Kilometrelerce süren kovalamaca ardından yorgun kudu
daha fazla kaçamıyor.
Sırtlanlar ve yaban köpekleri arasında hiçbir dostluk olmamasına rağmen
söz konusu et olunca alışılmadık bir ittifak kuruluyor.
Yaban köpekleri ve sırtlanların aksine leoparlar yalnız avlanır.
Anne iki yavrusunu saklayarak av peşine düşüyor.
Avını pusuya düşürmek için sessizliğine ve kamuflaj yeteneklerine güveniyor.
Ama Liuwa'nın dümdüz çayırında saklanabileceği hiç yer yok.
Kayıp bir öküz başlı antilop buzağısı günün fırsatı oluyor.
Peki bu yerini değiştirdiğine değecek mi?
Bu dişi leoparın açık, su basmış çayırda
kendini evinde hissetmediği aşikâr.
Ancak sürüsünden ayrı düşmüş bu buzağı reddedilemeyecek bir teklif.
Hele ki besleyecek iki yavrusu varken.
Saldırmadan önce yaklaşabildiği kadar yakına gelmeli.
Saklanabileceği bir ağaç yokken bu dile kolay.
Her adımını dikkatle atarken arka pençelerini
öndekinin bıraktığı ize basıyor.
Buzağı aç ve çelimsiz.
Her sene su basan Liuwa'nın longoz çayırları
göç eden on binlerce öküz başlı antilobu kendine çeker.
Susamış sürüler için göletler hayat kaynağıdır.
Ancak yaban köpekleri hemen enselerindedir.
Lider erkek ve dişi, sürüyü av için uygun stratejiye göre sıralıyor,
yavrularıysa uzak mesafede güvende bekliyor.
Aralarından güçsüz olanları ayırmak üzere sürüye saldırıyorlar.
Fatura, çamura saplanan yeni doğmuş bir buzağıya kesiliyor.
Yavrular da ziyafete katılıyor.
Bu küçük av, defteri kapamak için yeterli değil.
Sürünün şansına buzağının annesi kaçmayı reddediyor.
Annelik içgüdüsü onu açlıktan gözü dönmüş sürünün
hedef tahtasına koyuyor.
Yaban köpekleri Afrika'nın en etkili avcılarından olabilirler
ancak yetişkin öküz başlı antilop kolay lokma değildir.
Sivri boynuzlar tehlikeli olabilir.
Sürü, küçük ısırıklar alarak çevresini sarıyor.
Tecrübesiz bir sürü üyesi kayınca yaralanıyor.
Bataklık zeminin yumuşaklığı sayesinde ciddi yara almadan kurtuluyor.
Sadece altı aylık yavrular güvenli mesafeden izleyerek öğreniyor.
Gerçek yaban köpeği geleneklerinde aile en önde gelir.
Aslan payını yavrular alırken kimse sofradan aç kalkmaz.
Bu ölümcül bataklıklarda hiç bitmeyen hayat döngüsünde
hayatta kalmak hassas hesaba bağlıdır.
Her canlı geliştirdiği yetenek, azim ve dayanıklılık kapasitesini
nesilden nesle aktararak üstte kalmak zorundadır.
Alt yazı çevirisi: Can Akbulut