Burzliwy kraniec Afryki,
gdzie potężny Atlantyk uwalnia swoją wściekłość na skalistym brzegu.
I stanowi scenerię wielkiego przedstawienia.
Foki przylądkowe nazywają to miejsce swoim domem.
Chronione przed żywiołami przez grubą sierść,
przybyły na polowanie.
Pod wodą są pełnymi gracji akrobatami.
Prąd Benguelski niesie ze sobą jeden z największych bankietów na świecie.
Maleńkie rybki pływają szybko, a foki dotrzymują im kroku.
Ich czułe wąsy wykrywają wibracje pochodzące od skrzeli.
Na otwartym oceanie płyną z prędkością 30 km/h.
Ta mała grupa myśliwych pokonuje dziennie 200 kilometrów
w poszukiwaniu pożywienia.
Potem wracają do domu, by nakarmić swoje młode na Wyspie Fok w RPA.
Ale najpierw muszą zmierzyć się z najgroźniejszym mieszkańcem Afryki.
Żarłacz biały, mierząca sześć metrów i ważąca kilka ton biała śmierć.
Nie jest sama.
Głęboki kanał otaczający Wyspę Fok
patroluje jedna z największych populacji żarłaczy białych na Ziemi.
Jak na starożytne stworzenie jest zaskakująco wyrafinowana.
Czujniki na pysku wykrywają impulsy elektryczne ruchu mięśni.
Specjalistyczne naczynia krwionośne utrzymują wyższą temperaturę ciała
podczas polowań w zimnych wodach.
Foki mają świetny wzrok i niesamowitą wytrzymałość.
Ale żarłacz biały ma zabójczą strategię.
Nurkuje głębiej, ukrywając się dzięki swojemu zabarwieniu.
Przy 40 km/h, jej 300 ostrych zębów oznacza koniec gry.
Jedno miejsce oferuje schronienie przed rekinami...
Las wodorostów.
Żarłacze białe unikają kołyszących się liści...
które stanowią spokojną oazę dla fok.
I bufor chroniący przed uderzeniami fal.
Tutaj dorosłe osobniki doskonalą swoje umiejętności pływackie
i szukają ofiar ukrytych w wodorostach.
Ale nie mogą tu zostać wiecznie.
Żarłacze mają nie tylko siłę,
ale i ogromny mózg, który koordynuje ich wyostrzone zmysły.
Foki są sprytne, a rekiny muszą je przechytrzyć.
W sezonie rozrodczym
Afryka Południowa staje się stolicą żarłaczy białych.
Choć mają reputację samotników,
te drapieżniki polują wspólnie.
Podczas gdy większość fok chowa się w lesie wodorostów,
jedna z nich opuściła na chwilę gardę.
Jeden drapieżnik rozprasza grupę, a drugi szuka zdobyczy.
Na zachodnich wybrzeżach mieszka grupa głuptaków przylądkowych.
Te wielkie ptaki rozmnażają się na wyspach u wybrzeży Namibii i RPA.
Co rok dziesiątki tysięcy głuptaków zostawia swoje gniazda na południu
i leci ponad 1000 kilometrów na północny wschód.
Każdej zimy strumień zimnej wody z Oceanu Południowego
przemieszcza się w kierunku Mozambiku.
A wraz z nim jedna z największych migracji na Ziemi...
migracja sardynek.
Miliony małych rybek sprawia, że wody stają się ciemne,
gdy płyną wzdłuż cieplejszego prądu.
Potężny prąd afrykański ściąga chłodniejszą wodę wzdłuż wybrzeża,
porywając ze sobą sardynki, które kochają zimną wodę.
Używają swojego dobrego wzroku, by znaleźć plankton do jedzenia.
Głuptaki są już w drodze, ale mają towarzystwo.
Za sardynkami podąża o wiele bardziej zabójcza armia.
Grupa delfinów pospolitych zbliża się szybko.
Przecinają wodę z prędkością 30 km/h
w zwartej formacji.
Odnalezienie migracji sardynek na rozległym oceanie jest trudne.
Ale delfiny mają niesamowite narzędzie...
echolokację.
Wysoki dźwięk odbija się od przedmiotów i wraca do delfinów,
ujawniając lokalizację, rozmiar i kształt obiektu.
Dziś brzmi to jak uczta.
Inne rodziny delfinów dołączają do walki...
tworząc stado liczące tysiące osobników.
Otaczają ławicę i zaganiają ofiary w kulę.
Delfiny przepływają na zmianę
i pożerają pojedyncze ryby.
Tworzą bąbelki, które kierują sardynki ku powierzchni.
Gdzie następuje niespodziewany atak powietrzny.
Morze wrze od uderzeń płetw i ryb.
Głuptaki przylądkowe przybywają w samą porę...
i rzucają się w wir roboty.
Niczym metrowe pociski,
uderzają z prędkością do 100 km/h i zanurzają się na prawie 20 metrów.
Poduszki powietrzne wokół czaszek pomagają zamortyzować wstrząsy.
Pod wodą, skrzydła i błony pławne pozwalają ścigać pędzące ryby.
Mogą nurkować nawet przez minutę.
Delfiny łapią ryby w pułapkę przy powierzchni,
a bombardowanie trwa ze wszystkich stron.
Godziny nieustannego ataku dziesiątkują kulę.
Podczas gdy delfiny kontynuują pogoń za ławicami,
głuptaki wracają do swoich gniazd, by nakarmić pisklęta.
Dla wielu młodych głuptaków jest to pierwsza migracja sardynek.
Dla innych jest ona ostatnią.
W szale żerowania, głuptaki ryzykują złamaniem karku,
jeśli uderzą w wodę pod niewłaściwym kątem.
Po ataku, kuszący zapach krwi
i oleju rybnego unosi się w wodzie.
Dla rekinów jest to wezwanie na obiad.
Rekiny, najstarsze drapieżniki morskie,
od milionów lat przemierzają wszystkie oceany na Ziemi.
Poza rozwiniętym wzrokiem i węchem,
wyrafinowane zmysły i zdolność do wykrywania prądów elektrycznych
czynią z rekinów stałe zagrożenie.
Żarłacze tygrysie, które mogą ważyć nawet tonę,
są jednymi z największych drapieżników oceanu.
Nie są wybredne.
Wszystko, żywe lub martwe, będzie dobrą kolacją.
Rekiny tygrysie mają niezwykle silne, miażdżące kości szczęki.
Szybko pochłaniają martwe i ranne głuptaki,
po czym ponownie podążają za sardynkami.
Żarłacze ciemnoskóre, które zwykle grasują na dnie oceanu,
również korzystają na migracji sardynek.
Ci dobrze wykwalifikowani zabójcy
gryzą najsilniej spośród wszystkich rekinów.
Armia żarłaczy ciemnoskórych znów zaczyna zaganiać ławicę.
Potrafią pożreć jedną dziesiątą masy swojego ciała na raz.
Jeden po drugim uderzają w wirującą kulę jak w piniatę,
połykając sardynki z szeroko rozwartymi szczękami.
Po przepłynięciu sardynek powraca spokój.
Na pierwszy rzut oka rafy wydają się ciche i spokojne.
Ale na tej koralowej arenie toczy się walka o przetrwanie,
a żarłacze osiągają szczyt swoich możliwości.
Kiedy ci zabójcy nurkują w afrykańskich wodach,
na tętniącej życiem rafie rozpoczynają się igrzyska śmierci.
W grupie czają się na ofiary ukryte wśród koralowców.
Atakują agresywnie, gwałtownie i szybko.
Graniki większość czasu spędzają poza swoją norą,
gotowe do ucieczki w razie niebezpieczeństwa.
Ale nie da się uciec przed czujnikami rekinów.
Kiedy podawany jest posiłek, gladiatorzy walczą ze sobą.
Rafy zajmują niecały jeden procent dna oceanu,
ale mieszka w nich ponad 25% stworzeń morskich.
Rywalizacja o jedzenie i terytorium jest zażarta.
I doprowadziła do dziwacznych adaptacji.
Ten dziwnie wyglądający osobnik jest mistrzem zasadzek.
Ryba krokodyl.
Czai się w piasku i pyle.
Jej cętkowane ubarwienie imituje dno morskie,
czyniąc ją praktycznie niewidoczną dla ofiary.
Ale czasem myśliwy staje się zwierzyną.
Inny zmieniający kolor drapieżnik o niezwykłym wzroku
doskonale widzi kamuflaż ryby krokodyla.
Mątwa.
Mając ponad 20 milionów komórek pigmentowych,
mogą wtopić się w każde tło.
Ale to nie wszystko.
Ich jama brzuszna pozwala im pływać z prędkością błyskawicy.
To najinteligentniejsze stworzenia oceanu.
Ich taktyka polega na ukrywaniu się i zastawianiu zasadzki na ofiarę.
Gwałtownie zmieniają kolor, żeby oczarować ofiarę.
Ale czy zmiana koloru zadziała na kogoś z tą samą taktyką?
Ryba krokodyl, jak wiele innych, nie spodziewa się jej.
Mątwa to nie jedyny skrytobójca w morzu.
W ciepłych wodach Mozambiku, rafy koralowe są niebezpieczne.
Są domeną zimnego jak kamień zabójcy.
Poza peleryną-niewidką,
szkaradnica wydziela silne neurotoksyny
z podstawy kręgosłupa grzbietowego.
To najniebezpieczniejsza ryba świata,
która może zabić człowieka w niecałą godzinę.
Wygląda jak kamień, nie jest dobrym pływakiem.
Nie musi nim być.
Może zostać w miejscu godzinami, czekając aż nadarzy się okazja.
Gdy ofiara znajdzie się w niewielkiej odległości,
rozwiera szczęki, żeby ją zassać.
Szkaradnica dzieli rafę z równie niebezpiecznym krewnym...
skorpeną.
Tak jak szkaradnica znika wśród koralowców.
W przeciwieństwie do kuzynki, która pozostaje w bezruchu,
skorpena zbliża się do ofiary.
Używa pokryw skrzelowych do zamknięcia pyska.
Otwarcie go powoduje potężne ssanie, które oznacza śmierć dla ofiary.
Podczas gdy skorpena może pochwalić się jadem i kamuflażem,
ośmiornica przebija ją kamuflażem, jadem, napędem odrzutowym,
ośmioma lepkimi mackami
i chętką na skorpeny.
Zmieniające się kolory ośmiornicy pomagają jej śledzić ofiarę.
Jej doskonały wzrok dostrzega skorpeny
pomimo ich własnego kamuflażu.
Nawet z daleka.
Polowanie rozpoczęte.
Napęd odrzutowy ośmiornicy daje jej przewagę.
Ale skorpena ma szczęście.
Tymczasowo unika śmierci, wślizgując się do ciasnej dziury.
Niezrażona, głodna ośmiornica szybko dostrzega następną ofiarę...
szkaradnicę.
Jej kamuflaż nikogo nie oszuka, zwłaszcza ośmiornicy.
Ale trzeba wziąć pod uwagę jej jad.
Szybko łapie szkaradnicę, omijając trujące płetwy
i wytwarza własną toksynę paraliżującą.
Wycofuje się do kryjówki, by cieszyć się ucztą.
Na rafach w Afryce zawsze pływają większe ryby.
Porzucenie czujności może być ostatnią rzeczą, jaką zrobisz.
Rekin wąsaty jest na polowaniu.
To powolny mieszkaniec dna,
ale to część jego wyjątkowej strategii łowieckiej.
Zazwyczaj jest nocnym łowcą,
ale z jaskini wyciąga go obietnica ośmiornicy.
Drapieżnik kontra drapieżnik.
Dzięki bardzo czułym, podobnym do wąsów kolcom,
żaden zakamarek nie jest poza jego zasięgiem.
Ośmiornica ucieka do jamy.
Ale nie jest wystarczająco szybka.
Wąska paszcze rekina wysysa ośmiornicę z jej kryjówki.
Jadowity dziób ośmiornicy
nie może się równać ze śmiertelnym uściskiem rekina.
Na południowo-wschodnim wybrzeżu...
ocean uderza o skalistą, poszarpaną linię brzegową.
Morze i ląd toczą tytaniczną wojnę z każdą uderzającą falą.
A jednak kwitną tu zawiłe i delikatne relacje.
Omułki brunatne filtrują organizmy przynoszone przez przypływ.
Ich silny klej przytwierdza je do skał,
skąd ostrygojad próbuje je oderwać.
Gdy wpadną do wody, pojawiają się langusty.
Swoimi silnymi żuchwami łamią je jak orzeszki.
Rosnące młode zjadają dziennie cztery procent swojej wagi ciała.
W ciągu 20 lat życia mogą nigdy nie przestać rosnąć.
Gdy brakuje jedzenia, homary stają się agresywne.
W przeciwieństwie do zimnowodnych krewnych,
ciepłowodne langusty nie mają dużych szczypiec.
Zamiast tego maszerują do walki, wymachując przednimi rogami.
Jeśli groźby nie działają, zaczynają walczyć.
Ostatecznie najsilniejszy homar rości sobie prawo do omułka.
Jego potężny aparat gębowy przerywa trzymające małża
i kruszy cienką skorupę.
Swój wystawny posiłek pożera w samotności.
Na brzegu konkurencja jest równie silna.
Czerwony przypływ dostarcza mewom serki langust.
Walka zaczyna się, gdy przybywa więcej ptaków.
Mewy południowe walczą o langusty,
kraby i wszystko inne, co wypłynęło podczas przypływu.
Śmiercionośny przypływ występuje, gdy silne wiatry wzburzają wody,
unosząc algi z głębin oceanu.
W cieplejszej wodzie algi zakwitają,
wysysając tlen z wody i dusząc stworzenia morskie.
Padlinożerne mewy są w siódmym niebie.
Dzięki bystrym oczom i ostrym dziobie,
szybko dostrzegają ofiarę i chciwie ją otwierają.
Bez mew wyrzucone na brzeg langusty gniłyby w afrykańskim słońcu.
Można powiedzieć, że mewy czyszczą plażę.
Podczas gdy krzyki mew wypełniają powietrze,
wokół Aliwal czai się myśliwy cichy jak śmierć.
Jak na rekina jest bardzo powolny,
ale mierzy trzy metry i waży 160 kilogramów.
To tawrosz piaskowy.
Jego zęby są przystosowane do chwytania, a nie rozrywania.
Często połyka jedzenie w całości.
Jest tak niebezpieczny, na jakiego wygląda.
Tajemniczy, nieprzewidywalny i agresywny.
Jego długi, muskularny ogon napędza go z potężną siłą.
Tawrosze spędzają dnie na czekaniu,
kręcąc się wokół raf i wraków statków.
Większość rekinów musi się ruszać, by oddychać.
Tawrosz to jedyny rekin, który połyka powietrze.
Pompowanie wody przez skrzela daje im zabójczą przewagę.
Skradanie się.
Gromadzą się na północnym szlaku migracyjnym.
Zatrzymują się na odpoczynek wokół Aliwal,
gdzie jaskinie dają schronienie...
i mnóstwo zwierzyny.
Małe ławice pływają blisko rekinów dla ochrony.
Te rekiny wykorzystują zaskoczenie, by złapać ofiarę.
Szybkim machnięciem głowy w bok, pochłaniają posiłek jednym łykiem.
Niczym tętniące życiem miasta,
rafy koralowe Afryki ukazują świat pełen cudów.
W wielobarwnych formacjach, wąwozach i jaskiniach
żyją tysiące gatunków ryb.
Gdy opływowy drapieżnik przemyka w poszukiwaniu posiłku,
to jest nim murena.
Prześlizgując się przez rafę,
murena wślizguje się głęboko do szczelin, szukając ryb.
Jej ostre, postrzępione, zakrzywione zęby
i dwie szczęki nie dają możliwości ucieczki.
Ale jest tu więcej drapieżników niż mureny.
Żarłacze białopłetwe i żarłacze szare polują na mureny.
Podczas gdy żarłacze białopłetwe patrolują dno oceanu,
żarłacze szare pływają nad rafami.
Murena nie ma gdzie się ukryć.
Co jest gorszego od bycia ściganym przez głodnego rekina?
Bycie ściganym przez całe stado.
Gang żarłaczy białopłetwych zdobywa nagrodę.
Żarłacze szare mogę ich tylko obserwować z daleka.
Tym razem muszą wystarczyć im resztki.
Gdy słońce zachodzi, ocean staje się niespokojny.
Po migracji, kotiki karłowate wracają do zimniejszych wód.
Oni jednak mają zamiar przystąpić do ostatniego polowania.
Dzięki jednemu z najszybszych drapieżników w oceanie.
Marlin pasiasty może być zabójczy jak rekin.
Waży ponad 200 kg i osiąga prędkość 110 km/h.
Uzbrojony po zęby, używa dziobu, by przeciąć ławice ryb,
po czym powraca, by zjadać zranione i ogłuszone ofiary.
Do polowania dołącza inny śmiercionośny zabójca.
Ze spektakularną płetwą grzbietową o długości niemal trzech metrów,
żaglica to szybszy kuzyn marlina, najszybsza ryba w morzu.
Nie ma nic przeciwko współpracy, by zapewnić sobie posiłek.
Podczas żerowania ryzyko obrażeń jest zawsze wysokie.
Zwłaszcza, gdy zaangażowanych jest wielu drapieżników.
Foki starają się trzymać z dala od dzioba marlina.
Polowanie kończy się tak szybko, jak się zaczęło.
Dziś, gdy księżyc w pełni oświetla morze,
na scenę wkraczają nocni łowcy, żarłacze srebrnopłetwe.
Duże, dominujące i łatwo wpadające w gniew.
Żarłacz srebrnopłetwy jest tak brutalny,
że zaatakowałby innego żarłacza, nawet większego od siebie.
To groźny drapieżnik o doskonałym słuchu i węchu.
Mają wyjątkowo duże oczy, które przebijają ciemne, mętne wody.
Jego długi, szeroki pysk skrywa dziesiątki rzędów
śmiertelnych zębów, których używa do przepiłowywania ofiar.
Jego skóra jest jak zbroja,
z ostrymi, przypominającymi zęby wgłębieniami zamiast łusek.
Wykonuje niespodziewane ruchy, by zdezorientować ofiarę.
Wyczuwając wibracje w wodzie, zauważy każdą ofiarę i zagrożenie.
Ławica ryb tworzy kulę w kształcie pączka,
z pierścieniami czystej wody, starając się ominąć napastników.
Ale żarłaczy srebrnopłetwych nie da się zatrzymać.
Na dnie oceanu czyhający drapieżnik, blisko spokrewniony z rekinem,
zdaje się lecieć przez wodę.
Płaszczka używa elektroreceptorów, a nie oczu do szukania pożywienia.
Jej ząbkowany ogon jest jadowitą bronią przeciwko drapieżnikom.
I oto nadchodzi jeden z nich.
Siedmioszpar plamisty powoli patroluje dno.
Płaszczka chowa się na dnie oceanu,
ale rekin nie daje się nabrać.
Jest zaskakująco zwinny, gdy ślizga się po szczelinach.
Gdy wyczuje cel, porusza się błyskawicznie.
Udaremnia plan płaszczki.
Płynie, by ratować życie.
Ale jest zbyt wolna.
Afrykańskie oceany są olbrzymie i zdradliwe.
Choć tętnią życiem, są niczym kociołek śmierci,
gdzie myśliwi i ofiary ścierają się ze sobą od tysięcy lat.
Rozlew krwi wprowadza równowagę do pradawnego ekosystemu,
w którym, mimo jego wielkości, nie ma się gdzie ukryć.
Tekst polski: Weronika Brzoska