In den beginne kreeg de mens Stof als geschenk.
Daardoor kreeg de mens fantasie en vrije wil.
Maar die vrije wil heeft de mens gecorrumpeerd.
Het Stof zal weer in eeuwige duisternis gehuld worden.
Het geschenk zal worden weggenomen.
Mrs Coulter? Wat is er gebeurd?
Zeg me of mijn dochter nog leeft.
Nu.
Ze is...
in duisternis gehuld.
Wat staat er?
Lyra.
De Stofmetingen gaan op en neer.
Nee, nee.
Stelmaria, het is zover. Alarbus heeft onze boodschap doorgegeven.
Zij is het.
Je bent terug. Mooi zo. Kom eens kijken.
Weet je nog wat de scheidingskamer met onze gevangen engel deed?
De kamer kan Stof aantrekken en voor altijd vastzetten.
Deze Kloof doet hetzelfde, maar dan op ondenkbaar grote schaal.
Dat kunnen we gebruiken. - Ze is dood, Asriel.
Lyra is dood.
Wil je weten hoe je dochter stierf...
of blijf je liever met je speeltjes rommelen?
Als het waar is wat je zegt, is dat heel erg.
Maar wat ik hier doe, is van het grootste belang.
Dit gaat alles veranderen.
Hoe gaat dit iets veranderen? - Ik wil het nu niet horen.
Luister toch maar. Het Magisterium maakte 'n bom om ons kind te doden.
We probeerden hem onschadelijk te maken, waarbij Roke stierf.
Geef jezelf niet de schuld... - Ik geef mezelf zeker niet de schuld.
Ik ken die technologie. Die heb ik zelf ontworpen.
Ik voorkwam dat de bom ontplofte.
Maar een lichtstraal raakte de kamer, waardoor hij alsnog geactiveerd werd.
De bom werd op Lyra afgevuurd.
Engelenlicht.
Metatrons antwoord op jouw oorlogsverklaring.
Als je hem niet had uitgelokt, zou Lyra nog leven.
Begrijp je dat? Jij hebt me mijn dochter afgenomen.
En dat vergeef ik je nooit.
Lyra, word wakker.
Word wakker.
Word alsjeblieft wakker.
Ben je nog heel? - Volgens mij wel.
Wat was dat?
Je moet niet afdalen. - Maak je geen zorgen.
Asriel, doe niet zo roekeloos.
Stof.
We moeten dit stoppen, en het Sraf terughalen.
Eerst stroomde het gestaag, maar nu lijkt het een overstroming.
Het stroomt deze wereld uit, in een soort...
leegte.
Het leek wel alsof de bomen het wilden tegenhouden.
Alsof ze het tij wilden keren.
Zonder Sraf kunnen we niet overleven.
Ik weet niet of ik iets kan doen. We hebben tijd nodig.
Is er nieuws van Sergi? - Hij verkent het gebied.
Ik heb Serafina opgeroepen. - We stabiliseren het gebied nu.
Ruta. - Het is Sergi. Hij heeft pijn.
Hij kan me niet horen.
Blijf bij hem. - Ik kan hem niet tegenhouden.
De duisternis trekt hem naar binnen. - Nee.
Verzet je. Dat kun je. - Nee, dat kan ik niet.
Dat kan ik niet.
Yambe-Akka. Yambe-Akka.
Nee.
Lee? - Lyra.
Gaat het? Dat was me een knal.
Denk je dat het door die wezens kwam?
Nee, dit was krachtiger dan ik ooit heb gezien.
Komt het door ons? Doordat wij hier zijn?
We moeten in beweging blijven. De mensen moeten hier weg.
Deze kant op. Lyra, het gaat hier omhoog.
Naar voren en naar boven, mensen.
Ben je in orde? - Ja. Jij ook?
Die knal heeft alles hier verwoest.
Hé, Lyra.
We kunnen springen.
Denk je dat zij dat halen? - Als het moet, wel.
Wat zou er gebeuren als we vallen?
Nee, stop.
Ze volgen ons. Ze denken dat ik hen hieruit kan halen.
Straks zitten we vast. Ik kan het mes niet gebruiken.
Kijk me aan. Kijk me eens aan.
Het komt goed. We komen hier wel weg.
Het komt door deze afgrond. Ik voel het ook. Kijk me aan.
Kijk.
Ik ga nu. - Nee, ik.
Ik kan het. - Ik ook.
Kom je? Will?
Asriel. - Ogunwe, dit is het.
Deze Kloof is een oorlogsverklaring.
Ruta's daemon, Sergi, werd erin getrokken, omdat hij van Stof was.
Net als engelen. - Hoor eens.
Wij moeten jou blind vertrouwen, terwijl je ons niet gelooft.
En daardoor is Ruta nu dood. - Ik zie het grotere geheel.
Open je ogen. Dit is geen tegenvaller, dit is een geschenk.
Blijf staan. Stop.
Wie ben jij? - Serafina Pekkala.
Ik ben koningin van de Enara-clan. Wat is er met Ruta gebeurd?
Niet schieten.
Koningin Serafina, welkom.
Ruta Skadi was een belangrijke bondgenoot in onze opstand.
Ik hoorde haar roep toen ze stierf.
Ze voelde een grote duisternis, en toen stierf ze. Het spijt me.
Ik voel haar aanwezigheid hier nog steeds.
Ik moet jullie vertellen dat Ruta niet dood is. Het is iets ergers.
Die Kloof is een scheur in het multiversum...
die alle Stof de leegte tussen de werelden in zuigt.
Ik zag haar daemon, Sergi, erin vallen.
Ik geloof dat geen enkel wezen, van vlees of van Stof...
daar ooit uit kan komen. - Dan zal ze nooit in vrede rusten.
Dat deel van haar ziel zal eeuwig blijven vallen.
Voor altijd in het luchtledige.
Ik zag de Kloof toen ik hierheen vloog.
Hij doorklieft alle werelden waar ik doorheen kwam.
Jij hebt dit gedaan. - Nee.
Jouw arrogantie. Je speelt met krachten die je niet kunt bevatten.
Ik ben overgeleverd aan jouw genade.
Weet wel dat ik het verlies van Ruta Skadi...
net zo zeer betreur als jij.
We geloven dat dit Metatrons antwoord is op onze provocatie.
We hebben zijn aandacht nu. Hij komt hierheen.
Als je echt wraak voor Ruta wil, moet je met mij meevechten.
Vies ongedierte. - We hebben erger gezien.
Weet je Bolvanger nog?
Toen sprongen wij en Iorek in Lees ballon en vlogen weg.
Iorek is een gepantserde beer. - Weet ik, ik heb hem ontmoet,
Ik zie hem niet in een ballon.
Het was niet zomaar een ballon. Hij was schitterend.
Dat was hij zeker.
Roger, je vond het doodeng om te vliegen.
Helemaal niet. Alleen toen we werden aangevallen.
Het was midden in de nacht en we sliepen.
Nee, ik hield de wacht.
Toen vielen die wezens opeens aan, vanuit het niets.
Lee schoot, Iorek schreeuwde... - En jij viel eruit.
Heb ik je ooit verteld over die sjamaan die me een broodje bacon gaf?
Commandant Ogunwe, waar is de Intentiekopter?
Ik ben klaar voor vertrek. - Ik kan je helaas niet laten gaan.
O, kom op. Doe niet alsof.
Alleen Asriel heeft hier wat te vertellen.
Hij handelt alleen vanuit eigenbelang. Dat moet jij ook doen.
Ik ben niet zoals jullie.
Ik ben hier voor iets anders dan m'n eigen belangen.
Wat is er gebeurd?
Lyra is dood.
Gecondoleerd. Dat had Asriel niet gezegd.
Krijg ik die kopter nu, of niet?
Asriel is ermee naar het Noorden gevlogen. Sorry.
Kom mee.
Waar ga je...
Je zoekt je vader.
Die gaan we nooit vinden.
We hebben hen gevonden. Dat leek ook onmogelijk.
Ik wil zeker weten dat hij eruit komt, voor we naar Asriel gaan.
Misschien kunnen we het doorgeven.
Hoe heet hij? - John Parry.
John Parry?
John Parry. Jopari.
Een man met vele namen. Hij heeft over je verteld.
Jij bent de zoon van de sjamaan. - Ken je hem?
Ja. Hij is niet makkelijk te vinden, maar het is het waard.
Misschien kunnen we hem oproepen.
Ik beloof niets, maar het is 't proberen waard. Ga maar vast door.
Weet je dit zeker?
Hij is heus voor rede vatbaar.
Koning Iorek...
Ik ben ongewapend. Er is niets aan om me te doden.
Het spijt me dat ik hier zoveel schade heb veroorzaakt.
Mijn beren verhongeren, omdat jij de hemel hebt opgeblazen.
Het wordt nog veel erger als ik deze oorlog niet win.
Geef me één reden waarom ik je niet zou moeten doden.
Lyra Zilvertong, -Waarom noem je haar?
Jij hebt haar die naam gegeven. Je hield van haar.
Vertel me over haar.
Ze is alles wat jij niet bent.
Misschien had ik haar beter moeten leren kennen.
Maar nu is ze er niet meer.
Als je me doodt, zal ze nooit gewroken worden.
Je begrijpt het niet. Lyra is in het Land der Doden.
Het Land der... - Ja.
Maar ze ging er levend heen.
Hoe kwam ze daar naar binnen? - Het mes.
Dat was toch kapot? - Ik heb het gerepareerd.
Ze ging op zoek naar Roger. - Het keukenhulpje.
Nog een reden om je te doden. - Wacht.
Als de Autoriteit ons naar de hemel of de hel stuurt...
waar is Lyra dan? - In geen van beide.
Het is een zielloze plek waar de doden niet uit kunnen ontsnappen.
Een eeuwige gevangenis?
In dat geval...
helpt m'n dochter nu alle gevangen ontsnappen.
Lyra.
Ik hoorde van Ogunwe over Lyra.
Gecondoleerd.
Ik heb ooit een van jouw heksen gemarteld.
Ik weet wie je bent.
Ik heb haar destijds verminkt.
Ik trok haar wolken-pijnboom eruit. Ze heeft heel erg geleden.
Ze schreeuwde het uit.
Ze smeekte om te mogen sterven. - Ik snap wat je me wilt laten doen.
Toe maar. Doe het dan.
Je weet dat je het wilt. Doe het voor haar. Doe het voor je zuster.
Zwijg over m'n zuster. - Wat is er?
Waar ben je bang voor?
Die andere heks had het gedaan. Zonder twijfel.
Ik ben Ruta niet.
En ik doe dit niet.
Als je het niet uit boosheid wilt doen...
doe het dan alsjeblieft uit genade. - Ik heb ook verdriet.
Ik begrijp het niet. Het slaat nergens op.
Liefde maakt ons ongekend breekbaar.
Ik hield niet van Lyra.
Daar was ik niet toe in staat.
Ik kon het niet. M'n geest was te verwrongen.
Zelfs m'n eigen daemon keert zich van me af.
Wat je nu voelt, bewijst dat je wel van haar hield.
Ik begrijp het beter dan je denkt.
Lang geleden ben ik mijn zoon kwijtgeraakt.
Lyra gaf me weer hoop.
Ze zou de wereld veranderen, de dood verslaan, Eva worden.
En nu zal dat niet gebeuren.
Ik vond die voorspelling aanvankelijk angstaanjagend.
Waarom?
Omdat me altijd was geleerd dat Eva iets schandelijks had gedaan.
Het Magisterium ziet de Val als de geboorte van zonde uit angst.
Het enige wat Eva deed, was durven ervaren.
Het was moedig, en mooi.
Jij was een monster. Maar kijk naar wat ervaring met je heeft gedaan.
Wat liefde heeft gedaan.
Je bent erdoor veranderd.
Ben je nog heel? - Ja.
Ik dacht dat je dood zou gaan. - Ik ook.
Ze heeft je gered.
Hallo.
Ik wil je graag iets geven als bedankje.
Een naam. - Je kunt niet zomaar een naam geven.
Ik heb de mijne gekregen. Van een vriend.
Genadige Vleugels.
Als je die leuk vindt. - Je kunt hem nu niet meer terugnemen.
Kun je ons vertellen...
Genadige Vleugels, gaan we de goede kant op?
We moeten naar het hoogste punt.
Die kant op.
Bedankt.
Als je hier niet uit komt, kun je het verhaal van m'n naam niet vertellen.
Je houdt van verhalen, hè? Waargebeurde verhalen.
Waargebeurde verhalen voeden ons.
Daar leven we van.
We wisten niet dat er iets anders was dan leugens en kwaadaardigheid.
Als iedereen hier je dingen vertelt over de wereld...
waargebeurde dingen, leid je hen dan naar boven, om ze vrij te laten?
Lieg niet tegen me.
Ik zal niet liegen. Hebben we een afspraak?
De gevangen gaan vrijuit in ruil voor hun verhalen.
Leugenaars mogen er niet uit.
Het is oké. Ze helpen ons. Vertel ze verhalen.
Verhalen uit jullie levens. Dan brengen ze ons naar boven.
Vertel ze verhalen.
Dat was geniaal.
Marisa?
Lyra leeft nog.
Ze is uit vrije wil in het Land der Doden om dat keukenhulpje te redden.
Je liegt. Dit zeg je uit schuldgevoel.
Het is een soort vagevuurgevangenis. Ze zijn daar met het mes heen gegaan.
Ik zag het mes breken. - Het is hersteld door Iorek Byrnison.
Hij zei het zelf. Het klinkt niet gek.
De Autoriteit manipuleert ons met de dreiging van hemel of hel...
maar er is alleen een vagevuur. - Je theorieën interesseren me niet.
Heb je bewijs?
Je weet toch dat Panserbjorne niet kunnen liegen?
Marisa, ze leeft nog.
Lieg niet tegen me.
Niet doen. - Ze leeft nog.
Ze komt hier naartoe als ze Roger heeft bevrijd.
Alsjeblieft. M'n hart kan het niet aan.
Je hebt zelf gezegd dat ze bijzonder is.
Een ziel bevrijden uit het Land der Doden.
De voorspelling van de heksen.
Ze geloven twee dingen over Lyra. Dat ze Eva is, en de dood zal verslaan.
Dat is ze aan het doen.
De voorspelling is echt.
We moeten haar helpen, Asriel.
William, we zaten op je te wachten.
Iemand wil je zien.
Je bent hier.
Ik heb niet gedaan wat je zei. Ik heb het mes niet naar Asriel gebracht.
Je zei dat ik een strijder was, dat het in m'n aard zat.
Volgens mij heb je het mis. Ik haat vechten.
Ik ben niet zoals je wilt dat ik ben. - Nee.
Nee. Je bent veel meer dan dat.
Het komt wel goed met hem.
Gelukkig heeft hij jou. - Dat weet ik nog niet zo zeker.
Denk eens aan hoe je dat beest getemd hebt.
Je bent altijd zo dapper geweest.
Roekeloos, beter gezegd.
De verhalen hebben haar getemd. Onze verhalen.
We hebben veel herinneringen. - Zeg dat wel.
Al die tijd...
dacht ik dat we, als we elkaar terugvonden...
samen naar Oxford zouden teruggaan.
Dat dacht ik ook altijd.
Wat gaat er gebeuren als we hieruit komen?
Dat weet ik niet.
Maar deze vreselijke plek verlaten we.
We gaan niet dezelfde kant op.
Ik vond jou altijd dapper.
Veel dapperder dan ik.
Heb je enig idee hoe bijzonder het is dat jullie hier zijn?
Dat heb ik niet alleen gedaan. Het was Lyra's idee.
Ja, het meisje. Eva. Ik heb over haar gehoord.
Samen zullen jullie ons bevrijden.
Ik weet niet eens of ik iets kan uitrichten. Ik ben zo moe, en...
Omdat je van je daemon gescheiden bent.
De band is zwakker, omdat jullie gescheiden zijn. Ze smacht naar je.
Ik heb haar naar Asriels republiek gebracht.
Zodra deze geesten vrij zijn, moet je haar gaan zoeken.
Ze is kwetsbaar. Beloof me dat. - Dat zal ik doen, ik zweer het.
Mooi.
Will, luister naar me.
Ga niet in een andere wereld wonen. Hoe verleidelijk het ook is.
Jij en je daemon...
zullen dat niet overleven.
Jij hebt het gered. - Nee. Ik voelde de pijn elke dag.
Maak niet dezelfde fout die ik gemaakt heb.
Je verdient een vol leven.
Met je moeder.
Wat gebeurt er met jou?
Hetzelfde als met alle zielen die hier vastzitten.
Ik zal vrij zijn.
Ik zal weer verbonden zijn met alle levende dingen.
Dankzij jou.
Ik kan niet nog eens afscheid van je nemen.
Dan nemen we geen afscheid.
Ik ben zo trots op je, William.
Ga maar.
Gaat het? - Ja, het gaat.
We moeten verder gaan.
Daemons kunnen het Land der Doden niet in.
Als Lyra daar is, zit Pantalaimon nog elders.
Zijn Lyra en Pan gescheiden? Dan moeten we ze bij elkaar brengen.
Dan laat ik soldaten naar ze zoeken. - Dat valt op. Ik kan Kaisa sturen.
Als er nieuws is, geef je dat dan meteen door?
Als dit waar is, en Lyra de doden gaat bevrijden...
doen zij en Will iets heel bijzonders.
Veel meer dan jouw opstand.
Lyra is nu jullie doel. Laat haar niet in de steek.
We kunnen niet verder.
Het is zover.
Kom op.
Krijg nou wat.
Dat is het paradijs.
Wat gebeurt er als we daardoorheen gaan?
Volgens papa zijn jullie dan vrij.
Je zult uit elkaar vallen, maar vrij zijn...
en in verbinding staan met alles wat leeft.
Ik zal wel eerst gaan.
Ik ga je heel erg missen.
Je redt je wel. Dat weet ik zeker. Je hebt je beste vriend gered.
Als je teruggaat naar Jordan, ga dan voor mij naar het dak.
Ja.
Ik ben er klaar voor.
Alles in me wil weer deel uitmaken van het universum.
Hé, dat is niet nodig.
Het is niet erg.
Bedankt. Meneer. Zorg goed voor elkaar.
Ik ga weer naar mijn Hester.
Vertel ze verhalen.
Als je ze verhalen vertelt...
Lyra leeft nog.
Mag ik bij je zitten?
Het doet pijn als we niet samen zijn.
Ik doe alsof dat niet zo is.
De eerste keer dat ik je wegstuurde, was verschrikkelijk.
Ik weet niet waarom ik het doe.
Eerst was het uit nieuwsgierigheid.
Maar nu is het iets anders.
Een manier om het onverdraaglijke niet te hoeven voelen.
Ik dacht altijd dat ik de sterke was...
maar ik had het fout.
Jij was altijd al de sterkste van ons twee.
Het spijt me ontzettend.
Kom alsjeblieft bij me terug.
Het is tijd.
De eerste voorspelling is uitgekomen.
Het meisje en de jongen hebben hun taak volbracht.
Asriel, hoor je dat?
Het is Xaphania.
Will en Lyra hebben de doden uit hun gevangenis bevrijd.
Allemaal? - Metatrons vagevuur is vernietigd.
Zijn macht is verzwakt.
Hij zal jullie bestoken met alles wat hij heeft.
De laatste opstand is begonnen.
Vertaling: Coen van der Ham Iyuno