Czekaj, Carly!
Hej. Super, że jesteście z nami. Udajemy się w supermiejsce,
- na pewno wam się spodoba. - Dalej, Charlie!
Hej! Wybryk nauki:
istniał dinozaur o nazwie argentynozaur.
Był wielkości trzech autobusów.
A inny dinozaur, edmontozaur, miał ponad tysiąc zębów. Chodźmy!
Pomyślcie tylko, pewnie są tu skamieliny dinozaurów.
- Charlie, tędy. - Dobra.
To właśnie ich dzisiaj szukamy.
To czas na Wybryki nauki!
Wiesz, że na niebie jest więcej gwiazd
niż ziarenek piasku na całej Ziemi?
- Wow! - Niesamowite!
- Co nie? - Tu Charlie.
- Tak! - I Carly.
- Tak! - Jesteśmy przyjaciółmi.
Zaczynajmy!
- Jesteśmy w Chicago, naszym nowym domu. - Z odrobiną wyobraźni...
Na zawsze.
...i masą badań.
To niesamowite!
Odkrywamy, jak dziwnym może być nasz świat.
- Hej! - Udało się!
To niesamowite.
WYBRYKI NAUKI
Dinozaury.
- Witajcie, tu Charlie. - I Carly.
To nasi kumple, Patrick i Casey.
Niebawem ukaże się nowy film z Alabamą Cones.
- Jak widać, jesteśmy jej fanami. - Pewnie, mamy te czadowe kapelusze.
I własnoręcznie zrobione talizmany z dziwnych kamiennych koralików
znalezionych na plaży. Oto zapowiedź filmu.
ODTWÓRZ ZAPOWIEDŹ
W świecie
owładniętym przez dinozaury-roboty...
- Panie prezydencie! - Tak?
Dinozaury-roboty powróciły!
Powróciły?
...zrodzi się bohater.
Dobra, Bama, czas zarobić jakąś kaskę.
Alabama Cones powraca...
w filmie Alabama Cones i dino-dragoni.
W kinach od najbliższego weekendu.
- Wow! - O, kurczę!
- O rety! - To będzie film wszech czasów!
Już nie mogę się doczekać!
Zgadnijcie, kto pójdzie na premierę w Chicago?
Kto?
Bum!
My!
- Jak to? - Co?
Bilety kosztują kupę kasy!
Opłaca się być świetnym szefem kuchni.
Mam przygotować jedzenie na premierę, a Patrick mi w tym pomoże.
Nie przeszkadza mi wynoszenie kompostu.
- To pa, kochani. - Narka.
Co?
Musimy się jakoś dostać na tę premierę.
Ale jak?
- Carly! - Co?
Pomyśl. W jaki sposób Alabama Cones zarabia pieniądze?
Wykopuje kości dinozaurów
i sprzedaje je za kupę kasy.
Właśnie. Może moglibyśmy pójść w jej ślady.
Jeśli znajdziemy jakieś kości dinozaurów...
- Może zarobimy wystarczająco dużo... - Aby kupić bilety na premierę!
Tak! Ale ja się na tym w ogóle nie znam.
Ja też nie. Wychodzi na to, że dziś
odkrywamy świat...
dinozaurów!
No dobra, zacznijmy od początku. Dinozaury
były gigantycznymi gadami zamieszkującymi Ziemię
ponad 200 milionów lat temu.
Były wielkie, jak ten tu, patagotitan
o wadze dwunastu słoni.
Ale i mniejsze, jak parwikursor
wielkością zbliżony do gołębia.
Słuchajcie. Skamieliny dinozaurów znaleziono na każdym z kontynentów.
Ludzie nadal znajdują wspaniałe próbki.
Pewnego dnia, grzebiąc w stercie kamieni niedaleko swojego domu w Chile,
siedmioletni Diego Suarez natknął się na coś niesamowitego.
Znalazł parę skamielin
nikomu nieznanego gatunku dinozaura.
Został najmłodszym w historii odkrywcą nowego gatunku dinozaura.
Na jego cześć naukowcy nazwali ten gatunek chilezaurem.
- Carly, to niesamowite! - Prawda?
Nie musisz być wykształconym naukowcem,
żeby szukać skamielin.
- Możesz być... - Bawiącym się dzieciakiem.
Lub dwójką poszukującą pieniędzy na zakup biletów
na spotkanie z ulubioną gwiazdą filmową i paleontologiem!
- Tak jak my! - Szukajmy więc.
Widzimy się w ogródku. Będziemy kopać. Do zobaczenia!
- Charles. - Carls.
Bierzmy się do roboty.
Carly, nie idzie mi.
- Chyba potrzebujemy pomocy. - Tak, pomocy Bamy.
Ma rację.
Dalej, Carly.
Czas zarobić jakąś kasę.
Carly!
- Co? - Znalazłem coś!
Już idę.
- Spójrzcie, co znaleźliśmy. - Ale czad!
Wystawię to na sprzedaż na stronce.
Jak myślisz, Charlie, za jakieś 40-65 tysięcy?
Ja stawiam na 80. Będziemy mogli negocjować.
Racja. Dobrze. „Na sprzedaż.
Nowe znalezisko.
Niesamowita...
- Wyjątkowo rzadka. - ...rzadka,
prehistoryczna kość dinozaura”.
Lepiej napisz skamielina.
„Skamielina.” A co to za różnica?
Trudno wyjaśnić. Z czasem
kości dinozaurów zmieniły się w skamieliny.
Nieźle, co? Posłuchajcie, o co chodzi.
Po latach życia na Ziemi i zajmowania się dinozaurzymi sprawami
wszystkie dinozaury w końcu wyginęły.
Ich ciała zostały przykryte warstwami piachu i kamieni.
Z czasem miękkie elementy ciał dinozaurów, jak skóra i mięśnie, rozłożyły się,
pozostały więc z nich same kości. Następnie
przez miliony lat na kości te działała woda.
Powoli minerały w niej zawarte zastępowały materiał budujący kości.
Działo się tak do momentu,
aż kość w całości została zastąpiona przez twardą skałę.
Tak właśnie kość zamieniła się w skamielinę.
- Czyli skamielina to nie kość dinozaura? - Nie.
To ich idealne kamienne kopie,
które tworzyły się przez miliony lat.
Dobra. „Superstare skamieliny dinozaura z...”
- Z jakiego to dinozaura? - Może z brontozaura?
- Albo psitakozaura. - Czego?
Psitakozaura, nie słyszałeś?
- Nie. - To ci się spodoba!
Prosimy tędy. Wszyscy tutaj.
A teraz do przodu. Tak dobrze.
Dinozaury wyginęły, tu będzie dobrze.
Dotarliśmy do pierwszego punktu dinozaurzej alei sław.
W otwartym 250 milionów lat temu Dinowood
zobaczycie największe gwiazdy wśród dinozaurów
- od zarania dziejów. - Wow.
Idźcie za żółtą czapeczką,
a dotrzecie do wspaniałych odcisków
autorstwa linhenykusa oraz terizinozaura.
Jedne duże, drugie małe.
Linhenykus wyglądał dosyć zabawnie.
Wybryk nauki: zamiast łap, po obu stronach ciała
miał po jednym szponie.
Terizinozaur różnił się od niego.
Miał trójpalczaste łapy i gigantyczne, prawie metrowe szpony.
Warto zapamiętać ten widok.
Ale nasz ulubieniec to psitakozaur.
Wybryk nauki: psitakozaur miał olbrzymi dziób, niczym wielka papuga,
a do tego obfite włosie na ogonie.
Był jak wielgaśna papuga, jeżozwierz i dinozaur
w jednym.
Istniało tyle świetnych dinozaurów!
Wiem. Ale z którego pochodziło to?
- Nie wiem. - Potrzebujemy pomocy.
Wiem czyjej. ReBekki Hunt-Foster.
To paleontolożka z Utah, która bada skamieliny dinozaurów.
Wspaniale! Na nas chyba pora.
Nasz okaz dla bezpieczeństwa zostawimy tutaj i idziemy się przygotować.
Zgoda? Widzimy się w Utah.
Jedziemy zobaczyć pierwszy skamieniały szkielet apatozaura.
Utah to nie tylko miejsce pełne skamielin dinozaurów.
Jest tam też Wielkie Jezioro Słone.
Wybryk nauki: jest trzy razy bardziej słone niż ocean.
KAMIENIOŁOM ZE SKAMIELINĄ
Dotarliśmy do słynnego pomnika dinozaurów w Utah.
- To niesamowite miejsce. - Tyle do zobaczenia!
Ruszajmy.
Spójrzcie na tego giganta. To allozaur.
Ciekawostka: większość stanów ma swoje stanowe skamieliny.
Allozaur jest skamieliną stanu Utah.
Chodź tu, Charlie.
Wiesz, że tutaj można dotykać kości?
- Niesamowite. - Dotykam skamieliny
- mającej 149 milionów lat. - Wow!
Carly, czy to Alabama Cones?
Cześć, Charlie. Witaj, Carly.
- Hej, ReBecco! - Cześć!
ReBecca Hunt-Foster paleontologią, nauką o skamielinach, zainteresowała się,
mając zaledwie 13 lat. Teraz pracuje jako paleontolog...
PALEONTOLOG
...właśnie przy pomniku.
Jej ulubiony wybryk nauki to ten, że bliskim
krewnym T-rexa jest... kurczak!
To niesamowite. Powiesz nam, o co chodzi z tą ścianą?
To liczące 149 milionów lat skupisko kości dinozaurów.
Trafiły tu w wyniku burzy,
podczas której ciała spłynęły do kanału rzecznego.
Jakie gatunki tu widzimy?
Wiele z nich
to allozaury, apatozaury, diplodoki, a nawet stegozaury.
Za tobą znajduje się ząb allozaura.
- Co? - O tu? Nieźle.
A tu widzicie kość udową przeżutą
przez allozaura.
Widać nawet nadgryzione elementy.
Mówimy o osobniku wielkości T-rexa, prawda?
Allozaury były nieco mniejsze od T-rexów.
Te osobniki były już skamielinami,
gdy żyły tu T-rexy.
- Czad. - To też wybryk nauki.
Ciężko to sobie wyobrazić,
bo ściana jest wysoka na dwa piętra.
Ile mniej więcej mamy tu skamielin?
Znajdują się tu ich setki.
A ty coś tu wykopałaś?
Nie w budynku, ale kopiemy na zewnątrz.
- Chcecie zerknąć? - Tak.
Chodźmy więc.
To świetne miejsce, by szukać skamielin.
Każdy paleontolog chce się tu znaleźć.
Kiedy patrzę na te szare skały, wiem, że są one pochodzenia morskiego
i że znajdę tam zwierzęta, na przykład ryby.
Twardy piaskowiec za nimi znaczy dawną linię brzegową.
Tam można znaleźć ślady dinozaurów. A jeszcze dalej mamy pradawną rzekę.
To tam zachowane są szczątki dinozaurów.
Można powiedzieć, że świetne miejsce do szukania skamielin
to takie, w którym kiedyś znajdowała się woda?
Zgadza się. Woda jest niezbędna, aby skamieliny przetrwały.
- To tam znajdziemy kości? - Tam znajduje się warstwa kostna.
Mądre wyrażenie, „warstwa kostna”. Oznacza wielkie skupisko skamielin,
czyli miejsce, gdzie można znaleźć wiele z nich.
Chodźmy ich poszukać.
Tak! Kości, kości, kości.
Widzimy tu starożytne koryto rzeki,
a w nim wiele odkrytych i zachowanych kości dinozaurów.
Oto olbrzymia kość udowa zauropoda. To kość w górnej części nogi.
A tu inna kość dinozaura.
Tam mamy zestaw kręgów, a nawet żebro.
Cała ta odkrywka jest pełna kości dinozaurów.
Pora się do nich dobrać i zarobić jakąś kasę!
Kasę?
Jak w filmach z Alabamą Cones.
Zawsze mówi: „Dobra, Bama, pora zarobić jakąś kasę”.
Później sięga w dół i wyrywa kości z gleby.
Wielka skamielina, hura! Właśnie tak.
Prawdziwi paleontolodzy tak nie robią.
Działamy ostrożnie
i odsłaniamy skamieliny powoli i delikatnie. Są niepowtarzalne.
Ale widzieliśmy z pięć filmów
- i ona tak robi. - Kręcą szósty.
Alabama Cones to tylko postać. Nie jest prawdziwa.
Jej przygody są wymyślane.
Babylon zagra dla nas za trzy miliony.
- Uwielbiam gościa. - Najlepszy na rynku!
Co za jedni?
Jesteśmy paleontologami.
Mamy parę porad odnośnie scenariusza.
Goście od dinozaurów!
- A, film o dinozaurach. - Posłuchajcie.
Zaczynamy od gwiazdy, Ricky'ego Babylona, uciekającego przed T-rexem.
Stwór go łapie i gryzie.
Ricky pokrywa się łuską, zmienia się w welociraptora
i ratuje świat.
Co myślicie?
Na początek... Prędkość T-rexa.
Przy maksymalnej prędkości około
- szesnastu kilometrów na godzinę... - Narka!
...T-rex raczej nie dogoniłby człowieka.
No i ryczenie. Dinozaury nie ryczały.
Raczej burczały niczym krokodyle lub gruchały jak gołębie.
I kwestia łusek. Większość dinozaurów miała pióra.
Poza tym welociraptory były mniej więcej wielkości indyków.
- Chwileczkę. - Zaraz, mówicie mi,
że T-rexy były powolne?
- Dinozaury nie ryczały? - Większość miała pióra?
I że welociraptor był wielkości indyka?
- Tak. - Zgadza się.
- Słuchajcie. - Bez jaj.
Muszą ryczeć.
Ludzie chcą widzieć, jak dinozaur gryzie człowieka,
zmieniając go w welociraptora.
Ale nic z tego nie jest prawdą. Tak mówi nauka.
To nie lekcja przyrody. Działamy w rozrywce.
- Welociraptory były wielkości indyka? - Tak.
I nie można po prostu wyrwać ich ze skał?
- Nie. - To jak się to robi?
Chodźcie, pokażę wam.
- Hej, ludzie. - Hej.
To Julia, Kellyn i Thuat, moi stażyści.
Wykopują właśnie kość.
Najpierw usuwamy cały osad, a następnie wydobędziemy kość.
Jesteśmy pierwszymi osobami od 149 milionów lat, które widzą tę kość.
Chyba zajmie wam to dużo czasu.
Ta kość znajduje się w mułowcu.
Skała ta, jak widzicie, łatwo się kruszy.
Faktycznie.
Wydobycie czegoś z twardego piaskowca
może zająć nawet miesiąc,
jeśli jest to coś dużego.
Co?
Do większych elementów używamy młoteczków,
którymi rozdzielamy skały.
Czyli zaczynacie młoteczkami,
usuwacie większe odłamki i przechodzicie
do mniejszych, a na koniec czyścicie znalezisko z pyłu.
- Tak! - Co mam robić?
Weź to narzędzie w kształcie szydła
i delikatnie odgarniaj pył
dookoła kości z dala od niej.
Ostrożnie.
Teraz możesz wziąć pędzel
i zmiatać pył w tę stronę...
- Dobra. -...aby oczyścić kość.
Ja wezmę pędzel.
Ten osad jest bardzo kruchy, mówiliście prawdę.
Tak. Odkrycie tej kości nie potrwa więc długo.
Niesamowite, co się tu dzieje.
Carly i ja używamy narzędzi paleontologicznych,
by odkryć skamielinę dinozaura.
Jako pierwsi ludzie w historii
- zobaczymy ją w całości. - Zrób mi miejsce!
Po wydobyciu i oczyszczeniu skamieliny
należy zabezpieczyć ją warstwą ochronną
z papieru toaletowego, konopi i cementu.
Nie miałem jeszcze okazji owijać kości dinozaura papierem toaletowym.
Owinąłem za to siebie, tworząc kostium mumii.
Zawijamy kość i co dalej?
Weźmiemy zamoczone w cemencie konopie
i przykryjemy nimi kość. Tak powstanie twarda warstwa ochronna.
Układamy warstwę za warstwą.
To lepka masa, trochę mniej zwarta niż slime.
- Piona, Charlie. - Nie.
Dobra.
Zostawiamy do wyschnięcia, a później przenosimy całość do laboratorium?
Właśnie tak.
To niesamowite.
Widzicie, jak dużo czasu zajmuje wydobywanie skamielin.
Zupełnie się tego nie spodziewaliśmy.
Musimy być ostrożni, chronić skamieliny,
aby się nie rozpadły.
Chętnie dowiem się czegoś więcej.
Dobra robota.
Gdy masa wyschnie, przynieście kość do muzeum.
- Pa. - Dzięki.
- Dziękujemy. - Na razie.
Idę umyć ręce.
Skamieliny z tych skał muszą być warte fortunę.
- Sprzedajecie skamieliny? - Nie robimy tego.
Są niezwykle wartościowe dla nauki.
Zbieramy je i badamy, aby dowiedzieć się czegoś o przeszłości,
ale mówią nam też sporo o przyszłości.
Przed naszym wyjazdem ReBecca wyjaśniła, że skamieliny to kapsuły czasu
dokumentujące historię naszej planety.
Ciekawe, jakie sekrety kryje nasze zostawione w domu znalezisko.
A ja zaczynam wątpić, czy sprzedaż skamieliny
aby kupić bilety, to dobry pomysł.
To był niesamowity dzień ReBecco, a twoi stażyści są świetni.
Dowiedzieliśmy się dużo o dinozaurach, paleontologii i prawdy o Alabamie Cones.
To spotkanie wiele zmieniło. Wielkie dzięki.
Dzięki za wizytę. Mam nadzieję, że niebawem
- tu wrócicie. - Na pewno.
Wybaczcie.
- Halo? - Witam, tu nadziany gość.
Zbieram superfajne rzeczy.
Widziałem twoje ogłoszenie. Chcę kupić tę skamielinę.
Będę w mieście w ciągu...
jakiejś godziny. Do zobaczenia.
- Mam chętnego na skamielinę. - Dobra, wracamy do bazy.
Widzimy się niebawem, pa.
Za chwilę tu będzie.
Nie wierzę, że tak szybko znaleźliśmy kupca.
Nie ciekawi cię historia tej kości?
- Pewnie. - Szkoda, że nie mamy czasu na badania.
Według słów ReBekki to wskazówka odnośnie przeszłości.
Pewnie mogłaby nam powiedzieć,
co działo się w naszym ogródku miliony lat temu.
Może kiedyś znajdował się na dnie oceanu,
a ta skamielina pochodzi od olbrzymiego plezjozaura!
A może zalegały tu masy śniegu i lodu,
a kość należała do starożytnego kota szablastozębnego.
To szaleństwo, Carly.
Pochodzi z czasów, zanim na tej planecie w ogóle pojawili się ludzie.
Zatrzymajmy ją.
- Jak to? - Powinniśmy ją zatrzymać.
- Nie, nie. A premiera? - Zapomnij o premierze, Charlie.
Alabama Cones nie jest nawet prawdziwą paleontolożką.
Halo?
- Cześć. - Witam.
Jestem nadzianym gościem.
- No tak. - Długo tu jechałem.
Zobaczmy tę skamielinę.
- Oto ona. - Charlie, zatrzymajmy ją.
Pomyśl o ReBecce.
Alabama Cones to tylko postać.
- Kupa kasy. - Są niezwykle wartościowe dla nauki.
Chciałaby, abyśmy ją zatrzymali.
Przykro mi, że się pan tu fatygował.
Ta skamielina nie jest na sprzedaż.
- Tak! - Chwileczkę.
- To ma być skamielina? - Tak.
Zatrzymajcie ją sobie. To nie skamielina, a kość kurczaka.
- Kurczaka? - Jak to?
Patrick będzie mi pomagał.
Nie przeszkadza mi wynoszenie kompostu.
Patrick!
Zmarnowaliście masę mojego czasu, kowboje.
Jestem nadziany gość.
Do kitu! Chciałem, aby to była skamielina!
Ja też, ale to tylko kość kurczaka z naszego kompostu.
W sumie ma to sens.
Pomyśl o miejscu, w którym znaleźliśmy z ReBeccą prawdziwe skamieliny.
Tak, to miejsce, które kiedyś było pod wodą.
Nie wiem, czy nasz ogródek też był.
- Czekaj. - Co?
- Znaleźliśmy już coś. - Tak?
Tak! I to skamieliny!
- Co? - Charlie, koraliki.
Z naszych talizmanów?
Te kamienne koraliki, które znaleźliśmy na plaży,
to skamieliny prehistorycznych zwierząt, liliowców.
- Co? - Popatrz.
Czterysta milionów lat temu stan Illinois znajdował się pod wodą,
a dno oceanu usłane było liliowcami,
starożytnymi krewnymi rozgwiazd.
Z czasem stały się skamielinami
i wypłynęły na plaże jeziora Michigan.
Więc to są skamieliny!
- Starożytnych rozgwiazd. - Niesamowite!
Dużo więcej nauczyliśmy się, szukając prawdy o paleontologii,
niż moglibyśmy z filmu z Alabamą Cones.
Ciekawe, jak wyglądałby film
o prawdziwych paleontologach. Wiesz, z gruchającymi dinozaurami.
- Z małymi welociraptorami. - I z liliowcami jak te.
- Myślisz o tym co ja? - Przyniosę kamerę.
Chyba znaleźliśmy nasz kolejny projekt.
Dzięki, że byliście z nami.
Wpadnijcie znowu, zobaczyć, jak odkrywamy więcej...
- Wybryków nauki. - Do zobaczenia.
Może ja będę welociraptorem.
- Tak. - Ty paleontologiem.
- Tak. - Co powinieneś założyć?
Nie wiem.
WYBRYKI NAUKI
Przed wami wielka gwiazda, Bama Cones!
- Czekamy na pytania! - Alabamo, tutaj!
Jaki jest twój ulubiony dinozaur?
- Słuchaj, nie wiem. Ten duży. - Idealnie.
Masz ulubioną skamielinę?
- Nie. - Koniec pytań.
Gdzie pieczony kurczak?
- Potrzebujemy kurczaka! - Skamielina? Co?
- Chodźmy. - Umieram z głodu.
Nie jadłam już ze dwie godziny.
Napisy: Anula Naglowska