Afrika vahşi yaşamı tehlikelerle doludur.
Burası devlerin memleketi
ve bu kıtadaki küçük canlıların işleri zor.
Yetenek, özel silahlar ve azim gerektiren bu yer
zayıf halkalar için hiç uygun değil.
Bunlar Afrika'nın en ölümcül türleri.
Burada her gün hayatta kalma mücadelesi verilir.
Bu vahşi yalnız savaşçının da üstesinden geldiği bir zorluk.
Bal porsuğu, dünyanın en korkusuz hayvanı olarak bilinir.
12 kiloluk kısa fünyeli bir dinamit gibidir.
Afrika'nın en öfkeli canlısının şu anki derdi çalıların arasındaki tehditler değil
atıştırmalık bir şeyler bulmak.
Hassas burnu onu doğru yere yönlendiriyor.
Dünyanın en iyi kazıcılarından biri olan bal porsuğu
dört santimetrelik pençeleriyle en sevdiği yemeklerden birini hızlıca çıkarıyor.
Kemirgeni.
Karnı tok bal porsukları bile sürekli yiyecek arayışındadır.
Çoğu zaman tünel ağı sayesinde güvende olan ıslıklı sıçan
bu kez kendini hedefte buluyor.
Pençeleriyle sıçanı çukurda sıkıştırırken
arka patileriyle bir giriş daha kazıyor.
Islıklı sıçan oyunun sonuna geldi.
Bal porsuğu burada rahat hissediyor.
Öfkesi boyundan büyük bir yaratık olan bal porsuğu
besin zincirinin en tepesinde olduğunu düşünüyor.
Dolayısıyla potansiyel tehditleri pek umursamıyor.
Etrafta çok tehdit var.
Bir yaban köpeği sürüsü, Afrika'nın en etkili yırtıcılarıdır.
Saldırdıklarında yüzde 80 öldürme oranıyla doğal birer katiller.
Ve bire karşı dört olarak sayıca üstünler.
Ama kafası bozuk porsuk kavgayı kabul ediyor.
Aslanları ürkütüp leşten kaçıran, kara mambayla güreşen bir hayvan için
bu gündelik uğraşı.
Bu sürüye kimin üstün olduğunu gösteriyor.
Yalnız bal porsuğunun cesur tavrı kürkünü kurtarırken
diğer daha az saldırgan canlılar arkadaşlarından biraz yardım alıyor.
Mirketler küçük olabilir ancak gerektiğinde öldürücüdürler.
Kalahari Çölü'nün maskotlarıdırlar.
Bu unvanı sadece çizgi film karakteri gibi şirin göründükleri için değil
burada hayatta kalmak için ellerinden geleni de yaptıkları için almışlar.
Gündüz ekip dağılarak av arar.
Metabolizmaları öyle hızlıdır ki
gece boyunca vücut ağırlıklarının yüzde onunu kaybedebilirler.
Bunu hızla telafi etmeleri lazım.
Onları üstün koku duyuları yönlendirirken
İki santimetrelik minik pençeleri ne bulurlarsa yerden kazıp çıkarıyor.
Çoğunlukla kurtçuklar, böcekler ve diğer omurgasızların peşindeler.
Bir mirket çölde tek başına ağırlığının 50 katı kum kazıp çıkarabilir
ve yarım günde 400 çukur kazabilir.
Mirket ekibi yeri mayın temizleme ekibi gibi ararken
bekçiler tehlike sinyallerini arar.
Beş kilometreye kadar görebilirler hatta doğrudan güneşe bakabilirler.
Bu iyi bir özellik çünkü yırtıcılar her yönden gelebilir.
Özellikle tepeden.
Bekçiler alarm veriyor, ekip koşarak saklanıyor.
Bir dövüş kartalı.
Ekip sürekli uyanık kalarak bir gün daha hayatta kalıyor.
Tehlike geçip emniyet sesleri duyuluyor.
Vücutlarında yağ deposu olmayan mirketler sürekli yeni besin arar.
Ancak tehlike her köşede saklanmaktadır. Yiyecekleri bile saldırıya geçebilir.
Akrepler dövüş için hazırlardır.
Sert dış kabuk, keskin kıskaçlar ve zehirli iğneleriyle bile
aç bir mirketi korkutamıyorlar.
Zehir için endişeye gerek yok. Mirketlerin kısmen bağışıklığı vardır.
Ne yazık ki her zehir türüne karşı değil.
Yeri altüst etme partisi sürerken,
çoğu mirket kafasını kuma gömmüş durumda.
Cape kobra fırsat kokusu alıyor.
Bir ısırık bile mirket için ölüm demek.
Son anda nöbetçi tehlikeyi fark ediyor.
Yalnız bir mirketin yılana karşı pek şansı olmaz.
Ama mirketler de asla yalnız kalmaz.
Kobranın etrafını bir anda on tane iğne gibi keskin dişli ağız sarıyor.
Yılanın şimşek gibi saldırısından kaçabilecek kadar hızlılar.
Dengeler değişiyor.
İmkân olursa yılanı öldürüp yiyebilirler.
Canlı kaçabildiği için şanslı.
Bu çok tehlikeli çevrede,
mirketlerin çöl evlerinde hüküm sürme sırrı iş birliği.
Birlikte, bu küçük canlılar
çölün karşılarına çıkardığı her zorluğu aşabiliyor.
Mirketler ekip çalışması ve göz korkutma taktikleri kullanırken
diğer canlılar daha ustaca taktikler kullanıyor.
Afrika'nın en güneyindeki Bushveld, atletik ve gizli bir suikastçının evidir.
Leoparlar sinsi gece katilleri olarak bilinirken
karanlığı daha da anlaşılması güç bir akrabalarıyla paylaşırlar.
Afrika yaban kedisi.
Evcil kedilerin orijinal atasının bu tür olduğu düşünülüyor.
Modern akrabaları şımarık hayatlar sürerken
o vahşi yöntemlere sıkıca bağlı.
Yemeği kâsede verilmiyor ve mama seçmeden ne bulsa yiyor
termitleri bile.
Onları havada yakalayabilecek kadar hızlı.
Akşam yemeğine odaklanmışken en önemli kuralı unutuyor
daimi farkındalık.
Şehir dolandırıcısı kuzenlerinin aksine burada en büyük kedi kendisi değil.
Aslan.
Aslanlar bir başka kedigili tereddütsüz öldürebilir.
Afrika yaban kedisi için tek seçenek yollarından çekilmek.
Küçük boyu, hızı ve çevikliği onu dikkat çekmekten kurtarıyor.
Aslanlar akşam yemekleriyle meşgulken o da kendi ana yemeğini bulmalı.
Kemirgen.
Avlanmasını çoğunlukla geceleri yapsa da
istisnalar olabilir.
Yağmur mevsiminin gelmesiyle bütün hareketlilik göletlerde toplanmış.
Ama sıska bir kurbağa suya girmesi için yeterli değil.
Şişman, lezzetli bir bıldırcın çok daha cazip.
Uçmak için nazlanan bu hayvan dikkat çekmemek ister.
Yakına inmesi bir hataydı.
Afrika'nın Bushveld bölgesinde yaz mevsiminin başlangıcı
yüzey şekillerinin yeniden tanzimi demektir.
Yağmuru emmiş alüvyonlar nehirlere karışırken,
yer yüzü bir kez daha parlak yeşille kaplanıyor.
Sıcak bastırınca Afrika'nın ağır sıkletleri gölgede dinleniyor.
Ama daha küçük canlılar için bu bütün sistemlerinin faal olması demek.
Küçük göletler yüzlerce minik balığı hapseder.
Nitelikli balıkçılar için bu kolay av büfesidir.
Tehlike tepeden füze gibi yağabilir.
Alaca yalıçapkınları havada sabit durabilen en büyük kuş türüdür.
Başlarını sabitleyerek su içindeki hareketliliği izlerler.
Alaca yalıçapkınlarının gözleri sudaki yansımayı ve ışığın kırılmasını düzelterek
hedeflerinin şaşmamasını sağlar.
Kurbanlarını bütün yutmadan önce bir güzel sopa atarlar.
Tek dalışta iki balık yakalayabilirler.
Her gün kendi vücut ağırlıklarının yarısı kadar balık yutabilirler.
Nehir kenarında kendi sıkletinin üzerine yumruk savuran
bir gizli avcı daha vardır.
Küçük balıkçıl örümcek.
Kısa, kadifemsi, su tutmaz tüyleri vücutlarını örter.
Bacaklarındaki ince kıllarsa avlarının yaydığı titreşimleri takibini sağlar.
Yüzey gerilimini kullanarak su üzerinde yürüyebilir, koşabilir.
Bir grup iribaşı gözüne kestirmiş.
Az farkla ıskaladı.
İribaş güvenli derinliğe dalıyor ama örümcek henüz pes etmedi.
İribaş yeniden yüzeye ve saldırı menziline yaklaşana kadar
sabırla bekliyor.
Bir kere güçlü çene kemiği işini yaptı mı
ölümcül zehir kokteyline sıra gelir,
avını içten püreye dönüştürür.
Örümcekler en korkutucu türlerden olsa da
merkez ve Batı Afrika'nın savana ve yağmur ormanları
eşit ölçüde ürkütücü bir canlıya ev sahipliği yapar.
Tedirgin edici karmaşıklıkta avlanma tekniğine sahip bir yılan.
Kafesli piton.
1.2 metre boyuyla Afrika'nın en küçük pitonu olabilir
ama onu küçümsemeyin.
Efsaneye göre en cesur Afrika kralları
bu zarif yılanları bilekleri ve boyunlarına
canlı mücevher olarak sararlarmış.
İz suya karışıp kaybolana kadar kemirgen kokusu alıyordu.
Ancak gizli duyusu sayesinde av yeni başlıyor.
Yetişkin kafesli pitonlar çoğunlukla sıcak kanlı hayvanlarla beslenir.
Burun deliklerinin altındaki birer sıra çukur sıcaklık algılayıcıdır.
Tıpkı ısıya güdümlü füze gibi.
Koşan farenin sürat avantajı olsa da
tehlikenin yaklaştığını önce görmek zorundadır.
Saatte yaklaşık 12 kilometre ile fare hızlıdır ancak
pitonun saldırısı daha hızlıdır.
Afrika'nın kertenkele terör hükümranlığı sinsi yılanlardan ibaret değildir.
Sıradaki yırtıcı kesinlikle tarih öncesinden kalma.
Kaya varanı.
Mükemmel görüş kapasitesi ve kokunun yönünü ayırt eden
çatal dilini kullanarak savana boyunca av izi sürer.
Bu minyatür ejderhanın boyu genellikle bir metreden küçük,
iştahıysa devasadır.
Güçlü ön pençeleri ve güçlü uzuvları onu çok iyi bir tırmanıcı yapar.
Devrilmiş kütüğün altındaki yaprak yığınında akşam yemeği kokusu alıyor.
Dili hedefe yaklaştığını söylerken pençelerini kürek gibi kullanıyor.
Kaya varanıyla saklambaç oynamak ölümcül bir oyundur.
Çalı yılanı sessizliği bozuyor.
Çok geç.
Varanın dişleri küçük olsa da çenesi mengene gibidir.
Daha hareket etmeye devam eden çalı yılanını bütün yutarak yiyor.
Afrika'nın günlük savaşları büyük ölçekte devam ederken
bir küçük hayvan çoğunlukla fark edilmez.
Karıncalar yeryüzündeki hayvan biyomunun yüzde yirmi beşini oluşturur.
Bu asker karınca kolonisi uygun adım ilerliyor.
Kimyasal izi müfrezenin hizadan şaşmadan ilerlemesini sağlıyor.
Ama bir asker izden şaşarak doğruca mayın tarlasına girmiş.
Burası karınca aslanının av sahası.
Karıncalar üzerine uzmanlaşmış zehirli bir hayvan.
Onları yakalamak için kurnazlık ve basit fizikten istifade ediyor.
Vücudunu buldozer gibi kullanıyor.
Bu usta mühendisin mükemmel çukuru kazması yaklaşık 15 dakika alıyor.
Kapan kuruldu.
Karıncanın kum kapanına düşüşü avcının çenesini yay gibi kapamasını tetikliyor.
Debelenen karınca kum çığı yaratıyor.
Karınca uğraştıkça avcının zehri etki ediyor
ve bir yandan da kurbanını yüzeyden içeri çekiyor.
Karanlıkta karıncanın erimiş içini emiyor
sonra da içi boş kabuğu kapanını yeniden hazırlamadan önce dışarı atıyor.
Kalahari Çölü'nün kalbinde Botsvana'nın Okavango Deltası yatar.
Uçsuz bucaksız su vahası.
15 bin kilometrekarelik bataklık alan.
Su kanallarından ağla örülmüş bereketli adacıklarla bezenmiş bu alan
Afrika'nın en büyük bazı yırtıcılarına ev sahipliği yaparken
en küçüklerinin de bazıları burada yaşar.
Terk edilmiş bir termit yuvasının korumasında,
bir mongos kolonisi rahat uykusundan alarmla uyanmış.
Küçük ve sevimli görünüşlerine kanmayın.
Muhteşem birer avcıdırlar.
Ve bir araya geldiklerinde çok güçlüler.
Yaşlı dişilerden birkaçı yeni doğum yaptı.
Genellikle doğumlarını denk getirirler ve yavruları hep birlikte büyütürler.
Üç haftalık yavrular hâlâ anne sütü içiyor
ama şimdi ilk kez inlerinden uzakta
toplayıcılık dersi almak için maceraya çıkacaklar.
Yırtıcı hiyerarşisinde yerlerini öğrenmeleri gerek.
Burada hayat ye veya yenil düşüncesiyle yaşanır.
Onlar dünyayı keşfederken diğer üyeler nöbet tutuyor.
Yetişkinler yavrulara nelerin yenilebileceğini
ve nelerin sert kabuklu olduğunu gösteriyor.
Bir sonraki dersleri meraklı komşularla anlaşmak.
Afrika filleri. Dünyanın en büyük hayvanları.
İstese mongosları ezebilir.
Oyunları gürültülü bir uyarıyla son buluyor.
Ama yalnız kalmış bir yavru başka bir belaya bulaşmak üzere.
Afrika'nın iştahıyla meşhur en büyük kertenkelesi, su varanı.
Neyse ki varan hamlesini yapamadan bir yetişkin araya giriyor.
Kimliği ortaya çıktı, bütün koloniye saldırmaya cesaret etmeyecektir.
Bu küçük hayvanlar her zaman birbirini kollar.
Yavru güvenle bulununca koloni yiyecek arayışına devam ediyor.
Çevresine uyum sağlayan mongoslar
başka canlıların alarm çağrılarını bile anlar.
Bir tavuksunun sesi koloniyi alarma geçiriyor.
Henüz göremeseler de tehlike yakında.
Bir çaylak, paniklemiş bir yavru bulma ümidiyle sığınaklarına dalıyor.
Çocuklar için bir ders daha, bütün alarm çağrılarını dikkate alın.
Küçük bir yırtıcı için ne zaman saklanacağını,
ne zaman kaçacağını ve ne zaman savaşacağını bilmek önemli.
Bir kobra.
Kuvvetli nörotoksik zehri bir mongosu rahatça öldürebilir.
Koloninin geri kalanı
bu tehditle ilgilenirken yavruları buradan götürme vakti.
İşte kendilerini gösteriyorlar.
İki santimetrelik pençeleri ve ezmek üzere gelişmiş 36 sivri diş ile
mongoslar taktiksel olarak harikadır ve ölümcüldür.
En hızlı saldırılardan kaçabilecek kadar da çeviktirler.
Yılan yemek arıyordu.
Şimdiyse canının derdinde.
Daha kolay bir yemek bulmak için çekiliyor.
Çizgili mongoslar bu dünyayla beraber başa çıkarken
karakulak yalnız yaşar.
Bu genç, dördüncü haftasında etin tadını aldı.
Yemeğini hâlâ annesi avlıyor,
bu konsepti henüz anlamıyor gibi.
Şimdilik fareler ona uygun değil.
Kaplumbağa daha uygun ama parçalamanın bir yolu yok.
Bir yıl sonra genç karakulak sevimli olmaktan çıkıp bir katile dönüşüyor.
Kedi fare oyunları bitti.
Hayatta kalması, avcılık yeteneğine bağlı.
Potansiyel avın yerini belirlemek için kulaklarında 20 kas birden çalışıyor.
Bıldırcına bir puan.
Karakulak sıradaki hedefini gözüne kestiriyor. Her şeyden habersiz bir kumru.
Karakulak 80 hızla atılıp üç metreye zıplayabilir
yani havadaki kuşu kapabilir.
Afrika'nın güneybatısında dünyanın en eski çölü bulunur.
Güzel, güvenilmez ve ölümcül Namib Çölü.
Çöl toprağından 700 metre yukarıdaki bu taşlar
antik, sönmüş volkanların kalıntıları.
Yerde bir kaya varanı avlanıyor.
Çölde aşırı hareket etmek de güneş kadar öldürücü olabilir.
Kaya varanları genellikle günün sıcak saatlerinde saklanır.
Ama kertenkelelerin de yemek yemesi gerek.
Rüzgâr değişiyor ve cazip bir koku taşıyor.
Şimdi sessiz olmak zorunda.
Bir fare, sıcak çöl rüzgârının taşıdığı tahılları bulmak için dışarı çıkıyor.
Kertenkeleyi göremeyecek kadar dikkati dağılmış.
Çölde ikinci şans yoktur.
Afrika'daki birçok büyük memeli buradaki sıcakta hayatta kalamasa da
Namibya'da 268 sürüngen türü yaşıyor.
Bu en ölümcüllerinden olan boynuzlu engerek.
Son derece kamufle ve son derece ölümcül.
Namib'in en tehlikeli ikilisi kavgaya tutuşuyor.
Yavaş hareket eden yılan, düşmanlarından korunmak için kamuflaja güveniyor.
Bu dev kertenkele için bu yeterli olmayacak.
Zehri de.
Çöl ne kadar büyük olsa da içinde yaşayanlar genellikle küçük.
Büyük sıcaklık farklarına dayanabilen akrepler
Namib'in en saldırgan bölgelerinde yaşarlar.
Sadece birkaç santimetrelik bu kumcul akrebin
etkili bir silahı var, zehir dolu bir iğne.
Normalde geceleri gezer bu yüzden hava kararana kadar gölgeye geçer.
Ve parlama vakti gelir.
Ağustos böceği kolayca teslim oluyor.
Ama burada bir av yakalamak ve avını korumak iki farklı şey.
Kuzeni, kaslı çukur akrebi
zehirden vazgeçip kas gücünü tercih etmiş.
Kocaman kıskaçlarına rağmen iri akrep küçük savaşçıyı
zor kazandığı yemeğinden ayırırken zorlanıyor.
Bir forklift gibi küçük akreple yemeğini kaldırıp
onları uzağa götürüyor.
İri olan sonra küçük rakibini teklifsizce fırlatıyor
ve yemeğini çalıyor.
Sadece sıvı tüketebiliyor, bu yüzden ağustos böceğini eziyor
ve onu içten eriten enzimlere boğuyor.
Küçük akrebin işi bitmedi bu yüzden iri olan diğeriyle
bir tur daha dövüşmek yerine yemeğini alıp kaçıyor.
Bazen kavgadaki hayvanın boyu değil
hayvandaki kavga azmi onu Afrika'nın en ölümcül türlerinden yapar.
Alt yazı çevirisi: Can Akbulut