Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Het hoofdkamp in Auschwitz...
...was als een klein stadje.
Er werd geroddeld en gekletst.
Er was een kantine.
Er was een bioscoop.
Er was een sportclub, waar ik lid van was.
Je kon je er vermaken...
...net als in een klein stadje.
Die speciale situatie in Auschwitz...
...schiep vriendschappen waar ik nog steeds...
...met plezier aan terugdenk.
Door onze kijk op de wereld waren we overtuigd...
...dat de hele wereld ons had verraden...
...en dat de joden een groot complot tegen ons smeedden.
Maar wat de kinderen betreft...
Jullie beseften toch wel dat die jullie onmogelijk iets konden aandoen?
De kinderen...
...zijn niet de vijand op het moment.
De vijand is het bloed binnenin hen.
De voormalige bewaker bij het beruchte Auschwitz concentratiekamp...
...staat terecht in Duitsland.
BBC WERELDNIEUWS
Gröning wordt beschuldigd van meer dan 300,000 gevallen...
...van medeplichtigheid aan moord.
Gröning is nu 93 jaar.
AUSCHWITZ, POLEN
Mijn kinderen groeiden op met een familiegeheim.
Een last.
Ze vroegen me waarom ze geen grootouders hebben...
...ooms, tantes...
Als ik aan mijn Holocaust-ervaring denk...
...die paar minuten op het perron van Auschwitz...
...dan hebben die echt mijn leven bepaald.
Probeer je voor te stellen...
...dat morgen iemand je komt vertellen...
...dat je je huis moet verlaten...
...dat je ouders worden weggenomen...
...en je niet weet of je ze ooit weer ziet.
En eindelijk is het voorbij. Je leeft nog.
Dan ontdek je dat je alleen bent.
Zonder ouders.
Geen familie.
Is het ooit wel voorbij?
Ik hoorde voor het eerst over Oskar Gröning toen Thomas Walter...
...een voormalige rechter en advocaat was in Duitsland...
...me benaderde en zei...
...dat hij met me wilde praten over mijn ervaringen in Auschwitz...
...in verband met de rechtszaak van Oskar Gröning.
Ik dacht: wat heb ik met deze persoon te maken?
AUSCHWITZ-OVERLEVENDE
Ik kende hem niet.
Ik dacht er veel over na.
Allereerst moest ik beslissen...
...of een 94-jarige man...
...die deze vreselijke dingen 70 jaar eerder heeft gedaan...
...nog steeds schuldig is aan die misdaad.
Ik hoorde voor het eerst van Gröning via Thomas.
Hij wilde me overtuigen naar Duitsland te komen om te getuigen.
Mijn eerste reactie was:...
...'Naar Duitsland? Geen sprake van.'
Waarom zou ik mezelf pijnigen met al die herinneringen...
...en die vreselijke gevoelens van...
AUSCHWITZ-OVERLEEFSTER
...weer een 16-jarig slaafje te zijn.
Maar Thomas bleef aandringen.
Hij zei: 'Het draait niet alleen over Gröning en jij en het verleden.
We moeten een precedent scheppen voor de toekomst.'
Gröning is erg oud...
...maar in Auschwitz was niemand te oud om vermoord te worden.
Als je meedoet aan het vermoorden als 20-jarige man...
ADVOCAAT VAN DE MEDE-EISERS
...dan kan je vervolgd worden als 50-jarige man...
...en ook als een 90-jarige.
Ik heb al heel lang het gevoel...
...dat ik als overlevende de verantwoordelijkheid heb...
...te zorgen dat dit vreselijke gebeuren, de Holocaust, niet wordt vergeten.
Deze rechtszaak is een cruciaal moment...
...in de geschiedenis van de Holocaust.
Het feit dat zo veel nazi's er na de oorlog ongestraft van afkwamen.
Maar Thomas zei dat het niet alleen om mij en het verleden ging...
...maar ook om een precedent voor de toekomst te scheppen.
Dus ik vond dat ik moet gaan getuigen bij de rechtszaak.
LÜNEBURG, DUITSLAND
Lüneburg is een stadje in het noorden van Duitsland.
Er is af en toe een moord en verder routine bij de rechtbank.
Maar een rechtszaak van die omvang...
...had Lüneberg nog nooit meegemaakt.
JOURNALIST, BILD
En bijna geen enkele Duitse stad.
De rechtszaak vond plaats in Lüneburg...
...omdat Gröning daar woont.
En volgens de Duitse wet...
...moet iemand worden berecht door de dichtstbijzijnde rechtbank.
Het buurtcentrum werd ingericht om veel mensen te kunnen ontvangen.
Waar alle aanklagers en...
...alle advocaten en de media konden verblijven.
En verder genoeg stoelen voor het publiek.
Want ook het publiek zou komen kijken..
...om het hele gebeuren te volgen.
Ze moeten boeten voor hun daden.
Ze wisten er alles van.
Voor de misdaden die ze pleegden...
LOKALE INWONER
...en wat ze de joden aandeden...
...daar moeten ze voor worden gestraft.
De kleintjes gaan aan de galg en de groten gaan vrijuit.
Zo is het nu eenmaal.
LOKALE INWONER
Een 93-jarige veroordelen...
...dat slaat nergens op.
Ik denk dat hij de laatste 50 jaar met de angst heeft geleefd...
...om te worden gepakt...
...en dan uiteindelijk wordt ontmaskerd.
Hij werd min of meer gedwongen. Hij was een volgeling.
LOKALE INWONERS
En wat waren onze vaders?
Daar praat niemand meer over. Ze waren ook volgelingen.
Dan zou men heel wat oude rechters verantwoordelijk moeten stellen.
Miljoenen schreeuwden toen 'Heil'.
En zogenaamd wist niemand ergens van.
Toen ik klein was...
...praatte niemand over de oorlog.
Op school hoorden we geen enkel woord over de oorlog.
Toen ik 16, 17 was, kwam ik erachter...
...via bepaalde films of boeken...
...dat er een oorlog was geweest die in mijn land was begonnen.
Sommige mensen praten graag over de oorlog...
...maar alleen over hun leed tijdens de oorlog...
ANTIFASCISME ACTIVIST
...of over hun heldendaden in de oorlog.
Niemand praatte over de slachtoffers...
...en dat konden we moeilijk begrijpen.
Dat we zoveel criminelen in ons land hadden...
...miljoenen...
...en niemand die ons uitlegde wat er echt was gebeurd.
Mijn beide ouders steunden de nazi's.
Mijn moeder volgde alleen mijn vaders voorbeeld.
Mijn vader was nazi vanaf het begin.
Hij pleegde zelfmoord toen hij 53 was.
Hij zat nog steeds vast in het systeem van de nazi-periode.
We hebben oude fascisten en we hebben moderne fascisten.
Een organisatie die hielp bij de Gröning-rechtszaak...
...was de antifascistische organisatie.
De naam zegt het al. Ze vechten tegen fascisme.
Het gebeurde 70 jaar geleden in ons land...
...en het gebeurt nu ook.
Er waren wat rellen van rechtse fracties.
Thomas Walter, de advocaat...
...belde zes weken voor Grönings proces zou beginnen...
SLUIT JE AAN
...om ons voor te bereiden...
...en een aantal spandoeken te maken...
...om Holocaustontkenners af te weren...
...van de overlevenden en hun familie.
Is de tekst klaar?
Ja, die is klaar.
Er zijn al mensen mee bezig.
Ik ben een anti-fascist.
Het gaat om: 'In wat voor samenleving willen we leven?'
Vluchtelingenwoningen in brand
Er leeft veel racisme in Duitsland.
Huizen worden in brand gestoken...
...door racisten en fascisten...
...die zich tegen vluchtelingen keren...
...en er zijn veel doden gevallen.
Als we onze geschiedenis kennen...
...dan kan hij nu niks doen.
Dus wij moeten ook in actie komen.
Misschien een van de laatste Holocaust-processen...
...begon vandaag in Duitsland.
Krachtens een nieuwe juridische theorie...
...kan personeel van concentratiekampen verantwoordelijk worden gesteld...
...voor de Holocaust zelfs als ze niet eigenhandig moordden.
De aangeklaagde geeft toe dat hij in auschwitz was...
...maar zegt dat hij niemand vermoordde.
Hij nam alleen hun geld.
De rechtbank beslist of de zogenaamde 'boekhouder van Auschwitz'...
...ook schuldig is aan medeplichtigheid aan massamoord.
De eerste dag kwamen 11 Holocaustontkenners.
Ze schreeuwden en verspreidden pamfletten.
Onze vrienden hielden de spandoeken omhoog...
...om te laten zien dat er recht zal zijn voor de overlevenden.
Het is een erg moeilijke situatie...
...voor de overlevenden om twee uren in de rij te staan.
Vooral als ze worden geconfronteerd met de fascisten...
...zoals Mr Haverbeck en Mr Wulff.
In Auschwitz waren geen gaskamers.
Het was niet een vernietigingskamp.
HOLOCAUSTONTKENNER
Daarnaast was het bevel van het Reich...
We stoppen het gesprek nu.
Ik zei eerder al dat u vervolgd kan worden.
Ja, maar de...
Maakt niet uit.
U wordt vervolgd en gedwongen te vertrekken.
Zo is het wel mooi geweest. Ik ga naar een publiek proces.
HOLOCAUSTONTKENNER
Criminaliseer ons niet door ons aan te spreken.
Ik wil naar de rechtszaak.
De overlevenden en hun familie krijgen altijd bescherming...
...tegen onze rechtse groepen.
En dat was belangrijk voor ons...
...en ook erg belangrijk voor hen.
AUSCHWITZ-OVERLEVENDE
De eerste dag was waanzinnig.
Het was ongelooflijk.
Overal in Europa in alle grote steden.
We werden letterlijk bestookt door vele tv-camera's...
...en journalisten die onze meningen wilden weten...
...of ons standpunt.
Het is veel waard dat een persoon, zelfs na 70 jaar...
AUSCHWITZ-OVERLEVENDE, MEDE-EISER
...wordt berecht.
Niemand mag wegkomen met misdaden tegen de mensheid...
...tegen joden.
Een overlevende van Auschwitz...
...in een Duitse rechtszaal...
...omringd door Duitse rechters...
...en Duitse advocaten...
...wordt met respect behandeld.
En dit was op zich...
AUSCHWITZ-OVERLEVENDE, MEDE-EISER
...een interessante ervaring voor mij.
Ik was toen goed bevriend met Rainer Höss...
...die een sterke tegenstander is van neonazi's.
Ik ben de kleinzoon van Rudolf Höss...
RAINER HÖSS
...de commandant van Auschwitz.
Hij was verantwoordelijk...
...voor 1,1 tot 1,3 miljoen moorden in Auschwitz.
COMMANDANT VAN AUSCHWITZ
Haat is een machtig wapen.
Dat was het in de Tweede Wereldoorlog en dat is het nu.
Het Gröning-proces...
...is belangrijk voor onze jeugd.
Vroeger hadden we alleen de stemmen van overlevenden...
...de slachtoffers...
...maar niemand luisterde echt naar de daders.
Stap uit.
Ze gaan heus niet zonder mij beginnen.
Oskar, wat verwacht u van het proces?
Een uitspraak van 'niet schuldig'. Ik weet niet.
Bent u onschuldig? Wat denkt u zelf?
Mr Gröning, niets zeggen.
Wij zaten aan de ene kant van de rechtszaal...
...en tegenover ons, deze frêle oude man...
...die binnenliep...
...met een rollator.
Ik voelde kilte toen ik hem zag.
Het was allemaal...
...een soort surrealistische ervaring.
Ik kan het niet anders omschrijven.
Ik voelde medelijden voor hem.
Hij zag eruit als een zielige, oude man.
Maar dat werd anders toen hij ging zitten...
...en rondkeek...
...en hij z'n armen zo over elkaar sloeg.
Ik dacht: je bent nog net zo.
Ik zie dezelfde persoon...
...die dacht dat hij een god was en wij ongedierte.
Nog net zo.
Al mijn medeleven was toen weg.
Het proces haalde de krantenkoppen...
...omdat Oskar Gröning een van de weinigen was...
...of wellicht de enige aangeklaagde...
...van Auschwitz die zei dat hij zou praten in de rechtszaal.
Hij vertelde wat echt was gebeurd...
...wat hij ervoer in die tijd in Auschwitz.
De meesten vertellen maar wat leugens...
...over wat ze toen deden...
...maar Mr Gröning gaf reële feiten.
Hij zei de waarheid over die tijd...
...en dat was heel speciaal.
Oskar Gröning
Het was ongelooflijk hoeveel kostbaarheden en geld de joden meebrachten.
Hij gaf eigenlijk toe dat hij goederen verzamelde.
Hij verzamelde de bagage van de mensen die naar Auschwitz kwamen.
Hij doorzocht de bagage op kostbaarheden.
Hij was een van de weinige nazi's...
...die in de rechtbank toegaf dat ze van hun eigendommen werden beroofd.
En hij verwachtte niet dat ze het terug zouden krijgen.
Het gevolg was dat iedereen die daar werkte...
...mensen kende die daar kwamen om te sterven.
Stond u er ooit bij stil wiens bezittingen dat waren?
Rechter Franz Kompisch
Ze waren van de staat. De joden hadden ze aan ons afgegeven.
Was daar een reden voor?
Ja. Ze hadden het niet langer nodig.
Ik vind hem een symbool en symbolen zijn vaak het doelwit.
PROFESSOR IN DE RECHTEN
Had hij in een tijd geleefd...
...wanneer de echte daders daadwerkelijk werden bestraft...
...dan hadden ze hem niet gepakt...
...omdat hij zo laag op de lijst stond.
Waar het om gaat is, wat deed Duitsland...
...niet alleen tijdens de oorlog...
...maar na de oorlog?
Wat ze na de oorlog deden was schandelijk.
Hier. Niet vouwen.
Kijk eens wat ik heb.
Deze 'Niet vouwen', fanmail.
Er zit een foto in die ik moet signeren.
Hij wil dat ik de foto's signeer.
Dit is een zeldzame foto.
Ik op het hoofdwartier.
Deze is ook zeldzaam.
Ik landde op het strand van Normandië.
Ik hoorde bij de troepen van generaal Patton.
We dreven de Duitsers terug vanuit Frankrijk...
...naar Duitsland.
En in die tijd...
...werd ik aangesteld als onderzoeker van oorlogsmisdaden.
Ik denk dat ik de eerste was in het Amerikaanse leger.
Het probleem waar ik tegenaan liep...
...als procureur-generaal in Neurenberg...
...was, wat vraag ik bij de latere processen in Neurenberg?
Hier had je 3000 mannen...
...die dag na dag in koelen bloede...
...duizenden mensen vermoordden...
...waaronder kinderen, voor elk één schot.
En ik had het gevoel dat ik...
...dat ik onmogelijk die miljoenen vermoorde mensen...
...recht kon doen.
Maar als ik een wetsverordening kan instellen...
...die de mens in de toekomst kan beschermen...
...dan zou dit proces zinvoller worden...
...dan wat ik met deze paar moordenaars kan doen.
Dit document, dat ik misschien sinds 1948 niet in mijn handen heb gehad...
...is een lijst van mijn beklaagden van het Einsatzgruppen-proces in Neurenberg...
...en ik had een lijst gemaakt met de namen van de beklaagden...
...de positie die ze bekleedden...
...bijvoorbeeld Ohlendorf, commandant Einsatzgruppen D...
...doodde 90,000.
Ze verklaarden allemaal niet schuldig te zijn.
Niemand die zei dat hij iets had gedaan.
Mijn hemel. Nee.
Ze zeiden: 'Dat was nodig om Hitlers bevelen uit te voeren...
...en het was oorlog...
...wat konden we anders doen?'
Ik had zelf 22 beklaagden gekozen uit 3000 massamoordenaars...
...die meer dan een miljoen mensen vermoordden.
En ik kon dat bewijzen.
Ik had al hun topgeheime documenten.
De feiten staan vast.
Ik wilde de topfiguren...
...de planners...
...de opperbevelhebbers.
Zij hadden de specifieke taak...
...om in koelen bloede...
...alle joodse mannen vrouwen en kinderen te vermoorden...
...die ze maar konden pakken.
Ik weet dat 22 beklaagden uit 3000 mannen te kiezen...
...slechts een nietige steekproef is.
Hier was een belachelijke reden voor.
Er waren maar 22 plaatsen in de beklaagdenbank.
Wilden we hiermee het recht laten zegevieren? Natuurlijk niet.
Dan zouden we tot op heden nog nazi's vervolgen.
Je wilt een principeverklaring maken.
Het principe is 'Doe dit niet'. Het is een misdaad tegen de mensheid.
Stop ermee. Blijf je er mee doorgaan...
...dan zullen we je als je een leider bent proberen op te sluiten...
...zodat je het niet weer doet en het schrikt anderen af.
Toen de zittende rechter Michael Musmanno het proces begon, zei hij...
Nu zullen we het pleidooi van de eiser aanhoren.
Daarna zei hij...
'Ons doel is niet wraak...
...noch streven we naar billijke vergelding.
We vragen bevestiging van deze rechtbank...
...van het internationale strafrecht...
...van het mensenrecht...
...om in vrede en waardigheid te leven...
...ongeacht zijn ras of geloof.
De zaak die we voorleggen...
...is een pleidooi van de mensheid voor de wet.'
Want dat was...
...wat ik echt probeerde te bereiken.
NEURENBERG PROCESSEN, 1945
Het Neurenberg proces markeerde...
...het begin van het Internationale Strafrecht van heden.
Fameuze nazi criminelen werden berecht in Neurenberg.
Onder andere Hermann Goering...
...Rudolf Hess....
...en vele andere.
Maar de rechtszaken zelf werden niet goed ontvangen bij het Duitse publiek.
Het werd gezien als overwinningsrechtspraak.
PROTEST TEGEN NEURENBERG
Niemand van hen heeft zin om over zijn misdaden na te denken.
Ze willen verdergaan met hun leven.
Het is ook wel logisch. Dit land lag in puin.
Het moest steen voor steen opnieuw worden opgebouwd.
Het laatste wat de mensen willen...
...is gaan zitten en praten over hun misdaden en schuld...
...en hoe ze Europa verwoestten.
21 NAZI-BAZEN SCHULDIG Ed Herlihy
In het Paleis van Justitie in Neurenberg...
...eindigt spoedig het grootste proces in de geschiedenis.
Uiteindelijk werden de meeste beklaagden veroordeeld.
Er waren enkele vrijspraken.
Sommige kregen de doodstraf...
...en geëxecuteerd.
De nieuw gevormde Duitse regering...
...lobbyde intensief om de processen tot een einde te brengen...
...en lobbyde om degenen die in Neurenberg waren veroordeeld...
...zelfs terdoodveroordeelden, vrij te laten.
En dat gebeurde bij de meesten.
Het Duitse systeem faalde na de Tweede Wereldoorlog niet...
...in het vervolgen van nazi oorlogsmisdadigers...
Ze kozen er welbewust voor om ze niet te vervolgen...
...want veel rechters waren nazi oorlogsmisdadigers.
Er is bewijs dat een groot aantal van de Duitse rechters...
...vooral de West-Duitse rechters...
...tussen 1945 en 1967, nazi's waren.
Geen voormalige nazi's...
...maar nazi's. Mensen die sympathiseren met de nazi's.
Het Ministerie van Justitie bestaat dan voor 99% uit voormalige nazi's.
En zij maken en definiëren het nieuwe rechtssysteem.
Ze zouden zichzelf moeten veroordelen.
Het resultaat was vanzelfsprekend, vreselijk onrecht.
10 BEKLAAGDEN, PROCES 1958
STRAFFEN VAN 3 TOT 15 JAAR
11 BEKLAAGDEN PROCES 1964
4 LEVENSLANG, 3 VERVROEGD VRIJGELATEN
12 BEKLAAGDEN PROCES 1965
6 VRIJGESPROKEN
22 BEKLAAGDEN PROCES 1965
16 BINNEN VIJF JAAR VRIJGELATEN
HANS STARK
LIET ZYKLON B IN GASKAMERS LOPEN
VRIJGELATEN NA DRIE JAAR CEL
KLAUS DYLEWSKI
DEELNAME AAN SCHIETEN, VERGASSEN EN FOLTEREN
VRIJGELATEN NA DRIE JAAR CEL
VICTOR CAPESIUS
BELAST MET CHEMICALIËN VOOR UITROEIING
VRIJGELATEN NA DRIE JAAR CEL
Dus het is een vreselijk proces...
...waar bijna niemand wordt veroordeeld.
Nogmaals, er is geen politieke wil voor.
De meeste Duitsers...
...vinden deze processen louterend en perfect...
...omdat ze de gruwel van plekken als Auschwitz laten zien.
Ze laten je wat rotte appels zien...
...en de rest lijkt onschuldig...
...en verdient geen straf...
...want ze waren niet echt gevaarlijk buiten het kamp.
En daarom vind ik deze processen een fiasco.
Elk land heeft wel...
...moeilijke delen in zijn geschiedenis...
...waar men mee worstelt...
Dat gaat op voor de VS...
...wat betreft de slavernij en de nasleep daarvan.
Het gaat zeker op voor Duitsland...
...wat betreft de nazi massamoord en misdaden tegen de mensheid.
Stel je een bevolking voor waarvan een flink deel...
...van de vaders, broers, zoons...
...deelnam aan deze misdaden.
En in de tientallen jaren die erop volgden...
...hadden grootvaders in heel Duitsland dat gedaan.
Het was heel moeilijk voor het Duitse publiek...
...om het idee van grootschalige vervolging te accepteren.
En er was ook niet veel animo voor bij de aanklagers.
Rond 1945 denk ik...
...waren er ongeveer 800,000 SS-leden...
...en daar gaat het om.
Tussen 1947 en nu hebben de Duitsers...
...onderzoek ingesteld naar zo'n 100,000 van deze mensen.
Daarvan komen zo'n 6200 voor het gerecht.
Daarvan worden 124 veroordeeld wegens pleging van moord.
Dus 124 levenslang veroordeeld...
...van 6000 berechten.
Ik heb nog steeds nachtmerries...
...over die bekende foto van de Duitse soldaat...
...die die moeder en haar baby doodschiet.
...en bedenk dat deze man zijn volledige leven leefde...
...en stierf met zijn eigen kinderen en kleinkinderen...
...die denken dat hij zo geweldig was.
Dat is het erfgoed van de Holocaust in Duitsland...
...niet die paar processen van oorlogsmisdaden.
Wat nu gaande is volgens mij...
...is dat de rechters of de aanklagers...
...de fouten van vroeger willen goedmaken...
SCHRIJFSTER NAZI CRIMES AGAINST JEWS EN GERMAN POST-WAR JUSTICE
...zoals in de jaren 60 en 70.
Ik denk dat je op andere manieren...
...in het reine kunt komen met het verleden.
Het is moeilijk te zeggen wat er goed is aan het straffen...
...voor een misdaad van 70 jaar geleden.
Verder moet je je ook afvragen...
...door het tijdsbestek...
...is als je een man van 93 jaar...
...straft voor iets wat hij deed toen hij 23 was...
...straf je dan de man die de misdaad pleegde nog wel?
Alles aan hem, wat van iemand...
...een crimineel maakt, is veranderd.
Hij groeide op in een erg nationalistisch gezin...
...en absorbeerde de nazi-ideologie...
...als tiener of jonge man...
...en ging bij de Hitlerjeugd, daarna ging hij vrijwillig bij de SS.
We straffen feitelijk iemand...
...voor wat een andere persoon deed, een andere persoonlijkheid...
...met andere kenmerken.
Het is mosterd na de maaltijd.
Dit had men lang geleden moeten doen.
Het is zo belachelijk dat ze dit nu doen...
...nu deze mensen allemaal in de 90 zijn.
Goedemiddag.
Ik ben nu 98.
Zou ik iets illegaals doen, kan ik in de gevangenis belanden.
Doe ik iets illegaals en er is geen statuut voor verjaring...
...zoals bij misdaden tegen de mensheid...
...dan ga je de gevangenis in.
De leeftijd is geen excuus...
...en ze moeten weten dat de criminelen...
...worden vervolgd, zo lang dat nodig is...
...om het recht zo goed mogelijk te doen gelden...
...in die omstandigheden.
Hoe kan het...
...dat hij 70 jaar lang in zijn geboortestad was...
...en dat niemand er iets aan deed.
Dit gebeurt omdat het nu mogelijk is.
Veertig, vijftig jaar geleden...
...was dat vrijwel onuitvoerbaar.
Het Duitse rechtssysteem gebruikte jarenlang...
...het verkeerde juridische kader...
...om de Holocaust-misdaden te systematiseren.
Te bewijzen dat de verdachte...
...een bepaalde misdaad had gepleegd tegen een bepaald slachtoffer...
...en dat deed...
...gedreven door rassenhaat.
Dat is niet zo simpel te bewijzen.
Kon niet bewezen worden dat iemand...
...schuldig was aan zeg maar het uitvoeren van moord...
...dan kon je hem simpelweg niet veroordelen...
...en dat is een van de redenen dat vele bewakers...
...die we graag veroordeeld hadden gezien...
...niet werden veroordeeld...
...omdat de Duitsers geen adequaat juridisch jargon konden maken...
...een adequate grondprincipe om deze bewakers te kunnen berechten.
Dat veranderde drastisch met Damjanjuk.
Door de Demjanjuk-zaak...
...veranderde het OM in Duitsland...
...plotseling de spelregels.
...Zonder de Demjanjuk-zaak was er geen Gröning-zaak gekomen.
John Demjanjuk, oorspronkelijk Ivan Demjanjuk...
...emigreerde rond 1950 naar Amerika...
...en beweerde een vluchteling te zijn.
IDENTITEITSKAART
Opmerkelijk genoeg staat op zijn visumaanvraag...
...als woonplaats...
...van 1930 tot 1943...
...Sobibor, Polen.
Sobibor is een woord waar iedereen een koude rilling...
...van zou moeten krijgen.
POLEN
Meestal denkt men...
...aan zes nazi uitoeiingskampen.
Plekken die bestonden met één doel: mensen vermoorden.
Deze waren in Majdanek, Sobibor, Chelmno...
...Belzec, Treblinka, en Auschwitz-Birkenau.
Helaas had het personeel bij de visumaanvragen...
...voor de VS in 1950...
...nooit gehoord van Sobibor...
...en het zei hen dus niks.
En Demjanjuk kreeg zijn visum.
Hij werkte bij Ford als machinist.
Hij mat zich een perfecte, gerespecteerde westerse levensstijl aan...
...tot aan midden jaren 70.
Amerikaanse aanklagers kwamen erachter...
...dat hij valse gegevens had ingevuld...
...bij de immigratie en begonnen een onderzoek wat later uitmondde...
...in de gecompliceerdste en langdurigse strafzaak...
...uit de Holocaust.
Toen de Amerikanen onderzoek deden naar Demjanjuk...
...ontdekten ze een ID van Demjanjuk...
...uitgegeven door de SS...
...waarop stond aangegeven dat hij werk had verricht...
...in het Sobibor vernietigingskamp.
Maar toen de Amerikanen verschillende overlevenden...
...gingen ondervragen...
...ontdekten ze dat een aantal overlevenden...
...Demjanjuk identificeerden.
Maar niet als bewaker in Sobibor...
...maar bewaker in Treblinka.
TREBLINKA
John Demjanjuk staat terecht in Jeruzalem...
...omdat hij de kampbewaker zou zijn...
...ook bekend als 'Ivan de Verschrikkelijke'.
Het wordt eenvoudig beschreven als 'Strafzaak 373'...
...de Staat Israël tegen Ivan Demjanjuk...
Adolf Eichmann was daarvoor veroordeeld door de Israëlische rechtbank...
...de uitvoerder van de Endlösung, oftewel eindoplossing.
EICHMANN PROCES
Vijfentwntig jaar later...
...verlaat een andere man dezelfde gevangeniscel...
...om naar de rechtbank in Jeruzalem te worden gebracht...
...waar hem misschien hetzelfde lot wacht: de galg.
Hallo iedereen. Ik ben niet 'Ivan de Verschrikkelijke'.
John Demjanjuks leven hangt af van deze rechtszaak.
Hoe gaat het?
Goed, dank je.
Met mij gaat het altijd goed.
Ze zouden me levend in een kuil vol bloed duwen...
TREBLINKA OVERLEVENDE
U was daar niet niet.
Ik was er wel. Vraag hem.
Hij vertelt het wel.
Hij vertelt wel wat hij met me zou hebben gedaan.
Mr Rosenberg...
...gaat u zitten alstublieft.
Het publiek moet op z'n plaats blijven.
John Demjanjuk bleef proberen de rechtbank te overtuigen...
...dat hij 'Ivan de Verschrikkelijke' niet is...
...de SS-officier die hielp 850,000 Poolse joden te doden.
Ik ben onschuldig. Onschuldig.
We veroordelen hem voor eerdergenoemde misdaden...
...tot de doodstraf zoals vermeld in Sectie 1...
...van de nazi's en nazi-collaborateurs wet.
Ik ben 'Ivan de Verschrikkelijke' niet. Ik ben een goed mens.
Nadat hij ter dood was veroordeeld...
Het was een nogal lange, uitgerekte periode van hoger beroep...
...die toevallig samenviel met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.
Mr Gorbatsjov... breek deze muur af.
Toen de oude Sovjet-Unie uiteenviel...
...werden hun archieven openbaar.
NIEUW BEWIJS
Ze ontdekten dat de Israëliers de verkeerde man hadden.
Dat Demjanjuk niet 'Ivan de Verschrikkelijke' was.
Dat was een heel andere Oekraïner...
...die Ivan Marchenko heette.
Toen zag je echt de limiet van structurering van deze processen...
...rond de ooggetuigenverklaringen van overlevenden.
Want die verlevenden waren overtuigd...
...dat Demjanjuk hun vroegere beul was...
...en ze hadden het mis.
ISRAËLISCH HOOGGERECHTSHOF
Ik mis mijn vrouw.
Ik mis mijn gezin.
Ik mis mijn kleinkinderen.
Ik wil naar huis.
Als gevolg van deze persoonsverwisseling...
...werd hij vrijgesproken.
Maar de persoonsverwisseling gaf ook aan...
...dat hij niet volledig onschuldig was.
DEMJANJUK KEERT TERUG NAAR DE VS
Demjanjuk werkte aan de lopende band...
...voor de Ford Motor Company.
Ik denk als je Demjajuk toen had gevraagd...
...'Wat voor werk doe je?'
Dan zou hij zeggen: 'Ik maak auto's.'
Hoewel hij maar één kleine handeling uitvoerde...
...een schroef aandraaien of zo...
...hij zette nooit zelf een hele auto in elkaar.
Maar dat was zijn werk. Ze maakten auto's.
Op plaatsen als Auschwitz, Sobibor...
...was het werk van het SS-personeel...
...onschuldigen ombrengen.
Verder gebeurde daar niks.
Een rechtbank in Cleveland...
21 FEBRUARI 2002
...ontnam John Demjanjuk vandaag zijn Amerikaanse nationaliteit.
...toen werd vastgesteld dat hij voor de nazi's werkte...
...als gewapende bewaker in het Sobibor uitroeiingskamp.
Onze inspanningen werden geïnspireerd door de moed van overlevenden...
...die hun gruwelijke ervaringen met ons deelden...
...van meer dan een halve eeuw geleden...
...en bereid waren hun geestelijke, nooit helemaal geheelde wonden...
...opnieuw te openen.
Maar weinig mensen weten...
...dat na tien jaar procederen...
...tegen Demjanjuk in de VS...
...toen de rechtbank bezig was zijn staatsburgerschap in te trekken...
...en hem het land uit te zetten...
...vroegen we de Duitse overheid om hem te accepteren.
En Duitsland zei nee...
...zoals zij en andere Europeses overheden...
...gewoonlijk doen bij onze gevallen.
Dat is erg frustrerend.
Toen leerde ik Thomas Walther en Kirsten Goetze kennen...
...en we zochten samen naar een manier...
...om Demjanjuk aan te klagen in Duitsland.
De relatie met het speciale onderzoeksbureau...
...in de VS was erg belangrijk...
...met Eli Rosenbaum in Washington.
WASHINGTON D.C.
Hij zei altijd...
...dat hij maar niet begreep waarom wij in Duitsland...
...deze bewakers niet vervolgen...
...die ervoor zorgden dat niemand aan deze uitroeiing ontsnapte.
STOP!
Deze kampen bestonden om misdaden tegen de mensheid te voltrekken...
...misdaden voor vervolging.
Ik gaf hem het voorbeeld.
Ik zei: 'Thomas, kijk...
...we zitten hier in mijn kantoor.
Als jij besluit mij te lijf te gaan...
...met een mes...
...en je hebt een makker buiten die de deur dichthoudt...
...zodat ik niet kan ontsnappen...
...dan zijn in deze omstandigheden..
...jij en je makker...
...in mijn land schuldig...
...aan moord met voorbedachte rade.'
En ik zei: 'Ik kan me niet voorstellen dat de wet anders is...
...in Duitsland.'
Het enige doel van deze kampen was om mensen te doden.
DUITSE AANKLAAGSTER
Zonder twijfel is deze persoon verantwoordelijk...
...en maakt deel uit van het moordproces.
De bewakers in uitroeiingskampen als Auschwitz-Birkenau, Sobibor...
...wisten wat daar gebeurde...
...en zij zorgden er voor dat niemand ontsnapte.
Uiteindelijk deden Thomas en Kirsten het juridisch onderzoek...
...en constateerden dat er jurisprudentierecht was...
...en ze dienden de Demjanjuk-zaak in.
HOMEVIDEO DEMJANJUK 14 APRIL 2009
STEM VAN EFRAIM ZUROFF
Dit is een zeer mooie dag voor gerechtigheid.
Het feit dat deze persoon...
...die actief deelnam aan de massamoord van 29,000 joden...
...in het Sobibor concentratiekamp...
...eindelijk zal terechtstaan voor deze misdaden...
...is heel belangrijk.
We zijn heel tevreden...
...en denken dat de Amerikaanse en Duitse autoriteiten...
...heel veel lof verdienen...
...voor hun volharding in deze zaak.
MINISTERIE VAN JUSTITIE BEWAKINGSBEELDEN
EEN WEEK EERDER
Het doelwit. Ik zit aan de verkeerde kant van de auto.
Hij loopt. -Ja.
Het lijkt onschuldig...
...een oude man die loopt en praat...
...maar die man is John Demjanjuk...
...de vermoedelijke nazi kampbewaker...
...die beweert dat hij te oud en broos is...
...om in Europa te worden berecht.
Openbare aanklagers legden deze video's voor...
...aan het Amerikaanse hof van beroep.
Dit werd enkele dagen voor zijn arrestatie gefilmd.
9 MEI 2009 MÜNCHEN, DUITSLAND
Een van de dingen die Demjanjuk probeerde in München...
...was de indruk te willen wekken...
...incompetent te zijn.
Hij maakte er een behoorlijk dramatische voorstelling van...
...en wilde iedereen overtuigen...
...dat hij spoedig z'n laatste adem zou uitblazen.
Ten eerste is het probleem dat Demjanjuk zelf...
...goed toneelspeelde vandaag...
...en dat hij alles zal doen...
...om de indruk te wekken....
...dat hij niet in staat is terecht te staan.
Als je de beelden zag van Demjanjuks proces...
...hij leek wel een zombie...
...alsof hij geen idee had wat er gaande was.
Wat de meesten niet weten...
...is dat hij na elke rechtszitting...
...gewoon rondliep en grapjes maakte.
Dit is een gebruikelijke truc bij nazi-zaken...
NEURENBERG PROCESSEN
...te doen alsof ze om gezondheidsredenen...
...of psychiatrische redenen...
...het proces niet aankunnen.
RUDOLF HESS PLAATSVERVANGER VAN HITLER
Sommige rechtbanken trapten in deze listen, andere niet.
HESS GEEFT TOE DAT HIJ AMNESIE VEINSDE
Maar het is een veel voorkomende list.
Als ze Oscars voor zouden geven...
...voor het beste acteerwerk van nazi oorlogsmisdadigers...
...dan had Demjanjuk die in 2010 gewonnen.
We weten nu dat hij gezond was...
...en hij kwam er met succes doorheen.
Na tientallen jaren werk...
...heeft een Duitse rechtbank de 91-jarige John Demjanjuk...
...schuldig bevonden aan medeplichtigheid aan moord...
...op meer dan 28,000 joden in door nazi bezet Polen.
DEMJANJUKS ADVOCAAT
Demjanjuk is gewoon een zondebok...
...voor de Duitsers.
Hij moet boeten voor alle fouten die zij in het verleden maakten...
...en dat is geen gerechtigheid.
Het proces in Duitsland was zo belangrijk...
...omdat het op een bepaalde manier het tegenovergestelde was...
...van het Ivan de Verschrikkelijke-proces.
Het Ivan de Verschrikkelijke-proces richtte zich op de aandoeningen...
...van een zeer wrede bewaker.
Het proces in München was het eerste waar werd gezegd...
...'Het maakt ons niet uit of jullie wreed zijn.
Jullie functieomschrijving was eigenlijk...
...bevorderen van uitroeiing.
En daarom gaan we je veroordelen in een rechtbank.'
Je bent medeplichtig aan moord, omdat dat per definitie...
...je functieomschrijving was.
Het jaar daarop overleed Demjanjuk in Duitsland...
...terwijl zijn zaak in hoger beroep was.
Maar het precedent dat de rechtbank...
...instemde dat iemand die als bewaker in een uitroeiingskamp werkte...
...medeplichtig was aan de moorden die daar plaatsvonden...
...inspireerde Duitse aanklagers...
...om andere bewakers te vervolgen.
Aanklagers in Duitsland gaan honderden onderzoeken heropenen...
...naar voormalige nazi's.
Waarom duurde het zo lang om deze mensen te berechten?
Dat is de veroordeling van Demjanjuk. zo uniek en belangrijk.
De rechtbank in München zei in feite...
...dat als je als gewapende SS-bewaker in een uitroeiingskamp werkte...
...ben je automatisch medeplichtig aan moord.
Dit gaf de Duitse rechtsvervolging een nieuw elan.
Toen rees de vraag...
...hoeveel leven er nog?
LUDWIGSBURG, DUITSLAND
CENTRAAL BUREAU ONDERZOEK NATIONAAL-SOCIALISTISCHE MISDADEN
Na het vonnis van Demjanjuk begon ons centraal bureau...
...alle zes uitroeiingskampen opnieuw te bekijken.
DIRECTEUR
We legden alle stukjes van de puzzel bij elkaar...
...om zo een beeld te krijgen...
...van de betrokkenen bij een misdaad.
Daar heb je het, hierzo.
Duitsland haalt de schade in met wat ze hebben.
Er is nog maar weinig keuze nu in nazi oorlogsmisdadigers.
NAZI-JAGER
Veel zijn al dood.
En veel van de overlevenden ook.
De Duitse overheid heeft niet echt ruime keuze...
...aan spelers om te vervolgen.
Ik kreeg begin jaren 80 een tip van Simon Wiesenthal.
Hij vertelde dat er een nazi was...
...die Haralds Puntulis heette en in Canada woonde...
...maar dat zijn verblijfplaats onbekend was.
Puntulis nam deel aan de massamoord...
...van meer dan 5000 joden en zigeuners...
...in een dorp in Letland.
Hij was snel gevonden.
TORONTO, CANADA
Ik vond hem...
...bezig met tuinieren in Willowdale...
...waar ironisch genoeg veel joden wonen.
Net voor de autoriteiten in actie konden komen...
...en voor mijn artikel over hem uitkwam, overleed Puntulis.
OORLOGSMISDADIGER
Ze moeten snel worden gevonden.
Je kunt je voorstellen...
...dat ze allemaal stokoud zijn.
SLOEG MENSEN DOOD
Maar heel weinig zijn fit genoeg om te kunnen terechtstaan.
STIERF VOOR HET PROCES
NIET FIT GENOEG
We vinden dat we...
ALZHEIMER
...voor het te laat is...
...moeten we doen wat we kunnen om alle laatste nazi's te berechten.
ONDERZOEK NAAR VOORMALIGE NAZI'S
Omdat de lange lijst met mensen...
...van nazi oorlogsmisdadigers kleiner werd...
...werd een boekhouder van Auschwitz uitgepikt.
Hij kwam in de belangstelling...
...omdat hij een interview deed met de BBC...
...waarin hij openlijk misdaden in Auschwitz bekende...
...en ze in detail beschreef.
GRÖNING Oskar Uscharf kampbewaker
U maakte deel uit van de grootste moordfabriek in de geschiedenis.
U werkte daar.
U hielp persoonlijk bij het vermoorden van zo'n één miljoen mensen.
Had u niet moeten terechtstaan?
Nee, dat vind ik niet.
Voormalig SS-er garnizoen, Auschwitz
U suggereert met uw vraag...
...dat door lid te zijn van een grote groep mensen...
...die in een garnizoen leefden waar vernietiging van joden plaatsvond...
...volstaat om je als crimineel te bestempelen.
Hij was medeplichtig.
Hij wist wat hij deed.
Maar wat hij niet wist...
...is dat het interview met de BBC...
...zou aanzetten tot het onderzoek.
Want toen, voor Demjanjuk...
...werden bewakers niet als medeplichtig beschouwd.
Hij leefde tientallen jaren vredig...
...in een klein stadje buiten Lüneburg.
Ze hadden Gröning, gingen achter hem aan.
Nee.
Carlotta bereidde mijn lunch.
Ze maakt het wel klaar als ze klaar is om op te dienen.
Oké.
Hallo, Benji. -Ga je eten?
Goedemorgen. -Hallo, Benji.
Ze zijn met veel processen bezig, die opmerkelijk zijn.
Oude mensen die zoveel jaren aan het recht wisten te ontsnappen...
Het maakt niet zoveel uit...
...of ze wat tijd in de gevangenis uitzitten of niet.
Maar voor het principe maakt het wel uit.
Ze moeten weten dat ze er niet mee wegkomen...
...we vervolgen hen, waar ze ook zijn...
...en zo lang dat nodig is...
...en ze om een verklaring vragen voor hun handelingen.
Als je weet dat hij bewaker was in een kamp...
...waar je vader, moeder en opa werden vermoord...
...dan voel je toch sympathie voor de slachtoffers...
...en niet voor de dader?
Ons argument bij deze zaak...
...was dat hetgeen Mr Gröning in Auschwitz deed...
OSKAR GRÖNINGS ADVOCAAT
...niet echt helpen was bij het ombrengen van mensen...
...die toen naar Auschwitz waren getransporteerd.
Hij ondersteunde het systeem wel maar hielp niet bij het doden.
Veel SS-leden hier in Duitsland...
...zeiden in eerdere processen...
...'Ik doodde hen niet, dat deed een machine.'
Zijn positie als ondergeschikte was duidelijk genoeg.
SCHRIJFSTER
Hij was niet een hooggeplaatste officier.
Hij kon geen bevelen geven.
De vraag is hier: Wie is verantwoordelijk?
Gröning was een radertje in het wiel...
...maar het wiel had niet kunnen draaien...
...zonder dat radertje.
Individueel moorden is niet essentieel.
Er is geen bewijs dat Hitler...
...eigenhandig iemand vermoordde in Auschwitz, of welke jood dan ook.
Iedereen die wist wat er in Auschwitz gebeurde...
...is zowel moreel als wettelijk schuldig.
De kok in mindere mate dan degene...
...die het gas in de gaskamers aanvulde.
De boekhouder in mindere mate dan de bewaker...
...maar hij maakte keuzes...
...en is verantwoordelijk voor zijn keuzes.
Gröning was niet alleen boekhouder.
Hij staat bekend als 'De boekhouder van Auschwitz'.
En die omschrijving geeft je...
...een misleidend beeld, denk ik.
Het geeft je een idee van iemand verstopt in een hoekje...
...die met getallen zit te spelen.
Hij kwam specifiek als boekhouder naar Auschwitz.
ADVOCAAT VAN DE CO-EISERS
Maar hij deed veel meer dan boekhouden.
Hij moest ook voor het systeem zorgen.
En hij is op het perron gezien.
Het perron dat het beeld voor ogen roept van een perron...
...zoals in de film Schindler's List.
Wanneer de SS de mensen sorteert...
...die meteen zullen worden uitgeroeid.
En de kleine groep komt dan...
...bij de gevangenen in het kamp.
Als je kijkt naar iets als Auschwitz...
...waarom werden er niet meer bewakers vervolgd?
Nou, Auschwitz was een gemengd kamp.
Het was deels voor slavenarbeid...
...en deels voor uitroeiing.
Hadden die bewakers alleen een rol bij het slavenarbeidaspect...
...dan kon je niet echt weten...
...of ze ook betrokken waren bij het doden...
...en als je niet zeker was van hun betrokkenheid...
...dan kon je hen nergens voor vervolgen volgens de Duitse wet.
In Grönings geval...
...weten we dat Gröning...
...heel lang in Auschwitz was.
Twee jaar lang.
Maar als je naar de aanklacht kijkt...
...die richt zich slechts op een periode van drie maanden.
Tijdens die drie maanden...
...beginnen de treinen te komen...
...met honderden duizenden joden uit Hongarije.
In dit geval...
...is 'Aktion Höss' de misdaad.
Tussen 16 mei tot 11 juli...
...werden 300,000 joden omgebracht.
Als we kunnen bewijzen dat Gröning...
...toen zelfs maar één dag op het perron was...
...dan is hij schuldig aan de volledige misdaad.
De getuigen komen aan op een bepaalde dag op een bepaald tijdstip...
...tijdens deze 'Aktion Höss'.
Het is belangrijk dat getuigen praten over wat met hun familie gebeurde...
...dat ze praten over hun verdriet...
...praten over hun verlies.
Bill, morgen moet je getuigen.
Praat langzaam maar duidelijk...
...en denk niet aan de rechters.
Dit is iets speciaals.
Wat mij betreft is dit emotioneel heel belangrijk.
De afdeling strafrecht van Justitie...
...heeft veel fouten gemaakt.
Grove fouten.
En en ik vraag het Duitse rechtssysteem...
...om het beter te gaan doen.
Het was tijd om te getuigen bij het proces.
Ik ging voor de rechter staan...
...en Thomas Walther zat naast me.
De rechter vroeg me te beschrijven...
...wat gebeurde toen ik in Auschwitz-Birkenau arriveerde.
De trein stopte.
Na een tijdje gingen de deuren plotseling open.
Iedereen eruit.
Iedereen uit de wagons.
Laat je spullen liggen, die krijg je later terug.
Het was een ruimte met overal rondrennende mensen...
...sommige in gestreepte pyjama's en veel soldaten met geweren.
Honden die aan hun riemen trokken...
...en tegen ons blaften.
De stroom mensen die uit de wagons kwamen...
...duizenden mensen...
...huilende baby's...
...gedragen door hun moeders.
Ze schreeuwden: 'Mannen en jongens in rijen.
Vijf in een rij. Snel.'
Ik pakte paps hand en stond daar.
Mam en mijn zuster, mijn tantes...
...en oma stonden in de andere groep bij de vrouwen.
Ze gilden en schreeuwden.
De mensen waren zo getraumatiseerd, zo bang.
Er is een nazi die in het Duits roept: 'Tweelingen.'
Mijn arme moeder aarzelde en vroeg: 'Is dat iets goeds?'
En de nazi's knikten en zeiden: 'Ja.'
Dus stemde mijn moeder toe.
Op dat moment kwam een andere nazi...
...trok mijn moeder naar rechts...
...en ons naar links.
Wij huilden en zij huilde.
Ik besefte niet...
...dat ik haar nooit weer zou zien.
Mijn moeder en mijn broertjes en zusjes...
...mijn grootouders, en mijn tante.
Zij moesten naar links gaan.
Ik wist dat ze naar de gaskamers van Krematoria II gingen.
Ze selecteerden mijn vader, oom en ik voor slavenarbeid.
We werden behandeld...
...ze namen onze kleren, schoren ons haar af...
...en de volgende dag kregen we een gatatoeëerd nummer...
...en gestreepte kleren.
Zo werd ik slavenarbeider voor het Duitse Reich.
Mengele gebruikte 1500 tweelingparen...
JOSEF MENGELE ARTS, AUSCHWITZ
...voor zijn verschillende experimenten.
Neem een tweelingpaar, injecteer de ene met een ziekte...
...als die dan doodgaat, dood je de andere...
...dan kom je te weten hoe de ziekte werkt.
Na een van deze injecties...
...werd ik erg ziek, had erg hoge koorts.
De volgende dag...
...kwam Mengele binnen met vier andere artsen.
Hij keek naar mijn koortsgrafiek...
...lachte sarcastisch en zei...
...'Nou, jammer dan.
Ze is nog zo jong. Nog maar twee weken te leven.'
Maar na twee weken ging de koorts weg. Ik overleefde het.
Ze lieten me gaan en ik was weer samen met mijn tweelingzus...
...en de andere tweelingen.
EVA EN MIRIAM, 1945
Terwijl ik om me heen keek...
...en iets probeerde te begrijpen van wat ik zag...
...besefte ik ineens...
...dat ik alleen was. Mijn moeder was vele rijen voor me uit.
Ik haastte me door de menigte om haar in te halen.
Plotseling werd ik tegengehouden.
Een geweer blokkeerde de weg...
...en een jonge Duitse soldaat zei 'Nein'.
Daarheen, naar rechts.
Ik zei: 'Nee, mijn moeder is daar.
Ik wil met haar mee.'
Maar hij hield dat geweer maar voor me en zei 'Nee.
Jij gaat daarheen.'
En ik begon mijn moeder te roepen...
...en ze draaide zich om...
...en ik weet niet wat ik verwachtte...
...maar ze keek me aan...
...en zei geen woord...
...draaide zich om en liep verder.
Ik heb haar nooit weer gezien.
Dat was denk ik het moeilijkste...
...voorval in mijn leven.
Zelfs nu heb ik er nog moeite mee om erover te praten...
...maar zo'n 50 jaar lang kon ik dat helemaal niet.
Wat is er met mijn moeder en zuster gebeurd?
Ik weet het niet.
Maar ik heb ze nooit weer gezien...
...en nooit afscheid genomen.
Ze verdwenen op dat moment gewoon uit mijn leven.
GEDENKTEKEN VOOR DE SLACHTOFFERS VAN DE HOLOCAUST, AUSCHWITZ, POLEN
Hier.
Hier staat mijn vader.
Glied, Alexander, 1899...
...Petrovac, Joegoslavië.
Vermoord in Kaufering, Duitsland.
Hier staat mijn zuster. Glied, Aniko, 1936.
Subotica, Joegoslavië.
Vermoord in Auschwitz, Polen.
Hier staat mijn moeder.
Glied, Miriam, 1907, Jaszkarejeno, Hongarije.
Vermoord in Auschwitz, Polen.
O, mijn God.
Al deze Glieds zijn...
...familie...ooms en tantes van mij.
Ze zeiden dat alle mensen die niet konden werken, weg moesten worden gewerkt.
Wat vond u van de mensen die 'weggewerkt' moesten worden?
Joden werden als de vijanden van Duitsland beschouwd.
Ze moesten worden uitgeroeid.
Dat hoorde bij de oorlog.
Hij sprak over die hele situatie...
...alsof hij over een insect sprak...
...waar hij net op trapte.
De gezichten van de overlevenden...
...nadat Gröning had gesproken...
Het was een vreselijke situatie.
Toen hij verhalen over zijn werk vertelde...
...zoals de huilende koffer.
In november 1942, bij mijn eerste keer op het perron...
...was er een schokkende gebeurtenis.
Een joodse moeder was aangekomen en verstopte haar baby in een koffer.
De baby begon te huilen.
Een SS-korporaal opende de koffer...
...nam de baby bij de beentjes en sloeg hem...
...tegen de metalen deur van een truck...
...en het huilen stopte.
En hij zei: 'Het gehuil stopte.'
Dat was...
...ik ging bijna dood.
Ik kon het niet geloven.
Hij zei: 'Dat was niet aardig.'
En later vroegen ze hem...
...'Wat had jij gedaan?'
'Hem doodschieten misschien.'
Dat zag hij als 'aardig'.
Ik aanvaard het feit dat ze waren gehersenspoeld...
...maar ongeacht hoe erg je werd gehersenspoeld, op een moment...
...dat een baby tegen een deur wordt geslagen...
...en je zegt dat het oké is, aanvaardbaar?
Dat mag je niet aanvaarden.
Ik bedoel, hij gaf deze informatie...
...vrijwillig, ik bedoel...
Ze vroegen hem: 'Had een jood de keus om daar levend uit te komen?'
Hij antwoordde: 'Absoluut niet.'
Dat greep me erg aan.
Dus...
Hij was een volwassen persoon.
Verantwoordelijk voor zijn daden.
Niet iedereen die bij de Hitlerjugend ging...
...kwam later bij de SS.
Niet iedereen bij de SS werd later kampbewaker in Auschwitz...
...en leidde mensen naar hun dood.
Wat orders opvolgen betreft...
...wat je vaak hoort is: 'Ik moest meedoen aan die misdaden...
...want anders...
...hadden de Duitsers me geëxecuteerd...
...of naar een kamp gestuurd.'
Een van de opmerkelijkste statistieken...
...over de Holocaust...
...is het aantal SS-officieren...
...of zelfs stafofficieren...
...die ernstige, levensbedreigende gevolgen ondervonden...
...als ze zich terugtrokken.
Dat aantal is nada, niks.
Er is geen enkel geval geconstateerd...
...waarbij iemand een crimineel bevel niet opvolgde...
...en zware straf onderging...
...laat staan executie.
Hij volgde bevelen op...
...maar hij moet zich er tot wel enigszins van bewust zijn geweest...
...dat het niet wettig is om...
...kinderen, baby's, bejaarden te vermoorden...
...mensen die nu rond zijn leeftijd zijn.
Hij moest toch weten dat het niet alleen fout was, maar...
...in bepaalde zin, illegaal.
Ik raakte echt van de kaart toen ik naar Gröning luisterde...
...omdat hij die dingen vrijwillig vertelde.
Hij vertelde veel.
Ik had alleen van hem willen horen: 'Het spijt me'.
Dat alleen zou denk ik...
...op 94-jarige leeftijd, zoveel hebben betekend...
...wat mij betreft.
Alleen die paar woorden maar.
Iemand moet een oordeel vellen...
...en ik denk dat ze onze getuigenissen in beschouwing gaan nemen.
We zien het wel.
Ik wist niet hoe ik op hem zou reageren.
Ik had geen idee...
...hoe hij mijn vragen kon beantwoorden...
...maar toch...
...heb ik getuigd en zei luid en duidelijk in een Duitse rechtbank...
...dat ik hem heb vergeven.
Want ik heb alle nazi's...
...en iedereen die me pijn deed, vergeven.
Ik vergeef jou, en alle nazi's.
Het nazi-regime werkte niet.
Zeg dat maar tegen de jeugd, Mr Gröning.
Het is buitengewoon wat ze deed.
Het voelde alsof ik in de vloer wegzonk.
Ze bleef herhalen dat die mensen haar vrienden zijn.
En ik zei: 'Is die vrouw gek of zo?'
Degenen te vergeven die haar folterden...
...en zovelen beestachtig vermoordden.
En nog kan ze vergeven.
Misschien heeft ze dat nodig om verder te kunnen...
...om geestelijk normaal te blijven.
En wat nog schokkender was...
...dat het publiek...
...begon te klappen...
...bij dat ik-vergeef-je-voorval.
En de rechter zei: 'Niet in mijn rechtbank.'
Je kent het verhaal van Eva Mozes.
Ze had een tweelingzus.
Ze is...
In elke zin van het woord...
...een slachtoffer zoals alle andere...
...en zo moet men haar ook zien.
Zaterdag ging ik terug naar de VS.
Het proces was voorbij...
...en hij zat nog steeds bij z'n tafeltje.
Dus ik ging naar Oskar Gröning toe.
CAMERAOPNAME VAN EVA
Verzoek je mede-nazi's...
...om verklaringen af te leggen, want...
...ze geloven ons, de overlevenden, niet.
Ze zeggen dat we joden zijn en er iets mee willen behalen.
Maar voor jou is het een mooie taak...
...om een slechte taak te compenseren.
Voel je je goed?
Een omhelzing tussen twee mensen...
...ontroert mensen op de hele wereld.
We beginnen met een wonderbaarlijk verhaal.
Een vrouw staat in het middelpunt van internationale belangstelling.
Dit na een moedige en vriendelijke daad...
...die een grote hit werd op sociale media.
Ze was de beroemdste persoon in Lüneburg...
...omdat de wereldpers ter plaatse was.
Die vergiffenis-business sloeg bij iedereen aan.
Het grootmoedigst gebaar dat je je kunt voorstellen.
Je omhelst het monster...
...een deel van de machine die je familie vermoordde...
...en jou bijna ook?
Het was een gebaar van vergiffenis...
...maar grote krantenkoppen...
...en grote ophef over of ze dat wel had moeten doen...
...of dat niet teveel is, of je wel een deel...
...van de nazi-machine kunt vergeven...
...of gewoon niet moet vergeven.
Ze slaagde erin...
...om vrijwel alle overlevenden...
...razend te maken.
En terecht.
Door te vergeven...
...wiste ik alles uit wat er gebeurd was.
Ze vertelde me vroeger vaak...
...'Je moet je opa vergeven.'
Ik zei: 'Nee, dat kan ik niet...
...hij heeft zoveel last op onze schouders gelegd.'
Maar zij wil ermee omgaan.
Ze wil ertegen kunnen.
Dat moet zij weten.
Als dat Eva's manier is...
...om ermee te leven, dan accepteer ik dat.
De beste manier om een vijand te verslaan...
...is vriendschap met hem sluiten.
Ik denk dat ik Oskar Gröning heb verslagen...
...door vriendschap met hem te sluiten.
Gröning besloot direct na de oorlog...
...met de weduwe van zijn broer te trouwen.
Hij had twee kinderen...
...en had natuurlijk een vredig leven en genoot van het leven.
Er gebeurde iets belangrijks met Gröning...
...in het midden van de jaren 80.
Hij ontmoette iemand die net als hij postzegels verzamelde.
Ze spraken over de nazi-misdaden...
...en die andere persoon ontkende de Holocaust.
Hij vond het onverdraaglijk...
...dat deze man rondvertelde dat de Holocaust nooit gebeurde.
Hij was in Auschwitz. Hij was erbij.
Hij wilde gaan verkondigen...
...zo van: 'Mensen, ik was daar.
Ik weet dat die misdaden werden gepleegd.'
Hij gaf interviews aan het Duitse nieuwsblad Der Spiegel...
...en de BBC.
Voor die interviews kende niemand hem.
BBC interview, 2005
Het is mijn plicht, op mijn leeftijd...
...de dingen die ik zag te confronteren...
...en me te kanten tegen hen...
...die beweren dat Auschwitz nooit gebeurde.
Ik vertel die ontkenners:
'Ik zag de crematoriums.
Ik zag de brandkuilen.
En ik wil dat jullie me geloven.
Deze gruwelijkheden gebeurden.
Ik was daar.
Hij stelde zichzelf bloot...
...en dat was een goed ding.
Heel moedig.
Ik denk dat dat een belangrijke verzachtende omstandigheid is.
Dat zou voor mij...
...reden genoeg zijn om hem niet te vervolgen.
Wat zegt u tegen degenen die nog steeds de Holocaust ontkennen?
Niets. Die zijn hopeloos verloren.
Voor mij bestaat er geen twijfel dat ik moreel schuldig ben.
Ik vraag om vergiffenis.
Of ik crimineel gezien verantwoordelijk ben...
...is aan u.
Mr Gröning gaf een lange verklaring over de dingen die hij in Auschwitz deed.
Hij gaf toe dat hij moreel gezien schuldig is...
...aan de Holocaust.
En uiteindelijk, de beslissing of hij schuldig is of niet...
...moet de rechtbank beslissen.
Dat is niet aan Mr Gröning om te beslissen.
'Gröning getuigt.
Hij doet niet alsof hij ziek is
Hij heeft dezelfde leeftijd als Demjanjuk...
...maar draagt geen baseballpet en ligt niet op bed...
Ik denk dat de getuigenis van Gröning heel belangrijk is.
Hij is een betrokken deelnemende waarnemer...
...die de mond snoert van alle Holocaustontkenners...
...die zeggen dat er geen gaskamers waren...
HOLOCAUST IS NEP
...geen crematorium, geen zyklon.
HOLOCAUST NOOIT GEBEURD
Hij confronteert hen met hun leugen. Hij was daar.
Hij zag het met zijn eigen ogen.
En nog kunnen de Holocaustontkenners de realiteit niet accepteren...
...van wat hij zegt.
En hij mag best wat waardering voor zijn getuigenis...
...van wat hij echt zag.
De waarheid is dat in 1945...
...aan het eind van de oorlog...
...toen de kampen werden ontdekt...
...en de gruwel van de nazi-misdaden...
...werd de uitdrukking 'nooit weer' bedacht.
Het probleem is: er is geen opvolging.
Oftewel, er gebeurden recent zoveel gelijksoortige tragedies...
...gelijksoortig maar niet gelijk aan de Holocaust...
...waarbij deze 'nooit weer' eigenlijk onder de tafel is geschoven.
Het is nu te gevaarlijk.
De wereld is anders, en verandert.
Ons moordpotentieel loopt volledig uit de hand.
Kijk naar de oorlogen die nu in Syrië plaatsvinden.
We praten over ISIS.
Dat is niets nieuws.
De reden voor Rwanda en Cambodja...
...en Biafra, Darfur, Bosnië en zo, was deels...
...omdat het niet duidelijk is...
...dat als je deelneemt aan zulke misdaden...
...je er voor gaat boeten.
Steeds en steeds weer komen mensen ermee weg.
Dat is verschrikkelijk.
Zonder geschiedenis is er geen geheugen.
Zonder geheugen is er geen toekomst.
Als we niet van het verleden leren blijven we dezelfde fouten herhalen.
De joden gaan ons niet vervangen.
CHARLOTTESVILLE, GEORGIA
ATHENE, GRIEKENLAND
Als we een krachtige boodschap sturen...
WARSCHAU, POLEN
...dat er geen verjaringstermijn is voor massamoord...
...dan kan dat sterk meewegen...
...en zullen individuen het risico niet snel nemen...
...om zelfs aan het eind van hun leven nog te worden vervolgd.
UITSPRAAK PROCES VAN 'BOEKHOUDER VAN AUSCHWITZ'
15 JULI 2015
Ik wenste vurig dat Gröning...
...zou worden veroordeeld voor deze vreselijke daden...
...maar ik ben tot de conclusie gekomen...
...dat ik niet wens dat hij de gevangenis in gaat.
Het is van belang dat hij veroordeeld wordt...
...en dan teruggaat naar zijn stadje waar hij 70 jaar woonde...
...waar iedereen weet wat hij deed en waar hij was.
De mensen moeten hem op straat zien lopen...
...en zeggen 'Daar heb je Oskar Gröning.
De man die werd veroordeeld voor moord op 300,000 mensen.
We hebben alleen hem...
...en als we een precedent willen scheppen...
...een nieuwe wet die in de toekomst niet toestaat...
...dat schuldigen kunnen ontkomen door formele foutjes...
...dan gebeurt dat door middel van hem.
Een bijzonder moment in Duitsland.
Deze man werd eindelijk...
...ingehaald door zijn zonden van WO II.
Hij werd veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf...
...bij waarschijnlijk een van de laatste nazi-processen...
...die we zullen zien.
De uitspraak is niet zo verrassend.
Maar we zullen de details opnieuw onderzoeken.
Het was emotioneel.
Het feit dat hij maar vier jaar kreeg...
...ik denk dat de rechter hem net zo goed honderd jaar had kunnen geven.
Ik verwacht niet...
...dat hij echt de gevangenis in zal gaan.
Dit is voor de komende generaties...
...voor al die mensen die nog steeds mensen vermoorden...
...om hun andere huidskleur, stam of religie.
Zij moeten weten dat...
...een veroordeling, hoe lang het ook moge duren...
...hen altijd inhaalt.
Gröning ging in hoger beroep.
Hier te getuigen...
...was als bloemen leggen...
...op het niet bestaande graf van mijn ouders.
Ik voel dat mijn dierbaren die vermoord werden...
...eindelijk wat gerechtigheid kregen.
Dat mijn vermoorde ouders...
...nu misschien...
...in vrede kunnen rusten.
Het federale gerechtshof handhaafde de uitspraak.
Gröning verloor verschillende pogingen zijn veroordeling te herroepen.
Ik voel me heel opgetogen...
...door het feit dat ik hier zit...
...in een Duitse rechtbank...
...met mijn dochter...
...en mijn kleindochter...
...wat bewijst dat wij...
...net als de eeuwige feniks...
...herrijzen uit de as van de Holocaust...
...dat we kunnen overleven.
Oskar Gröning overleed in maart 2018...
...en zat niet één dag in de gevangenis.
Sinds het Gröning-proces...
...zijn acht voormalige SS-officieren aangeklaagd...
...en loopt onderzoek naar 19 andere.
De jongste is 92.
Ter nagedachtenis aan Bill Glied 1930-2018
Ondertiteld door: Marianna Stavinga