Hinga nang malalim.
Sabayan mo 'yung paghinga ng inaasinta mo.
Mamili ka.
'Yung pinili mo,
sabayan mo ng kilos, sabayan mo ng anggulo.
Tatapatan mo 'yan.
Huwag masyadong magalaw.
Iisa ang paghinga niyo.
Iisa ang huling hinga mo bago mo pisilin ang gatilyo
at ang huling hinga niya bago siya mamatay.
Sige, gawin mo na.
Maya. Maya, gawin mo na.
Maya, akin na 'yan!
Halika na nga. Halika na.
Tensyonado ka pa rin.
Matagal pa bago mo matutunan ito.
Sa palagay mo ba, Maya,
bakit ko ito tinuturo sa iyo?
Kung wala na ako, sinong mag-aalaga sa iyo?
Nandiyan naman po si Bala, eh.
Hindi ba, Bala?
At… at si Lola.
Matanda na 'yon. Mauuna pa iyon kay Bala.
Kailangan matuto kang alagaan ang sarili mo.
Eh, hindi naman po ako magiging caretaker dito habang-buhay katulad niyo, Tang.
Narinig mo ba 'yung kuwento tungkol sa anak ng isang taga-bayan?
Mang Ruel ba iyon?
'Yung iniwan po niya 'yung anak niyang pipi?
Oo.
Iniwan ni Mang Ruel 'yung anak niya.
Sandali lang.
May kailangan siyang bilhin sa kabilang bayan.
Tapos pagbalik niya,
wala na 'yung bata.
Wala na.
Walang makakita, hindi mahanap, nawala.
Tay, ilang beses niyo na pong nakuwento sa akin 'yan, eh.
Hindi lang po kayo, pati na rin si lola saka...
kung sinu-sino pang matanda diyan.
Pero hindi nila alam kung ano nga ang nangyari sa bata.
Kaya ikaw, 'wag na 'wag kang pupunta kung saan-saan.
Lalo na doon sa harang.
Delikado.
May dumampot po ba talaga sa kanya?
Malay po natin, gumala lang po pala siya sa labas.
Ang punto, kailangan matuto kang mag-isa.
Piliin ang sarili. Tulungan ang sarili kaysa sa iba.
Mukhang masarap iyan, ha.
Kahit na iyan pa 'yung hapunan natin kagabi.
Inubos ko lang 'yung padala sa atin ni Papa.
'Di naman kasi ako makaalis, eh.
Para bumili.
'Di naman din puwedeng ilabas si Baby.
Paubos na pala ang padala sa atin ni Papa. Baka kailangan ko na rin humingi.
Huwag kang humingi. Ako na bibili nun.
Gusto mong sumama sa akin, 'no?
Halika, dali. Sama ka.
O, ito na, ito na, ito na.
Ayaw mo namang matulog, eh.
Okay na ako.
Talagang ayos na ayos ka, ah.
Hindi ba dapat? Uniporme ito, eh.
Hindi ba tayo papasok?
May natanggap akong tawag kanina lang.
Sa wakas meron nang natagpuan na nakakita kung saan napunta 'yung bus.
Mabuti naman at meron nang balita diyan sa wakas.
Oo.
Pero mamaya, basta pabayaan mo lang ako, ha, Dom...
Ano pangalan mo? Domingo? Domingo ba?
Yes, sir.
Hayaan mo lang ako, ha. Pero alerto ka.
Akong bahala.
Yes, sir.
Mga pulis. Takbo! Dali!
Kalaban! Takbo!
Takbo!
Sandali!
Si Benny? -Si Benny? -Sir!
Sir, wala akong kasalanan!
Nasaan si Benny?
Ako po. Ako po si Benny.
O, sakto. Sinusuwerte ako.
-May alam ka raw tungkol sa bus? -Sir?
Tatlong buwan na 'yung binayad ng boss ko sa inyo.
Wala na kaming utang.
Bayad na kami sa mga pulis.
Binigay namin dun sa kasama niyo nung isang linggo.
Talagang mababaon kayo sa utang dahil ilegal ang negosyo ninyo.
Sir, sir!
Benny.
Makinig ka.
May bus na umalis sa San Jose 10:00 nang gabi noong Lunes.
Papuntang Maynila. Dalawang oras lang papuntang Maynila.
Kaya dapat bago magmadaling araw nasa Maynila na siya, sa istasyon.
Walang dumating na bus. Walang dumating na drayber.
Wala din 'yung konduktor tsaka lahat ng pasahero, wala.
Nabalitaan ko nagbago daw ang ruta, dumaan dito sa negosyo ninyo.
Wala kang narinig? Wala kang nakita?
Sir, hindi ko ho ito negosyo. Wala ho akong alam.
Hindi nga iyon ang tanong, eh.
So wala kang alam?
Kung magtatago ako
ng bus...
Bakit ako magtatago ng bus?
Siguro hindi rehistrado, o baka naman merong krimen na nangyari sa loob.
O baka naman merong drayber na lasinggero kaya nahulog sa bangin 'yung sasakyan.
Pero kahit ano pang nangyari, siguradong merong maling naganap,
at ‘pag may maling naganap, siguradong mayroong mananagot, tama ba?
At ‘pag nagtago ako ng bus, sisiguradihin ko syempre,
hihingi ako ng tulong sa mga taong gumagawa ng ilegal.
Kaya nga tinatanong kita. Mayroon ka bang nalalaman
na mga tao na may ginagawang ilegal na trabaho
na kaibigan mo o kaya boss mo?
Sir. Hindi ko ho ito negosyo. Trabahador lang...
Sinabi mo na nga iyan, 'di ba?
Benny naman, eh.
Paulit-ulit ka kasi, eh. 'Di naman ako tanga, eh.
So wala kang alam?
Wala ho talaga, eh.
-Wala kang kakilala? -Wala po.
O, sige. Salamat.
Hawakan mo.
O, bakit?
Sir!
Huwag po! Huwag!
Sir, huwag.
Hindi iyon ang sinabi ng kaibigan ko. Sinungaling 'yung kaibigan ko?
-Sinungaling? -Sir, wala talaga akong...
-Baka wala talagang siyang alam! -Bayaan mo!
-Sabihin mo. -Sir, wala ho talaga akong alam, sir.
-Sinungaling ang kaibigan ko? -Sir, wala talaga akong alam.
-Benny! -Sir, huwag! Sir! Sir!
-Isa. Dalawa. -Sir...
Nasaan ang bus?
Huwag!
Putangina.
Bakit ba ako na-partner sa isang kapitan na may sayad?
Buti sana kung may sayad lang, kaso kapitan pa.
Paano ako magsusumbong? 'Di ko siya puwedeng isumbong.
'Di naman ako puwedeng pumalag.
Anong gagawin ko?
Pulis ako.
Bawal akong manakit ng kapwa.
Dapat nga ako pa ang nagtatanggol sa mamamayan ng Pilipinas dahil pulis ako.
Tama.
Dapat may prinsipyo, dapat naka-uniporme.
Dapat ginagawa natin 'yung trabaho natin.
Nagawa ba natin ang trabaho natin?
Nakuha ba natin ang impormasyon na kailangan natin?
Wala tayong problema diyan? Wala? Wala.
Sir?
'Yung susi nasa ignition pa.
Mukhang ito nga naubusan ng gasolina, eh.
Baka may makarinig sa atin.
Dito ka lang, ha. Kaya ko na ito.
'Wag kang aalis diyan.
Babalik din ako.
Nakita ko sa may puno.
Meron bang wallet o ID sa loob?
Wala, eh.
Wala naman akong nababalitaan na mga NPA dito sa atin
o kahit anong klaseng rebelde.
Ni maliit na krimen.
Walang plaka, walang ID sa polo,
walang footprints, walang nakakita, walang kahit ano.
Saan tayo mag-uumpisa kung ang meron lang tayo ay wala?
Lahat naman nagsisimula sa wala.
Sir!
Bala!
Saan mo napulot iyan?
Doon po paglagpas po ng harang.
Sinabi kong huwag na huwag kang lalapit dun, hindi ba?
Gumala lang po.
-May narinig po kasi... -Gumala?
Ilang beses ko bang sasabihin sa iyo?
Huwag kang lalapit doon.
Huwag kang lalampas.
Wag kang papasok.
Sinabi niyo na rin po, 'di ba, na kayanin ko mag-isa.
Alam mo ba ang ginawa mo?
Hindi mo alam kung ano ang nangyari.
Alam mo ba ang sitwasyon natin ngayon?
Hindi. Dahil wala kang alam.
Wala!
Paano mo natamaan 'yung ibon?
Ginawa mo ba 'yung tinuro ko?
Sabay po 'yung paghinga namin.
Sakto po hanggang sa huling hininga.
Para sa mga nagbabagang balita.
Nahanap na sa wakas ang nawawalang bus.
Matatandaan natin na ang bus ay patungo sanang Maynila,
ngunit hindi na nakarating.
Walang may alam kung saan napunta o anong nangyari.
Walang testigo.
Ngayon natagpuan na, ang mga kamag-anak...
Tay, ano pong itsura ng Maynila?
Masyadong magulo.
Masyadong marumi.
Hindi mo magugustuhan iyon.
Bakit po lahat sila gusto pong pumunta doon?
Hindi pa nahahanap ang apat na miyembro ng isang naturang unyon ng manggagawa.
'Di na umaasa ang mga pamilya ng biktima dahil hindi raw inaaksyunan ng mga pulis.
Kanya-kanyang pag-iimbestiga na lang ang ginagawa nila ngayon.
Maya…
Pag may nagtanong, huwag kang magsasabi tungkol sa ginawa mo.
Tsaka 'yung baril…
itago mo.
Pakainin ko lang po si Bala.
Pag may naiwan, ibaon mo sa lupa.
Pasensya ka na naiwan kita kanina, ha.
Oo, alam ko inaalagaan mo ko pero kaya ko naman, 'di ba?
Tingnan mo, nakatama nga ako kanina, eh.
Lola?
Nakapagbasta na ako
at bukas nang umaga na ang alis ko.
Naku.
Nagsusuklay ka pa ba, Maya?
Daig mo pa ang sinabukot. Buhol-buhol ang buhok mo.
Baka ka magkakuto niyan, eh.
Panatilihin mong malinis ang buhok mo. Iyan.
Sa gabi, bago ka matulog,
suklayin mo nang 100 beses ang iyong buhok.
Alam mo iyan ang itinuro ko sa nanay mo.
Sinunod niya iyon nang walang liban gabi-gabi.
Naku, kung nakita mo lang ang kagandahan ng nanay mo nung kasing gulang mo siya.
Lahat ng lalaki dito sa atin nagkakarandarapa
mapansin lamang niya.
Kung aalagaan mo ang kagandahan mo,
magkasing-ganda ka sana kayo ng manay mo ngayon.
Marami pong mas kailangan atupagin kaysa kagandahan.
Maganda ka nga pero kung wala ka namang kakainin,
anong silbi ng ganda mo?
‘Pag maganda ka…
hindi mo kailangang maghanap ng makakain.
May magpapakain na sa iyo.
Naku, bilog na naman pala ang buwan.
Alam ba ninyo kung ano ang kasabihan tungkol sa bilog na buwan?
Sa unang gabi raw na bilog ang buwan,
doon naglalabasan ang mga kaluluwa
o espiritung hindi natatahimik.
Kailangang makinig ka sa kanila.
Kasi kung hindi mo sila pakikinggan,
isang buong linggo silang magpaparamdam habang bilog ang buwan.
Uuwi na ako.
Bakit?
Dis-oras na ng gabi. May uuwian pa ako.
-Ako rin naman, eh. -'Di gayahin mo ako.
Wala ka namang mapapala sa paghanap mo sa HDC na iyan.
Alam naman natin pareho na hindi siya pasahero ng bus.
May listahan na tayo nun, 'di ba?
Ang nasa listahan ay 'yung may mga pamilyang nag-report.
Paano kung walang pamilyang magre-report para sa kanya?
Hindi ko alam ang tamang diskarte, Domingo.
Basta pagod na ako, uwi na ako.
Saka dapat alam mo kung kailan ka titigil sa pagtatrabaho.
Ayan, o, papatayin na nila ang kuryente.
Anong oras na?
Maawa ka naman sa pamilya ko. Maawa ka nga sa pamilya mo.
Mabuti kung limpak-limpak ang binabayad nila sa atin dito.
May hinahanap ako.
Puwede mo ba akong tulungan?
Mga ilang araw na rin siyang hindi bumabalik.
Iyan lang ang litratong meron ako.
Kuha iyan ng isang taga-dyaryo nung napunta siya doon sa Hacienda.
Kasama ho ba sya sa doon bus na nawawala?
Hindi ko alam kung saan siya pumunta.
Baka nga sa bus,
pero hindi ko masigurado.
Ang alam ko lang,
ilan sa mga kasama niya ang nagbabalak sumugod sa Maynila para sa kaso.
Ano pong kaso?
Ang kaso sa lupa.
Wala ka bang nalalaman?
Hindi mo ba nababalitaan ang nangyayari doon sa Hacienda?
Itago mo 'yang litrato na iyan.
Sabihan mo ako, iho.
Kailangan kong malaman.
Huwag po kayong mag-alala.
Hindi po kami titigil sa paghahanap.
Tumigil na ang ulan.
Wala na sila.
Nabili mo ba 'yung Vulcaseal?
Ano?
Sinabi ko 'yun sa iyo kanina.
Hindi ko yata…
Hindi bale, bukas pagdaan ko sa…
Anong ginagawa mo? Kailangan kita sa labas.
Tama na 'yan. Itali mo nga 'yang buhok mo.
Maraming beses na niya akong ginanito, hindi na mabilang.
Hindi ko nga ho alam bakit ako ginaganun ng walanghiyang iyan.
-Naka-blotter na ito. -Maraming salamat po.
Hindi ka nakatulog?
Hindi ba nanggaling sila sa San Jose?
Paano kung merong isang tao
na ayaw makarating si HDC sa Maynila?
Posibleng pulitikal, posibleng personal.
Kaya?
Gusto mong makapunta sa San Jose? Iyan ang basa ko sa iyo.
Tingnan lang natin 'yung mga nakabukas na kaso.
Baka may pagkakapareho 'yung mga tao.
Kung gusto mong makita ang krimen sa San Jose, magpunta ka doon.
Ano, gusto mong pumunta?
Babayaran ba ng munisipyo lahat ng gastos mo?
Gusto niyo bang maresolba itong kaso o hindi?
Ito ilagay mo sa isip mo, Domingo.
Hindi ito usapin ng kagustuhan ko o hindi ko kagustuhan.
At saka dapat unti-unti mong tanggapin
hindi basta-basta ang pag-resolba sa kaso, may proseso iyan.
-Sir, tawag ka ni Hepe. -Sige.
Sir.
Kumusta po?
May bago kayong kaso. Tingnan mo ang papeles. Pag-aralan niyo.
Pero, sir, tumatakbo na ho 'yung kaso ng bus.
Meron ho kasing ilegal na nangyari dito, eh.
Kutob ho namin na nasa San Jose ang sagot.
-Ikaw lang. -May ebidensiya ka ba diyan?
Nasa San Jose ang sagot, ha?
'Yung mga tao? Sa San Jose din?
Nagbabakasyon?
Balikan niyo na lang ako 'pag may ebidensya na kayo.
Sa ngayon, bus lang iyan na itinapon sa tabi.
May bago kayong kaso, iyan ang atupagin niyo.
Huwag niyo nang pakialaman 'yung bus.
May nawawalang Philippine Eagle sa santuwaryo. May pumigtas dun sa tracker niya. Tapos kinuha 'yung haribon.
Sorry, sir.
Sinasabi niyo ho ba na ang bus na ito ay parang napaglumaan lang ng may-ari?
Sir, meron hong nawawalang mga tao, eh.
Ano na nga ang pangalan mo?
Domingo, sir.
Hindi ko minamaliitang kaso ng bus, Domingo.
Itong kaso ng haribon
ang bantayan ninyo.
May mga darating galing Maynila
para imbestigahan ang kaso ng bus.
Sila na ang bahala diyan.
Wala na sa kamay natin.
Dito na muna tayo sa mas lokal na kaso.
Importante rin naman yan, eh.
Pambansang hayop natin iyan.
Sir, 'di po ba kalabaw ang pambansang hayop?
Putangina, malay ko.
Pambansang hayop, pambansang ibon….
Pambansang pambansa na tayo maghapon.
Ang gugulo nila, paiba-iba.
Sige na, umalis na kayo.
Kailangan may bagong development 'yang haribon.
Pero, sir…
Wala naman akong nabalitaan na taga-Maynila ang hahawak ng kaso na 'yan.
Saka, sir, taga-rito ho 'yung mga pasahero.
Huwag muna ngayon, Domingo.
Pagtulungan na lang muna natin itong kasong ito.
Dahil hindi lang naman ako sasabit, eh. Lahat tayo.
May boss din naman ako, eh. Hindi lang kayo.
-Sir. -Mendoza.
Talian mo 'yang alaga mo, ah.
-Yes, sir. -At, Mendoza...
hindi mo na ako puwedeng ipahiya ulit.
Nakakarami ka na.
Domingo.
Bakit ganyan ka makipag-usap? Anong nangyayari sa iyo?
Nakikinig ka ba sa akin?
Di ko kasi makuha kung bakit ganyan natin tratuhin 'yung kaso.
Nagpulis pa tayo.
Isang linggo.
Tingin ko kailangan mo ng isang linggo bago…
-Bago ano? -'Yan, basahin mo.
-Tapos ano? -Narinig mo 'yung sabi ni Chief?
May nawawalang Philippine Eagle doon sa santuwaryo.
Buksan mo.
'Yung tracker lang ang nakuha nila, nakakalat.
Anong tracker?
Iyon 'yung kinakabit sa ibon para malaman kung ilan ang bilang nila.
Bale may nawawalang haribon.
-Tapos kailangan nating mahanap? -Iyan.
Pang ganyang mga kaso lang tayo.
Trenta’y dos ang bilang ng haribon noon.
Trenta na lang ngayon.
'Yung isa nakuryente sa kable.
'Yung isa…
Doon.
Dito po.
Dito po namin nakita.
Tubig, sir?
Nasaan 'yung bangkay?
Wala pong bangkay.
Tracker lang 'yung naiwan, ano?
Tingnan niyo,'yung marka papunta doon.
Alam niyo…
hindi na kaya ng haribon na mabuhay sa labas ng santuwaryo.
Nakakalbo na ang mga gubat dahil sa timber poachers,
illegal loggers, kaingeros.
Wala nang makain ang mga haribon.
Kasi 'yung mga hayop, kumukonti na.
Nagugutom na sila.
Kung hindi pa dahil sa santuwaryo,
baka tuluyan nang naubos ang lahi nila.
Kahit dito, bihira mo na silang makita.
Natutulog yata.
Kung magpakita man para kang nakakakita ng multo.
Minsan lang magpakita namimili pa kung kanino magpapakita.
-Sir. -O?
Saan kamo papunta 'yung marka na ito?
Doon po.
Kaninong bahay 'yan? Sinong nakatira doon?
Si Diego po saka 'yung anak niya.
Caretaker ng lupa diyan.
Pero sila na lang pong mag-ama. 'Yung misis, namatay sa panganganak.
Kausapin natin.
Tao po!
Magandang araw po. Nandiyan po ba si Mang Diego?
May gusto ho kasing makipag-usap sa kanya.
Wala po. Ano oras po ang balik?
Hindi ko po alam.
Ne, patigilin mo 'yung alaga mo, ha?
Hindi po 'yan nangangagat.
Meron ba kayong naramdaman dito na kakaiba nitong mga nakaraang araw?
May narinig ba kayong sumabog o pumutok?
Alam mo ba ito kung ano ito?
Ne?
Bakit nagmamadali ka kanina nung makita mo kami?
Akala ko po kasi…
Meron ka bang nakita?
Kilala mo ba ‘to?
Saan mo nakuha iyan?
Anong kailangan ninyo?
Magandang araw po.
Taga-diyan kami sa presinto sa bayan.
May gusto lang kaming tanungin.
Maya, labas ka muna.
Labas.
Meron ho ba kayong narinig na putok ng baril nitong mga nakaraang araw?
Parang wala naman po.
May nalalaman ba kayo tungkol doon sa nawawalang haribon sa santuwaryo?
-'Yung nakuryente nung… - 'Yung nabaril ho.
Malamang 'yung nabaril.
Kaya nga tinatanong ka namin kung may narinig kang putok ng baril.
Kayo lang ang may tirahan na malapit sa santuwaryo.
Wala ba kayong naririnig na balita tungkol dito?
Bantay lang po ako.
Di na umaabot sa akin 'yung mga bagay na ganyan.
Kilala niyo ho ba ‘to?
Hindi po.
-Sabi ho ng anak ninyo… -Walang alam ang anak ko.
Tama na muna 'yan, Domingo.
-Pero… - Hindi tayo nagpunta rito para diyan.
-Isa siya sa nawawala. -Dito muna atensyon natin, Domingo.
Hindi tayo binabayaran para diyan.
Pinapahiya mo ko dito kay Mang…
Diego ho.
Mahilig ka pala sa hayop.
Nakapunta ka na sa santuwaryo?
-Hindi pa po. -Naku.
Ang daming bata, mga ka-edad mo. Palaging nagpi-field trip dun.
Wala kang pasok?
Halika.
Tara.
Ganda ng kwintas mo.
Saan mo nakuha iyan?
Sabi mo kanina bantay ka dito.
May baril ka ba?
Wala po.
Hindi ko naman kailangan iyon sa trabaho ko.
Sumama ka na lang kaya sa amin sa presinto? Para maisulat namin 'yung mga testimonya mo.
Iwanan ko ho 'yung anak ko mag-isa dito?
Magdidilim na ho.
Ang tanda na ng anak mo. Hindi mo pa maiwan dito?
Sumama ka na mabilis lang ito.
Bukas na lang.
Unang oras sa umaga,
dadaan ako.
May kailangan pa ba kayo?
Marami pa akong gagawin.
Diego.
Aasahan ka namin bukas, ha?
Ha?
Aasahan ka namin bukas.
Sir.
Itong mga pulis na ‘to, lahat huhulihin, lahat sisisihin,
masabi lang nilang ginagawa nila trabaho nila.
Mali po ba 'yung ginawa ko, Tay?
Wala tayong kasalanan.
Nagsisinungaling ‘tong si Diego.
May iba sa kanya, eh.
Iba?
Pag tumagal-tagal ka na sa trabahong ito,
matututo ka rin na huwag magtiwala kaagad sa tao.
Kahit anong itsura niya, mukhang mabait. Lahat ng tao may tinatagong galit sa mundo.
Lahat may gatilyo sa loob nila.
‘Pag sumabog…
maglalaho lahat 'yung kabaitan nila.
Kita mo ‘to?
Nangyari iyan sa pagitan ng Pasko’t Bagong Taon.
Hind ba ang mga bata mahilig magkaroling?
'Yun, may nag-doorbell. Binuksan ko 'yung gate.
May mga bata, mga lima o anim.
Mga menor de edad. 'Yun, kanta-kanta.
'Yun pala, itong mga batang ito habang kumakanta
'yung mga kasamahan nila
lumundag na roon sa bakod sa likod ng bahay namin at ninakawan na kami.
Pagpasok ko, naiwan 'yung isang bata.
Dinambahan ako sa likod.
Sinaksak ako dito.
Nasaksak ka ng bata?
Dinambahan nga ako sa likod. Tangina naman ‘tong si Domingo, o.
Nakikinig ka ba?
Kaya dapat 'yang mga batang 'yan huwag mo iismolin.
hindi natin dapat iniismol 'yang mga bata na 'yan.
Ano iyon?
Sino 'yan?
Taas ang kamay. Taas ang kamay.
Luhod. Luhod kayo.
Saan niyo dadalhin 'yung bus?
Utos lang po, sir.
Utos nino?
Meron po akong papeles dito.
Sandali lang po, nasa bulsa ko.
Sige na. Kunin mo na.
-Kunin ko na po? -Oo, kunin mo na.
Akin na.
Anong sabi?
Anong nakasulat?
Halika na.
Hindi na sa atin iyan. May pirma na ito ng konsehal.
-Ganun na lang iyon? -Oo, ganun na lang iyon.
Domingo, ‘pag hindi na para sa 'yo, ‘pag wala na sa kamay mo,
huwaag mo nang i-puwersa.
Kailangan samahan ko itong mga ito.
Gusto ko man lang makita na dadalhin ito sa tamang lugar.
Na meron silang gagawin sa kasong ito.
Saan mo dadalhin itong bus?
Sa compound, sir.
Kung itutuloy mo ito, iiwanan na kita.
Kailangan kong dalhin 'yung mga papeles ng haribon sa opisina.
Ako na bahala sa mga ito.
Magkita na lamang tayo sa presinto.
Bahala ka.
-Pangalan? -Edgardo.
Egay.
Apelyido?
Aquino.
Saan niyo dadalhin 'yung bus?
Doon ho sa compound namin.
Pagkatapos niyong dalhin sa compound, anong mangyayari?
Di ko alam ho, eh.
Dadalhin namin doon tapos ibabalik sa hacienda.
Hacienda.
Anong hacienda? Ang dami nun, eh.
Sa Del Carmen.
KASO NG MGA MAGSASAKA LABAN SA MAY-ARI NG LUPA, TULOY
CARBON MONOXIDE, SANHI NG PAGKAMATAY NG MGA MAGSASAKA
...MAS MAHABANG BLACKOUT
Hello?
Ito ho ba 'yung opisina ng Hacienda…
Hello?
Nagsisinungaling siya. Nagsisinungaling 'yung gagong yun.
Sino?
May baril sya. Naka-register dito.
Napakatanga. Paano niya naisip na hindi natin malalaman iyon?
-Ano po bang klaseng baril? -Hindi nga naka-indicate diyan.
Sino bang nagpo-proseso ng mga papeles dito?
Alam niyo naman 'yung mga nag-aasikaso ng mga papeles na iyan.
Mga tamad saka pabaya.
Oo. Pero sapat na ‘tong ebidensya na ‘to para dalhin natin siya dito sa presinto.
Pati 'yung kwintas ng anak niya, kailangan isama natin. Sir! Ano? Kumusta 'yung kaso?
Patay na ho 'yung haribon, sir, eh.
Pero baka alam namin kung sinong nakapatay.
Sino?
Diego Mariano ho. Diego Mariano.
Iniisip nga ho namin na dalhin na dito, eh.
Eto ba 'yung report?
Puta!
Ano ito?
Hindi ba sinabi ko sa inyo?
Hindi niyo na hawak itong kasong ito.
Ikaw, ha!
Sisiguraduhin kong hindi ka tatagal sa presintong ito
kapag hindi mo inayos 'yung asta mo!
Kunin niyo na 'yung suspek!
Mendoza.
'Yang tuta mo, ha!
Hindi ba sabi ko sa iyo tigilan mo na ito?
Merong hacienda sa San Jose.
Pinaglalaban ng mga magsasaka 'yung karapatan nila sa lupa.
Kumpleto sila ng papeles, pero walang nakikinig sa kanila.
Sampu sila. Papunta sila sa hearing nila sa Maynila.
Alas-diyes sila umalis, pero 'yun, hindi sila nakasipot.
Makinig ka.
Huling beses ko nang sasabihin sa iyo ito.
Iwanan mo na ito.
-Gusto ko lang malaman. -Anong gusto mong malaman?
Para naman ginagawa mo ito para sa mga pamilya nung pasahero.
Ikaw na ‘to.
Nagpapasikat ka nang wala sa lugar.
Ginagawa ko lang 'yung trabaho ko.
Domingo.
Ang lahat ng ito mas malaki pa kaysa sa iyo.
Paano kung meron kang malaman na hindi mo kailangang malaman?
At 'pag nalaman mo, anong gagawain mo?
Anong gagawain mo?
Domingo!
Ayaw mong makinig!
Tay…
paano po kayo nagkakilala ni Nanay?
Katulad ko rin po ba sya?
Marunong din po kaya siyang bumaril?
Matapang ang nanay mo katulad mo.
Eh, 'yung sinasabi po ni Lola tungkol sa mga espiritu?
Totoo po ba iyon?
Nasaan na kaya 'yung kay Nanay, ‘no?
Masyado kayong magkatulad.
Ang daming tanong tungkol sa mundo.
Nangarap din siya ng mas magandang buhay.
'Yung laging kumikilos.
May napupuntahan.
Napupuntahan?
Ayaw niyang mamatay dito.
Eh, kayo po, Tang?
Ano po bang…
pinapangarap niyo?
Puta!
Hello?
Nakikinig ka ba?
Sa susunod, mga bangkay niyo na ang susunugin namin.
Mag-ingat ka.
'Tangina.
Dito ka na natulog sa labas.
Okay ka lang ba?
Ano bang nangyari sa iyo?
Nakita ko 'yung mga halaman mo sa labas. Ano bang nangyayari?
Hon.
Tingin ka sa akin.
Ano bang nangyayari? Problema ba ito sa trabaho?
Hindi ako puwede dito.
Huwag ka sasagot ng telepono, ha?
Huwag kang lalabas.
Umiwas ka sa mga bintana.
Mabuti siguro, kung lumipat muna kayo sa tatay mo sa bayan.
Ano ba kasi ang nangyayari? Sabihin mo nga sa akin.
Kunin mo ito.
Huwag mo akong tatawagan sa presinto, ha?
-Teka, hindi ko maintindihan… -Ako ang tatawag sa inyo.
Basta.
Babalik ako.
Ano, hindi ka natulog?
Anong nangyari sa iyo?
Anong nangyayari sa iyo? Ayos ka lang ba?
Gisingin mo ang sarili mo.
Aalis tayo mamaya, pupuntahan natin si Diego.
Baka mga limang tasang kape ang kailangan mong inumin para magising ka.
Problema mo? Pag-usapan natin 'yan.
Kahit naman ganito tayo, puwede tayong mag-usap.
Problema ba sa misis mo?
Iinom mo iyan. Iinom natin.
Kailangan kong pumunta ng presinto.
Ngayon po?
Kung hindi, baka lalo silang magduda.
Ano pong nangyayari, Tay?
Babalik ako kaagad.
Maghintay ka lang.
Putangina!
Saan pupunta ‘tong si Diego?
Anong plano mo, Diego? Pigilan mo ito, Domingo.
Saan ka pupunta?
-Nasaan 'yung baril? -Matagal na hong wala 'yun.
Inaamin mo na may baril ka pala?
Sagot! Sagot!
Diego, sagot.
Iharap mo sa akin.
Diego.
Tumingin ka sa akin, Diego.
Diego.
Alam namin nasa iyo ang baril.
Itinatago mo ang baril. Hanggang ngayon nasa iyo.
Pinapatago mo sa anak mo?
Akala mo hindi ka namin babalikan? Nasaan ang baril?
Diego.
Ayaw mo magsalita?
Nagmamatigas ka? Nagmamatigas ka, ha?
Dalhin mo 'yan. Sumama ka sa amin. Dalhin mo 'yan.
Tay?
Diego!
Nasaan 'yung baril?
Saan mo itinago ang baril?
Diego, ang kulit mo, eh.
Diego, ang kulit mo, eh!
Matigas itong si Diego, eh.
Pero magsasalita din itong si Diego, eh. Para-paraan lang iyan.
Lahat tayo may asawa dito, hindi ba?
Bakit, sir? Saan tayo pupunta? Manlilibre ka na naman?
Seryoso tayo dito.
Amin na 'yung mga singsing niyo.
Sir, si Carlo, walang singsing.
Binata pa kasi.
Ikaw ba?
O, ayan! Pahiram muna, ha.
Akin na singsing mo.
Hindi ko puwedeng hubarin ito, eh.
‘Pag hindi ka tumulong aabutin tayo dito ng umaga.
Gusto mong paghintayin ang asawa mo sa bahay? Amin na!
Kung ayaw mo makisama, amo, boss mo ako, amin na!
Akin na iyan.
Akin na lahat iyan.
Diego, nasaan 'yung baril?
Nasaan 'yung baril?
Saan?
Saan 'yung haribon?
Saan?
Nasaan silang lahat?
Saan?
Saan silang lahat?
Tama na.
Tayo niyo.
Tayo niyo na.
Kulong niyo.
Pahinga ka na.
Pagod lang iyan.
Trabaho lang ito.
Singsing namin, ha.
Pahinga ka na.
Wala.
Dugo lang.
Bala…
tulungan mo akong umuwi, ha?
Sabi ni Lola…
kung pahahabain mo daw 'yung buhok mo,
dapat daw alagaan mo ito.
Yung mahabang buhok daw kasi 'yung ginagamit nila
para pangpaakit ng mga lalaki noon.
Kaya…
kung hindi mo lang din daw gagamitin,
putulin mo na lang.
Hindi ko na kailangan.
Narinig mo iyon?
Sila yata iyon, eh. Yung mga haribon.
Bala? Bala?
Bala?
Saan kaya nila tinago iyon?
Tingnan mo dun sa banda diyan.
Anong sasabihin natin kay Chief?
Wala, eh. Teka, mag-iisip ako.
Pwedeng… kumuha na lang tayo ng ibang baril.
Mali ako.
Wala pang isang linggo, nagbago kaagad ang utak mo, ha.
Walang baril dito.
-Nasaan 'yung babae? -Sino?
-'Yung anak niya. -Baka kasama ng nanay niya.
Patay na 'yung nanay niya, hindi ba?
Paano ito?
Sabi ko naman itali nila iyan, eh.
Anong gagawain natin?
Wala si Diego, eh. Wala 'yung anak niya.
Walang mag-aalaga diyan.
Oo nga, eh.
Nakaharang pa sa daan.
Pero...
Gagawain ko naman, ha.
Ibaon natin.
Sige, mamaya na lang.
Wala pa 'yung anak ni Diego.
Kawawa naman walang kasama.
Sige.
May pangalan ka?
Huwag mo sabihing hindi ka nagsasalita katulad ni Pepe?
Nataon ako sa dalawang pipi.
Kung gutom ka, kumuha ka dito.
Hindi lyan papalag.
Hindi ba?
Hindi ko alam maganda o pangit ang pasok mo, eh.
Bakit?
'Yun! Buti na lang nagsalita ka na.
Makikita mo mamaya…
pag dilim.
Anong oras na?
Mag-isa na lang ang bantay.
Malapit nang dumilim.
Nasasanay ka na ba sa selda?
O gusto mong sumama sa amin?
Saan?
Dalawa mamamatay.
Ang ilaw at ang isa dito sa atin.
Anong ibig mong sabihin?
Wala nang oras, Tatang.
Ano? Handa ka na ba?
Mga gago! Kilos na!
Tama na!
Ano, Tatang? Titingin ka lang ba?
Magsitigil kayo! Magsitigil kayo!
Ito kasi bigla akong inatake, nananahimik naman ako dito, eh.
Ang dami mong daldal!
Kamay sa dingding! Kilos na!
Ikaw?
Bilisan niyo!
Baba!
Kosa, tara!
Takbo! Bilis!
Tang, tara!
'Tangina!
Maya?
-Tay! -Buhay ka. Buhay ka!
-Tay, anong nangyari sa inyo? -Buhay ka.
Takbo, Maya! Takbo! Takbo!
Takbo, Maya! Hindi ko na kaya. Sa gubat.
Dito, sa mais. Magtago ka na, bilis!
-Pero, Tay... -Makinig ka na! Sumunod ka na!
Hindi ako aalis.
Tinuruan mo na ako. Marunong na ako, kayang- kaya ko na ‘to.
Maya…
Patawarin mo ako, Maya.