3 FEBRUARI 1945
Aan het begin van 1945 hadden we het Derde Rijk omsingeld.
De geallieerden kwamen vanuit het westen.
LUCHTRUIM BOVEN BERLIJN
In het oosten naderden de Russen de Oder.
En in de lucht was de 8th Air Force heer en meester.
Wij domineerden het luchtruim.
Staartschutter, we naderen het doelwit. Hoe staat het er daar voor?
- Iedereen in formatie. - Oké. Lossen maar.
- Ga je gang, Gene. - Begrepen, majoor.
Bommenluiken openen. Nog één minuut.
- Geraakt? - Rechtermotoren in orde.
Maar Doug, jij moet even komen kijken. Er zijn een paar tanks geraakt.
Ik kom eraan.
Flinke schade, majoor.
Nog meer zuurstofflessen kapot. Er zijn er nog maar zes over.
Oké. Hou 't in de gaten.
Raketten.
Motor één staat in de fik. Ik schakel hem uit.
Brandstof en olie afsluiten. En?
- Geen brand meer. - Mooi.
We naderen het doelwit. Nog vijf seconden.
Bommen los.
Mooi zo, Luke. Zo te zien...
Jongens, wat is de schade? Breng verslag uit.
Geef antwoord.
Oliedruk van twee en vier zakt. Motor drie staat in de fik.
- Ze houdt het niet. - Shit.
Plaatsvervangend commandant, jullie moeten het overnemen.
- Ik herhaal: commando overnemen. - Begrepen.
- Ik neem het stuur over, oké? - Oké.
Ik ga proberen achter de Russische linies te komen.
Begrepen. Ga je gang, Rosie.
Kom op. Je moet het nog even volhouden.
We verliezen snelheid. Moeten we springen?
Nog niet. We gaan niet in Berlijn neerstorten.
Kom op. Nog ietsje verder.
- Majoor, de linkervleugel is aan gort. - We zijn er bijna.
Het is klaar. Ze gaat zo neer. Springen. Alarm laten afgaan en dan wegwezen.
De overkant van de rivier halen we wel. Ik hou haar zo lang mogelijk horizontaal.
- Wegwezen. Er komt rook naar binnen. - Ja.
- Hup. - Kom op. Springen.
Kom op.
Gene.
TEN OOSTEN VAN DE ODER TUSSEN DE DUITSE EN RUSSISCHE LINIES
Nee, ik ben Amerikaan.
Amerikanski. Roosevelt. Stalin. Coca-Cola.
Roosevelt.
NAAR HET BOEK VAN DONALD L. MILLER
DEEL NEGEN
Godverdomme. 23.00 uur. Hebben we dan een halfuur? Minder. Hup. Rennen.
Over een halfuur moeten we bij de poort staan. Zeg het voort. Snel.
Iedereen naar buiten. Dertig minuten.
Over een halfuur bij de poort.
Om 23.00 uur marcheren we. Ze zeggen niet hoe ver of hoelang.
Een halfuur. Jezus.
Oké. Inpakken. Trek je warmste kleren aan.
Waar gaan we heen?
Geen idee. De geallieerden zijn vast in de buurt.
Pak je warmste kleren.
Minimale bepakking.
Doormidden breken.
- Kom op. - Neem lucifers mee.
Alleen houdbaar voedsel.
De moffen hebben al gaatjes in de blikken gemaakt. Die blijven niet goed.
Alles in de fik.
- Afblijven. - Dat is van mij.
Laat me los.
Hoe gaat het?
Ik was liever bevrijd door de Russen.
Je wilt toch niet vluchten?
En jij dan?
Niet in deze vrieskou.
Ham.
Hambone. Dat lijkt me geen goed idee.
Is dat zo? Wie weet wanneer we weer te eten krijgen?
Rot op.
Als je ervandoor gaat, word je neergeschoten. Niet doen, dus.
- De Russen. - Dat moeten de Russen zijn.
Koppen dicht, zwart tuig. Marcheren. Sneller.
Oké, we gaan al.
Terreurvliegers en moordenaars moet je hardhandig aanpakken.
- Alles oké, Solomon? - Ik ben 'n Jood in Duitsland, ga maar na.
HET DUITSE PLATTELAND - 32 KILOMETER TEN ZUIDWESTEN VAN STALAG LUFT III
- Bucky had je nog gewaarschuwd... - Hou maar op.
Zodra je iets weet, bel je me meteen. Oké? Bedankt, Bill.
Niets. Nog steeds niets bekend over Rosie en z'n bemanning.
- Wat is er gebeurd? - Ze zijn neergestort boven niemandsland.
- Jezus christus. - Majoor.
- Wat doe jij nou hier? - De materiaalruimte zit op slot.
Lopen, jongens. Beetje tempo.
- Jij... - Hé, Clouter.
Wat lach jij nou? Weet je dat winterkoninkje nog?
Jij hebt zeker nooit zonder parachute gevlogen.
Geen idee, Crosby. Jij?
Goed, vanaf nu blijft dat materiaalgebouw open en bemand tot aan het vertrek...
...en nog een halfuur extra. Begrepen?
- Ja, majoor. - Luider.
Ja, majoor.
Oké. Jullie hebben hem gehoord. Opruimen. Hup.
WEG NAAR MUSKAU
77 KILOMETER TEN ZUIDWESTEN VAN STALAG LUFT III
Danke. Bedankt.
Van de weg af. Aan de kant.
- Snel. - Begrepen?
- Van de weg af. Nu. - Snel.
Voor bloed en bodem.
Toon onze heldhaftige strijders wat respect.
Heil Hitler.
Kinderen en oude mannen.
We zijn reddeloos verloren.
MUSKAU, DUITSLAND STEENFABRIEK MET DWANGARBEIDERS
Niet rennen. Hé, er is genoeg plek voor iedereen.
Kom op. Dichterbij.
Morgenochtend gaan we naar een treinstation.
Weet je waar de reis heen gaat?
Nee. Maar zorg dat je bij zonsopgang klaarstaat.
Dit bevalt me niks. Ze gaan ons ergens ombrengen, hè?
Waarom ergens anders?
Ze hadden ons allang kunnen ombrengen.
- Weet ik veel. Het zijn nazi's. - Rustig maar.
Het is anders gelopen dan we hadden gedacht, hè?
Inderdaad. Had je het liever anders aangepakt?
Niet bepaald. Jij?
Ik wilde niet neergeschoten worden.
Ik geloofde echt dat de laatste twee piloten in de lucht...
...wij zouden zijn.
Zonder jou had ik het een stuk zwaarder gehad.
Ik ook.
We gaan langzamer, hè?
Enig idee waar we zijn?
Neurenberg. Shit. Neurenberg.
- Rustig, Solly. - Rustig.
- Ik ben er geweest. - Stil maar.
Dit is het hart van hun vaderland.
STALAG XIII NEURENBERG, DUITSLAND
Gale? Gale.
- Gale Cleven. - Jezus, krijg nou wat.
- George. Hoe gaat het met je? - Ik ben ver van huis.
O, mijn god. Hé, dit is George Neithammer.
- John. - De enige kerel die ik ken...
...die meer van honkbal weet dan jij.
- Voor wie ben je? - Yankees. Jij?
- Cubs. - Volgend jaar weer een kans.
Even kijken of we een vuurtje kunnen vinden. Er zijn er helaas niet veel.
Geeft niet. Een beetje beschutting is al fijn.
POLEN WEG NAAR POZNAN
De generaal zegt dat hij je naar het vliegveld kan brengen...
...in Baranavitsj voor een vlucht naar Moskou.
Vanaf daar naar Engeland.
Hij zegt dat het erg gevaarlijk wordt op de weg.
Mogelijk via Teheran.
Tegen de stank.
Een wagen is een wiel kwijtgeraakt. Die moet gerepareerd worden.
Is het goed als ik even m'n benen ga strekken?
'WIE OVER LEVEN EN DOOD BESLIST, ZAL DIE ROL LEVENSLANG VERVULLEN.'
Er zijn veel van dit soort kampen. Iedereen was al dood en verbrand.
Er zijn er nog meer?
Ja. Onze kameraden hebben zelfs nog grotere kampen gevonden.
Die waren opgezet om mensen om te brengen.
Polen, Russen, maar vooral Joden.
De weg is vrij. We kunnen verdergaan.
RUSSISCHE VLIEGBASIS BUITEN POZNAN
- Ik kijk wanneer het vliegtuig vertrekt. - Bedankt, luitenant.
Waar gaat u naartoe? Naar huis?
Thuis? Familie?
Hij zegt dat z'n hele familie dood is, begraven in zijn dorp.
Hij heeft ze zelf begraven...
...bij de andere dorpelingen die vermoord zijn.
De Duitsers bevalen hem om de kuil op te vullen.
Ergens in die kuil lagen zijn vrouw, zijn dochter, zijn kleinkinderen.
Dus hij pakte de schep.
Om in leven te blijven... moet je keuzes maken.
Waar gaat hij nu naartoe?
Majoor, u kunt het vliegtuig in.
God zij met u.
Als God bestaat, is Hij hem vergeten.
Zelfs de aarde die onze botten bedekt zal ons vergeten.
Majoor, we moeten gaan. Kom, snel.
Kom.
STALAG XIII - NEURENBERG, DUITSLAND 2 APRIL 1945
Wat zei hij?
Ze willen de geallieerden voor blijven. Die naderen snel, dus we gaan weer.
- We vertrekken om 19.00 uur. - Weer een nachttocht?
Ja, maar ze hebben toegezegd dat we niet meer dan 20 kilometer per nacht lopen.
Zeg het voort.
WEG NAAR BERCHING BEIEREN, DUITSLAND
Morgen steken we de Donau over. Het moet vannacht gebeuren.
- Vannacht? - Ja.
Daarna gaat het niet meer lukken. De rivier is simpelweg te breed.
Iedereen splitst zich op in groepjes.
Buck, met een klein groepje is het makkelijker ongezien weg te komen.
- P-51. - Alle sigaretten en fakkels uit.
Uitmaken.
Glemnitz. Geen nachttochten, zeiden we toch?
Straks komen we om door eigen vuur.
- Dit is veel te gevaarlijk. - Bucky, rustig.
- Dat hebben we nog gezegd. - John, kijk me aan.
Kijk me aan. Ik ga mee.
We gaan er vannacht vandoor. Rustig, straks maken ze je nog af.
Voorwaarts.
Bob, zeg tegen Simoleit dat we al 20 kilometer hebben gelopen.
- We stoppen hier. - Ja, meneer.
Korlesky, Tiller, zoek onderdak.
Leegstaande gebouwen... Een kerk, school. Wat dan ook.
Volgens Jeffersons kaart ligt er even verderop een bos.
Als we daar kunnen komen, hebben we goede dekking.
Dat lukt wel.
Die kant op, dan kunnen we nog profiteren van de verwarring.
Die muur over.
Oké. Wie eerst?
Ik ga wel.
Oké, Bill. Lopen.
Oké.
- Ga maar. Ik kom achter je aan. - Oké.
- Halt. - Hé, niet schieten.
- Hup, Buck. Rennen. - Halt.
Laat die man vrij. Nu meteen. Laat hem gaan.
Verdomme. Als je hem ook maar iets doet, breekt hier de hel los.
Glemnitz.
Dit is een van m'n hogere officieren en hij is...
Sergeant, beveel hem majoor Egan vrij te laten. Nu meteen.
Wat was dat nou?
George, Bill en Buck zijn over die muur geklommen.
Hoor je dat?
Trucks.
Ze blazen de aftocht.
Zwijn.
Alstublieft.
Wegwezen.
Kinderen nog maar.
We moeten gaan.
Buck.
Ze hadden niet eens kogels.
Weg hier.
- Daar is-ie. Hij heeft 't gered. - Welkom terug, majoor.
- Alles goed? - Rosie, je bent terug.
Majoor Rosenthal heeft het gered.
- Kom op. - Hé, jongens.
- Aggie, hoe gaat het, makker? - Woeh.
- Voorzichtig. - Stoppen?
- Nee. - Welkom terug, Rosie.
Oké dan, Rosie.
Rosie. Ja.
En toen vlogen we vanuit Poltava in een C-46 naar Iran...
...en toen vlogen we met diezelfde C-46 naar El-Aden, een Britse basis...
...en toen via Athene naar Rome en Napels.
En toen, moet je horen...
...stapten we over op Winston Churchills hoogsteigen omgebouwde B-24 Liberator...
...serieus, voor de vlucht naar St. Mawgan.
Hoe gaat het met jou? En met Jean?
Ze is zwanger.
Ik word vader.
Meen je dat nou?
Croz.
Croz, gefeliciteerd.
Ik ben zo blij voor jullie.
Dat is iets goeds. Toch?
- Ja. - Oké.
Zeker weten?
Ja. Weet je, het is...
Ik weet het niet...
Al die moord en doodslag...
...dag in, dag uit...
...dat doet iets met je.
Dat...
...verandert je...
Niet op 'n goede manier.
Soms word ik wakker...
...en zie ik 'n vreemde in de spiegel.
Het doet me denken aan een citaat van Nietzsche.
Hij zei:
'Wie tegen monsters vecht...
...moet ervoor zorgen dat hij zelf geen monster wordt.
Want als je in de afgrond staart...
...staart de afgrond ook in jou.'
Wij kwamen om tegen de monsters te vechten.
En ja...
Soms deden we nare dingen...
...maar we moesten wel.
Het kon niet anders.
Waar zij toe in staat zijn...
Dit is hun verdiende loon.
Geloof mij maar.
Hun verdiende loon.
HET PLATTELAND VAN BEIEREN TEN ZUIDEN VAN NEURENBERG
- Halt. - Ho. We zijn Amerikanen.
- Amerikanen. Amerikaanse vliegers. - Handen omhoog.
Twee mannen. Ze zien eruit als krijgsgevangenen.
- Meenemen. - Op de plaats rust.
STALAG VII MOOSBURG, DUITSLAND
- Bob, ga op zoek naar onderdak. - Ja, meneer.
- Er komt dus geen registratie. - Daar lijkt het niet op.
Kom mee.
Bedankt voor de lift.
Majoor. Welkom terug.
- Crosby, zit jij hier nou nog steeds? - Inderdaad.
- Majoor. - Rosie.
- Fijn dat u er weer bent. - Lemmons.
- Heren. - Fijn dat u er weer bent.
- Heeft u een musette, majoor? - Die ligt nog in de suite in de Stalag.
Dit is alles.
Ik moet de commandant bedanken dat-ie me heeft laten ophalen.
Dat doen we de laatste weken vaker.
- Wat is dit? - Hongersnood in Nederland...
...dus de geallieerden droppen voedsel ten westen en zuidwesten van de Zuiderzee.
Het was de bedoeling dat de Duitsers het luchtafweergeschut zouden staken.
Ze willen niet meewerken, maar we gaan toch.
Egan wilde 't niet naar je ouders sturen.
Hij bleef maar zeggen: 'Hij komt terug', en 'M'n maatje is alleen maar vermist'.
Majoor...
...ze hopen dat u wilt meewerken aan die hulpmissie waar ik het net over had.
Het zou een routinevlucht moeten zijn, maar je weet maar nooit.
Ik zou graag weer vliegen.
- Dus Bucky wist niet te ontsnappen? - Nee. Bucky moest achterblijven.
Hij maakt het wel goed?
Ja, wanneer maakt hij het nou niet goed?
Als dit allemaal voorbij is...
...sturen ze ons vast naar huis via Marseille of Le Havre.
Engeland lijkt me onwaarschijnlijk.
Macon, dat is een P-51.
De Yanks.
Een P-51.
Daar komen ze.
Hij komt terug.
Zoek dekking.
Ja. Goed zo.
Oké, we gaan naar huis.
Zoek dekking.
Maak dat je wegkomt.
We schakelen de toren uit.
Geef je over.
- Hé, hebben jullie een vlag? - Nee, meneer.
- Een vlag? - Nee.
- Geen vlaggen? - Nee.
Nergens een vlag?
- Hé, heb jij een vlag? - Ja, hier.
Majoor.
Pak aan.
Geef me een zetje.
- Niet schieten. - En waarom niet?
Redelijk blijven.
We gaan naar huis.
- We zijn vrij. - Hoe voelt dat nou?
- Ja. - Ja. Weg met dat ding.
Hup, Bucky.
Bucky. Goed zo.
- Ja. Verscheuren dat ding. - Ja. Verscheuren.
Oké dan, Bucky.
Kolonel, u heeft hier nu het gezag.
Ik draag mijn mannen binnen 30 minuten aan u over.
Ingerukt.
We pakken ze terug.
Rosie.
Majoor.
Kauwgom, chocola en moet je kijken.
Verse sinaasappels. Dat is een tijd geleden.
Lekker.
- O, majoor. - Majoor.
- Croz. Kom op, we gaan eten uitdelen. - Ja. Klinkt goed.
Ik hoop dat je het niet erg vindt, maar ik zit meestal links. Of nou ja, altijd.
Ik bel de generaal.
Nee joh, grapje.
Ik voel me vereerd.
- Klaar voor de checklist? - Zo klaar als maar zijn kan.
- Formulier 1A? - Check.
Knoppen en stoelen?
- Check. - Ken?
Wat doe jij nou hier?
Je kent vast geen betere boordwerktuigkundige.
En hij vond het vast tof om een keer in zo'n ding mee te vliegen.
- Nog nooit gevlogen? - Nee, meneer.
- Nooit? - Nooit.
Ik ben hier in '43 met de boot gekomen en daarna was het niet nodig.
Start motor één.
Mooi uitzicht?
Prachtig.
Ja, hè?
NEDERLAND 1 MEI 1945
- Piloot, draaien naar 090, over. - Navigator, begrepen.
Daar gaan we.
Maak je klaar. We naderen Valkenburg.
Zeg maar een schietgebedje op, als je dat graag wilt.
Zo te zien zit 't wel goed.
De Duitsers houden zich aan de afspraak.
- Verstandige moffen. - Hé, moet je kijken.
Kijk daar.
- Droppen maar, Doug. - Begrepen, majoor.
Bommenluiken openen.
Kisten los.
Dat hebben we maar mooi gefikst.
Hé, kijk.
'Bedankt, Yanks.'
HEEL ERG BEDANKT YANKS
Moet je kijken.
Clearup Tower, ik wil graag landingsinstructies. Over.
Chowhound One, aanvliegroute is vrij.
Landingsbaan 281 op 1900 kilometer afstand.
Windrichting 300 graden, windsnelheden van 22 km/u. Hoogtemeter 4822. Over.
- Kun je dat herhalen? Over. - Je hebt me wel gehoord, Gale.
Krijg nou wat.
Kijk 's wie we daar hebben. Die lastpost.
Ik ben terug.
Hoe voelt 't om weer te vliegen?
- Goed. - Kijk nou toch.
- Harry. - John Egan.
- Hoe gaat het? Fijn om je te zien. - Heel goed.
Geen gekots meer?
- Fijn dat je er weer bent. - Rosie, fijn om je te zien. Alles goed?
Aan het eind maakten we een paar van die vluchten.
En toen, op een dag...
Gisterochtend om 2.41 uur...
- ...in het hoofdkwartier van Eisenhower... - ...was het voorbij.
...ondertekenden generaal Jodl, afgevaardigde van de Duitse legerleiding...
...en grootadmiraal Dönitz, het aangewezen staatshoofd van Duitsland...
...de onvoorwaardelijke capitulatie...
...van alle Duitse land-, zee- en luchtstrijdkrachten in Europa...
...aan de geallieerden...
...en aan het opperbevel van de Sovjet-Unie.
De vijandelijkheden komen om één minuut na middernacht officieel ten einde...
...op dinsdag 8 mei.
Maar om levens te sparen is de wapenstilstand gisteren van start gegaan...
...die aan het gehele front en op de Kanaaleilanden van kracht is.
- Hé. Voor haar een... - Nog eentje.
Drinken maar. We gaan naar huis.
Knallen.
Ja. We gaan naar huis.
Het is ons gelukt.
Afsluiten maar.
We gaan.
Aanvankelijk voelde het onwerkelijk, onmogelijk, onvoorstelbaar.
En uiteindelijk onvermijdelijk.
We gingen naar huis.
- Uw lift naar huis. - Wij allemaal.
M'n vrouw wachtte op me.
- Bedankt, makker. - M'n zoon.
Een nieuw leven.
- Wel naar Minton's komen, hè? - Ik zal er zijn.
Neem de kleine mee.
- M'n babyzoontje in een jazzclub? - Je kunt niet vroeg genoeg beginnen.
Je wordt een geweldige vader.
Denk je?
Dat weet ik.
Gewonnen.
Het is zover.
Ja.
- Klaar om naar huis te gaan? - Klaar om Marge te zien?
Dat zal wel.
Formulier 1A?
- Check. - Knoppen en stoelen?
- Check. - Overstroomkleppen en schakelaars?
Uitgeschakeld.
Zoveel goede mannen dood.
Dappere mannen.
Tussenkoelers koud.
Inklappen.
Af en toe moet de wereld met zichzelf in gevecht...
...de eigen uitwassen het hoofd bieden.
Ik ging naar huis.
Anderen helaas niet.
We gaan jullie missen.
Tot ziens. Dag.
- Oké. - Oké. Het is zover.
Honderdtien.
Honderddertig.
Honderdvijftig.
We komen eraan.
Inklappen.
Klimvermogen.
...verliet de luchtmacht in 1945 en keerde terug naar z'n gezin.
Hij behaalde zijn doctoraat in de literatuur.
Nadat hij enkele jaren had lesgegeven...
...verhuisden hij en Jean naar Massachusetts met hun vier kinderen.
Crosby gaf ruim 30 jaar les aan Boston University en Harvard.
Harry en Jean zaten de ouderraad voor op de scholen van hun kinderen.
Crosby's memoires over zijn ervaringen tijdens de oorlog...
...werden gepubliceerd in 1993. Hij stierf op zijn 91e.
...bleef in dienst bij de luchtmacht...
...tot december 1947, toen hij reservist werd.
Dat jaar verhuisde hij terug naar Detroit met zijn vrouw en werd natuurkundeleraar.
Hij heeft ruim 30 jaar lesgegeven in Detroit.
Jefferson zwaaide af bij de reservisten als luitenant-kolonel.
Hij was medeoprichter...
...van de lokale en nationale afdelingen van de Tuskegee Airmen.
Alexander Jefferson overleed in juni 2022. Hij was 100 jaar oud.
...werd na zijn bevrijding gepromoveerd tot kapitein.
Hij verliet de luchtmacht in 1945. Macon richtte een vliegschool op.
Nadat hij een wiskundemaster had behaald, ging hij bij Miles College aan de slag.
In 1955 trok Macon net als z'n vriend Jefferson naar Detroit...
...om zijn carrière als leraar te beginnen. Alexander Jefferson en Richard Macon...
...bleven vrienden totdat Macon in 2007 overleed.
Hij is begraven op Arlington National Cemetery.
...werd opgeleid om in B-29's te vliegen toen Japan zich overgaf.
Na de oorlog hielp Rosie bij de vervolging van nazioorlogsmisdadigers.
Hij ondervroeg kopstukken van de Duitse legerleiding...
...waaronder Hermann Göring hoofd van de Luftwaffe.
Onderweg naar Neurenberg...
...leerde Rosie Phillis Heller kennen. Ze trouwden twee weken later.
Ze kregen drie kinderen.
Robert Rosenthal werd onderscheiden met twee Silver Stars...
...twee DFC's, twee Purple Hearts...
...een Britse DFC en de Franse Croix de Guerre.
Met zijn 52 missies vloog hij het meest van alle leden van de 100th Bomb Group.
Rosie overleed in 2007 op 89-jarige leeftijd.
...bleef in dienst van de luchtmacht en vocht in Korea en Vietnam.
Hij zwaaide af als kolonel.
Cleven behaalde z'n MBA aan Harvard en 'n doctoraat aan Georgetown University.
Buck trouwde een maand na zijn terugkeer met Marjorie Spencer.
John Egan was zijn getuige.
Marge overleed onverwachts in 1953. Ze was acht jaar met Gale getrouwd.
Toen hij overleed stond haar foto nog steeds op de schoorsteenmantel.
...bleef in dienst van de luchtmacht.
Op een avond kwam hij in Manitowoc zijn schoolkennis Josephine Pitz tegen...
...die ook haar pilotenuniform droeg. Ze trouwden 'n paar maanden later.
Kolonel Egan deed missies in Korea.
Uiteindelijk werd hij Directeur Operaties bij de luchtmacht.
Hij werkte in het Pentagon toen hij in 1961 overleed.
Hij was 45. Josephine overleed in 2006.
Ze liggen samen begraven op Arlington National Cemetery.
Vertaling: Jenneke Takens