Ang Plzeň prison sa Czech Republic.
Isa sa pinakamalaking producer ng crystal meth sa Europe.
Makakagawa kami ng 105 kg ng meth sa loob ng dalawang taon.
Halos isa sa tatlong bilanggo sa Czech,
gumagamit ng crystal meth bago sila nakulong.
Nagsimula akong magturok ng meth, at lumala na.
Pag meron ka no'n, kahit di ka na matulog o kumain. Mag-eenjoy ka na lang.
Sa bilangguan, mahirap pigilan ang pagpasok ng droga.
Nakikita n'yo 'yong pisi na 'yon?
Doon pinapadaan ang droga mula sa selda nila pag lockup period na.
Laging nakakalusot ang droga kahit saan. Gano'n talaga, e.
Ako si Raphael Rowe.
Isang linggo akong makukulong sa loob ng Czech prison,
pero di na bago sa akin ang makulong.
Nakulong ako nang 12 taon sa kasalanang di ko ginawa.
Ngayon, iniikot ko ang mundo,
para malaman kung ano ba ang buhay
sa loob ng pinakamahihigpit na bilangguan sa mundo.
Ang Czech Republic.
Ang capital ng crystal meth sa Europe.
Dalawampung lab ng meth, madalas, mga DIY
sa loob ng mga bahay,
ang nire-raid bawat buwan.
Ang pag-inject ng crystal meth ay mas talamak rito
kaysa sa ibang bahagi ng European Union.
Napag-alaman sa isang pag-aaral na ang mga isda sa mga Czech river,
may senyales ng pagkaadik sa meth.
Patunay na walang ibang lugar sa Europe
na may mas malaking problema sa crystal meth kaysa sa Czech Republic,
at para sa mga producer at mga nagbebenta ng droga, malaki ang kitaan.
At sobrang nakakaadik 'yon
sa puntong gumagawa na ng krimen ang mga gumagamit para may maipambili.
Si National Drugs Chief General Jakub Frydrych na ang bahala
sa pag-ayos sa problema sa crystal meth
na kilala rito bilang Pervitin.
Gaano ba katindi ang problema n'yo rito?
Napakasama ng nagagawa ng methamphetamine dito.
Pervitin talaga 'yong droga sa Czech Republic
na nagdudulot ng panganib sa kalusugan, problema sa lipunan,
at ng mga krimen na dala ng droga.
Nakikita namin 'yon sa grupo ng mga sangkot sa pagnanakaw ng sasakyan.
Kadalasan, ito 'yong mga tao
na sinasamantala ang nakaka-high na epekto ng meth,
at ginagamit nila 'yon pag gumagawa ng krimen.
Meron nang mga sumusuporta sa likod ng mga maliliit na lab.
Sa huling limang taon, may nakikita kaming mga pagbabago.
At 'yon ay dahil ang methamphetamine,
ini-import na nang malawakan sa Europe.
Nakakahuli sila ng isang ton, isang ton at kalahati kada taon,
pero ngayon, nasa anim hanggang pitong ton na
ang nasasamsam na methamphetamine sa Europe.
Ang problema sa meth ay isang malaking hamon sa Czech prisons.
Sa mga preso, 30% ang gumagamit ng meth, 12 buwan
bago ang sentensiya sa kanila.
Sa susunod na linggo, makukulong ako sa Plzeň,
isa sa pinakamalaking bilangguan sa bansa,
para malaman kung paano nila hinaharap ang problema.
Nabalitaan kong agresibo itong bilangguan sa pagsugpo sa adiksiyon,
isang mahigpit na anti-drug program na sasalihan ko sa susunod na linggo.
Di ko alam kung talaga bang itong bilangguan
ay matutulungan 'yong mga lulong sa droga.
Pero mukhang malalaman ko na ang sagot.
Kalahati sa mga preso, 'yong mga di gaanong mapanganib,
ay sinabihang pumunta na lang sa bilangguan.
Unang beses kong maglakad papunta sa isang kulungan.
Mas marami pang barbed wire dito kaysa sa pabrika.
Ang lawak nito.
Sundan mo ang kasamahan ko.
Naaalala ko rito 'yong kulungan ko sa London
na tinatawag na Wandsworth, isa sa mga pinakasikat sa Britain.
Mabigat sa pakiramdam na nasa loob ka ng nagpapaalala sa 'yo
ng lugar kung saan ka nakulong nang matagal.
Tanggalin mo lahat ng gamit mo.
Bilang dating bilanggo, ituturing akong mapanganib na preso
at sasailalim sa masusing invasive search.
Puwede mo nang hubarin 'yong iba.
Iwan mo ang salawal mo.
Nagdodroga ka ba?
Di ako gumagamit ng droga.
Tumalikod ka sa akin at mag-squat ka nang tatlong beses.
Hanggang sa pinakababa.
Iangat mo ang mga braso mo.
Ilabas mo ang dila mo.
Itaas mo naman ngayon.
Ayos na.
Iangat mo naman ngayon ang itlog mo.
Ayos. Magbihis ka na.
Lahat talaga, tiningnan.
Ipinaangat pa ang itlog ko.
Kunin mo itong kumot at ilagay mo ang lahat ng gamit mo sa loob.
Sa special drugs wing ang magiging selda ko,
kung saan 80 bilanggo ang pinipili kada taon para sumailalim sa rehab.
Balita ko, may mahihigpit na patakaran doon
na may sapilitang therapeutic activities.
Hello.
Ayos naman ako. Ito ba?
Oo.
Pag may nangyari, may emergency button sa dingding.
Pindutin mo lang at darating ako.
Una na ako.
Okay. Kumusta kayo?
-Hi, Petr. -Petr.
-Hi, ako si Kuba. -Kumusta ka? Kuba? Kuba.
-Hi, Marek. -Marek.
Puwede n'yo ba akong ilibot? Dito ang tulugan ko?
-Oo, sa 'yo 'to. -Dito ka ba, Petr?
-Oo. -Okay.
Bale, dito kayong dalawa…
Dito siya natutulog. Dito naman ako.
May inidoro kayo at palanggana.
-Walang shower. -Wala.
Bale, karamihan sa mga bilanggo sa sectiong ito, kung di man lahat,
sangkot sa droga?
Oo, karamihan sa mga nandito
ay dahil sa droga at alak.
Pumunta sila rito para magpagamot.
Sabihin n'yo nga kung paano ang ginagawa nilang pamamalakad dito.
Bale, paglilinisin ka nila,
para mawala sa isip mo ang droga.
Kung may gusto kang gawin, kailangan mong kumilos.
Ayusin mo ang sarili mo.
Pero meron din namang "mabubuting" tao, di ba?
Tulad ng mga "hotovci" na nag-iikot-ikot dito at nagche-check.
Umaasta silang guwardiya, kaya akala nila mas mataas sila.
Bale, sila 'yong tinatawag n'yong mga sumbongero?
Nagre-report sila sa mga guwardiya.
'Yong mga hotovci
ay grupo ng mga bilanggo na nakatapos na ng sampung buwang programa
at napiling manatili sa wing
para tumulong sa pagbabantay sa mga kasama nilang bilanggo.
Hi.
Pinatawag ako para mag-report sa chief hotovci.
Ako si Raphael.
Ako si Mates.
-Mates? -Oo.
Ano ang mga patakaran na kailangan kong sundin?
Ano ang mga dapat kong malaman para di mo ako i-report?
Bale, ang pangunahing patakaran dito,
dapat nakadamit ka pag naglalakad sa pasilyo.
Saka, bawal manigarilyo sa selda. May smoking room tayo.
Pag nahuli ka, paparusahan ka para madisiplina.
Dalawang beses sa isang araw, alas-otso ng umaga
at alas-sais ng gabi, titingnan ang mga selda,
at kailangang malinis 'yon, okay?
Okay, medyo… Okay.
Saka, mag-ingat ka rin sa tanghalian,
wag kang makikipag-usap sa kahit sino sa ibang wing.
Pag nakita ka ng guwardiya,
makakatanggap ka ng disciplinary notice dahil nakipag-usap ka.
Gano'n ang kalakaran dito.
Kung di mo nagustuhan ang kalakaran, puwede tayo ro'n sa opisina ng guwardiya,
at makakaalis ka na.
Malinaw na sineseryoso nila ang pagdidisiplina rito.
Sa selda, gusto kong makasiguro
na wala akong lalabaging patakaran.
Pag nagsuot ka ng coat, dapat nakabutones?
-Oo. Dapat. -Sasagarin?
Bakit? Ano'ng mangyayari? Ano'ng parusa?
Pag paulit-ulit kang lumabag sa mga patakaran
at napagsabihan ka ng mga guwardiya, puwede ka nilang ihiwalay.
Napakahigpit.
Sabi nga niya, maliit na komunidad sila. May sarili silang mga patakaran.
Gusto nilang nandito sila, kaya kailangan nilang sumunod.
Seryoso sila sa lugar na ito
at sineseryoso nila ang ginagawa nila.
Ang sinasabi ko, ramdam kong kinokontrol na ako,
at dito na 'yon magsisimula.
Unang umaga ko sa Plzeň prison sa Czech Republic.
Pagpatak ng 5:00 a.m., binubuksan na ang mga selda namin.
Bago mag-almusal, inilibot ako nina Petr, Jakub, at Marek.
Isa sa mga pangunahing kontak nila sa wing
ay isang sibilyan imbes na opisyal ng bilangguan.
Ito ang kuwarto ng support worker.
Nandito sila halos buong araw.
Pag may kailangan ka, pumunta ka rito.
Social worker ba siya?
'Yong taong kakausapin mo
pag may mga isyu o problema ka?
Oo.
Dapat pumasa sa madalas na drug tests ang mga preso,
at di tulad sa main part ng bilangguan,
kailangan nilang sumailalim sa regular na counseling
at tapusin ang mga gawain at therapeutic activities.
Kung di sila makikipagtulungan, puwede silang mapaalis sa wing.
Tinitingnan ko lang ang dalawang kulay ng mga dingding.
Sinusubukan kong intindihin kung ano ang ibig sabihin nito.
'Yong mga tinatapos pa ang programa, dito sila.
Pag nakakausad ka na sa programa, bibigyan ka ng mas magandang kuwarto.
Pagkatapos kumuha ng tinapay sa almusal
at matapos ang headcount, simula na ng araw-araw na gawain
na paglilinis ng bawat sulok ng wing.
Di ko alam kung bakit may nagbabantay na guwardiya sa likod ko.
Naku po. Tingnan n'yo.
Wala na akong respeto.
Tapos na.
-Tapos na! -Tapos na? Ayos na?
Sa totoo lang, walang kuwenta 'yong gano'n.
Alam mo 'yon, 'yong mga lalaki rito
na sinusubukang labanan ang adiksiyon, tinuturuan kung paano magwalis.
Sa tingin ko, mababaw at walang kuwenta 'yong gano'n.
Di pa ako nagkakaroon ng pagkakataon na kilalanin ang mga kasama ko sa selda.
Isa sa kanila ang nagsimulang gumamit at magbenta ng Pervitin, crystal meth,
no'ng nag-aaral pa siya. Si Marek ay 22-anyos pa lang.
Kayang bumasa at sumulat?
Oo, kaya ko.
Pero nasa basic na lebel ng edukasyon ka pa lang.
Sa kulungan ko tinapos 'yong grade nine
kasi bata pa lang ako no'ng unang masentensiyahan ako.
Kinailangan mong maglabas-pasok bago ka makagawa ng makabuluhang bagay.
Bumalik lang ako sa kung ano ang alam kong gawin.
Nagsimula akong magbenta uli ng droga.
Ginawa ko uli 'yong mga ginagawa ko bago nila ako ikinulong.
Di ako nagkaroon ng panahon para mag-aral, at di ko na inisip pa 'yon.
Nasangkot din sa gulo si Petr no'ng teen pa siya
at inilayo siya sa pamilya niya.
No'ng nakalaya ako pagkatapos ng unang sentensiya ko,
nagpakasal ako.
Ano 'yong sentensiya sa 'yo noon?
Dahil sa serious injury.
Ilang beses ka nang nakulong?
Mula no'ng 13 ako hanggang 18,
tapos, nakalaya nang isa't kalahating taon,
tapos, nakulong nang dalawa at kalahating taon.
Ano ang ginawa mo sa edad na 13?
Lasinggero ang tatay ko,
inaaway niya ako, inaaway niya ang nanay ko.
Madalas akong makipagbasag-ulo sa mga classmate ko.
At dumating sa punto na basta na lang nila akong ikinulong.
No'ng pinalabas nila ako sa edad na 18, nagbigti ang tatay ko,
at nagsimula na akong magturok ng Pervitin.
Tapos may binalian ako ng binti,
at ikinulong uli nila ako.
No'ng pinakawalan ako, gusto ko na talagang magbago,
at nagka-girlfriend ako.
Nag-propose ako. Tapos, niloko niya ako.
Nakipag-sex siya sa iba, at ginulpi ko 'yong lalaki.
Apat na beses na akong nahatulan dahil sa pananakit ng ibang tao.
Problemado siya.
Problemadong binata. Nasa 25 pa lang siya.
Kaya pa niyang baguhin ang buhay niya kung maiintindihan niya
ang mga hamon na kailangan niyang malampasan.
Kawawang Marek. Siya ay 22 pa lang,
at makikita mong di na niya kailangang sabihin
na natatakot siya sa magiging kinabukasan niya.
Lalaya silang lahat, saka pa lang magsisimula ang tunay na hamon.
Umuubra ba 'to?
Pagsapit ng hapon, kami ng mga kasama ko sa selda
ay pinagtrabaho sa hardin ng bilangguan.
Ikaw ang gumawa ng lahat ng ito?
Hindi.
-Ito muna. -Talaga?
Tapos, ito naman.
Gusto ko 'to. Di mo maiisip ang mga bagay na nangyari sa buhay mo.
Na malungkot ka, nami-miss mo ang pamilya mo, at iba pa.
Nakakabuti 'yon sa isipan.
Marami na akong nakilalang preso
na sinira ng crystal meth ang buhay,
pero wala pa akong nakikilalang nagpo-produce no'n.
Hanggang sa makausap ko ang bilanggo na si Jakub.
Entrepreneur ako noon.
Ang trabaho ko, binubulok ko ang mga sirang sasakyan,
kaya may permit ako na mag-import ng mga kemikal
na opisyal kong nabibili.
Ano ang kinalaman ng Pervitin sa 'yo?
Grupo kami ng 24 katao,
at magpo-produce kami ng 105 kg ng meth sa loob ng dalawang taon.
Ang dami ng Pervitin na ipo-produce n'yo.
Bahagi ito ng organisadong crime group?
Oo, ako ang nagsu-supply ng kemikal. May nakatoka sa pagkuha ng pills.
'Yong lima, kusinero
na pinagdadalhan namin ng mga kemikal at ng pills. At pinaghahatian nila 'yon.
At naisip ko, kung nakabenta ako ng kemikal,
at dahil sanay naman silang gumawa ng fireworks,
di na maituturing na ilegal 'yon.
Pero alam mong ibinebenta mo 'yon
sa mga organisadong kriminal na nagpo-produce ng crystal meth.
Bale, magkano ang halaga ng 105 kg ng Pervitin?
Apat na milyong euro.
Ano ang masasabi mo ngayon sa katotohanan
na ang mga taong tulad mo ang responsable
sa pagkapahamak ng mga babae't lalaki rito sa bansa?
Ano'ng masasabi mo ngayong nakakulong ka at nakikita mo ang marami sa kanila?
Ngayong nandito na ako, nakita ko 'yong mga nandito
na nawalan ng mahal sa buhay, pera, at trabaho.
Alam mo pag pangit na klase ng meth ang nagamit nila, wala nang mga ngipin.
Ipinagmamalaki naming nakakapagbigay kami
ng puro, buong meth. Tingnan mo.
Supot ng Pervitin? Supot ng droga?
Oo, supot ng droga. Oo.
Ayos. Buti na lang, walang lamang droga. Buti na lang.
Natutuwa ka, ano?
Ang taong nag-supply ng droga
na sumira sa buhay ng marami ay natuwa sa maliit na supot na walang laman.
Di ko malaman kung talaga bang supot ng droga 'to
o di lang talaga magaling magpatawa si Jakub.
Kung walang major producers kahit saan,
wala ring droga, di ba?
Hangga't di nahuhuli ng mga awtoridad ang mga taong tulad ni Jakub,
patuloy lang na mapo-produce ang droga.
Pero sa tingin ko, di niya naiintindihan kung gaano kagrabe ang papel niya
sa pagkalulong ng mga tao na napapariwara.
At palagi nang may malaking pagkakaiba sa hierarchy
sa pagitan ng mga manufacturer
at sa mga tulad nina Petr, Jakub, at Marek, mga kasama ko sa selda,
na mga batang madadaling matukso, mga binata na nauuwi sa paggamit no'n.
May jam ako rito, tsaa, at tinapay.
Halos di ko pa nainom ang tsaa ko,
may pinaghahandaan na si Petr.
Pagkatapos ng almusal, maglilinis tayo. Titingnan nila kung may mga alikabok.
Dito sa ibabaw ng mga pinto.
Kung may alikabok ba sa mag upuan, dito sa lamesa,
sa ilalim ng mga kabinet, kung lahat ba nalinisan.
Titingnan kung maayos ang mga kama. Lahat titingnan nila.
Paano pag may alikabok?
Makakatanggap ka ng ulat, at pag nakatatlo ka,
may "pulang marka" ka na at paghihigpitan ka.
Pagkatapos ng roll call,
may hinahanap ang limang opisyal ng wing o mga hotovci.
Sila ang mga hotovci.
Hotovci.
Nandito sila para tingnan kung malinis ang selda mo.
Sila 'yong mga ayaw n'yo.
Oo.
Pag di mo nilinis ang selda.
Pag ini-report niya sa mga guwardiya,
magre-report sa mga guwardiya ang bilanggo kung malinis ba o hindi?
Oo.
-Kaya pala ayaw sa kanya ng mga tao. -Ayaw nga.
May bago akong natutuklasan araw-araw. Di lang ito tungkol sa pagkulong.
May organisasyon. May disiplina.
May structure dito…
na malinaw na kailangan nilang sundin dahil kung hindi,
sa tingin ko, puwede silang mapaalis sa programa o maparusahan.
Buti, di lang puro patakaran at paglilinis ang meron dito.
May mga therapy rin para sa mga preso para mabawasan ang stress at karahasan,
tulad ng yoga na pinangungunahan ng isang bilanggo.
Maraming sumali. May mga umungol at dumaing.
Ito ba?
Si Mates, na nakilala ko no'ng unang araw ko,
nakompleto na ang drug program,
at gusto kong malaman kung nakatulong ba sa kanya.
Inaalagaan niya ang mga tropikal na isda ng bilangguan.
Alam mo kung paano magnakaw ng langis?
-Oo. -Alam mo?
Oo. Di ko nga lang gagawin 'yan.
Magaling akong magnakaw ng gasolina. Ipapakita ko sa 'yo.
Tapos, itong kamay naman.
-Itong kamay. Okay. -Sige. Okay.
Ingatan mong wag mahigop ang mga isda.
Tapos, bitawan mo na.
Paano ka napunta sa programa? Bakit nasa programa ka?
Sa tuwing nagdodroga ako,
nagnanakaw ako at nagmamaneho nang walang lisensiya
at tinatakasan ang mga pulis. Paulit-ulit lang na gano'n.
Kailan ka huling nagdroga?
Simula nang makulong ako, di pa ako nagdroga.
Talagang sineseryoso ko dahil…
Sa tingin ko, dahil talaga sa pamilya ko, sa anak ko,
at dahil sa girlfriend ko na naniniwala pa rin sa akin,
kahit na sabi nga ng nanay ko, wala na akong pag-asa.
Nakakulong ako dahil pinaparusahan ako sa inasal ko.
Ang programa, may wing para makaiwas sa droga,
pero ano pa ang ibang benepisyo?
Ang pinakamalaking benepisyo,
talagang susubukan nilang tulungan ka at sasamahan ka nila.
Ang mga espesyalista, psychologist, at therapist,
inaalagaan nila ang bawat isa rito
at kasama sila mismo sa paglutas ng mga problema.
Kung titingnan mo ang iba pang wing na nandito,
puro droga lang ang alam nila ro'n.
Meron no'n do'n araw-araw.
Nagtuturok ng droga ang mga tao ro'n. Papatay sila para sa droga.
Wala silang pakialam sa mangyayari sa susunod na linggo, o sa sunod man.
O kahit pag nakalabas na sila. 'Yong ngayon lang ang mahalaga.
Ang mga hotovci, gaya ni Mates ay dumaan sa programa
na pinagdadaanan nina Petr at ng iba pa, at natapos nila, kaya binigyan sila
nitong mga papel na gagampanan.
At sa tingin ko, matalino ang gano'ng pamamaraan
dahil nagkakaroon sila ng responsibilidad na malamang ay di pa nila naranasan noon.
At natutuwa ako ro'n dahil parang stepping stone 'yon
para tigilan na nila ang paggamit ng Pervitin,
siguro, at ang pagiging bahagi ng kapatiran ng mga kriminal.
Mukhang mabuti naman. Nakatulong sa kanya.
Pero magsisimula ang totoong hamon paglaya niya.
Hotovci man sila o hindi,
lahat ng bilanggo sa wing ko,
may isang oras kada araw sa exercise yard.
Ikaw naman.
-Ako? -Ikaw.
Dalawa.
Ayos!
-Sige, laban! -Gawin natin 'to.
-Uy! -Sige!
Sige!
-Laban! -Sige!
Wala akong practice.
Napapalibutan ang yard ng mga bintana ng mga selda,
at may nakita ako banda roon na kahina-hinala.
Marek. 'Yong pisi mula sa selda sa taas papunta sa kabila,
gano'n sila magpasahan ng mga bagay?
-Kape. Tabako. -Kahit ano.
Mga droga.
Ayos.
Mukhang may nangyayari ngayon doon sa banda ro'n.
Gusto ko pang mas makilala ang cellmate kong si Marek,
kung ano ang kalaban niya sa pag-iwas sa crystal meth.
Sinubukan ko na halos lahat.
Maraming gamit ang droga na 'yon.
Pag may meth ka, kahit di ka na matulog o kumain. Mag-eenjoy ka na lang.
Mas malakas pa rin 'yon sa akin.
Di mo matatakasan, e. Mangyayari at mangyayari talaga.
Dapat maging handa ka sa katotohanan
na gugulo lang uli ang buhay mo. Magkakamali ka lang uli,
at magsisimula ka uli.
Nakuwento nila 'yong Pervitin. 'Yon daw ang pinakamagandang droga.
Pero gagawin kang malungkot no'n.
Sa totoo lang, 'yong gano'n para sa isang 22-anyos,
tadhana na niyang makalaya at bumalik sa pagdodroga.
At di na ako magugulat kung gumagamit pa rin ang ilan sa kanila
at nililinlang ang mga awtoridad.
Mapapakamot ka na lang sa ulo at mapapaisip kung ano ang puwedeng gawin.
Sinasabi ng bilangguang ito na sa pag-test ng 1,300 na preso,
nasa limang porsiyento lang ang positibo sa crystal meth at iba pang droga.
Mas mataas pa nga raw ito sa gusto nilang makuha,
pero marami akong narinig na kuwento mula sa mga preso mismo
na maraming droga sa main parts ng bilangguan. Kaya sa araw na ito,
aalis ako sa drugs wing para makita ko mismo.
Na-assign ako sa pabrika sa loob,
kung saan 300 preso ang gumagawa ng mga metal na daanan at hagdan
para sa isang pribadong kompanya, sa bayad na kalahati ng minimum wage.
Sa factory floor, nakilala ko si Larry, nakulong dahil sa pagnanakaw.
-Ito pala ang trabaho mo. -Ito nga.
-Okay. -Nagpuputol ako…
Nagpuputol ako ng metal strips,
at itong strips na ito at itong plates, pinagdidikit.
Bale, pinuputol mo para maging ganito.
Oo.
Inilalagay ro'n, tapos, pinagdidikit.
Pinagdidikit. At nandoon… 'Yon 'yong…
-Pag tapos na. -Oo.
At 8,500 koruna kada buwan ang bayad sa 'yo.
-Di kalakihan, pero may magagawa ba tayo? -Kaysa naman sa wala.
Pag pahinga ng mga manggagawang bilanggo,
pagkakataon ko 'yon para malaman kung gaano kalala ang problema sa droga
dito sa main part ng bilangguan.
Mula nang dumating ako, nababalitaan kong talamak ang droga rito.
'Yong Pervitin talaga ang pinakatalamak.
Gumagamit ba kayo ng droga?
Gumagamit ako, pero di ako adik.
Natatawa kayo dahil adik siya sa droga?
Bakit ka nila tinatawanan, Michal?
Di ko alam. Pareho silang adik, e.
Adik din kayong dalawa?
Minsan.
Minsan. Pervitin? Kaunting Pervitin?
Mga Czech kami, at nakasanayan na rito ang "gingerbread."
Nakakalungkot, pero gano'n na talaga, e, di ba?
Nakasanayan na namin 'yon.
-Di ba, Michal? -Tama.
Nasaan na kayong tatlo sa cycle ng paggamit ng droga at paggawa ng krimen?
Nabago ba ng bilangguan ang pagkatao n'yo, 'yong gagawin n'yo sa labas?
At ano ang gagawin n'yo pagkatapos n'yo rito, pag lalaya na kayo?
Di kami matutulungan do'n ng bilangguan, at patuloy pa rin kaming gagamit.
Gagamit pa rin no'n 'yong may mga gusto. Bakit kami magsisinungaling?
Nagiging totoo ka na sa wakas.
'Yan na talaga ang totoong sagot n'yo, tama?
Salamat sa pagiging totoo n'yo.
Sa ngayon, mukhang tanggap na nila
na gagamit pa rin sila ng droga pag lumaya na sila.
Pero para doon sa mga gustong magbago,
may alok ang bilangguan na technical training
na may sakop na skills.
Ngayon, nasa loob tayo ng technical school para sa prison services.
Ito ang mga workshop kung saan kayo magsasanay.
Bale, dito ang puwesto mo.
Ito?
Bale, ito ang blueprint na susundin natin.
Dito sa technical school, matututunan nila ang basics ng drilling,
welding, at pagbabasa ng blueprints.
Ibig sabihin, mapapakinabangan nila ito kahit sa labas.
Qualified silang magtrabaho.
Pangalan mo?
-Anthony. -Anthony.
Heto.
Ganito.
-Tama? -Oo.
Tama ba ang ginagawa ko?
Oo.
Gaano katagal ka nang nakakulong?
Ikaapat na taon ko na.
Droga.
"Drogs."
Nagbebenta ka ng droga? Gumagamit?
Hindi. Nagluluto ako. Gumagawa.
Bale, ilang beses ka nang nakulong?
Apat na beses.
Doon sa naunang tatlo, bakit ka nakulong?
Dahil din sa droga. "Drogs."
-Droga. -Pagluluto uli ng droga?
Oo.
Bale, dalawang taon ka na sa workshop na ito.
Nakatulong naman? Natutulungan ka ba?
Oo, nakakatulong din.
Paano ka natutulungan?
Una sa lahat, mas mabilis ang takbo ng oras.
Pangalawa, may bago sa paningin mo. Di pa ako nagtrabaho sa buong buhay ko.
Kaya para sa akin, masaya 'to.
Maituturing mong sandata ang anumang bagong skill na matututunan mo,
kung gusto mo, sa oras na makalaya ka na, na makahanap ng trabaho, na layunin nito.
Gano'n dapat ang ginagawa ng bilangguan. Magturo ng bagong skills.
Nabibigyan sila no'n ng bagay na di pa nila naranasan sa buhay nila,
at maganda 'yong gano'n.
Ngayon, lilipat na ako at makikisalamuha sa mga guwardiya.
Una, pinuntahan nila ako
para makita ko 'yong ginagawa nila para masigurong walang droga sa loob.
Saan na ako pupunta ngayon? Pupuntahan ko ba 'yong dog handler
na tumitingin doon sa mga gamit na ipinapadala ng pamilya ng mga bilanggo?
At ano ang hinahanap ng aso?
Opiates, droga.
Pervitin, heroin, marijuana.
Ligtas bang pumasok?
Okay.
Hello.
Aso ang pinakamabisang nagagamit namin.
May mga nakikita 'yon na di namin nakikita sa x-ray o kung saanman.
Oo, kakarating lang nitong padala ngayon,
pero iche-check muna ng aso bago idaan sa isa pang control,
tapos, sa staff na nag-aabot ng padala sa mga bilanggo.
Di lang sniffer dog ang kailangan para masigurong walang droga sa bilangguan
na kasinglaki nito.
Ngayong araw, sasailalim sa riot training ang mga guwardiya.
Grabe, mukhang handa na silang umaksiyon.
Sa mahigit 1,000 bilanggo na nakakulong dito,
kailangang handa sila sa gulo.
At ngayong araw, gagampanan ko ang papel ng nagwawalang bilanggo.
Naaalala ko 'yong panahong nakakulong pa ako
at kung ano ang pakiramdam ng humarap sa malakas na puwersa.
Ay, lintik.
Napabagsak na ng aso 'yong huling miyembro ng grupo namin na mga nagwawala.
Walang mangyayari sa laki at lakas mo, at kahit ibigay mo ang lahat para lumaban.
Mas malaki sila. Mas malakas. At papatumbahin ka nila.
Noong totoong nakakulong pa ako,
di ko na mabilang kung ilang beses akong dinala sa segregation unit.
At dito sa Plzeň, maraming nagaganap sa segregation.
Makipot ang hagdan, kaya mag-ingat ka.
Ang totoo, 'yon ang pinakamalalang lugar na mapupuntahan sa bilangguan.
Ilang selda ang puwede n'yong magamit para sa mga pasaway na bilanggo?
Tatlumpu't dalawa.
May laman ba lahat 'yon ngayon?
Karamihan sa mga 'yon, oo.
Tingnan natin ang isang 'to.
Tara.
Okay. Puwede rito ang hanggang dalawang bilanggo.
Oo, dalawang bilanggo.
Tingin mo, nakakakatulong 'to sa pagpaparusa sa mga bilanggo?
Nakakatulong ba 'to pagdating sa bilang ng mga nakakulong?
Naiisip ng mga nanggulong preso na may nagawa silang mali.
Pagbalik nila sa selda nila,
sa wing nila, natuto na sila ng leksiyon.
At nagtitino na sila.
Alam mo ba kung ano ang pinakamatagal
na puwedeng ilagi ng isang bilanggo na nasa segregation?
Iba-iba, e. Depende sa kung ano ang nagawa ng preso.
Puwedeng tumagal nang 28 araw.
Ang malupit na katotohanan kung paano nila parusahan ang mga presong nakahiwalay.
At alam ko dahil 28 araw ako
sa loob ng segregation cells na tulad nito nang mag-isa, na walang kahit ano.
Alam ko kung gaano kahirap maka-survive ng isang araw,
lalo na pag 28 mahihirap na araw.
Huminahon ka.
Puwede ba akong makipag-usap sa kahit na sino rito?
Para alamin ang lagay nila,
ano ang ginawa nila, kung natuto na ba sila ng leksiyon?
Sa kasamaang-palad, di puwede ngayon.
Okay, bale, may guwardiya ro'n, di ito,
pero may guwardiya ro'n na nagbabawal, na parang may itinatago siya.
'Yong bilanggo ba na 23 oras na sa loob ng seldang ito, natuto na ng leksiyon?
'Yon lang ang gusto kong malaman.
Pero iba na ang ihip ng hangin, iba na ang timpla rito, 'yong…
Di sila natutuwa, kaya mabuti pang umalis na ako.
Tara na?
-Oo. -Tara.
Pero doon sa drugs wing,
ibang pamamalakad naman ang makikita.
Ilan sa mga presong nakilala ko,
nasa group therapy session
na naglalayong ihanda sila
para harapin ang mga kinatatakutan nila pag lumabas na sila.
At kung ginagawa ko 'yon para sa sarili ko, may malulutas ako.
May karapatan akong malungkot, magalit, maguluhan.
Karapatan ko 'to. May karapatan ang isang tao na lumaban.
Pero alam kong may sarili akong kalakasan.
Maaasahan ko 'yon,
at di ko na kakailanganing magpakalunod sa alak o droga.
Pagdating sa alak, sa tingin ko, puwede ring maituring na gamot 'yon.
Na kung merong may…
Kada umaga, umiinom ang lolo ko ng plum brandy.
At ayos na siya, pero hindi. Ang lulong sa alak, kailangang…
Di dapat siya umiinom. Di dapat maglaro ang isang sugarol,
at ang adik sa droga ay di dapat…
Ayokong makihalubilo sa mga tao para magsaya at makipagtawanan. Ayoko.
Gusto kong magpakalasing, maupo sa bahay, at panoorin ang video ng kasal ko…
-Sinasadya mong pahirapan ang sarili mo. -Oo. Gusto ko 'yong gano'n.
Nakakatulong talaga ang ganitong therapy para malabanan nila ang adiksiyon,
pero sa selda, nakita ko ang pinakabata kong cellmate na si Marek.
Gaano katagal ka na uli nakakulong, Marek?
Dalawa't kalahating taon na ako rito, at may apat na taon pa.
Bale, anim at kalahating taon pala lahat.
'Yon ang hatol sa 'yo, anim at kalahating taon.
Posible na pag nakalahati mo na ang sentensiya sa 'yo,
na sa sitwasyon ko, tatlong taon, makakahirit ako ng conditional release.
Ibibigay kaya nila?
Hindi siguro.
Bakit naman?
Ito ang ikinakabahala ko. Di ko pa maitigil ang paggamit.
Wala dapat droga sa wing na 'to.
Palaging nakakalusot ang droga. Gano'n talaga, e.
Lahat naaabot no'n.
Ang pagkakaroon ng ganitong wing
ay nakatulong para bawasan ang adiksiyon ng mga bilanggong ito.
Pero kung gumagamit ka na ng droga
mula no'ng bata ka pa, at 'yon na ang naging buhay mo,
isa ang bilangguan sa mga lugar kung saan napakahirap tigilan 'yon.
Huling araw ko na ngayon sa Plzeň prison.
Buong linggo, ang cellmate kong si Petr, sa kabila ng mga pinagdaanan niya,
mukhang kalmado at talagang determinado
na matigil na ang pagiging adik sa droga.
May nagbibigay sa kanya ng lakas
na wala sa karamihan ng mga gumagamit ng crystal meth.
Linggo ng hapon ngayon, at ang cellmate kong si Petr,
niyaya akong sumama sa isang church service.
Kumusta ka?
Dito sa bilangguan, nabibigyan kayo
ng maraming oras na magagamit n'yo para mapabuti ang inyong sarili.
Dito magtatapos ang kasalanan. Dito mawawala ang paghihirap.
-Amen. -Amen.
Bago natin basahin ang Salita ng Diyos,
kung meron kayong panalangin,
pasasalamat sa Diyos, o kahit ano.
Mahal na Panginoon, gusto kong magpasalamat sa pari
sapagkat nang dahil sa kanya, namulat ako, nakilala ko ang Diyos,
at naniwala na ako.
Protektahan n'yo ang pamilya ko. Ang aking ina. Lahat ng tao sa mundo.
Protektahan n'yo ang mga karapat-dapat.
Mahal ko kayo, aking tanging panginoon. Pinupuri ko kayo. Amen.
Amen.
-Amen. -Amen.
Panginoong Hesus, salamat sa araw-araw.
Salamat sa lahat ng ginagawa n'yo para sa amin
at sa pagsama sa amin dito. Amen.
-Amen. -Amen.
Ano ang pakiramdam mo paglabas mo ro'n?
Ano ang pakiramdam mo pagkatapos ng service?
Sobrang nakaka-motivate. Pakiramdam ko, ang lakas ko.
Mas nagiging masaya ang isang tao pag may nagmamahal sa kanya.
At ang taong walang pagmamahal, walang pamilya.
Kailangan natin ng pagmamahal. Mga tao tayo. Kailangan natin no'n.
At ito, para sa akin, pagmamahal 'to.
Okay.
Oras na para magpaalam
sa tatlong cellmate ko.
Gusto ko lang magpasalamat sa mainit na pagtanggap n'yo.
Pinagdaanan ko rin 'yan sa ganyang edad,
at nakalaya ako, at may iba akong pinagkaabalahan.
Nagbago ang buhay ko.
Kaya n'yo ring gawin 'yon.
Tulad 'yon ng gusto mo, Petr.
Nakikita ko
na talagang gusto mong makalaya. Gusto mong…
Alam mo, determinado ka. Nakikita ko 'yon sa 'yo.
Kaya, magagawa mong makamit 'yon.
Marek at Jakub, alam n'yo,
magagawa n'yo rin 'yon kung talagang gugustuhin n'yo.
Nagpapasalamat kami sa 'yo.
Napakagandang karanasan nito. Mami-miss ka namin.
Pinaalala mo sa akin kung ano ang buhay sa labas.
Malulungkot talaga ako.
-Good luck, pare. Good luck. -Salamat.
Good luck, Marek.
Good luck, Petr.
Mag-iingat kayo, guys. Okay.
Mas mahirap pag bata pa. Mas mahirap. Tingnan mo si Marek.
Pag tinitingnan ko siya, nakikita ko sa mga mata niyang desperado siya,
at manhid na ako sa katotohanan,
pero malambot din ang puso ko tulad ng iba na tumitingin sa ibang tao,
lalo na sa bata na di nabigyan ng pagkakataon, at mapapaisip na,
"Naku, ano pa ba ang puwedeng gawin?"
At parang gusto mo siyang akayin at sabihing,
"Halika. Ituturo ko sa 'yo ang tamang daan."
Bago ako umalis sa Plzeň prison, gusto kong makilala ang direktor dito,
si Koronel Pavel Kopačka.
Sa tingin n'yo, gaano kalaki ang problema n'yo sa droga rito?
Sa tingin ko, problema 'to ng bawat bilangguan sa mundo
dahil ang pagpuslit ng droga sa isang pasilidad
ay mas madali kaysa sa idaan sa mas malaking bagay.
Sinusubukan naming mag-swab, at kung may nagdodroga,
pag may nag-aadik at nalaman namin, kadalasan, pinaparusahan namin sila
gamit ang isa sa pinakamalulupit na parusa namin.
Itinuturing namin 'yon na isa sa pinakamabibigat na magagawa nila.
At para saan 'yong programa sa wing na pinuntahan ko?
Bakit sobrang higpit ng pamamalakad n'yo?
Bale, ganito ang pamamahala namin
para masanay sila sa ilang mga dapat makasanayan.
Kung naaadik sila,
ang kailangan nilang gawin,
sa tingin namin, magkontrol ng sarili.
Matutong magpakabait, at posible 'yon kung susunod sila sa mga patakaran.
Sa tngin n'yo, nagagawa n'yong mapababa ang bilang ng mga adik dito?
Ayon sa datos namin,
masasabi namin na doon sa mga nakatapos ng programa,
dalawa sa bawat tatlo sa kanila ang di na nakulong uli.
Maraming salamat sa oras ninyo. Na-appreciate ko.
Malaking hamon para sa bilangguang ito ang mga bilanggo
na matindi ang pagkalulong sa droga,
madalas, sa Pervitin, o mas kilala bilang crystal meth.
Pero may nakita rin akong mga positibong hakbangin
para sa mga bilanggong nabibigyan ng disiplina at kaayusan sa buhay.
Pero para sa karamihan sa mga bilanggo,
mukhang marami pang kailangang gawin sa kanila.
Tagapagsalin ng subtitle: John Vincent Lunas Pernia