Çek Cumhuriyeti'ndeki Plzeň Hapishanesi.
Bu ülke Avrupa'nın en büyük kristal met üreticilerinden biri.
İki yılda 105 kilo met üretecektik.
Neredeyse her üç Çek mahkûmdan biri
hapse atılmadan önce kristal met kullanıyormuş.
Damardan almaya başladım, her şey mahvoldu.
Etkisi altındayken uyku, yemek ihtiyacın yok, tadını çıkarıyorsun.
Hapishane de uyuşturucuyu uzak tutmaya çalışıyor.
Aşağı sarkan şu ipi görüyor musun?
Hücreler kapalıyken hücreler arası uyuşturucu ticareti için.
Uyuşturucu her yere giriyor. Yapacak bir şey yok.
Adım Raphael Rowe.
Önümüzdeki haftayı bu Çek hapishanesinde geçireceğim.
Ama cezaevinde ilk kalışım değil.
İngiltere'de işlemediğim bir cinayetten 12 yıl yattım.
Şimdi dünyayı dolaşarak
en zorlu hapishanelerde
hayatın nasıl olduğunu keşfediyorum .
DÜNYANIN EN ZORLU HAPİSHANELERİ
Çek Cumhuriyeti.
Avrupa'nın kristal met merkezi.
Burada her ay
insanların evine kurulu,
genelde de kendileri inşa ettikleri 20 met laboratuvarı baskına uğruyor.
Burada damardan kristal met alımı
Avrupa Birliği'ndeki her yerden daha sık görülüyor.
Hatta bir araştırmada Çek nehirlerindeki balıkların
met bağımlılığı belirtileri gösterdiği görülmüş.
Kanıtlara göre Avrupa'nın hiçbir yerinde
Çek Cumhuriyeti'ndeki kadar büyük bir met sorunu yok.
Üreten, satan ve dağıtanlar için de
çok para kazanma şansı var.
Ve o kadar bağımlılık yapan bir madde ki
kullananlar alabilmek için sık sık suç işliyor.
Burada Pervitin olarak bilinen met salgınının ilerlemesini durdurmak
Ulusal Uyuşturucu Kontrol Merkezi başkanı General Jakub Frydrych'in görevi.
Sorunun boyutunu nasıl tarif edersiniz?
Metamfetamin denilen madde şeytani bir şey.
Çek Cumhuriyeti'nde uyuşturucuya bağlı
en çok sağlık, sosyal ve suç sorununa sebep olan madde kesinlikle Pervitin.
Araba hırsızlığına karışan suç çetelerinde görüyoruz.
Pervitin olarak adlandırılan bu maddeyi
suç teşkil eden faaliyetlerde bulunurken
uyarıcı etkisinden yararlanmak için kullananlar sık oluyor.
Küçük ölçekli laboratuvarlara daha büyük oyuncular da katılıyor.
Son beş yıldır bir dönüşüm yaşıyoruz.
Bunun da sebebi de
metamfetaminin devasa ölçekle Avrupa'ya ithal edilmesi.
Normalde yılda bir ton, bir buçuk ton yakalanırdı
ama artık Avrupa'da altı yedi ton metamfetamine el koyuluyor.
Met salgını Çek hapishaneleri için çok büyük bir zorluk.
Mahkûmların %30'u hüküm giymelerinden 12 ay öncesinde
met kullanıyormuş.
Bu sorunla nasıl baş ettiklerini öğrenmek için
önümüzdeki haftayı
ülkenin en büyük cezaevlerinden biri olan Plzeň'de geçireceğim.
Duyduğuma göre bu hapishanenin bağımlılıkla mücadele konusunda
iddialı bir yaklaşımı ve katı bir uyuşturucu programı var.
Bu hapishane böylesine ciddi bir maddenin bağımlılarına
gerçekten yardım edebilir mi bilmiyorum.
Ama sanırım öğrenmek üzereyim.
Mahkûmların daha az tehlikeli olan kısmının
yani yarısının kendi teslim olması isteniyor.
İlk kez hapishaneye yaya geliyorum.
İLK GÜN
Dikenli tel fabrikası gibi ya.
Burası kocaman.
Arkadaşımı takip et.
Londra'da yattığım Wandsworth Hapishanesi'ni anımsattı.
İngiltere'nin en meşhur cezaevlerindendir.
Kendin hapis yattığın yeri anımsatan bir yere girmek rahatsız edici bir his.
Üstündeki her şeyi çıkar.
Eski bir müebbetlik olarak çok tehlikeli bir mahkûm muamelesi görüp
aşırı detaylı bir aramaya maruz bırakılacağım.
Diğerlerini de çıkarabilirsin.
Şimdilik iç çamaşırın kalsın.
Uyuşturucu kullanıyor musun?
Uyuşturucu kullanmıyorum.
Bana sırtını dön ve üç kez çömelip kalk.
Yere kadar eğil.
Şimdi kollarını aç.
Dilini göster.
Dili yukarı kaldır.
Tamam.
Şimdi testislerini kaldır.
Tamam. Giyin.
Kapsamlı bir arama.
Taşaklarımı falan kaldırdım.
Bu battaniyeyi al, her şeyi içine koy.
Hücrem hapishanenin özel uyuşturucu kanadında olacak.
Yılda 80 mahkûm burada 10 aylık rehabilitasyondan geçiyor.
Sıkı kurallarla beraber
zorunlu terapi aktiviteleri içeriyormuş.
Merhaba.
İyiyim. Bu mu?
Evet.
Bir şey olursa diye duvarda acil durum butonu var.
Bastığında gelirim.
Hoşça kal.
Tamam. Nasılsın?
-Selam. Petr. -Petr.
-Merhaba. Ben Kuba. Evet. -Nasılsın? Kuba mı? Kuba.
-Merhaba. Marek. -Marek.
Etrafı gösterir misiniz? Yatağım burada mı?
-Evet, bu senin. -Bu da senin mi?
-Evet. -Peki.
Burada da ikiniz…
O burada yatıyor. Ben de şurada.
Tuvalet var, lavabo var.
-Duş yok. -Yok.
Yani bu kısımdaki mahkûmların çoğu ya da hepsinin
uyuşturucu sorunu mu var?
Evet, buradakilerin çoğu
ya uyuşturucudan ya da alkolden dolayı burada.
Buraya tedavi olmaya geliyorlar.
Buradaki sistemin nasıl işlediğinden biraz daha bahseder misin?
Mesela uyuşturucuyu unut diye
temizlik falan yaptırıyorlar.
Bir şey istiyorsan uğruna çabalaman gerek.
Kendini geliştirmelisin.
Bir de burada kendine "iyi" diyenler var.
"Hotovci" diyoruz, buraları dolaşıp kolaçan ediyorlar.
Gardiyan gibi davranıyorlar, kendilerini üstün görüyorlar.
Yani ispiyoncu ya da sıçan denilen kişiler veya…
Gardiyanlara bilgi veriyorlar.
Sözde hotovci'ler
10 aylık programı tamamlayıp diğer mahkûmlara destek olmak
ve onların denetimine yardım etmek üzere seçilmiş bir grup mahkûm.
Merhaba.
Baş hotovci'ye hesap vermek üzere çağrıldım.
Ben Raphael.
Ben Mates.
-Mates mi? -Evet.
O zaman burada uymam gereken kurallar ne?
Gardiyana şikâyet etmemen için ne bilmem gerek?
Temel kurallar koridora yürürken
düzgün giyinmiş olman gerekiyor.
Bir de hücrede sigara yasak. Sigara odası var.
Yakalanırsan disiplin cezası alırsın.
Günde iki kez, biri sabah sekizde,
diğeri de akşam altıda hücre kontrolü var
ve hücrenin temiz olması lazım.
Tamam, son derece… Tamam.
Ayrıca öğle yemeğine giderken dikkatli ol,
diğer kanatlardan kimseyle konuşma.
Gardiyan seni görürse
izinsiz iletişim için disiplin uyarısı alırsın.
Burada işler böyle yürüyor.
Memnun değilsen gardiyanlara söyleyebilirsin
ve gidebilirsin.
Burada disiplini ciddiye aldıkları ortada.
Hücreme döndüğümde
kuralları çiğnemediğimden tekrar emin olmak istedim.
Düğmelerini iliklemek şart mı?
-Evet. Zorunlu. -Hepsini mi?
Neden? Ne olabilir ki? Cezası ne?
Kuralları tekrar tekrar çiğneyip
gardiyanlar tarafından cezalandırılırsan tecride atılabilirsin.
Çok katı.
Onun tarif ettiği gibi küçük bir topluluk.
Kendi kuralları var.
Burada olmak isteyenler o kurallara uymak zorunda.
Burası ciddi bir yer,
yaptıklarını çok ciddiye alıyorlar.
Yani şimdiden kontrol altında hissediyorum
ve bu iş de burada başlıyor.
İKİNCİ GÜN
Çek Cumhuriyeti'ndeki Plzeň Hapishanesi'ndeki ilk sabahım.
Hücrelerimiz sabah beşte açılıyor.
Kahvaltıdan önce Petr, Jakub ve Marek bana etrafı gösterdi.
Kanattaki ana muhataplarından biri
hapishane memuru değil, bir sivil.
Burası destek görevlisinin odası.
Günün çoğunda burada.
Bir şeye ihtiyacın olursa buraya gelebilirsin.
Sosyal hizmet görevlisi gibi mi?
Sorunlarınız falan varsa
konuşabileceğiniz biri mi yani?
Evet.
Mahkûmlar sık sık uyuşturucu testinden geçmek zorunda
ve hapishanenin ana kısmının aksine
düzenli danışmanlık almak zorundalar,
bazı işler ve terapi aktiviteleri yapmaları gerek.
İş birliği yapmazlarsa kanattan atılma riskleri var.
İki farklı renkteki duvarlara bakıyorum.
Burada ne denmek istenmiş, onu anlamaya çalışıyorum.
Programı bitirenler bu tarafta.
Programda ilerledikçe daha iyi odalara geçiyorsun.
Kahvaltı için ekmek aldıktan
ve yoklama yapıldıktan sonra günlük rutin
kanadın her köşesinin temizliğiyle başlıyor.
Gardiyan niye arkamda durup işimi kontrol ediyor bilmiyorum.
Tanrım, baksana.
Saygımı yitirdim.
Bitti.
-Bitti. -Bitti mi? İş tamam mı?
Açıkçası bu işten bir bok anlamadım.
Yani uyuşturucu bağımlılığından kurtulmaya çalışan koskoca adamlara
süpürge tutmayı öğretiyorlar.
Bana kalırsa gereksiz, anlamsız bir iş.
Şimdiye kadar hücre arkadaşlarımı tanıma şansım olmadı.
Biri daha okul okurken Pervitin yani met satmaya başlamış.
Marek daha 22 yaşında.
Okuma yazman var mı?
Evet, var.
Ama hâlâ en temel düzeydesin.
Dokuzuncu sınıfı hapiste bitirdim
çünkü ilk cezamı çocukken almıştım.
Hayatında daha anlamlı bir şey yapamadan hapse geri döndün yani.
Bildiğim işlere geri döndüm yani.
Tekrar uyuşturucu satmaya başladım.
Yakalanmadan önce
yine aynı şeyleri yapmaya başladım.
Eğitime vaktim yoktu, hatta aklıma bile gelmedi.
Petr'ın da ergenlik döneminde başı belaya girmiş
ve ailesinden alınmış.
Önceki cezamı çekip çıktığımda
evlendim.
Önceki cezanın sebebi neydi?
Ağır yaralama.
O zaman kaç kere hapse girdin?
On üç yaşından 18 yaşına kadar yattım,
sonra bir buçuk yıl serbesttim,
sonra da iki buçuk yıl yattım.
On üç yaşında ne yaptın?
Babam bayağı alkolikti,
benimle kavga ederdi, annemle kavga ederdi.
Sınıf arkadaşlarımla çok kavga ederdim.
Öyle bir noktaya geldi ki beni hapsetmeleri gerekti.
Ben 18 yaşında dışarı çıktığımda babam kendini astı,
ben de Pervitin kullanmaya başladım.
Birinin bacaklarını kırdım
ve tekrar içeri tıkıldım.
Çıktığımda gerçekten hayatımı değiştirmek istedim
ve sevgili yaptım.
Evlenme teklif ettim.
Sonra da beni aldattı.
Bir kişiyle aldatmıştı, ben de adamı bulup dövdüm.
Şimdi de dört kez başkalarını yaralamaktan hüküm giydim.
Sorunlu bir adam.
Çok genç ama sorunlu bir adam. Daha 25 yaşında.
Üstesinden gelmesi gereken zorlukları aşmaya başlayabilirse
önünde koskoca bir ömür var.
Zavallı Marek. O da 22 yaşında.
Ve korktuğunu dile getirmesine gerek bile yok, yüzünden belli.
Geleceğinden korkuyor.
Buradakilerin hepsi bir gün çıkacak, asıl sınav orada başlıyor.
Bunlar işe yaradı mı?
Öğleden sonra hücre arkadaşlarım ve ben
hapishanenin bahçesinde çalışmaya gönderildik.
Bu yolun tamamını sen mi yaptın?
Hayır.
-Bunu yapıyorum. -Öyle mi?
Ve bunu.
Seviyorum. Hayatta başına gelenleri düşünmek zorunda kalmıyorsun.
Üzgün olduğunu, aileni özlediğini falan da.
Ruha iyi geliyor.
Hayatları kristal met yüzünden mahvolmuş birçok mahkûmla tanıştım
ama ürettiği için hapse giren biriyle tanışmadım.
Sonra da Jakub adlı bir mahkûmla konuşmaya başladım.
Bir nevi girişimciydim.
İşim çevre dostu şekilde hurda araçları ayıklamaktı,
o yüzden resmî kanallardan alabildiğim kimyasalları ithal etme iznim vardı.
Pervitin'le ne yaptın?
Biz 24 kişilik bir gruptuk.
İki yılda 105 kilo met üretecektik.
Bayağı fazla Pervitin üretecekmişsiniz.
Organize bir suç örgütünün işi miydi?
Evet, onlara kimyasal sağlıyordum. Birisi hap bulmaktan sorumluydu.
Beş tane de aşçı vardı,
biz de kimyasal ve hapları onlara veriyorduk.
Bölüşüyorlardı.
Yani ben de kimyasalları satarsam
havai fişek imalatında da kullanıldığı için
yasa dışı olmaz diye düşündüm.
Ama kristal met üreten
bir suç örgütüne sattığını biliyordun.
Peki 105 kilo Pervitin'in piyasa değeri nedir?
Dört milyon avro.
Peki senin gibi insanların
bu ülkedeki birçok erkek ve kadının hayatlarının mahvolmasında
sorumlu olduğunu gördüğünde ne düşünüyorsun?
Şimdi hapis yatarken bu insanları çok gördüğün için yani.
Artık hapiste olduğum için buradakilerin hâlini görüyorum,
ailelerini, paralarını, işlerini kaybetmişler.
Kalitesiz met kullananların dişleri dökülmüş.
Saf, seyreltilmemiş met sattığımız için
gurur duyuyorduk. Bak.
Pervitin için mi o? Uyuşturucu torbası mı?
Evet, uyuşturucu torbası.
Evet. Neyse ki içinde uyuşturucu yok.
Komik geldi, değil mi?
Bir sürü insanın hayatını mahveden uyuşturucuyu sağlayan adam
ufak, boş bir torbayı komik buluyor.
Bu gerçekten uyuşturucu torbası mı
yoksa Jakub'un espri anlayışı mı kötü emin olmam mümkün değil.
Hangi seviyede olursa olsun büyük imalatçılar olmasaydı
uyuşturucu olmazdı, değil mi?
Jakub gibi adamlar yetkililerce yakalanana kadar
uyuşturucu üretilmeye devam edecek.
Ama bence dibe vuran insanların bağımlılığında
ne kadar büyük bir rol oynadığını henüz kavramış değil.
Ve her zaman imalatçılarla
hücre arkadaşlarım Petr, Jakub ve Marek gibi
bu uyuşturucuyu kullanan savunmasız çocuklar, gençler arasında
hiyerarşik bir farklılık olacak.
ÜÇÜNCÜ GÜN
Biraz reçel, çay ve ekmek aldım.
Daha çayımı içme fırsatım olmadı
ama Petr çoktan bir şeye hazırlanıyor.
Kahvaltıdan sonra temizlemeliyiz.
Toz var mı diye bakarlar.
Mesela burada, kapı üstünde.
Sandalyelerin, masanın üstü, dolapların altı tozlu mu diye,
her şey temizlenmiş mi diye bakacaklar.
Yataklar toplu mu diye de.
Her şeye bakıyorlar.
Toz bulurlarsa ne olacak?
O zaman uyarı alıyorsun, üç uyarı alırsan da
"kırmızı damga" oluyor, kısıtlamalar geliyor.
Yoklamadan sonra
kanadın beş ağası veya hotovci'si ava çıkıyor.
-Hotovci'ler bunlar. -Hotovci.
Girip odan temiz mi diye bakıyorlar.
-Onları pek sevmiyorsunuz. -Evet.
Odamızı temizlemezsek yani.
Yani gardiyana mı söylüyor?
O mahkûmlar gardiyana temiz veya kirli mi diyor?
Evet.
Tabii kimse sevmez.
Evet.
Her gün yeni bir şey keşfediyorum. Mesele sadece hapsetmek değil.
Mesele organizasyon, disiplin.
Burada bir düzen kurulmuş…
Bunlar da o düzene uyuyor çünkü uymazlarsa
herhâlde programda kalma hakkını kaybeder veya cezalandırılırlar.
Neyse ki her şey kurallar ve temizlikten ibaret değil.
Mahkûmlar stres ve şiddeti azaltmak için terapilere de katılıyor.
Örneğin bir mahkûmun yürüttüğü yoga seansı.
Katılım iyi. Bayağı homurdanan oluyor.
Bu mu?
İlk gün tanıştığım hotovci Mates
uyuşturucu programını tamamlamış.
Sonucunun nasıl olduğunu öğrenmek istedim.
Hapishaneye ait tropik balıklara bakıyor.
Benzin çalmayı bilir misin?
-Evet. -Biliyor musun?
Evet ama yapmam.
Benzin çalmakta iyiyimdir. Göstereyim.
Şimdi de bu elle.
-Bu elle. Tamam. -Tamam, anladım.
Balıkları çekmemeye dikkat et.
Şimdi bırak.
Programa nasıl girebildin? Neden programa dâhildin?
Ne zaman uyuşturucuya başlasam
hırsızlık yapmaya, ehliyetsiz araba kullanmaya,
polisten kaçmaya başlıyorum.
Tekrar tekrar aynı şey.
En son ne zaman kullandın?
Hapse girdiğimden beri uyuşturucu kullanmadım.
Gerçekten ciddiye alıyorum ve asıl…
Asıl sebebi ailemi, oğlumu,
hâlâ bana inanan sevgilimi düşünmem.
Annemin dediği gibi iflah olmaz olsam da.
Davranışlarım için cezalandırıldığımdan dolayı hapisteyim.
Programda, bu kanatta uyuşturucuyu bıraktırmaya çalışıyorlar
ama diğer faydaları ne?
En büyük faydası
gerçekten sana yardım etmeye çalışıp seninle birlikte çabalamaları.
Uzmanlar, psikologlar, terapistler
buradaki her bir bireyle ilgileniyor
ve onlara özel sorunlarını onlarla birlikte çözüyorlar.
Buradaki diğer kanatlara baksan
orada tek bildikleri şey uyuşturucu
Her gün uyuşturucu.
Orada damardan çatır çatır alıyorlar. Mal için adam öldürülüyor.
Bir haftaya, iki haftaya ne olacağı umurlarında değil.
Hatta çıktıklarında bile. Tek dertleri şu an.
Petr ve diğerlerinin devam ettiği programı tamamlayan Mates gibi hotovci'ler
başarılı oldukları için
güvenilen mahkûm rolleriyle ödüllendirilmiş.
Bence çok akıllıca.
Akıllıca çünkü bu adamlara
hayatlarında muhtemelen hiç görmedikleri bir sorumluluk veriyorlar.
Bence bu da ilginç bir şey
çünkü Pervitin içeren eski yaşam tarzlarından vazgeçmeleri için
teşvik oluyor.
Belki de suçlular arasında bir kardeşliğe dâhil oluyorlar.
Şimdilik gayet iyi. Başarılı.
Ama asıl sınav çıktığında başlayacak.
Hotovci olsalar da olmasalar da
benim kanadımdaki mahkûmların hepsi
her gün bir saatliğine egzersiz avlusuna çıkıyor.
Hadi.
-Ben mi? -Sen.
İki.
Evet!
Hadi, yaparsın!
Hadi.
-Hey! -Hadi!
Hadi!
-Yaparsın! -Hadi!
Paslanmışım.
Avlu, hücre pencerelerine bakıyor
ve yukarıda şüpheli görünen bir şey fark ettim.
Marek, üstteki hücreden diğerine uzanan ip
bir şeyler taşımak için mi?
-Kahve. Tütün. -Ne olursa.
Uyuşturucu.
Peki.
Görünüşe göre şu an da tam bu oluyor.
Hücre arkadaşım Marek'in
kristal metten uzak bir yaşam savaşında nelerle boğuştuğunu öğrenmek istedim.
Neredeyse her şeyi denedim.
Her işe yarayan bir uyuşturucu.
Etkisi altındayken uyku, yemek ihtiyacın yok,
tadını çıkarıyorsun.
Hâlâ da benden güçlü.
Ondan kaçamıyorsun. Olunca oluyor yani.
Her şeyi bok edeceğin gerçeğine hazır olman gerekiyor.
Her şeyi sikip atıp ve tekrar başlaman gerekeceğine.
Pervitin'den bahsettiler. En iyi kafa ondaymış.
Ama üzüldüm açıkçası.
Dürüst olmak gerekirse 22 yaşındaki bu gencin kaderi
hapisten çıkıp yine uyuşturucuya dönmesi.
Ve buradakilerin bazıları hâlâ kullanıp bunu saklıyorsa da
aslında hiç şaşırmam.
İnsanı "ne yapılabilir ki" diye düşündürüyor.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Hapishaneye göre 1.300'den fazla mahkûma yapılan testte
sadece %5'inde met veya başka uyuşturucu çıkmış.
Bu sayıyı da düşürmek istediklerini söylediler.
Ama bizzat mahkûmlardan
hapishanenin ana kısmındaki uyuşturuculara dair çok şey duydum.
O yüzden bugün kendi gözümle görmek için uyuşturucu kanadından çıkıyorum.
Hapishaneye dâhil olan fabrikaya atandım.
Burada 300 mahkûm ülkedeki asgari maaşın yarısı maaşla
özel bir şirket için metal platform ve merdiven üretiyor.
Fabrikada Larry'yle tanıştım, hırsızlıktan içeri girmiş.
-İşin bu demek. -İşim bu.
-Peki. -Burada…
Burada metal şerit kesiyorum,
sonra bu şeritler ve plakalar birleşiyor.
Yani sen kesiyorsun, böyle oluyorlar.
Evet.
Koyuyorsun, sıkıştırılıp birleşiyorlar.
Birleşiyorlar. Şurada da… Şurada şey…
-Son ürün. -Evet.
Bunun için de aylık 8500 koruna alıyorsun.
-Çok değil ama elden ne gelir ki? -Hiç yoktan iyidir.
Hapishane işçileri mola verdiğinde
burada, ana kısımdaki uyuşturucu sorununu tartmam için
bana fırsat oluştu.
Buraya geldiğimden beri uyuşturucu sorunu olduğunu duyuyorum.
Özellikle de Pervitin ciddi bir sorunmuş.
Uyuşturucu kullananınız var mı?
Ben kullanıyorum ama bağımlı değilim.
Bağımlı olduğu için mi gülüyorsunuz?
Sana niye gülüyorlar Michal?
Bilmem. İkisi de keş aslında.
Siz de mi keşsiniz?
Bazen.
Bazen. Pervitin mi? Arada Pervitin mi?
Biz Çek'iz, zencefilli kurabiyenin burada bir kültürü var.
Üzücü ama durum bu, değil mi?
Kültürümüz bu yani.
-Değil mi Michal? -Öyle.
Peki uyuşturucu kullanımı ve suç işleme döngüsünde neredesiniz?
Hapishane kişiliğinizi, dışarıda yaptıklarınızı etkiledi mi?
Ve cezanızın sonunda çıktığınızda
ne yapacaksınız?
Hapishanenin o konuda yararı olmaz, kullanmaya devam ederiz.
Sevenler kullanmaya devam eder. Niye yalan söyleyelim ki?
Sonunda dürüst konuştun.
Bundan da dürüst olunmaz, değil mi?
Dürüstlüğün için teşekkürler.
Şu an bu adamlar salındıklarında uyuşturucudan uzak durmaya niyetli değil.
Ama hayatını düzeltmek isteyenler için
hapishane çeşitli beceriler için
teknik eğitim sunuyor.
Şimdi de hapishane hizmetlerinin teknik okul kısmındayız.
Burada özel meslek eğitimi veren atölyeler oluyor.
Yerin burası olacak.
Bu mu?
İzleyeceğimiz şablon bu.
Bu teknik okulda delme, kaynak
ve şablon okumanın temellerini öğrenebiliyorlar.
Yani bunlar dışarıda da işlerine yarayabiliyor.
Bu tür işlere kalifiyeler.
Adın ne?
-Anthony. -Anthony.
Bak.
Böyle.
-Böyle mi? -Evet.
Doğru mu yapıyorum?
Evet.
Ne zamandır hapistesin?
Bu dördüncü yılım.
Uyuşturucu.
"Drogs."
Satmaktan mı, kullanmaktan mı?
Hayır. Üretmekten. İmal etmekten.
Öyleyse kaç kere hapse girdin?
Dört kez.
Diğer üç seferinde neden içeri düştün?
Yine uyuşturucu. "Drogs."
-Uyuşturucu. -Yine imalat mı?
Evet.
İki yıldır bu atölyede bu işi mi yapıyorsun?
Yararı oldu mu? Faydalı mı?
Evet, biraz.
Ne faydası var?
İlk olarak zaman daha hızlı geçiyor.
Ayrıca yeni şeyler görüyoruz. Ben hayatım boyunca hiç çalışmadım.
O yüzden bana keyifli geliyor.
Tabiri caizse herhangi bir yeni beceri
hapisten çıkıp işe girmeye çalıştığında kullanacağın,
cephaneliğine eklediğin yeni bir silahtır.
Hapishane bunu yapmalı. Mahkûmlara yeni beceriler öğretmeli.
Sonuçta onlara sahip olmadıkları bir şey veriyorsunuz,
bu da asla kötü bir şey olamaz.
BEŞİNCİ GÜN
Bugün takım değiştirip
gardiyanlarla takılacağım.
Önce hapishaneye uyuşturucu girmesine engel olmak için yaptıklarını
bana göstermek istediler.
Şu an nereye gidiyorum? Mahkûmların yakınları tarafından
hapishaneye gönderilenleri arayan köpek eğitmeniyle mi görüşeceğim?
Peki köpek ne arıyor?
Opioidler, uyuşturucular.
Pervitin, eroin, esrar.
İçeri girmem güvenli mi?
Tamam.
Merhaba.
Köpek elimizdeki en etkili önlem.
X-ray'de veya başka bir şekilde
bizim bulamayacağımız şeyleri buluyor.
Evet, bugün posta geldi.
Ama bir kontrole daha gitmeden önce köpek inceliyor,
sonra da mahkûmlara posta dağıtan çalışanlar alacak.
Bu kadar büyük bir hapishaneyi uyuşturucudan korumak için
narkotik köpeğinden fazlası gerek.
Bugün gardiyanlar isyan eğitimi alıyor.
Bu adamların şakası yok ya.
İçeride binden fazla mahkûm olunca
belaya hazır olmaları gerekiyor.
Bugün de gözü dönmüş mahkûm rolünü oynuyorum.
Hapis yattığım günleri
ve ezici güce maruz kalmanın nasıl olduğunu hatırladım.
Ha siktir.
Köpek, isyancı ekibimin son üyesini indirdi.
Ne kadar iri ve sert olursan ol, ne kadar mücadele edersen et fark etmez.
Onlar daha iri, daha güçlü ve seni ezip geçecekler.
Ben hapis yatarken
tecrit birimine hatırlamadığım kadar çok gönderildim.
Ve burada, Plzeň'de de tecrit bayağı dolu.
Merdiven dar, lütfen dikkat et.
Aslında hapishanede bir adamın gidebileceği en kötü yer.
Sorunlu mahkûmlar için kaç hücreniz var?
Otuz iki hücre.
Şu an hepsi dolu mu?
Çoğu dolu.
Buna bir bakalım.
Hadi.
Tamam. İçeriye iki mahkûm sığıyor.
Evet, iki mahkûm.
Sizce mahkûmları böyle cezalandırmak yararlı oluyor mu?
Hapishane nüfusunu idare etmenize yardımcı oluyor mu?
Sorunlu mahkûmlar hata yaptıklarını fark ediyor.
Hücrelerine, kanatlarına döndüklerinde
ders almış olarak dönüyorlar.
Ve uslu oluyorlar.
Bir mahkûmun tecritte kalabileceği
maksimum süreyi biliyor musun?
Değişiyor. Suçlunun ne yaptığına bağlı.
Ama maksimum 28 gün.
Tecritte mahkûmları nasıl cezalandırdıklarının acı gerçekleri.
Nasıldır biliyorum çünkü ben de böyle tecrit hücrelerinde
tek başıma, özgürlüklerim olmadan 28 gün kapalı kaldım.
Bırak 28 günü, bir gün bile
burada hayatta kalmak ne kadar zor biliyorum.
Sakin ol.
Buradakilerle konuşabiliyor muyum?
Nasıl geçtiğini, ne yaptıklarını, derslerini alıp almadıklarını öğrensem?
Maalesef şu an mümkün değil.
Bu gardiyan değil de şuradaki gardiyan,
sanki bir şey saklıyormuşçasına
kesinlikle izin vermiyor.
Adamı 23 saat hücresine kapatmışlar,
bu adam bir ders alıyor mu?
Tek bilmek istediğim bu.
Ama ortamın havası değişti, davranışları değişti ve…
Pek memnun değil. En iyisi gideyim.
Gidelim mi?
-Evet. -Gidin.
Ama uyuşturucu kanadında
rejimin çok daha farklı bir yanı ortada.
Tanıştığım mahkûmların bir kısmı
grup terapi seansında.
Dışarıda sorunlarıyla yüzleşecekleri için onları hazırlamaya çalışıyorlar.
Bunu kendim için yapıyorsam sorunlarımı da çözebilirim.
Üzülmek, sinirlenmek, dengesizleşmek benim hakkım.
Bunu yapmaya hakkım var. Mücadele etmek bizim hakkımız.
Ama gereken güç benim içimde.
O güce bel bağlayabilirim,
alkol ve uyuşturucuda boğulmama gerek yok.
Konu alkol olduğunda
bence bir noktada ilaç görevi görebilir.
Mesela biri…
Dedem her sabah bir shot erik konyağı içerdi.
Ona bir şey olmazdı ama hayır. Alkolik birisi…
Öyle biri hiç içmemeli. Kumarbaz hiç kumar oynamamalı
ve uyuşturucu bağımlısı da…
Ben insanlarla beraber güleyim, eğleneyim istemiyordum.
Sadece evde sarhoş olup
düğün videomu izlemek istiyordum…
-Kendine işkence ediyordun. -Evet, hoşuma gidiyordu.
Hoşuma gidiyordu.
Bu tür terapiler bağımlılığı yenmelerine gerçekten faydalı olabiliyor
ama hücreme döndüğümde en genç hücre arkadaşım Marek'i buldum.
Senin cezan ne kadardı Marek?
İki buçuk yıldır buradayım, daha dört yılım var.
Yani toplam altı buçuk yıl yatacaksın.
Hapis cezan altı buçuk yıl.
Ama cezanın ortasına geldiğinde,
benimkinde de üç yıl oluyor, şartı tahliye talep edebiliyorsun.
Sence verirler mi?
Sanmıyorum.
Neden?
Beni endişelendiren de o.
Şu an kullanmadan duramıyorum.
Bu kanatta uyuşturucu yoktu güya.
Uyuşturucu her yere giriyor. Yapacak bir şey yok.
Girmediği yer yok.
Böyle bir kanadın olması
bu mahkûmların bağımlılığını azaltmasına yararlı olmuş.
Ama genç yaştan beri kullanıyorsan
ve uyuşturucu hayatını ele geçirdiyse
uyuşturucuyu bırakmak için
en zor yerlerden birisi hapishane.
ALTINCI GÜN
Bugün Plzeň Hapishanesi'ndeki son günüm.
Yaşadıklarına rağmen hücre arkadaşım Petr
bütün hafta boyunca sakin
ve bağımlılığını temelli bitirmek için gerçekten kararlı görünüyordu.
Çoğu met mahkûmunda olmayan bir şey
ona güç veriyor.
Bugün pazar, şu an ikindi ve hücre arkadaşım Petr
beni kilisede ayine davet etti.
Nasılsın?
Burada çok büyük bir avantajınız var,
kendinizi geliştirmekle harcayabileceğiniz bol vaktimiz var.
Günah burada bitiyor. Acı burada diniyor.
-Âmin. -Âmin.
Tanrı'nın Kelamı edilmeden önce
kalbinizden bir dua geçiyorsa edin, kısa bir şükür duası da olur, ne olursa.
Yüce Rabb'im, papazımız için sana şükürler olsun.
Onun sayesinde gözümü açtım, onun sayesinde Rabb'i gördüm
ve imana geldim.
Ailemi koru. Annemi. Dünyadaki herkesi koru.
Hak eden herkesi koru.
Tek yaradanım, sana tapıyorum. Rabb'ime şükürler olsun. Âmin.
Âmin.
-Âmin. -Âmin.
Ya Rab, İsa, her gün için sana şükrediyorum.
Bize bağışladıkların için,
bizi yalnız bırakmadığın için sana şükrediyorum. Âmin.
-Âmin. -Âmin.
Oradan çıkınca nasıl hissediyorsun?
Ayinden sonra ne duygular hissediyorsun?
Çok güç veriyor.
Ben güçlüyüm.
İnsan, onu seven olduğunda daha mutlu oluyor.
Ve sevgisi olmayanın ailesi de olmaz.
Sevgiye muhtacız. Biz insanız. Sevgiye muhtacız.
Bu da benim için sevgi demek.
Peki.
Üç hücre arkadaşıma
veda etme vakti geldi.
Beni böylesine hoş karşıladığınız için teşekkür ederim.
Sizin yaşlarınızdayken ben de bu durumdaydım.
Ve çıktım, kendime başka bir amaç buldum.
Başka bir hayat buldum.
Siz de bunu yapabilirsiniz.
Bana gerçekten istediğin buymuş gibi geldi Petr.
Gerçekten çıkmak istediğini anladım. Sen…
Azimlisin, bunu sende gördüm.
Yani bunu başarabilirsin.
Marek ve Jakub,
gerçekten isterseniz sizin de şansınız var.
Çok teşekkür ederiz.
Bizim için müthiş bir deneyimdi. Seni özleyeceğiz.
Bana dışarıdaki hayatı hatırlattın.
Arkandan ağlayacağım ya.
-İyi şanslar dostum. -Sağ ol.
İyi şanslar Marek.
İyi şanslar Petr.
Kendinize iyi bakın. Tamam.
Bu kadar gençken daha zor oluyor. Gencecik Marek'e bakın.
Ona her baktığımda gözleri mazlum mazlum, çaresizce bana bakıyor.
Aslında gayet de sert bir adamım.
Ama herkes gibi bir insan evladına bakarken ben de duygulanıyorum.
Özellikle de pek şansı olmamış genç bir insanı görünce
"Siktir. Daha ne yapabiliriz" diyorum.
Elini tutup şöyle diyesim geliyor,
"Beni takip et, sana doğru yolu göstereceğim."
Plzeň Hapishanesi'nden ayrılmadan önce
hapishane müdürü Albay Pavel Kopačka'ya konuşmak istedim.
Sizce hapishanedeki uyuşturucu sorunu ne kadar büyük?
Bence bu dünyadaki her hapishanenin sorunu
çünkü bir tesise uyuşturucu sokmak
daha büyük bir eşya sokmaktan çok daha kolay.
Mümkün olduğunca çok tükürük testi yapıyoruz
ve uyuşturucu, bağımlılık yapan madde kullanan birini yakaladığımızda
verebileceğimiz en ağır cezalardan birini veriyoruz.
Bir mahkûmun işleyebileceği en ağır suçlardan biri olarak görüyoruz.
Peki benim gittiğim kanadın ardındaki mantık nedir?
Oradaki rejim neden bu kadar sıkı?
Rejimin öyle olmasının sebebi
mahkûmlara belli alışkanlıklar edindirmek.
Bize göre
bağımlılarsa
önce kendini kontrol etme yetisini kazanmaları gerek.
Nasıl davranacağını öğrenmeliler,
bunu da kurallara uyarak başarabiliyorlar.
Sizce hapishanenizdeki bağımlı sayısını
azaltma hedefinize ulaşabiliyor musunuz?
Elimizdeki verilere göre
programı sonuna kadar tamamlayanların üçte ikisi
bir daha geri gelmiyor.
Vakit ayırdığınız için çok teşekkürler, sağ olun.
Bu hapishane Pervitin yani kristal met olarak bilinen maddeye
ciddi şekilde bağımlı olan mahkûmları sebebiyle büyük bir zorlukla yüzleşiyor.
Ama bazı mahkûmlar için sunulan
olumlu girişimler de gördüm.
Onlara disiplin ve hayatlarında düzen sunuluyor.
Ama mahkûmların çoğu için
bence daha fazla çaba gösterilmeli.
Alt yazı çevirmeni: Deniz Fikirdanış