"Artelanak ez du galderarik erantzuten, eragiten baizik;
eta bere funtsezko esanahia erantzun kontraesankorren
arteko tentsioan dago". LEONARD BERNSTEIN
Pianoan hobeto entzuten da, ez dakit zergatik.
Orduan...
zure galderari erantzuteko, bai, gogora etortzen zait beti.
Maiz lorategian lan egiten ikusten dut.
Julia Vega-k zin egiten du goizero eskaileretan dagoela
gobada egitera jaisten denean,
arropa koloretan sailkatzen duela ziurtatzeko.
Gure umeak jeloskor daude inoiz ez dutelako ikusi.
Nik...
faltan asko botatzen dut.
Kaixo?
Bai.
Jakina.
Bai, enteratu naiz.
Segundo bat itxaron dezakezu?
Berri txarrak dira. Ondo jarriko da?
Ulertzen dut, bai.
Eta entsegurik gabe?
Bai.
Noski.
Izan ditzaket gaurko hiru sarrera?
Bai.
Primeran.
Noski, bai. Mila esker.
Lortu duzu, mutil!
- Bellissimo. - Bai.
Lo egin duzu?
Ez, Bruno. Manfred isilune batekin hasten da
eta ez dut orkestrarekin entseiatu.
Abisatu nizun.
Ez, posible zela esan zenidan.
Arratsalde on.
United States Rubber Companyk Carnige Hallera gonbidatzen zaituzte,
New Yorkeko Orkestra Filarmonikoaren kontzertura,
Artur Rodziński musika-zuzendari duenera.
Bruno Walter, gaur zuzendu behar zuena, gaixorik dago,
eta Sinfonia Filarmonikoko zuzendari-laguntzaile amerikar gazteak,
Leonard Bernstein-ek, bere lekua hartuko du.
Gaur, antzezpen historikoa ikusi duzue.
Antzezpen itzela izan da, eta mundu osoan zehar eman da.
Nire betebeharra da kontatzea Bernstein maisuak
goizeko 09:30etan deitu dutela,
urte asko ondoren, gaur zuzendaria izango zela abisatzeko.
Entsegurik gabe.
Musika maite du, ez du entsegurik behar,
barnean sentitzen du.
Urte askoren ostean, bere nahia izan da beti,
lortu du eta oso harro nago.
Carnegie Hall oso harro dago, New York harro dago.
Leonard Bernstein.
Eskerrik asko.
Mutilak, ez dut ezer gogoratzen isiluneaz geroztik.
Konortea galdu nuen eta txaloekin konorteratu.
Ez dadin erdian jarri.
Bolada ona dugu, kutun.
Cincinnatin egonda, atala dantzariekin egin nahi dut.
Musikaz maiteminduta nago. Esan nizun.
Zeozer dudanean, grabatu eta bidaliko dizut.
Idazten dagoen ballet berria?
New Yorken baimenarekin dauden hiru marinelena?
- Horixe da. - Ez eztabaidatu.
Kontuan hartzeko gaztetxoa da. Hemen jartzen du.
- Faborez. - "Partitura-jakitea du".
"Zuzendariak programa zorrotza burutu du..."
Hitler-ek Polonian egindako bonbardaketaren ondoan.
Zabalik dago.
- Barkatu... - Atea zabalik izatea gustatzen zaio.
Kaixo, David ezagutzen duzu, hori Jerry Robbins da.
- Aupa. - Kaixo. Jaitsi behar zara.
- Berandu zoaz... - Lanean nago...
- Rodziński lehenago dator... - Rodziński?
Orain jaitsiko naiz, ba.
Isaac. Zure txotxongiloa konpositorea da eta.
Goxoago egiten ikasi dut, ezta?
- Bikaina. - Beti jartzen naiz...
gogotsu.
- Berotu egiten naiz. - Egia da.
Zure hankak magalean. Ez dakit nola jokatu.
Ez dakit zer egin. Gehiegi da.
- Uste dut... - Gehiegi niretzat.
- Gibelaldea ukitu duzulako? - Ez.
Gehiegi bakar batek jasateko. Benetan.
Ez naiz inoiz pisutik aterako.
- Benetan diot. - Mesedez.
Jerry preziatua,
berezko barkamena grabaketagatik,
ez da txarra, baina oso ona ere ez.
Partitura berrikusten nabil, nekatuta,
eta ondo dago hirugarren ekitaldira arte,
kontrapuntua datorrenean bi pianoekin.
Korapilotsua dela uste dut .
Bi pianoekin egitea zaila da,
orkestrarekin garbiago geldituko da.
Barkaidazu akatsengatik.
Dena da Aaron Copland- en errua.
- Ni naiz erruduna. - Hortik dago eserita.
- Gezurra da. - Tira...
Zuk ikusiko duzu, Robbins jauna,
musika hau nola dantzatu, baina,
goraintziak guztioi nire partez, eta
gustatzea espero dut. Sorte on.
Listo, entsegura joan behar dut.
- Nik egingo dut. - Bai?
- Bai. - Zu bai mutila!
Behean da eta berandu iritsiko zara.
Mintzatu nitaz Rodziński-ri.
Ez naiz maiteena, baina saiatuko naiz.
- Maite zaitut. - Ni ere.
Kontrolpean izaten saiatzen naiz,
baina amain eman diot nire buruari.
Hotza izaten saiatzen naiz,
baina amain eman diot nire buruari.
Amain eman.
Amain eman diozu zure buruari, amain eman!
Eta film hunkigarria ikusten dudanean,
aktoreak eszena batean ikustean,
imajinatzen dut gertatzen dena benetakoa dela.
Neskatoa babestu behar, doilorrak errespeturik ez.
Salbatzera noa,
pantailan zulo bat eginez!
Amain eman, amain eman.
- Amain eman. - Amain eman.
Amain eman baino ez!
Bikaina, baina... inork ez dakiena da
bere arreba gixajoak kolpeka sopranoa izatera behartzen zuela,
operak interpretatuz txikiak ginenean.
Zuri eta guztioi jakinarazi nahi dizuet.
Kaixo.
Espero nuen hemendik egotea. Guztion ahotan ibili zara.
Ezagutzen dituzu?
- Ez. - Betty eta Adolf, bikainak.
- Aupa. - Aupa.
Ellen. Seguruenik beste estudio batean topatu duzu.
Kaixo, Felicia.
Nor falta da? Baten bat ahaztu dut?
Piano-jotzailea soilik.
Imajinatu dut ez duzula aurkezpenik behar.
- Kaixo, Lenny naiz. - Kaixo. Felicia.
Bernstein, bera bezala.
Montealegre.
Montealegre?
- Montealegre Cohn. - Cohn?
Montealegre Cohn.
Bada hitz-elkarte interesgarria.
Begirada hori duzu.
Ahultzen nau en begirada hori.
Zuk zure sedukzio teknikekin.
Familia europar aristokratikoa duzu zure amaren aldetik,
eta zure aita amerikarra eta judua da,
Txilen bizi zinen...
- Dena gogoratzen dut. - Harrigarria.
Ez dakit nola.
Txilen bizi zinen zure aitaren lanagatik.
Orain New Yorkera bueltatu zara ikasteko...
pianoa, baina antzerkia ikasten zaude.
Pertsonaia ugari antzezteko moldakortasuna behar duen lana.
Eta horregatik uste dut,
zu, laztana, eta ni antzekoak garela.
- Zer ba? - Hartu zenituelako
paisaia desberdinetan sakabanatutako zatiak, zure puska guztiak,
orain aurrean dudan benetako pertsona hau sortzeko.
Hori antzekoa da?
- Zure galdera erantzun dut. - Bale. Ados.
Errusiar judu ortodoxoa.
- Bostonekoa. - Adi zinen.
- Etorkinen semea. - Bai.
Aita enpresari egin zen.
Talmudean murgildu zinen. Harvard.
- Curtis eskola... - Institutua.
Filadelfiako Musika Institutua.
Orain New Yorken zaude, konposizioan eta zuzendaritzan jarduten.
Artearen bihotzera datorren piano-jotzailearen aitzakiaz,
nire jatorri puritanoetatik ere iheska.
Zure familia lagungarriagoa dirudi.
Nire aitak diru truke dagoen klezmer- a bezala ikusten ninduen,
nik gure negoziotik bizitzea nahi zuen.
Zein negozio?
Samuel J. Bernstein Ile Enpresa.
- A bai? - Bai.
Doitutako hizkera, portaera eta jarreren
nahastea bihurtu behar izan nintzen,
aldi berean hainbat gauza izaten uzten didana.
Eta horregatik, biok, aurrera egiten dugu eta bizirik irauten dugu,
gauza bakar bat izatea nahi dutelako eta niretzat damugarria da.
Oso erakargarria zara, Felicia.
Amain eman, amain eman.
Amain eman zenuen.
Izatekoak dira. Sentitzen dut.
Itxaron!
Igo!
Gustatzen zait.
Energia gehiegi duzu.
Zure atzetik noa. Ez dakit nora.
Ez naiz inoiz hemen egon.
Ez zaitut leku hauetatik irudikatzen.
- Hortik sartu. - Ondo.
Eszenatokian... Kendu oinetakoak.
Ados. Non utziko ditut?
Beste aldean.
- Nora zoaz? - Gidoia hartzera besterik ez.
- Gidoia? - Bai.
- Antzeztu beharko dut? - Zer?
- Zeozer egin behar dut? - Ba... agian.
Urduri nago.
Urduri egon behar duzu.
Ederra da hau, ba.
Eder-ederra.
Eszena bat irakurriko dut maisuarekin.
Hobe dut primeran egitea.
Bernstein maisua? Zein sofistikatua.
- Hemen. - Irakurriko dugu.
- Benetan egingo dugu. - Bai.
- Erregea naiz? - Hau zure gaztelua da.
Primeran.
Erregea izan arren, nirekin liluratuta zaude.
Bai.
Eta zure koroako arrosa zuri bat ematea erabaki duzu.
Jakina.
Ez, oraindik ez duzu. Nik eman behar dizut.
- Zure lorea. - Ez dut obra irakurri.
Momentu bat.
Eutsi dezakezu, mesedez? Ondo.
Maiteminduta dagoen...
erregea naizenez.
Opari bat niretzat, nire jauna?
Zein ondo egin duzun.
Zure txanda da.
"Zure argizari-tanta txikiekin, arroza zuria,
lorearen luxuzko eskuak bezalakoa..."
Ez.
"Ilargi hautsiaren...
begia dirudizu".
Oso txarra zara.
Eta zure esaldia?
"Beti aldatzen zaude, maitea".
"Atzo ez zintudan ikusi".
"Zure zaldia ikusi nuen".
"Hain polita da".
"Baina ez zu bezain polita...
zu dragoi bat zarelako".
"Bitan hautsi nintzakezu zure besoekin,
hain ahula naiz
izotza bezala
eguzkian erreta".
Hobeto, ezta, Montealegre andrea?
Argi apur bat gehiago?
- Eskerrik asko, Joseph. - Barkaidazu, Joseph.
Urduritu naiz. Armiarma bat zegoen eta jakarekin hiltzen saiatu naiz.
Ateratzen zaretenean atea bultzatu. Bakarrik itxiko da.
Milesker, Joseph.
Gabon. Primeran. Mila esker, Joseph.
Ez zenidan esan zure aitarena zela.
Horrela erakartzen dituzu ezkongai guztiak?
Ez, ni... bederatzietan lotan nago.
Segundo bat. Salbuespena egin duzu?
Iruditu zait merezi zenuela salbuespena egitea.
Ba espero dut arazorik ez izatea.
Nola egin dezaket merezi izatea? Badakit.
- Zeozer falta da. - Zer?
Nor da zure pertsonaia?
- Margaret. - Margaret.
- Bai.
- Eta ordezkoa zara? - Bai.
Nire ustez, Margaret izan behar duzu beti.
Aurre-aurrean.
Beldurrak gainditu...
Gauza ugarik gainditu naute, baina beldurrak ez.
Ez nintzen hemen zure aurrean egongo...
Ez nintzen ezta New Yorken ere egongo beldurrak gainditu banindu.
Ez da hain erreza.
Talentua eta ausardia
bezain garrantzitsua da zorte ona izatea.
- Adibide ezin hobea naiz. - Txantxetan ari zara.
Bruno Walter gaixorik jarri ez balitz
eta Rodziński elurretan harrapatu, ez nuen debutatuko.
Zortzi urteko umeei piano klaseak ematen jarraituko nuen...
Edo beste egun batean gertatuko zen.
- Hori uste duzu? - Bai, ziur nago.
- Benetan? - Bai, noski.
Eta ez ahaztu... gizonezkoa zarela.
Inoiz ez dut ahaztu.
Jakina.
Ai, ama!
Bravo!
Zoragarri egon zara.
Amatxo maitea. Shirley, plazera da zu etortzea.
- Richard Hart eta emaztearekin nator. - Ez.
Dick Broadway emanaldia entseatzen dago Eva Gabor-ekin
eta bikoteak ez du asko iraungo, gainera, nire ustez, zure estilokoa da.
Zer estilokoa?
Nirea bezalakoa, eskuraezina.
Bikaina.
Mila esker etortzeagatik.
Dark of the Moon maite dut.
Txorakeriak. Zu bai miresgarria.
Ikuskizuna hobea da zuri esker.
Aste honetan bakarrik, baina eskerrik asko.
Zentzudunak badira, Jones andrea ohean utziko dute.
Zoragarria zara.
- Laztana. - Mila esker etortzeagatik.
- Plazera. - Milesker.
Etorri gurekin.
Ezin dut, trena goiz hartu behar dut Tanglewoodera.
Tanglewoodera?
Nire anaia ikustera zoaz.
- Zur eta lur gelditu zara. - Ez... ni...
Ez dit ezer esan.
Ba...
- Beharbada zuhurra izan nahi du? - Nire anaia?
Ez dut uste.
- Saiatu berriro. - Arraioa, sei.
- Ez! - Zortzi.
- Zein txarra. - Lau...
- Ez. - Hiru.
Orduan, zazpi izan behar da.
Arreta jar dezakezu?
Isildu eta pentsatu behar dut, ba.
Isildu eta pentsatu bidaltzen ari naizelako
oraintxe.
- Hogei. - Ez.
Ez.
Zenbat denbora egongo gara hau egiten?
Ba harreman oso estua sortu behar dugu.
Ezinezkoa. Ez zaitut ikusten.
Nik dakidala, bonba bat egiten egon ahal zara.
Ez.
- Sekula erlaxatuta nago. - Leku guztia lehertu.
Eta zu?
- Egia esanda, bai. - Bai?
Benetan.
Ez zaitut inoiz hain geldi ikusi.
- Mugitzeko gogorik duzu? - Bat ere ez.
- Primeran. - Inolakorik, egia esanda.
Etorri, utzi niri.
Amatxo maitea.
- Alferra naiz, ezta? - Bai.
Nora goaz?
- Hemen geldi egon. Hau ez. - Ondo.
- Ez. - Zergatik ez?
Ba... pixka bat deigarria delako?
Hain baldarra ez dirudi.
Gustatzen zait.
Zure usaina maite dut.
- Benetan? - Bai.
Nire aitagatik da.
Arraroa da?
Maite nuen...
nire gorputza biltzea
berre gabardinarekin
gauean lanetik bueltatzen zenean.
Usainak horditzen ninduen.
Segurtasun sentipenarekin erlazionatu dut beti.
Ederra da. Berari buruz mintzatu.
- Zoragarria da. Neska jatorra. - Bai.
- Eta gu... - Non ezagutu duzu?
Claudio Arrau-ren festa batean.
Felicia, aktorea zara?
- Aktore bikaina, bai. - Ba bai.
- Noski baietz. - Banaiz, bai.
Sinestezina, bai.
- Bera ez. - Ez, oso txarra naiz.
- Banaiz. - Behin saiatu nuen, txarregia.
Aktore eskasa da.
Hollywoodera bidali ninduten, grabatu
eta esan: "Milesker. Tira, New Yorkera bueltatzeko tiketa".
- Ai, ene. - "Ai, ene" arrazoia du.
Hemen ikasten zuen gure lehenengo udan, eta orain
guztien gogoko irakaslea da
eta ezin zara aretoan sartu ikasle-orkestra zuzentzen duenean,
guztiz beteta dagoelako.
- Asko maite ditudalako da. - Eta haiek zu.
Kontatu zer gertatu den Rochesterreko Filarmonikarekin.
- Ez naute aintzakotzat hartu. - Bai, badakit.
Antza, zurekin Bostonen denbora gehiegi eman nuen.
- Horregatik izan da? - Susmoa dut.
Our Town obrari buruz hitz egin behar dugu...
Ihes egiten Hollywoodera?
Musikalekin denbora galdu...
Entzun, musikalak utziko ditut.
Lenny, zure dohainaren erantzulea zara.
Amerikako lehenengo zuzendaria izan daiteke.
Baina horretarako lortu behar du bere bizimoduak
eszenatokira ateratzen denean, bere orkestra zuzentzera,
bere buruari esatea: "Nire bizitza eta lana garbi daude".
Eta izena...
Inoiz ez diote Bernstein bati orkestra bat emango.
Baina Burns bati?
Leonard S. Burns.
Pentsatu beharko dut.
Pertsonak alaitzen nituen Moskutik joan-etorriko trenean.
Eta ailegatu ostean, buelta eman behar nuen
juduak, noski, ezin ginelako han bizi.
Ez nuen hiria ikusi.
Behin ere ez.
Baina antzezten nuen.
Ikusi nahi ditut.
Ikusi zer?
Koussevitsky maisuak zu uko egitea nahi duena.
Egin duzun musika guztia.
- Benetan? Ezin dugu alde egin. - Bai.
Noski ahal dugula.
Sinestezina.
Zergatik uko egin nahi duzu?
- Zoragarria da. - Ez da benetako musika.
Horrek zer esan nahi du?
Ba ikusten nauela
lehen zuzendari amerikar handia izaten.
Hori nahi duzu zuk?
Gauza asko nahi dut.
New York, New York!
Kristoren hiria da!
Nola zaude?
Hobeto uste dut.
Burua hemen jar dezaket?
- Lotsagarriegia da. - Ezetz ba.
Ezetz.
Ez badut... Arnastu gabe, ondo izango naiz.
Baina... ez.
Aldiro gertatzen zait.
Aldiro? Zer esan nahi duzu?
Oheratzen naizenean nire ohea ez denean.
Ulertuta.
- Aditzera eman duzu. - Ez nekien zer esango zenuen.
- Bakarrik... - Ai, ene.
Lunbarrak dira...
- Pilularik hartzen duzu? - Pilula gehiegi.
Seguru baietz, baina honetarako espresuki.
Sentitzen dut, maitea.
Gizajoa.
- Lurrean hobeto nago. - Bai?
Askoz hobeto. Milesker. Ideia bikaina.
Burko guztiak ipini dituzu.
- Benetan zaintzen nauzu. - Eroso egotea nahi nuen.
Jolasa dakit. Inbidia eta sekretuak.
- Ezagutzen duzu? - Ez.
Elkarri sekretu bat kontatuko diogu,
gero inbidia ematen digun gauza, hurbilago egoteko.
Nahiko hurbil gaude jada.
Duela 20 minutu baino hurbilago zaude.
Ados.
Bakarrik amestu ditudan zure alde desberdinak ikusi ditut.
Ai, ama.
Primeran.
Hasi zu.
Inbidiaren bat kontatu nahi duzu
edo sekreturen bat?
Konta sekretua.
- Nik kontatuko dizut? - Bai.
- Errautsa bota dizut? - Ez.
Ados.
Ba txikia nintzenean...
nire aita hiltzen nuela amets egiten nuen.
Baina, esnatzen nintzenean ohean esertzen nintzen...
eta irudikatzen nuen...
oso krudela zen eta.
Batzuetan ez dut...
Ez dut nire burua ezagutzen.
Ba...
Bide batez, ados nago.
- Zerekin? - Izenarekin.
Felicia Burns.
Ez du batere distirarik.
Ez dela ondo gelditzen diot.
- Zure ahotsak lasaitzen nau, ene. - Benetan?
Inbidia diot zure gorputzak igarotzen duen aireari.
Ahotik kanpo, espero dut.
- Alde guztietatik, egia esanda. - Ez.
Ez dut inoiz horretan pentsatu.
Baina seguruenik tonu desberdina
izango luke beste aldetik aterako balitz, ezta?
Baina bezain atsegina.
- Dardarka nago? - Nazkagarria zara. Bai.
Zure begiak...
Ez dakizu zenbat behar nauzun, ezta?
Baliteke.
Laztana, Filadelfian baino askoz hobea.
Benetan?
Asko kostatu zait orkestrara salto ez egitea.
Gozoegia zara.
Neskari buruz hitz egin dizut? Idatzi nizun neskari... Felicia.
- Idatzi nizunari buruz. - Bai.
Hau David da, klarinetea jotzen du. Zer gehiago...
- Klarinete-jotzailea. - Ikusi dut.
- Aparta da. - Bai.
Entzuten egon naiz, primeran egon zara.
Zu bezala. Broadwayko izarra.
Inondik ez.
Kouss-ekin gelditu gara jatera, bestela gu...
Eta beranduago? Zeozer har dezakegu?
Bai, irrikan nago.
- Ez nuen bat-batean kontatu nahi. - Ongi da.
- Agian gogorra izan naiz. - Ez.
Inola ere ez.
- Gero ikusiko gara. - Noski.
Tira, goazen. Goazen. Tira, txoritxo!
- Plazera izan da. - Plazer bat.
Bizitza laburra da. Benetan dizut.
Zein urtetan gaude? Nahi baduzu aske izan zaitezke
kulpa edo aitormenik gabe. Ez dago kalterik.
Badakit nor zaren.
Zergatik...
ez gara saiatzen.
- Bai. - Bai?
- Ba... - Ez!
- Hemen ez. - Ez, hemen ez.
Ez dut horrela izatea nahi.
Leonard Bernstein konpositore, zuzendari eta pianista da.
Emaztea, Felicia Montealegre, aktorea da.
Bizitza profesional beteak dituzte eta gutxitan banantzen dira.
Bernstein jaunak 37 urte ditu
baina urte asko daramatza herri gizona izaten.
Bruno Walter-en ordezkoa izatetik
Sinfonia Filarmonikoa 25 urterekin zuzendu arte,
geroztik, Leonard Bernstein-ek mundu osotik zuzendu edo jo du.
Sinfoniak, balletak eta operak idatzi ditu,
baita Wonderful Town musikalaren partiturak
eta On the Waterfront filmarenak.
Felicia Montealegre telebista eta Broadwayra etorri zen
Santiago, Txiletik.
Telebistako lehenengo benetako izar dramatikoa izan zen.
Bernstein familia, Leonard, Felicia eta umeak,
Jamie eta bi hilabete dituen Alexander,
Carnegie Hall eta Broadwaytik gertu bizi da.
Hiru urte daramate hemen.
Arratsalde on, Felicia.
- Kaixo, Ed. - Gabon, Lenny.
- Dena ondo, Ed? - Bai.
Lenny, beti zaila da
niretzat zu profesionalki sailkatzea,
batean mila gauza egiten dituzulako.
Zein da zure lanbide nagusia?
Nire lanbide nagusia musikaria izatea dela esango nuke.
Musikarekin zerikusi duena nire arloa da, ezta?
Konposatzea, zuzentzea
irakastea, ikastea, edo jotzea izan daiteke.
Musika maite dut eta ekingo dut.
Felicia, zaila da Lenny-ren lanak gogoratzea?
Zaila da. Lan gehiegi hartu ditu.
Denboraldi oso lanpetua izango da.
Bi musikal idazten dabil.
Egokitzapen bat,
Romeo eta Julieta, West Side Story da
Jerry Robbins eta Arthur Laurents
eta, kanta-idazle trebea, Stevie Sondheim-ekin.
Eta lau alditan agertuko da
Omnibus- en, CBS telebistako programan.
Eta...
- Ondo esan dut? - Ni baino hobeto dakizu.
Felicia, eta zuk? Antzezpenaz gain, zer gehiago egiten duzu?
Zaila da etxea zaintzeaz gain beste gauza batzuk egitea.
Nire senarrak, umeek eta antzezpenak dudan denbora guztia hartzen dute.
Eta nire agenda ikasi.
Bai, ezin dut saihetsi.
Lenny, zein desberdintasun dago
konpositorearen eta zuzendariaren artean?
Ba, su...
suposatzen dut desberdintasuna...
Nortasun desberdintasuna dagoela konpositore
edo... sortzaile eta interpretatzaileen artean.
Interpretatzaileek, izan daitezke
Toscanini edo Tallulah Bankhead, berdin du,
bizitza publikoa dute.
Bizitza irekia.
Hitz arruntegia da, baina horrelako zerbait.
Baina sortzaileak
sekulako estudio honetan bakarrik esertzen da
eta bakardadean idazten du
eta munduarekin era pribatuan komunikatzen da...
eta bere bizitza
bizitza pribatua da bizitza publikoa baino.
Eta bi nortasunak baldin badituzu...
eskizofrenikoa bihurtzen zarela uste dut eta hor bukatzen da.
Felicia, musika ere gustukoa izango duzu, ezta?
Aitatxo.
Aitatxo!
Hartu!
MAITE ZAITUT AITATXO JAMIE
Ni ere maite zaitut, laztana.
Asko. Mila esker.
Kaixo, Zeusen semeak!
Nire gizona!
- Kaixo, Lenny. - Kaixo.
Zelako sorpresa.
Hau da New Yorken xarma.
Pisutik atera
eta maite dituzun pertsonekin topatu ahal zara.
- Hirigunera noa. - Ni ere.
Parketik joango gara Saks-era ailegatzeko jendetza baino lehen.
Nor zara zu? Kaixo.
Kaixo, zein polita zaren. Oso ederra zara.
Sekretu bat jakin nahi?
Zure gurasoekin oheratu naiz, badakizu?
Gehiegi da, ezta? Gehiegi.
Gehiegi maitatzen dut, eta? Kontrolpean dut.
Kontrolpean dut!
Ikusten dituzu beste espaloitik begira daudenak?
Pentsatzen: "Ezin da izan. Telebistan guapoagoa dago".
"Baina Bernstein-en belarriak ditu, ezta?".
"Bera izango da? Posible da?".
Zelako lotsa. Ez dugu mahai-tresnarik.
- Hemen. - Barkatu, maitea.
Zer gertatzen da? Berdin du.
Janari txinatarra eskatu dut eta.
Gortina madarikatuak behar ditugu lo egiteko.
Zonbi bat ematen dut.
Gure umeak ikaratzen.
- Umeak ditugu etxean? - Baditugu.
Ez dakit Bergsdarrak nola moldatzen diren.
Hiru ume! Sinestezina. Zentzugabea.
Alex ez du ezer esaten. Ondo egongo gara.
- Ez, momentuz. - Beti lo.
- Alexander, gure loti ederra. - Ez da beti lo egongo.
- Gezurrezkoa dirudi. - Bai.
Umetxo zoragarria.
Triste nago, ez dakit zergatik.
Oso nekatuta zaude, laztana. Lo egin behar duzu.
Bai.
"Udak lehen abesten zidan, baina orain ez dit abesten".
Edna St. Vincent Millay.
Udak ez badizu abesten,
ez dizu ezerk abesten.
eta ez badizu ezerk abesten,
ezin duzu musikarik egin.
Nire anaiaren alboan egoteak, prezio bat du, badakizu.
Nahiz eta berak kontrakoa sinetsi nahi izan.
Demagun esaten duzuna ulertzen dudala.
Ba, arraroa da, baina...
Baina guztiok barruan dugula sinisten dut.
Bakoitzak bere burua aldatzea desiratzen du.
Hona.
Baina...
nortasun sendo hau izatea,
galbidea da.
Benetan.
Sufritzen dagoela ikusten dudan momentuan,
badakit ez duela merezi.
Ez. Zertarako? Ez nau hilduko.
Berari poztasuna emango badio edo ez badu sufrituko
eta nire esku baldin badago, pikutara ba!
Baina sakrifiziorik gabe izan behar da.
Sakrifiziorik baldin badago, ni naiz desagertuko dena.
Ondo?
Orain, orain oso ondo egon da!
- Zumea! - Ai, ama!
Antzinako zume zuria Pierre Deux-eko kuxinekin.
Zoratzen nau.
Emango du kristalezko gela viktoriar paregabea dela.
Kristalezko kaiolan giltzapetu nahi didazu txori bitxi bat banintz bezala.
Gizonez inguratuta nago eta hain gustura nago.
Hobeak dira, bai.
Uste dut Felicia dela... Ez dakit... Ez dut ulertzen.
Ondo dago. Badago, badakizu...
Ondo zaude? Eskuzapi bat behar duzu?
Julia!
Ekarri eskuzapia.
Burua beste leku batean duzu beti.
Sekulako mokordoa egitera noa.
Ederki, primeran.
Ai, ama.
Aitak zeozer kontatu dizu Harry eta Amberson-i buruz?
Ez.
Harryk udarako lana eskaini dit Amberson-en.
Zer dirudizu?
- Aitak zer esan du? - Ideia ona dela uste du.
Onduan ondo dirudit.
- Zure onespena dut? - Bai.
- Milesker. Agur. - Agur.
- Nagusia dirudi. - Arropak engainatzen du.
Baietz esan du.
Mila esker.
Oso ondo egin behar duzu. Oso ondo.
- Hau poza. - Beldurtu nauzu. Saiatuko naiz.
Nire etxean zapaldu naute.
Tira. Norbait aurkeztu nahi dizut.
Gizon horrek ia zapaldu nau.
- Ia-ia hil nau... - Entzun...
- Nekatuta nago, mesedez... - Hau Lenny da.
- Kaixo! Zelan zaudete? - Hau Charlie da.
Eskuak beteta ditut.
- Tipo handia zara. - Jim.
Tipo erraldoia. Kaixo, Charlie.
Plazera. Zelan zaude? Ondo pasatzen?
Lennyk idatzi behar du.
Ba...
Harryk maite du alboan izatea agerpenetan
eta grabaketetan eta...
mutil arruntekin.
- Ez dut gogoko. - Gogoko.
Bai, badakit, ez da nire begikoa.
- Ba... - Ba...
- Oso hondo hartu duzu. - Egia da.
- Ez nuke esango. - Oso ondo daramazu.
- Joana Arc-ekoa. - Bai.
Gogoratu Joanari gertatutakoa. Ez zen ondo bukatu.
Zelako asperdura.
- Kaixo, Scott. - Kaixo.
Gure familian ez da esaten. Felicia-k gorroto du.
- Zure familian? - Nirean.
Zure familia, Lenny?
Listo, nahikoa da.
- Hamar urte daramagu batera. - Sinetsi, hiru ezagutzen ditut.
Itsu okerrena, ikusi nahi ez duena da.
- Gurutzegrama zen. Hitz elkartua. - Benetan?
Esaera zaharra.
- Esaera zaharra. - Hori da.
- Ostegunekoa? - Bai.
- Erraza da, baina... - Bai.
- Kaixo. - Tommy naiz.
Nire mukizapitik atera zara ala?
- Hor bizi naiz. - Jeinua zara?
- Agian. - Hiru nahi ditut?
- Zein da lehena? Aupa. - Lehenengoa.
Sorte on. Agur, Tommy.
Barkatu, ez dakit zu...
- Oso polita. - Milesker.
- Felicia-k aukeratuta. - Lan ona.
Nik aukeratzekotan, pailazoa emango nuke.
Egia da. Inori ez kontatu.
Axola zaizu erretzeko mugitzea? Nongoa zara? Nor zara?
- San Frantziskokoa. - Lurrakoa?
Jatorriz, bai.
- Ile ederra duzu. - Oso jatorra zara.
Teilatura igoko naiz. Airea behar dut.
- Nirekin etorri nahi duzu? - Noski.
Ederki. Etorri nirekin. Tommy, ezta?
- Festaren erregina. - Izarra.
Festaren izarra!
- Ene, benetan zabiltza? - Biak batera. Nolabait.
Funanbulistak bezala. Erregina, izarra.
Aupa.
Lenny ikusi duzu nonbaiten?
Bere bila noa?
Ez, berdin du.
Hori esan dut, lepo luzeko jertsea behar dut.
Jertsea behar dut, ulertzen duzu?
Hots... Horma hausten dudan bitartean.
- Nola konponduko dugu arazoa? - Ez dakit.
Kezkatuta nago. Soluzioa aurkitu behar dugu.
Haiek... Badakite zure entzuleek nolakoa zaren?
Telebistan egon behar zara, ez irratian.
- Utzi. - Ederra zara. Ahal dut?
Maitea, hau Tommy da.
- Dena ondo? - Bai.
Maitea.
Hemendik etorri. Ondo dago.
- Maitea. - Ez.
Barkatu.
Ilea apaindu. Baldres zaude.
Gustatu ala ez, munduak liluratuta dago,
obsesionatuta ere, egiten duzun guztiarekin.
Carnegie Halleko estreinaldira eraman zintuen deitik.
Eta ez diezu huts egin, bihotza.
Hamabost urte telebistan, musika klasikoaren xarma irakasten,
Young People's Concerts eta Omnibus
munduko milaka pertsonengana iristen,
hamar urte New Yorkeko Filarmonikan
eta konposizioak ahaztu gabe.
West Side Storyk musikala birdefinitu du.
- Ene Jainkoa. - Candide eta On the Town ere.
Egia esanda, batzerakoan, ez dut hainbeste sortu.
Musika da... Nik ez...
Arraroa irudituko zaizu, egin ahal nuen gauzarik garrantzitsuena da
baita nire nahigabearen jatorria ere, ez dudalako
hainbeste sortu.
Esan nahi dudana da, zerrenda ez dela oso luzea.
Ba...
Hau da...
Hau da munduak horrez gain zu ezagutzeko aukera.
Liburua zure momentu pribatuetan pentsatzen duzuna ulertzeko da.
Zure sentimendu pertsonalak, bizitza ezagutzen duzun modua.
Mundua bukatzeko zorian dagoela uste dut.
Hori sentitzen dut.
Benetan diot.
Bai.
Sormenaren txikiagotzea itopuntura ailegatu da.
Zientifikoki ez, behintzat. Eta eztanda egin du.
Baina hemen gaudela, zaila da niretzat...
pentsatzea...
zuzendaria ala konpositorea izatea,
garrantziren bat baldin badu.
Edo nire bizitza liburu honetan kontatzea merezi duen.
Zurekin bat nator.
Artista askori gertatu zaie eta bere lanetan ikus daiteke.
Subkontzientean sartzen da eta gainbehera dator...
Baina badakit Felicia-k...
Izugarri sentitzen du.
Nonahi dago.
Jadanik ez du ezer gozatzen.
Badakit.
Pena handia ematen dit.
Piknikak,
ura, janaria,
batera egotea ezer egiten.
Zergatik?
Ezereztasun soila duela uste dut.
Berdina pentsatzen dut.
Ez nuen ideiarik ez, ezagutu nuenean sentitu nuelako
ikaragarria zela, eta bada, bizia
eta adi eta kontziente
eta pertsona alaia,
baina orain adoregabetu dago.
Aurreko hilabetean esan zidan:
"Jaitsi nahi dut, autobusa gelditu eta jaitsi".
Eta nola sentitzen zara?
Bi gauza mantentzen naute bizirik. Alde batetik, jendea maite dut,
eta musika maite dut. Musikak bizirik mantentzen nau
deprimituta nagoenean ere.
Eta asko deprimitu naiteke.
Baina nire lan-etikak aurrera ateratzen nau.
Eta bestetik, jendea hainbeste maite dut
ezin naizela bakarrik egon.
Konpositorea izatearen arazoa da.
Egia da.
Ez dut inor ezagutzen
komuneko atea irekitzen duena bakarrik ez egoteko.
Hau da, pentsatu dezakegu
gizona harrapatuta dagoen
animalia dela.
Bere kodizia eta eromenen biktima eta...
Jainkozko elementuetan sinisten duzu edo ez.
Sinisten dudan bitartean...
horregatik jendea hainbeste maite dut,
orduan sinistu behar dut
nire arimaren leku txiki batean irtenbidea dagoela.
Ongi, ba, sopranoak...
presioa zuengan dago.
Hasi 44. konpasean, bukaeran esaten duenean
"gure lorategia hazi", a capella- rantz abiatuz.
Eta, sopranoak, ziurtatu
lekua uzten duzuela nota altuak igotzeko.
Esan nahi du...
"Hilko naiz hernia bat aterako zait".
Esamolde zahar txiletarra da.
Ez nuen errimarik aurkitzen.
- Esnatu nuen... - Zure ama Rovno Guberniakoa zen.
Gauaren erdian, etsita.
Esamolde txiletarra, behingoan.
Lo astun batetik esnatu zenidan.
Pieza berdina da.
Gazteleraz dagoena Felicia-k idatzi du.
Zorte ona dugu gaur ahoskerarekin laguntzeko dagoelako.
Egia da. Barkatu, egon naiz...
Voltaire-ren lanak orriztatuz ez dut Rovno Gubernia aurkitu.
Asmatu nuelako, nire mutil maitea.
Ea zer iruditzen zaizun.
- Ea zer dirudizu. - Ederra da.
Zoragarria da, ezta?
- Listo. - Eskerrik asko.
Tira. Goazen.
Lenny, zer har dezaket?
Pentsu-poltsa erraldoi hori hartu.
Ene Jainkoa. Milesker.
Hara, Jaime.
Edari bat nahi dut.
Aitatxo!
Kaixo, laztana.
Hartu nahi duzuna. Hortik jarri.
Felicia-k aukeratu du?
Ez dut zerikusirik. Bere margoa da.
- Ederra da. - Lenny.
- Zer gertatzen da? - Jamie ikusi duzu?
- Ez dut Jamie ikusi. - Ez duzu ikusi?
Ez.
- Zergatik? Hemendik dago? - Bai.
Oso triste dago, maitea.
Zergatik dago triste?
Zurrumurruak entzun ditu.
- Barkatu? - Zurrumurruak.
- Zeri buruz? - Zuri buruz, maitea.
Niri buruz zer?
Ez dakit. Tanglewooden eman du uda osoa.
Ez dut jakin nahi zer entzun duen.
Zer esan diozu ba?
Maitea, nik ezin diot kontatu. Zurekin hitz egiteko esan diot.
Heldua da, ez duzu uste?
Berdin zait heldua izatea, zuhur izatea eskatu nizun.
Nire ustez jakiteko adina du, jakitea merezi du.
Baina, maitea, berak ez du horrelakorik eskatu.
- Nire erabakia izan zen. - Ez, gure erabakia da.
Ez zurea soilik.
Egia esatea? Ezta pentsatu ere!
Nire Jamie maitea.
- Ongi etorri etxera. - Baina, begira.
Kaixo.
- Aupa. - Kaixo.
Ez da espero nuena.
Abesti berririk idatzi duzu?
Irakurtzen nengoen. Egunerokoa. Bidai ona izan duzu?
- Tommy ikusi duzu? - Bai, agurtu nau.
Poztuko zinela uste izan dut. Asteburua pasatuko du.
Ederki.
Azkar samarra da mutila. Erne mantentzen nau.
Ea anagrametan nolakoa den.
Oso atsegina da.
Bai, badakizu, amak esan dit zu...
triste zaudela niri buruzko esamesak
entzun dituzulako udan Tanglewooden.
Nahiago nuke ezer esan ez bazizun.
- Jamie... - Ez da hainbesterako.
- Bada triste zaudelako. - Ez da egia.
Hitz egin dezagun.
Zure ama eta biok hitz egin dugu eta...
Zurekin hitz egingo nuela esan diot.
Ni...
Argi uzteko edo argitzen laguntzeko, zuk zer gertatu ahal izan den ulertzeko...
- Jeloskor hitza erabiliko nuke. - Zer?
Jeloskor.
Ikasten nuenean
Curtis institutuan, mutil bat zegoen...
Jatorra zirudien. Arma bat ekarri zuen ni hiltzeko,
jeloskor zegoelako nire musikarako... gaitasunagatik.
Zure gaitasuna.
Hiltzeko zorian egon zen.
Artur Rodziński New Yorkeko Filarmonika-zuzendaria zen.
Jainkoak ni kontratatzeko esan zion.
Entsegu batean ni itotzen saiatu zen.
Jeloskor zegoelako.
Ez dakit zer gertatu zen, edo nork esan zuen zer,
baina seguru nago jeloskor zeudelako izan zela, laztana.
Jeloskor...
Hartutako erabakiengatik,
nire bizitza izorratu dutelako eta zurea izorratzeagatik.
Espero dut ulertzea.
Orduan gezurrak dira?
Bai, laztana.
Eskerrik asko
nirekin hitz egiteagatik.
Hau lasaitasuna.
Goazen barrura.
Zein kolorea?
Hemen ditugu...
Gorri kolore berdineko hiru ñabardura ditugu.
Ez dira gorri berdinak.
Antza, hau urdina da.
- Nahi dut... - Urdina...
Anagramak albo batera utziko ditugu?
Diseinu bat sortuko duzu.
- Azkazalen ordua da. - Artista zara.
Begira, dama-joko txikia da.
Uste nuen ideia ona zela asteburu pasa etortzea.
Badakit Jamie-ri berarekin egotea gustatzen zaiola.
- Jamie-ri? - Zuri ere gustatzen zaizu, ezta?
Bai, noski.
- Maitea, txarto egin badut, esaidazu. - Ez.
Ez, ez dakit zergatik Jamie egongo legoke...
Ez dakit zergatik esan duzun Jamie-k bereziki interesa duela...
Ba, Tommy, maitekor samarra delako eta oso azkarra,
gure alaba bezala.
- Ongi. - Eta...
Ez, esan nahi dut...
Nik ere nahi dut berarekin denbora pasatzea.
Ez dut esan nahi berarentzat ekarri dudala.
- Zalantzarik gabe. - Argi dago.
Bakarrik diot beste arrazoi bat dela.
- Ez etortzeko esan ahal diot. - Ez.
Gaizki ulertu dut.
- Ez. - Ez da ideia ona.
Ez da horregatik. Gertatzen dena da...
- Zer gertatzen da? - Ezer.
Ados. Ondo
Orduan, ondo da?
Benetan?
- Bai. - Ados, maitea.
Jarraituko dut.
- Zer? - Ez, uste...
Ezer. Hizketan geundela uste nuen.
- Bageunden. - Ez.
- Bukatutzat eman dut. - Badakit lanpetuta zaudela.
Lanpeturik ez, bukatzeko irrikaz baizik.
Jarraitu, maitea. Ez zaitut gelditu nahi. Jarraitu.
Non dago mundu guztia? Ai, hemen.
Kaixo guztioi, gauza bat kontatu behar dizuet.
"Mass" bukatu dut.
Zein ondo, aita!
Nora doa ama?
Julia, nork ahaztu du Snoopy atarian?
Kaixo, Brian. Alex!
Nork ahaztu... Nork utzi du Snoopy atarian?
- Nork utzi du Snoopy? - Nik. Barkatu, aita.
Bere eguna da eta.
- Jaten hasi du... - Aitatxo, entzun niri.
- Zenbat? - Itxaron.
- Berriro hitz egingo dugu? - Zenbat?
- Barkatu. - Andre bat dago...
Egun bat berandu zatoz.
Badakit. Harryk leku guztietatik izan nau.
Nina triste zegoen.
Ba, ez dut uste... Hain triste ez dirudi.
Ez duzu entzun beste emakume batengatik oihuka?
Etortzea lortu duzu.
- Zuretzako sorpresa zen... - Aitatxo!
Noski. Mila esker, Julia.
Ninari ez zaio axola andrea.
Triste dago Esker-ematea ia galtzeagatik.
- Ez genekien etorriko bazina. - Esker-emate on.
- Gelditu. - Milesker.
- Jaitsi behar dut. - Eraman.
- Etorri, Mike. - Milesker.
- Mokadu bat nahi? - Ez, ondo nago.
Esker-emate on.
Maitea?
Momentu batez uste nuen...
- Zelako broma egin zenidan. - Zer?
- Zelako broma egin zenidan. - Zer diozu?
Maitea, burkoa atera zenuen eta zapatilak,
hortzetako pasta, eskuila eta geroztik ez zaitut ikusi.
Haserre zaudela ulertzen dut. Ene Jainkoa. Baina...
zentzuduna izan.
Txilen esaten dugu
ez zarela kakaz beteta dagoen txori baten azpian jarri behar.
Eta ni bizi izan naiz
txori madarikatu horren azpian
gehiegi, eta komeria bihurtu da.
Ba, uste dut...
tristurak zure bizitza...
Isildu!
- Utzidazu... - Ez dut zerikusirik...
- ...esan nahi dudana bukatzen. - Ez.
Tristura zure bizitza menderatzen dago.
Zure errua da, pozik egongo zara.
Lorik egin gabe, deprimituta eta gaixorik egon nahi duzu.
Zure betebeharrak saihesteko.
- Betebeharrak? - Eman dizutena.
Eman dizuten dohaina.
- Mesedez. - Ene!
Dohainak alde txarrak ditu. Badakizu?
- Zintzotasun eta maitasunaren zama. - Barkatu, egia da.
Ororen gainetik pertsonak maite dituzu
eta arazoak datoz maitasun handi horretatik.
- Arrazoia duzu. - Esnatu! Kendu betaurrekoak.
Bihotza gorrotoz beteta duzu. Gorrotoz eta amorruz.
Hainbat gauzaz, zenbatezinak direla.
Horrek bultzatzen zaitu. Amorru sakon-sakonak.
Podiumean zaudenean ez diguzu musika behar den bezala sentitzen usten.
Aurpegiratzen diguzu.
Nola ausartzen zara?
Uste duzu ez dugula inoiz ulertuko eta zu ahaleginik egin gabe egiten ikusita,
espero duzu guk jakitea, benetan sentitzea,
gure baitan, gutxiago garela.
Hor dago arazoa.
- Zure harrokeria... - Joan zaitez.
Harro ibiltzen zara Harryk elkartzen dizkizun zerbitzariekin,
zeozer intelektuala eskaintzen dizutelako aitzakiaz
irakasten dituzun bitartean.
Nire bihotza irekita dago behintzat.
Nola ausartzen zara hori esaten!
Ahaztu dituzu lau urteak
ez zenekienean nirekin ezkondu nahi zenuen?
- Hori uste dut. - Zure ideiaz?
Ikusitako filmean Chamberlainek zion:
"Ezin naiz lehiatu zure ustez naizenaren kontra".
Dick-i esker zure zalantzak biziraun nituen.
- Dick Hart. Richard Hart. - Bai.
- Hil zena. - Maite ninduena.
- Hil zen. - Maite ninduen.
Hilotz bat da orain eta ni nintzen tuntuna
ospitale kanpoan itxaroten tentela bezala nire egian.
Zure egia gezur p... da!
Gelaren energia xurgatzen du eta besteok ez dugu aukerarik
garen bezala bizitzeko.
Zure egiak ausartzen eta indartzen zaitu
eta besteen ausarkeria edo indarra ahultzen du.
Nekagarria delako, Lenny.
Nekagarria da maitatzea eta onartzea
maitatzen eta onartzen ez denari.
Eta zuri buruz dakidan egia bakarra da.
Kontuz ibili, edo erregina bakarti eta zahar baten moduan hilko zara.
Amatxo! Aitatxo!
Ama! Aita!
- Aitatxo! - Ama!
- Snoopy dago, bizkor! - Etorri.
Amatxo! Snoopy galduko duzue.
Zer egiten duzue hor?
- Erraldoia da. - Asko daramazue hor.
- Aita! - Bai.
Etor zaitez.
Ni noa.
Kaixo.
Kaixo. Zelan zaude?
Primeran. Kaixo.
Maite ditut
ostegunetako entsegu hauek
musikaz pentsatzen dugunari buruz hitz egiten dugulako.
Mila esker etortzeagatik eta arrasti on.
Gaur ikasiko dugu Shostakovich-en hamalaugarren sinfonia opus 135.
Ohartu naiz pieza hau...
Morbosoa izan daitekela baina ez dut hori uste...
Ba...
heriotza heltzen den bitartean...
sinesten dut artista bat
eusten duen guztiaz libratu behar dela.
Eta artista batek
ausarta izan behar du sortzeko, gelditzen zaion denboran,
erabateko askatasunean.
Horregatik...
Hau nigatik egin behar dut,
bizi behar dut...
gelditzen zaidan denbora, luzea ala laburra izan daiteke,
nahi dudan moduan.
Askok gaudelako garai eta adin honetan.
Beltzebu jaunak bere postrea eskatu zuenean,
infernuko hotelean.
Non Proserpina lehen erori zen.
Jendarmeria urdina bezala itsasoko olatuak ziren,
zerbitzaria kulunkatzen eta ikaratzen.
Balaclava bezala, jaisten zen laba
teilatutik, eta itsaso urdinxkako
itsas jendarmeriak
atxikitu zituela, Beltzebuk garrasika rona eskatu zuen.
Inor ez da etorri!
Listo. Milesker. Eszena hori da.
Ai ene. Ahoa inoiz baino azkarrago mugitu dut.
- Oso adeitsua zara. - Hartu, Felicia.
Errepikatu nahi dut.
- Noski. - Inporta ez bazaizu.
Gogoratu, partitura beherago mantenduta soinua garbiagoa izango da.
Beherago. Altuegi nuen.
Hasi nahi dut 44. konpasetik.
Nire ustez perkusioa baxuago egon daiteke.
- Buruko minik? - Ondo nago.
Cynthia.
Badakite laster zuk produkzioa zuzenduko duzula?
Jadanik gertatu da. Atzo alfonbra beste kolorekoa zen.
- Arrazoia nuen alfonbrarekin. - Ados nago.
Ahaztuta nuen lana zenbat disfrutatzen dudan.
- Bukatzear nago. - Itxaron dezaket.
- Hau bai dibertigarria. Benetan. - Itxoin.
Gaur nire txanda zen afaltzera gonbidatzeko.
Ez zarete nitaz kezkatu behar. Ondo nago.
- Oso lanpetuta. - Hobeto, ez lanpetuta.
Baina egia da, ezta? Hau da, ez da...
Poor Murderer-en aurrestrenaldia duzu?
Ez gogorarazi.
Nork esan du kezkatzeko?
Zurekin ahalik eta gehien egon nahi dut.
Zurea naiz.
Zertaz ari zinen hitz egiten?
Esaten nengoen...
- Zer nengoen esaten? - Ez dakit.
Agian esaten nengoen zein guapo dauden guztiok.
Hombres asko. Pila.
Gaztetxoak? Horrela deitzen ditugu.
Beti ondo gaztetxoekin.
Gaztetxoak maite dituzu.
- Maite ditut. - Badakit.
- Harry, hartu... - Bai.
- Hortik hartu. - Ongi.
- Jada? - Profesionalen moduan.
Zure sudurretik nire gainean jausten ari zait.
Ez da ezer. Hartu hemendik.
Hemen duzu. Guztioi eskainiko diet.
- Lenny... - Ondo nago.
- Barkatu... - Trankil egon. Ez da ezer.
Jerry Robbins-ek arrazoia zuen, hoteletan bizitzen
ezin duzu erlaziorik izan.
- Kezkatuko nauzu. - Entzun.
Ez, laztana, bakarrik galdetu nahi nizun...
Deitu dut jakin nahi nuelako astebururako planik duzun.
Egun pare bat barru etxera goaz.
Fairfieldera joatea pentsatu dut. Ama konbentzitu behar duzu.
Nortzuk, aitatxo?
Ez, ni...
Ez da munstro bat.
Kide erabat bikaina
eta zoragarria da. Nire jeniotxoa da. Gainera ez da nire estilokoa.
Aita, ez, mesedez.
Aitatxo, gauza hauek ez esan.
Laztana...
Zure beldur naiz.
Hainbat maite, Jamie... Maite zaitut.
Badakit.
Amatxorekin hitz egingo dut.
Bale, aitatxo.
Ez dakit ikusi duzun,
The New York Times- ean aipamen zoragarria egin dizute.
- Benetan? - Gorde dut. Pentsatu dut...
Ez dut ikusi nahi.
Deseroso sentitzen naiz eta.
Eskertzen da. Milesker.
Ondo.
Zelan astelehen gauean?
Astelehena...
Ez dut horretaz hitz egin nahi.
Itxaron. Zer gertatu zen?
Ezer ere ez.
- Zure amak ezkongaia du. - Ezetz.
Benetan? Mesedez, kontatu behar diguzu.
Zure aitaren amodio kontuekin nahikoa duzula uste dut.
Beraz, ez da beharrezkoa.
Baina, aita aipatu dugunez,
Esker-emate egunean bi antzezpen ditut, orduan
ni antzokian egongo naiz eta pisuan bera,
Nina eta Alexekin jango duzu.
Normaltasun-itxura emango dugu Ninagatik.
Ez zait normala iruditzen.
Nik... ez dakit zer esan.
- Alexanderrekin gelditu naiz. - Mesedez.
Benetan. Zuen gauzetaz mintzatu behar duzue.
Ez egin hori.
Bakarrik utziko zaituztet hitz egiteko.
Ez dugu horrela jokatzen.
Helduak ez dute horrela jokatzen.
- Zereginak ditut Alexanderrekin... - Ez. Laztana.
Ez zara horrela joango. Begietara begiratu.
Haserretuta zaude eta ezin zara horrela joan.
- Ez nago zurekin haserre. - Ez dizut sinisten.
Entzun.
Ez nago zurekin haserre, amatxo.
Ez dakizu gezurrik esaten.
- Baina nitaz fidatu zaitez. - Egia da.
- Alde egingo dut. - Ez.
- Isekatu behar dut. - Maite zaitut.
Ez da zu ikustera etorri antzezpena goraipatzeko.
Hori primeran egongo da.
Orain kontatu ezkongaiarena.
Ai, bai, ezkongaia...
Ba...
Irrikan nengoen, jakina.
- Irrikan nengoen. - Bai.
- Jan genuen, ez afaldu. - Non?
Carlyle-n, luxuzko ezer.
Apur bat urduri nengoen, esan behar dut, baita bera ere.
Eta janariaren erdian, niregana hurbildu zen,
eta galdetu zidan ia sekretu bat kontatu ahal zidan.
- Norbait gustatzen zaio, bai. - Jakina.
Irribarre egin nuen, gorritu nintzen eta kontatzeko eskatu nion.
Mendy gustatzen zaio
eta nik aurkeztea nahi du.
- Mendy Wager? - Mendy.
Ez harritu. Mendy oso mutil guapoa da.
- Felicia... - Hor nengoen...
gorrituta, tximeletak dardarka eta...
Ba
badirudi mutil-estiloa dudala.
Entzun...
Lenny maite zaitu, badakizu, benetan.
Gizona da... besterik ez. Oso gaizki zahartzen ari dena
eta gauza bakar bat izaten ez dakiena.
Galduta... dago
Beti jakin izan dut nor den.
Deitu zidan, ba.
Eta?
Guztiok Fairfielden bi aste egotea nahi du.
- Desberdin nabaritu nuen. - Felicia...
Ez, ni...
Aitzakiarik gabe. Ez zidan huts egin.
- Felicia... - Ez, ni...
Harroputza izan nintzen.
Espero nuen ematen zenidanarekin bizirautea.
Ironikoa da. Guztiok, nire semeak barne,
pena ematen zidaten bere arreta desiratzen.
Harro errepikatzen nuen esana bezala zen:
"Ez dut behar".
Eta...
begiratu orain.
Nor ez da argia izan?
Faltan bota dut
nire mutiltxoa.
Galderarik?
Bravo!
- Zoragarria. - Zergatik etorri zara?
Ez duzu gorrotoz... Ez duzu bihotza gorrotoz beteta.
- Bernstein jauna, etorri ahal zara. - Ondo.
- Eseri nahi zara? - Bai.
- Tentsioa zuri hartu beharko dizute. - Ez, ondo nago.
Badakizu Betty afaltzera datorrela?
- Ez nekien. - Badator.
Eta Mendy ere, ikaragarria izango da.
Julia mihiluren bila joan da, Bettyk gogokoa duelako.
Sartu.
- Kaixo. - Zer moduz?
Tumore bat duzu ezkerreko bularraren eskuinaldean
eta metastasia duzu birikian.
Tumorearen tamaina dela eta,
nire gomendioa da bularra,
azpiko giharrak eta alboko gongoil linfatikoak kentzea
eta birikiaren biopsia egitea,
hedatu den ala ez konfirmatzen laguntzeko.
Nahi baduzu, hurrengo astean egin dezakegu.
Bai.
Baina ni... Maitea...
- Irailean antzezpena dut. - Lasai.
- Baina abisatu behar dut... - Nik esango diet.
Sendatuko zara imajinatzen duzun baino azkarrago
eta prest egongo zara aste bat edo aste pare batean.
- Berri onak dira. - Egin behar duzuna egingo duzu.
Ziurtatu dezakegu minbizia guztiz kenduko dela?
- Ba... - ...minbizia kenduko dela.
Ezin dugu hori arriskuan jarri antzezpenagatik...
Bularra kentzean minbizi lokala desagertuko da.
Birikiarena zehaztu beharko dugu.
Zenbat iraungo du biopsiak?
Biopsiak minutu batzuk baino ez, eta lo egongo zara aurreko prozeduratik.
Orduan, egingo duzu...
Biak batera egingo dituzu?
Bularra kentzean erreza izango da birikien biopsia egitea.
Milesker. Milesker guztiagatik.
- Badakit... - Badakit.
- Zentzugabea da.
Bai, badakit
Pena ematen dut.
Ez da ezer gertatzen, maitea.
Ez, ez dut hori uste, maitea.
- Maitea. - Eskerrik asko.
- Maitea, paseoa emango dugu parketik. - Benetan?
Bai.
Goazen arnasa hartzera.
Ongi.
- Ai, ene. - Ondo zaude?
Bai, ondo nago.
- Belauna gaizki dut. - Ideia bat dut.
Ez, ez.
Hori metxeroa da, maitea?
Ez sartu nire kontuetan.
Zenbaki bat dut buruan.
- Ez dakit. Bederatzi. - Ez.
- Bost. - Ez, pentsatu.
Saiatzen nago.
Saiatzen nagoela.
- Bi da, maitea. - Bi.
Bi.
Gu bezala.
Gu bezala, bikotea.
Bi ahatetxo urmaelean.
Nire gainean etzan, maitea.
Hori da. Nire gainean etzan. Horrela, bai.
Etzan zure burua. Horrela.
Ondo, laztana.
Kaixo, laztanak.
Kaixo.
Ederra.
Zenbat denbora.
Faltan bota zaituztet.
Amatxo? Ondo zaude?
Ondo nago. Oso ondo.
Amesgaiztoa izan da ailegatzea?
Noski. Bera gidatzen zuen.
Ez.
Ez dut uste ekialderago ailegatuko ginatekeenik.
Gidatzea gorroto dut.
Lehenago etorri behar nintzen. Zerbait...
Zerbait behar duzu?
Zeozer egin dezaket?
Ez egin permanente gehiagorik.
Hori esan diot nik.
Ramonek dio ideia ona dela.
Sekulako ideia.
Non dago Lenny?
Ez dakit, lotan edo.
Gogoratzen duzu
arrastaka eraman zenidan Bar Mitzvah-ra,
Alexanderren lagun batena?
- Txikitxoa... Bai. - Bai.
Eta...
Nola deitzen da?
- Feldman. Bai. - Hori!
Ba, hor gaude, ni Felicia-ren alboan eserita noski.
Bera ederra dago, beti bezala. Gaixoa ni.
Eta Lennyk 11 kilo gutxiago pisatzen zuen.
Beltzaran-kolorekoa, beltzarana eta goitik behera zuriz jantzita,
txaroleko zapata zuriak galtzerdirik gabe eta guztiz.
Moda-modakoa zen.
Gezurra.
Ba momentu batean, Lenny
altxatu zen janzkera zuri-zuri horrekin
eta atrilera hurbildu zen.
Bai.
Trankil, ondo nago. Traje...
- Lenny eta traje zuria. - Bai.
Eta guztiz zuriz jantzita zegoen... eta...
bera...
Atrilera igo zen eta...
- Ez zion inork hitz egiteko eskatu. - Ez.
Baina
hogei minutu behar izan zituen mahaitik horra joateko,
mahai guztietan gelditu zen, berriketan noski,
eta azkenean, igo zen ume beldurtiaren ondoan.
Felicia nire alboan makurtu zen
eta lasaitasun osoz esan zuen:
"Emaztegaia heldu da".
Berpiztu da.
- Ene Jainkoa. - Antzezpena.
Kontuz, Jamie.
Ikusiko gara.
Ondo. Agur, bai. Ikusiko gara.
Maite zaitut.
Ez ditut bisitarik nahi.
Gehiagorik ez. Ohera joan nahi dut.
Bai, ondo da.
Bai. Ez, bertan behera utzi beharko duzu. Bai.
Ba...
Ez naiz joango.
Hori ezinezkoa da.
Hamabost urte daramat orkestrarekin, ulertuko dute.
Ez, ez da...
Ez naiz joango, Harry. Konpondu beharko zara.
Bai.
Bai, primeran gaude.
- Komunera joaten zara? - Ez, ezin dut.
- Ura edan behar duzu. - Saiatu naiz.
Ene Jainkoa, hotz-hotza naiz beti.
Ez, ez lagundu. Ez dut laguntzarik behar.
Ez dut behar.
Utzi bakean.
Ohean sartu, tira. Ez dut hau guztia behar.
- Burkoak ondo daude? - Ondo daude, benetan. Sartu.
- Etzan, besterik ez. - Ongi.
Barkatu.
Sentitzen dut.
Badakizu...
behar duzun guztia...
bestekiko sentibera izan behar duzu, besterik ez.
Sentiberatasuna.
Maitea, ia laurden gutxi dira. Sendagaiak hartu dituzu?
- Ez, ez dut... - Zein oinaze atalasa duzu?
Ez hartzeko esan zidan.
- Nork esan zizun? - Arkell-ek.
Maitea...
Arkell ez da gure medikua. Kruger da... Bernard.
Arkell duela urte asko zen.
Egia da, bai, ez dakit zer...
Agian sendagaia hartu behar duzu. Minik duzu?
Ondo nago.
- Minik ez? - Ez.
Ondo, baina honen ostean hartu, bai?
- Dena ondo, maitea? - Ez, kontzentratuta nago.
Hau aurkitu dut.
Zer da?
- Haurtzaroko oroitzapen... - Bai.
- Ideia ona izan daiteke. - Interesgarria.
- Bada? - Jarri.
SHIRLEY ELLIS "THE CLAPPING SONG"
Gogoratzen duzu, maitea?
- Benetan? - Eta zuek zer?
- Dantza gogoratzen duzu? - Ez.
- Txarrena zinen... - Zuk gogoratzen duzu?
Zu zinen txarrena.
Tximinoak tranbia-kablean tabakoa mastekatzen dabil.
Kablea apurtu zen, tximinoa ito zen.
Eta zerura txalupatxoan joan ziren.
Txalo-Bosteko. Kolpe-Txalo.
Kolpe-Bosteko. Txalo-Kolpe.
Kolpe-Bosteko.
Egin txaloka.
Hona etorri guztiok.
Hona etorri.
Gene ederra, etorri hona. Etorri.
Etorri hona. Gene ederra, etorri.
Non dago gaixoa?
Medikua ailegatu da. Kaixo, erizaina.
Eta...
Maite zaitut.
Usaintzen duzu
atuna
eta zigarroak bezala.
Harrapatu nauzu.
Nazkagarria da.
- Hartu duzu? - Bai.
Poltsa hartu.
Nire ustez pieza honen helburua bat bihurtzea da.
Atzeko tinbalak baita aurreko biolinak ere.
Bat-tzat hartu behar duzu.
Hori egitean, hortik landu dezakezu.
Hemen nago. Ez kezkatu.
Ondo? Hemen nago. Zuzenduko zaitut.
- Prest? Tira. - Bai.
Zuekin, William.
Konpasa 3-11, mesedez.
Bat, bi, hiru.
Listo. Barkatu.
Barkatu.
Garbi utzi duzu
kalderoira arte atzeratuko duzula...
Bai, baina ez dakit gero...
Ondo dago, batera dago.
Gero zer gertatuko da? Zer egingo duzu?
Haiek ez dakite eta. Bat-batean ekingo duzu,
edo pittinka? Nola egingo duzu?
Honela.
Poliki ekingo duzu. Hori ematen du.
Kalderoia.
- Konpas bat lehen. - Bat lehenago.
Bat, bi, hiru.
Ez, hori ez dago garbi.
Bai, ez dut sentitu.
Beste bat. Barkatu.
Ahal dezaket...
Ondo, hori oso ondo dago.
Baina jarraitzen du konpas bat izaten.
Erakutsi ahal badizut uste dudana nahi duzuna
- eta oker banaiz, esan. - Ados.
Pentsatu zer egin nahi duzun. Nora eraman nahi duzun...
Gelditu eta anakrusia.
Beltzak. Hori da egin nahi duzuna.
Kalderoitik bat lehenago.
- Ezta? - Bai.
Lortu dut? Zer egin dut?
Hori egin dut.
Nigatik ala zugatik da?
Gehiago.
Gehiago!
Oso ondo dago. Listo.
Berriro hasi. Ederki, eskerrik asko.
Onak izan.
Udak ez badizu abesten ez dizu ezerk abesten,
eta ez badizu ezerk abesten, ezin duzu musikarik egin.
Berak esan zidan,
malenkoniatsu nengoen eta irakurri nion
Edna St. Vincent Millayren poema,
gero Songfest bihurtu zena.
Baina udak abesten dit.
Ez lehengo indarrarekin edo...
edo maiztasunarekin
baina abesten dit.
Bestela, aspaldian amore emango nukeen.
Galderaren bat?
JAMIE, ALEXANDER ETA NINARENTZAT
Azpitituluak: Michelle Sáenz