8 mei 1945, kwam er eindelijk een eind aan de duisternis.
In heel Europa vierde men feest,
net als overal elders in de wereld. Nazi-Duitsland was overwonnen.
Vanaf de landingen op Normandië tijdens D-day in juni 1944,
had het bijna een jaar geduurd om de oorlog te winnen.
Geconfronteerd met de nederlaag, nam Adolf Hitlers vastberadenheid slechts toe,
om tot het einde door te vechten.
Terwijl zijn Derde Rijk om hem heen instortte,
werd de wreedheid en het fanatisme van de nazi's
alleen maar groter.
Die 11 maanden, de meest meedogenloze periode in de Tweede Wereldoorlog,
heeft onze harten en de geschiedenis voor eeuwig beschadigd.
Zomer 1944.
Europa voerde al bijna vijf jaar oorlog
en wachtte op bevrijding.
Op 6 juni begon de wind van vrijheid eindelijk te blazen
over de stranden van Normandië.
Op de avond van de langste dag
waren meer dan 150.000 soldaten aan land gekomen.
Op 1 juli
vochten er bijna een miljoen man in Normandië.
De geallieerden hadden controle over de lucht.
Systematisch vernietigden ze de Duitse infrastructuur.
Alle konvooien met versterkingen werden aangevallen.
Zelfs veldmaarschalk Rommel, leider van de Duitse troepen,
raakte gewond door een luchtaanval.
De Duitsers hadden een grap:
'Als je een wit vliegtuig ziet, is het Amerikaans.
'Als je een zwart vliegtuig ziet, is het Engels.
'En als je niks ziet, is het de Luftwaffe.'
Maar de uitkomst was nog onzeker. Hitlers legers boden veel weerstand.
De Britse generaal Montgomery
wilde Caen binnen 24 uur innemen.
Het heeft zes weken geduurd en de stad is platgebombardeerd.
In de laatste week van juli kwam er eindelijk beweging in het front.
De Amerikanen konden eindelijk doorbreken op Cotentin.
Geallieerde troepen bevrijdden Bretagne
en snel daarna raasde generaal Pattons derde leger
richting het oosten en bevrijdde stad na stad.
De bevrijding van West-Europa was eindelijk in gang gezet.
West-Frankrijk lag in puin.
De bevolking was verbitterd,
maar na vier jaar onder de nazilaars
was er eindelijk hoop.
Er was een sfeer van vertrouwen.
'We snijden zo door Duitsland heen', voorspelden ze rond generaal Eisenhower,
commandant van de Geallieerden.
De sfeer van optimisme werd versterkt
door het grote offensief aan het Oostfront.
Stalin had Russische troepen op pad gestuurd voor operatie Bagration.
Hij wilde Wit-Rusland veroveren
en de route naar Warschau vrijmaken,
wat toegang naar Berlijn zou verschaffen.
Het Rode Leger ging als een stoomwals
en verpletterde alles op zijn pad langs een front van 1000 kilometer.
Meer dan een miljoen man, 4000 tanks,
30.000 stuks artillerie en 6000 vliegtuigen kwamen op de vijand af.
Niks kon ze tegenhouden.
De leider van het Kremlin had gevoel voor geschiedenis.
Stalin wachtte tot 22 juni met zijn offensief.
Hitler had precies drie jaar eerder Rusland aangevallen
op 22 juni 1941.
Aan dit front haalden de Sovjets de ene na de andere overwinning.
Hitler had zijn generaals een fortstrategie bevolen.
De vijand ophouden op goed verdedigde plaatsen,
en hem dwingen tot een lang en bloederig gevecht.
Door zijn blitzkrieg in 1940
stond Hitler voor qua tactiek.
Door zijn generaals nu in forten te zetten,
had de Führer een stap teruggedaan naar de oude oorlogsvoering.
De Sovjets omsingelden de steden en wachtten tot ze vielen als rijp fruit.
Vitebsk, Orsja, Mahiljow, Babroejsk, Minsk...
Een voor een vielen de Wit-Russische steden.
VITEBSK, ORSJA, MAHILJOW, BABROEJSK, MINSK
Vasily Grossman,
correspondent voor de Sovjet-legerkrant, de Rode Ster, schreef:
'De weg naar Babroejsk is de weg van vergelding.
'Hier kookt de ketel des doods en verzwelgt in zijn genadeloze wraak
'allen die hun wapens niet hebben neergelegd en zijn gevlucht.'
Om de opmars te vertragen, pasten de Duitsers de verschroeide-aardetactiek toe.
Ze vernielden steden en infrastructuur.
Maar niks hield het Rode Leger tegen. Niet opgeblazen bruggen
en ook niet de duizenden mijnen die de Duitsers gelegd hadden.
Ze gingen zo snel dat de brandstof opraakte.
Om de snelheid erin te houden, mengden Russische soldaten wodka en diesel
om de tanks in beweging te houden.
Een Duitse korporaal schreef naar zijn vrouw:
'Als de Russen zo doorgaan,
'staan ze binnenkort bij je voor de deur.'
De bevrijde gebieden stonden in vlammen.
De bevrijde bevolking had alles verloren,
hun bezittingen, vaak hun huis
en soms zelfs hun leven.
Om een van de grootste overwinningen te vieren
over de Wehrmacht,
liet Stalin 57.000 Duitse gevangenen door Moskou paraderen
op 17 juli 1944.
Drie jaar eerder
had Hitler ze beloofd dat ze door Moskou zouden paraderen.
Die belofte werd nu waargemaakt.
Aangevallen vanuit het westen door Britse, Amerikaanse en Canadese troepen,
en uit het oosten door de Sovjets
werd het Reich nu bedreigt met ineenstorting.
Zeker nu het een grote klap zou krijgen.
Overtuigd van het aanstaande verlies
wilde een groep Duitse officieren Hitler uit de weg ruimen
en onderhandelingen opstarten met de geallieerden.
Op 20 juli, terwijl de Führer besprekingen voerde met de hoogste leiding,
ontplofte de bom.
De ontploffing veroorzaakte grote schade.
Maar ondanks het geweld van de explosie had Hitler het wonderwel overleefd.
Zijn trommelvlies was gebarsten en hij droeg een verband,
maar hij leefde nog.
Niet iedereen had dat geluk.
Verscheidene aanwezigen waren zwaargewond en zouden later sterven.
Diezelfde dag bracht Benito Mussolini,
die nog regeerde over Noord-Italië,
hem een bezoek.
Toen Hitler hem de plek van de aanval toonde, zei hij:
'De bom is aan mijn voeten ontploft. Mij kan duidelijk niks overkomen.
'Het is mijn lot om mijn taak af te maken.
'Ik weet meer dan ooit
'dat de grote zaak die ik dien, zal triomferen,
'ondanks alle gevaren.'
Hitler zag zijn overleven als een teken van boven.
Mussolini sprak hem niet tegen.
Voor zijn vertrek zei Il Duce:
'Na dit wonder is het ondenkbaar dat onze zaak verkeerd loopt.'
Toen de Duitsers hoorden dat Hitler het overleefd had, huilden velen van vreugde.
'Gelukkig leeft de Führer nog',
zeiden ze op straat in Berlijn.
Want in juli 1944 dachten vele Duitsers dat hun Führer
de enige kans op overwinning was.
De avond van de moordaanslag
sprak de dictator zijn volk toe...
Door de bom werd Hitler nog meer paranoïde.
Vijfduizend mensen werden gearresteerd.
Dit werd gevolgd door korte processen.
Sommige generaals, weken ervoor nog goed gekleed,
verschenen voor de rechters in versleten kleding.
Ze zagen er vuil en verwilderd uit.
Rechter Freisler, een fanatieke nazi, bekogelde ze met beledigingen.
Hij schreeuwde zo hard
dat de technici die deze justitiële parodie opnamen
hem vroegen wat zachter te zijn.
Er was geen hoger beroep mogelijk.
Zo'n 200 mensen werden geëxecuteerd.
Na deze wrede zuivering werden Duitsers fanatieker
om niet van halfslachtigheid beticht te worden.
Je moest tot het bittere einde loyaal blijven aan de Führer.
In het leger verving de 'Heil Hitler'- groet de traditionele militaire saluut.
Het regime plaatste de meest vertrouwde mensen aan de top.
Te beginnen met het hoofd van de SS, Heinrich Himmler,
die hoofd van de Ersatzheer werd.
Hij had nu bijna twee miljoen man onder zich.
Goebbels, minister van propaganda,
werd minister van Oorlog van het Reich.
Tevreden door zijn vergrote macht zei hij tegen vrienden:
'Door een bom onder zijn kont gaat Hitler helder zien.'
De bom had het regime niet gebroken.
Hij had het regime zelfs versterkt.
Maar de geallieerden bleven oprukken, zowel vanuit het oosten als het westen.
Verder zuid landden half augustus
Franse en Amerikaanse troepen in de Provence.
FRANKRIJK
De soldaten van generaal Patch en de soldaten van het Franse eerste leger
onder leiding van generaal de Lattre,
trokken verder Zuid-Frankrijk binnen.
Geholpen door de FFI, het Franse binnenlandse leger,
bevrijdden ze Marseille voor ze naar de Rhônevallei trokken.
Maar deze beelden van een vernederde Wehrmacht zijn misleidend.
De meerderheid van Hitlers soldaten kon zich terugtrekken.
Meer dan 400.000 keerden terug naar Duitsland
om het vaderland te verdedigen.
Ver van het front, in Duitsland, probeerden nieuwsberichten in bioscopen
het dagelijkse leven te verlichten.
In de zomer van 1944 was, ondanks alle bombardementen
en de ineenstorting van het Reich,
de oorlog nog ver weg voor vele Duitsers.
De beelden onderstrepen dat het aangename leven
en de folkloretradities in het land gewoon aanhielden.
De Duitsers vertrouwden nog op Hitler.
Hoe kon dat anders met een altijd aanwezige partij?
De bevolking was goed gevoed, de fabrieken bleven draaien.
De overheid functioneerde nog en de Zoo Berlin bleef open.
Het was een prachtige zomer en thuis genoten ze ervan.
De oorlog?
Welke oorlog?
Maar deze zwempartij, gefilmd in augustus 1944,
was in de stad Dachau.
Enkele kilometers verderop bleef het oudste concentratiekamp in Duitsland
gedeporteerden vanuit heel Europa elimineren.
Terwijl Duitsers in de zon lagen,
lag bezet Europa nog onder de schaduw van de nazi's.
Het regime bleef een vernietigingsbeleid uitvoeren.
Tussen mei en juni 1944
zijn meer dan 435.000 Hongaarse Joden
naar vernietigingskampen gestuurd.
In augustus 1944 konden crematoria in Auschwitz
de grote berg lijken niet aan.
De SS begon ze in open vuurkuilen te verbranden.
Zelfs toen de geallieerden Parijs naderden,
verliet een laatste konvooi gedeporteerden de regio Parijs
richting de vernietigingskampen op 17 augustus 1944.
Een week later, op 25 augustus, werd Parijs bevrijd.
De geallieerden hadden niet zo'n snelle opmars verwacht.
De Amerikanen paradeerden triomfantelijk onder het gejuich.
De Parijse vrouwen omhelsden hun bevrijders.
Je ziet de euforie op hun gezichten.
Vele soldaten dachten dat het ergste voorbij was en dat het Reich verslaan
nu slechts een formaliteit was.
De zomer was gevuld met de belofte van overwinning.
In de herfst kwam er een reeks tegenslagen.
Sinds de landingen van D-day had VS-generaal Eisenhower
het vertrouwen verloren in de commandant van de grondtroepen,
de Britse generaal Montgomery
die een reeks nederlagen had ondergaan in Normandië.
Ondanks deze tegenslagen
eiste Montgomery het commando van operaties tegen het Reich op
en wilde alle Anglo-Amerikaanse troepen onder zijn gezag.
Maar dat was onacceptabel voor Eisenhower.
Om niet al zijn troepen onder Montgomery te scharen,
verdeelde Eisenhower zijn troepen in twee groepen.
De eerste stond onder Montgomery's commando.
Die zou via het noorden aanvallen, richting België en Nederland,
met als doel het innemen van de haven van Antwerpen.
Eenmaal onder geallieerde controle konden tanks en munitie
dichter naar het front verscheept worden.
De tweede groep werd toegewezen aan VS-generaal Bradley
en zou richting het oosten aanvallen,
ondersteund door de legers van generaal Patton en Simpson.
BELGIË, NEDERLAND, ANTWERPEN
WELKOM BEVRIJDERS
Vanaf september 1944 ging het snel.
De Britten en Canadezen onder Montgomery trokken verder en namen Brussel in.
De volgende dag, in Antwerpen, vingen de veroveraars honderden gevangenen,
maar wisten niet wat ze ermee moesten.
De dierentuin werd snel ingericht.
Hoewel de Belgische autoriteiten vol lof waren, had Montgomery een fout gemaakt.
In hun haast om Duitsland binnen te vallen,
hadden zijn troepen de haven van Antwerpen ingenomen,
maar vergeten de eilanden leeg te vegen
en de rivieroevers die de toegang verzekeren.
Ze werden bezet door zwaarbewapende Duitse eenheden.
Daardoor kon geen enkel geallieerd schip de haven gebruiken
en het front bevoorraden.
Door deze nieuwe fout was Eisenhower met recht boos.
Twee maanden lang moesten geallieerde troepen door Duits verzet breken
met gevaarlijke, amfibische operaties.
Het mislukte offensief kostte Montgomery 13.000 slachtoffers.
Maar er was meer nodig om Montgomery te ondermijnen.
Hij haalde de sceptische Eisenhower over om hem alle beschikbare middelen te geven.
Zijn doel was
een grote paratroepersoperatie op Arnhem in Nederland.
Codenaam operatie Market Garden.
Op 17 september 1944
vertrokken meer dan 20.000 parachutisten
en meer dan 13.000 troepen in zweefvliegtuigen
richting Nederland.
Het was de grootste militaire luchtoperatie in de geschiedenis.
De Amerikaanse, Britse en Poolse parachutisten
werden achter de Duitse linies gedropt om een reeks bruggen in te nemen
over de Maas, de Waal en de Rijn, voordat de Duitsers ze konden vernietigen.
Als die bruggen zeker gesteld waren,
konden grondtroepen om de defensie van de Siegfried-linie heen via het noorden
en het Reich binnenvallen.
Monty wist zeker dat de oorlog met Kerstmis gewonnen zou zijn.
Helaas werd de situatie op de grond al snel penibel.
Sommigen zweefvliegtuigen crashten.
De dropzones lagen te ver van de doelen.
De Duitsers haalden uitrusting en voorraden uit een zweefvliegtuig.
Maar ze vonden ook een operatieplan
dat een officier tegen de orders in had meegenomen.
Toen de 4th Parachute Brigade als versterking werd gedropt,
werden de soldaten als duiven in de lucht neergeschoten
door Duitsers die ze opwachtten.
In de stad Arnhem
vielen twee pantserdivisies de Britse paratroepen aan.
Na vijf dagen zware gevechten
moesten Montgomery's soldaten zich overgeven.
De geallieerden verloren meer dan 17.000 man
en bevrijdden slechts een deel van Nederland.
Het falen van deze expeditie was nog maar het begin
van een verschrikkelijke ramp.
Om operatie Market Garden te ondersteunen, staakte het spoorwegpersoneel.
Als represaille blokkeerde het Reich voedselimporten
naar bezet Nederland.
De rijen voor de winkels werden langer.
De winkels waren vrijwel leeg.
Vanaf oktober eiste honger een verschrikkelijke tol.
Duizenden burgers stierven de hongerdood.
Henri, die destijds tien was, herinnert zich:
'Er was niks belangrijker dan eten.
'Ik werd's morgens wakker en dacht aan eten.
'We praatten de hele dag over eten.
'En als ik hongerig naar bed ging, droomde ik over eten.'
De Nederlanders hebben maandenlang geleden
in de Hongerwinter.
Zeker 16.000 burgers zijn omgekomen.
NEDERLAND
Terwijl Monty tot stilstand kwam in Nederland,
braken Bradleys Amerikaanse troepen door.
In september bereikten zijn troepen de Duitse stad Aken.
Hitler beval zijn troepen de stad tot de laatste kogel te verdedigen.
Het eerste leger van de VS moest de stad straat voor straat innemen,
huis voor huis, in een felle strijd.
'Ik begrijp het niet', zei een VS-soldaat.
'Ze weten dat ze zullen sterven.
'Waarom geven ze zich niet gewoon over?'
Na vijf weken strijd,
waarbij meer dan 1000 Amerikaanse soldaten zijn gestorven, viel de stad.
De Duitsers ervoeren voor het eerst
wat velen in Europa enkele jaren eerder hadden gevoeld
toen ze vluchtten voor de Wehrmacht.
Het innemen van Aken was een symbool.
Het was de eerste Duitse stad die in geallieerde handen viel.
Dit steunpuntje op Duits gebied was nog lang geen grote overwinning.
De geallieerden werden opgehouden door fel Duits verzet.
Monty's operatie in Nederland was mislukt
en de haven van Antwerpen was nog niet bruikbaar.
En de doordrijver generaal Patton,
die zo snel mogelijk naar het oosten wilde,
zat zonder brandstof.
'Mijn mannen kunnen hun riem eten, maar mijn tanks hebben benzine nodig', zei hij.
Hij stond vast.
Wat nog ironischer was,
was dat een deel van zijn brandstof naar de Britten ging.
Door Patton op te houden,
konden de geallieerden geen gebruik maken van de ineenstorting aan het Westfront.
Daardoor konden de Duitsers hun troepen hergroeperen
en posities innemen achter de Rijn.
Het Westfront was geblokkeerd.
De oorlog voorbij met Kerstmis?
Die droom was verdwenen.
De oorlog zou verdergaan.
Aan het Sovjet-front was operatie Bagration een succes.
Tussen 22 juni en 31 augustus 1944
hadden Russische aanvallen 700.000 Duitsers buiten gevecht gesteld.
De troepen onder leiding van generaal Zhukov
hadden in vijf weken 500 kilometer afgelegd.
De Sovjets kwamen bij Warschau.
WARSCHAU
Radio Moskou riep de bevolking op tot verzet.
Overtuigd van de steun van het Rode Leger
zette het Poolse Thuisleger een opstand op
op 1 augustus.
De eerste dagen waren euforisch.
In iedere buurt werden barricades opgericht.
Iedereen deed op zijn manier mee aan de strijd.
Deze verzetsstrijders gaven alles
en dreven de Duitsers terug.
De Polen wisten dat de Russen in de buurt waren
aan de andere kant van de Wisła.
Met zo'n krachtige bondgenoot achter zich
hadden de opstandelingen niks te vrezen.
Maar op 4 augustus stuurden de Duitsers versterkingen.
Hun missie was het Poolse probleem hoe dan ook op te lossen.
De stad werd genadeloos beschoten.
Langzaam namen de Duitsers de stad weer in
en versloegen de opstandelingen.
Het ziekenhuis werd in brand gezet en gewonden geëxecuteerd.
Het verzet had de balans kunnen verstoren
als ze ondersteund waren.
Maar het Rode Leger bleef aan de zijlijn staan.
Terwijl Duitse troepen de stad vernietigden,
kampeerden Sovjet-troepen aan de oevers van de Wisła.
Stalin vertrok geen spier.
Hij zou niet ingrijpen.
Een tijdje verbood hij zelfs
dat Amerikanen en Britten zijn vliegvelden gebruikten
om opstandelingen te bevoorraden. Hij liet ze afslachten.
Hij had twee motieven. Zijn troepen moesten aansterken
na operatie Bagration.
De bevoorradingstroepen kwamen met brandstof, wapens,
munitie en onderdelen voor zijn front aan de Wisła.
Ondertussen liet Stalin het niet-communistische Poolse verzet
uitroeien,
een cynische stap om de weg vrij te maken voor communisten
om later de macht over te nemen.
De Anglo-Amerikanen protesteerden.
Maar niet zo sterk dat ze hun relatie met Moskou op het spel zetten.
Dat was de prijs voor de Sovjet-alliantie tegen Hitler.
De opstand in Warschau eindigde in een bloedbad.
Zo'n 250.000 burgers
en 15.000 Poolse opstandelingen zijn gedood.
Na twee maanden zware strijd, vielen de kanonnen stil.
Het verzetsleger gaf zich over.
Warschau was bijna helemaal vernietigd.
De Polen, die hadden gehoopt op steun van de Sovjets,
waren nu bang om in hun handen te vallen.
Zoals een dichter het verwoordde: 'We verwachten jullie, rode plaag,
'om ons te bevrijden van de zwarte dood.'
Terwijl het Rode Leger kamp hield aan de Wisła
hadden de geallieerden in het westen de haven van Antwerpen opengekregen.
De Amerikanen hadden de Rijn bereikt.
Het Reich zat eindelijk in een tang.
ANTWERPEN, BELGIË
Maar ondanks de aanval op twee fronten
toonde het nazi-regime geen tekenen van verval.
In tegendeel. Het leger volgde blind de opperste leider.
Geen offer is te groot voor de overwinning.
In oktober liet Himmler de Volkssturm vrij,
de stormtroepen van het volk.
Deze militie rekruteerde mannen die niet al in dienst waren
voor een thuisverdedigingsmacht.
Met een pennenstreek werden een provinciale advocaat,
een tiener van het platteland of een dorpsbakker
bewapend met een panzerfaust om het Reich te verdedigen.
Het Duitse volk stond nog steeds pal achter hun Führer.
Ze konden zich geen alternatief voor het naziregime voorstellen.
Dat kwam omdat tijdens zijn 12 jaar aan de macht
Hitler de Duitsers geïndoctrineerd had.
In december 1944 had Duitsland op twee fronten standgehouden
voor bijna zes maanden.
Het Reich was gewond. Het bloedde.
Maar economische gezien,
verdubbelde het land de inzet. Fabrieken produceerden tanks,
vliegtuigen, onderzeeërs en munitie.
Ze konden de strijd niet op volume winnen,
maar de Duitsers zetten nieuwe wapens in,
zoals op afstand bestuurbare kleine antitankwapens
en eenmanstorpedo-onderzeeërs.
Maar Hitler had vooral veel vertrouwen
in wat hij zijn wonderwapens noemde.
De V1-vliegende bommen regenden sinds juni op Londen neer
en hadden duizenden burgerdoden gemaakt.
De V2 was de eerste ballistische raket ooit.
Jarenlang waren ze in het geheim ontwikkeld
in de fabrieken van het Reich.
In de herfst van 1944 waren ze eindelijk klaar.
Deze raketten konden een ton aan explosieven meedragen.
Hoewel deze vergeldingswapens weinig bereikten,
verenigden ze de Duitsers.
Een jongeman schreef: 'We praten alleen over de V2.
'Misschien kunnen we ze richting Amerika lanceren.
'We zullen nu vast winnen.'
Deze industriële bekwaamheid was te danken aan één man, Albert Speer.
De architect van de Führer leidde deze reorganisatie
die hij portretteerde als een wonder.
Want ondanks de geallieerde bombardementen
was de wapenproductie verhoogd tot juli 1944.
Maar dit onheilige wonder had een naam, slavernij.
Het Reich exploiteerde miljoenen arbeiders.
Gedeporteerden, Joden, communisten en verzetsstrijders.
Er kwamen ook vrijwilligers vanuit heel Europa.
Krijgsgevangenen werden ingezet als arbeiders.
Bijna negen miljoen mannen en vrouwen
werkten onder verschrikkelijke omstandigheden voor het Reich.
Zo kon de Duitse industrie de oorlog bijhouden.
Het Reich kon zelfs van de verdediging
in de aanval gaan.
FRANKRIJK
Aan het Westfront had de verdeling van de geallieerden in twee blokken
het gebied bij de Ardennen gevaarlijk slecht verdedigd gelaten.
Daar besloot Hitler toe te slaan.
Op 16 december, tot verbijstering van de geallieerden,
openden 1900 kanonnen het vuur.
Ik ben hier. Schiet op.
In de eerste twee uur
boekte de Duitse legertop door het verrassingselement
een onverwacht succes.
De geallieerden dachten dat het een verdwaalde eenheid was,
maar ze zaten midden in een zware tegenaanval.
Voor Hitler was het een grote gok.
Hij hoopte dat door deze aanval het Westfront zou stabiliseren
en de Anglo-Amerikanen zouden denken dat ze nooit konden winnen.
Wie weet?
Misschien wilden ze wel samenwerken tegen de bolsjewiekse demon.
De Führer was ervan overtuigd dat de Oost-West-coalitie onnatuurlijk was
en opgebroken zou worden.
Marxisten samen met kapitalisten was gewoon ketterij.
Deze alliantie zou het onderspit delven.
Ze had alleen een genadeslag nodig.
De droom is voorbij.
De Duitsers trokken op, geholpen door het slechte weer,
die hulp van de geallieerde luchtmacht verhinderde.
De opmars was spectaculair.
Een luitenant schreef aan zijn vrouw:
'Je kunt je niet voorstellen hoe onoverwinnelijk we ons nu voelen.
'Het is alsof de Amerikanen onze macht niet de baas kunnen.'
Het nieuws verspreidde zich in België en de Elzas,
die net bevrijd waren van de bruine plaag.
'De Duitsers komen terug.'
Burgers die net weer thuis waren, sloegen opnieuw op de vlucht.
In de aanloop naar Kerstmis
vierden Duitse gezinnen ook dit nieuwe offensief.
'Wat een prachtig kerstcadeau', kon je op straat horen.
Volgens Goebbels' enquêteurs
'zijn mensen blij dat we weer het initiatief nemen,
'zeker omdat niemand het had verwacht.'
Deze operatie gaf de Duitse bevolking nieuwe moed.
Een soldaat schreef aan zijn vrouw:
'De sneeuw wordt rood van het bloed van de Amerikanen.
'We drijven ze terug de oceaan in,
'die arrogante, luidruchtige apen uit de Nieuwe Wereld.
'Ze zullen nooit voet zetten in ons Duitsland.'
Maar de verbetenheid van de Duitse soldaten
escaleerde soms in gewelddaden,
want ze pleegden ontelbare oorlogsmisdaden.
Op 17 december
zijn 69 Amerikaanse krijgsgevangenen doodgeschoten door de SS.
Op dezelfde dag werden in het stadje Malmedy
de lijken van 86 Amerikaanse soldaten, geëxecuteerd door dezelfde SS-eenheid
aangetroffen.
Belgische burgers, mannen, vrouwen en kinderen zijn ook afgeslacht.
Ze spaarden niemand.
Ondertussen was er chaos in de Amerikaanse linie.
Om verdere verwarring te stichten, hadden als Amerikanen verklede commando's
geallieerd gebied geïnfiltreerd.
Ze veranderden bewegwijzering en voerden sabotageacties uit.
VS-soldaten vertrouwden niets of niemand meer.
Ze hielden voertuigen staande en controleerden nauwkeurig papieren.
Ze moesten vragen stellen die alleen Amerikanen konden beantwoorden.
In één van de meest kritieke periodes in de winter van 1944
vroeg de militaire politie bij iedere controlepost:
'Wie is Donald Ducks vriendin?
'Hoe heet de hond van Roosevelt?'
Soms werden er spionnen gevangen.
De Duitse troepen drukten verder door.
Ze belegerden het Belgische dorpje Bastenaken,
een cruciaal strategisch punt voor het succes van hun operatie.
Zo'n 18.000 Amerikaanse soldaten verdedigden de stad.
Het gerucht ging dat de Duitsers geen gevangenen namen.
De Amerikanen verdubbelden hun vastbeslotenheid tot verzet.
Maar de stad was snel omsingeld door tanks.
De Amerikaanse troepen zaten in de val.
Terwijl hij zuidelijker een offensief voorbereidde,
werd generaal Patton te hulp gevraagd.
In hartje winter draaide hij zijn leger 90 graden
en ging richting het noorden, snel op Bastenaken af.
Hij had Eisenhower beloofd
dat deze manoeuvre niet meer dan drie dagen zou duren.
Zijn tanks reden dag en nacht, onder vreselijke omstandigheden.
Maar ze hadden niet op spekgladde wegen gerekend.
In Bastenaken moesten de Amerikanen het opnemen tegen de Duitsers en het weer.
Velen bevroren in hun schuttersputjes.
Op 23 december keken de Duitsers verschrikt omhoog.
Het was gestopt met sneeuwen.
De sneeuwvlokken waren vervangen door vliegtuigen van de Amerikaanse luchtmacht
die op de Duitse posities inbeukten.
Kort daarna, zoals hij beloofd had,
mengde Pattons derde leger zich in het beleg van Bastenaken.
Net op tijd.
BASTENAKEN
Hitlers gok was spaakgelopen.
De menselijke kosten waren hoog.
Aan geallieerde kant waren 80.000 man gedood of verwond.
Bij de Duitsers 120.000.
De slag had alleen het uur van rekenschap teruggedrongen voor het Reich,
maar het was een waarschuwing voor de geallieerden.
Ze zagen in dat Duitsland nog steeds gevaarlijk was.
Op het hoofdkwartier van de Führer was de stemming zorgelijk.
Göring stelde Hitler voor dat hij over een wapenstilstand moest onderhandelen.
'De oorlog is verloren', legde hij uit.
Hitler antwoordde: 'Ik verbied je om nu zo'n beslissing te nemen.
'Als je mijn orders negeert, laat ik je executeren.'
Hitler zat vast in zijn waanbeelden.
Hij zei: 'We geven ons nooit over.
'We gaan misschien ten onder, maar we nemen de wereld met ons mee.'
Ondanks de terugtrekking van Hitlers legers op alle fronten,
zouden er nog vijf maanden van oorlog en chaos volgen
voor de val van Berlijn en de nederlaag van het Derde Rijk.
Overgave?
NEE
Het beest was verzwakt, maar nog niet dood
en de Duitsers wilden de Führer tot het einde volgen.
Vertaling: Robert de Ridder