Bangli Narkotika Hapishanesi. Bali, Endonezya.
Günaydın, günaydın, yaşasın!
Yetkililer yeni bir zorunlu rehabilitasyon programıyla…
Uyuşturucuya hayır, başarıya evet!
…uyuşturucu suçlularını iyileştirdiğini iddia ediyor.
Buradaki tüm kurallara uymazsan sonuçları olur.
Bugün hâlâ bu hapishanenin bana bir lütuf olduğunu hissediyorum.
Ama uyuşturucu suçlularının ağırca damgalandığı bir ülkede…
Hükûmet uyuşturucu kaçakçılığına idam cezası veriyor.
Evet. Biliyorum.
Uyuşturucu kullanırken kötü biri miydin?
Evet, kötü biriyim.
Bu mahkûmlar toplumun gözünde gerçekten kurtarılabilecek mi?
Önümüzdeki haftayı burada geçirip cevabını arayacağım.
Ama cezaevinde ilk kalışım değil.
Adım Raphael Rowe.
İngiltere'de işlemediğim bir cinayetten hüküm giydim
ve şartlı tahliyesiz ömür boyu hapse mahkûm edildim.
Adımı ancak 12 yılda temize çıkarabildim.
Şimdi dünyayı dolaşarak
en zorlu hapishanelerde
hayatın nasıl olduğunu keşfediyorum.
DÜNYANIN EN ZORLU HAPİSHANELERİ
Bali, Endonezya.
Dünyanın her yerinden tatilciler buraya akın ediyor
ama parti adası imajının ardında
sıradan Endonezyalılar çok farklı bir dünyada yaşıyor.
Konu uyuşturucu olunca ağır damga vuran, çoğunlukla muhafazakâr bir toplum.
Her yıl uyuşturucu yüzünden ölen 15.000 gencimizi
her yıl ölen uyuşturucu satıcısı sayısıyla kıyaslamamız lazım.
Uyuşturucuya karşı tekrar amansız bir savaş açmalıyız.
Başkan Joko Widodo'nun tartışmalı katı yaklaşımı,
uyuşturucu kaçakçıları için idam cezası
ve kullananlar için çok ağır cezalar demek.
Endonezya'daki uyuşturucu yasaları dünyadaki en katılarından,
bunun sonucu olarak hapse giren çok oluyor.
Az miktarda otla yakalanmak bile
yıllarca hapis cezasına sebep olabiliyor.
Yine de insanlar bu risk almaya hazır.
Sonuç olarak da Endonezya'daki cezaevleri
uyuşturucu suçlularıyla dolup taşıyor.
Bu yüzden de hükûmet
uyuşturucu rehabilitasyonuna karşı radikal bir yaklaşım geliştirmiş.
Şu an gittiğim yer Bali'nin doğusundaki
Lapas Narkotika Bangli Hapishanesi.
Sadece uyuşturucu suçlularını alan bir hapishane.
Rehabilitasyon programının hedefinin
mahkûmların zihnini tekrar yapılandırmak olduğunu söylediler.
İşe yarayıp yaramadığını da göreceğiz.
Bangli Narkotika Hapishanesi uyuşturucu bağımlılarını iyileştirmeyi,
satıcıları da ıslah etmeyi hedefliyor ve duyduğuma göre
Batı'daki hapishanelerdekilerden çok farklı yöntemleri var.
Benim gibi bir yabancının Endonezya'daki bir hapishaneye girmesine
muhtemelen ilk kez izin veriyorlar
çünkü hükûmet, mahkûm muamelesine dair çok ketum bir tavra sahip.
İLK GÜN
Hadi.
Otur.
-Raphael Rowe? -Evet.
Beni hapishane müdürü ve yardımcısı karşıladı.
Buradaki kurallara uyacaksın.
Uslu olduğun sürece
hiç sorun olmayacağını garanti edebilirim.
Bir mahkûm kurallara uymazsa ne olur?
Uymak zorundasın.
Buradaki tüm kurallara uymazsan sonuçları olur.
Detaylı vücut kontrolü var.
Ayağa kalk.
Kıyafetlerini çıkar ve çömel lütfen. Çömel.
Sonra da bu kaba işeyeceksin,
test edeceğiz.
Çişimi test ediyorsunuz. Ne arıyorsunuz?
Ot, shabu-shabu veya ekstazi.
Shabu ne?
Kristal met.
-Shabu-shabu kristal met yani. -Evet.
En çok kullanılan uyuşturuculardan mı?
Evet.
Bangli'deki mahkûmlar dört büyük koğuş blokunda tutuluyor.
Ortada bir egzersiz avlusu var,
etrafında da mahkûmlar için dua alanları ve hapishanenin tarlası var.
Aslında 468 mahkûm için tasarlansa da
yakalanan uyuşturucu suçlusu sayısı çok arttığı için
şu an binden fazla mahkûm var.
Ama bu kadar dolu bir hapishaneye göre aşırı sessiz.
-Selam. Ben Daus. -Merhaba. Daus. Ben Raphael.
Raphael, memnun oldum.
Daus 38 yaşında
ve neredeyse altı yıldır hapisteymiş.
-Evet, tamam. -Benim koğuşumda kalacaksın.
-Tamam Daus. Önden buyur. -Evet.
Burası C bloku.
Adı bu mu? Wisma Citra mı?
Evet. "Citra"nın "C"si.
Bizimle kalacak yeni adam bu.
Merhaba.
Şurada sana yer ayırdık.
Rio'nun yanında.
-Aming. -Fito.
-David.
-Raphael. -Evet.
-Raphael. -Tamam.
Çoğumuz "tamping"iz.
Yani burada işçiyiz.
Tamping ne? Çalışmak mı?
Evet, buradaki herkes çalışıyor.
Tamping'ciler olarak görevimiz her şeyi temiz tutmak.
Koğuşu bir göster bana o zaman. Şu köşedeki ne?
Orası tuvalet.
Biraz mahremiyet var.
Evet, perde var.
Peki.
-Bu koğuşta 20 kişiyiz. -Evet.
Gece 20 kişi birden burada dip dibe uyumak nasıl olur
hayal bile edemiyorum.
Ona alışık değilim.
Her şeyi ayarlıyoruz.
Herkesin görevinin programı var. Herkes sorumluluğunu biliyor.
Evet. Seni de listeye ekleyeceğim.
Peki. Benim de işim olacak yani. Gülüyorsun, hoşuna gitti.
-Hoşuma gitti. -Hoşuna gitti.
Peki dışarı çıkıp bir…
Bizim bloku göstereyim.
Peki.
Hapishane çok düzenli ve temiz.
Mahkûmlar da pasif ve usturuplu görünüyor.
Daha şimdiden bu hapishanede
yetkililerin mutlak kontrole sahip olduğu izlenimine kapılıyorum.
Bu hapishaneyi benim gibi yeni bir mahkûma nasıl anlatırsın?
Dürüst ol.
Evet. Aslında bu hapishanede
asıl mesele kurallara uymak.
Yani kurallara uyarsan
her şey kolay oluyor, tamam mı?
Uymamanın sonuçlarından dolayı mı?
Evet, öyle.
Tecrit hücresi…
Tecrit hücresinden korkuyoruz.
-Tecrit hücresinde yattın mı? -Hayır.
-Hem de hiç. -Uslu musun?
Oraya düşmem. Orayı deneyimlemek istemem.
Öyle mi?
Cezan ne kadar?
Cezam 12 yıl, uyuşturucu bulundurmaktan.
-Bulundurmaktan mı? -Evet.
Ne kullanıyordun?
Önceden met ve ekstazi kullanıyordum.
Kaç gram vardı?
Galiba 13 veya 14 paket vardı.
Uyuşturucuyla yakalananlar,
satıcı ya da kaçakçı olmasa bile
12 yıla kadar hapse çarptırılabiliyor.
Bu ilk suçum.
Ve 12 yıl mı?
12 yıl.
Bana biraz ağır geldi.
Diğer ülkelerde bu kadar uzun bir ceza alabilmek için
kilolarca kokainle yakalanman gerekirdi, o yüzden uzunmuş.
Bayağı uzun bir ceza.
Evet.
Bununla nasıl başa çıktın?
İlk başta böyle bir ceza alınca biraz zor oluyor.
İlk aşama inkâr etmek.
Sonra da muhtemelen başkasını suçlamak.
Suçu başkasına atıyorsun,
sonra da üçüncü aşamaya geçip kabullenmeye başlıyorsun.
Daus yaptığı yanlışın farkında.
Bana göre biraz met bulundurduğu için 12 yıla çarptırılması biraz ağır bir ceza,
şimdi de cezasının bitmesini beklemeye ve çıkamaya odaklanmış.
Buradaki hapishanelerin fazla dolduğunu duydum.
İçeri girerken her yerde mahkûm olacağını sanmıştım
ama inanılmaz bir sakinliğe sahip,
çok garip.
Belki de bu hapishaneden korkuyorlardır.
Bilmiyorum, daha ilk günümüz, hâlâ öğreniyorum.
İKİNCİ GÜN
Çok yavaşsınız be.
Yeni keşfettiğim üzere
Bangli Narkotika'da rehabilitasyon sabah sekizde başlıyor.
Rehabilitasyon programına seçilen 100 kullanıcı, bağımlı ve satıcıyla
egzersiz avlusunda sıraya giriyorum.
Bunların hepsi uyuşturucu rehabilitasyon programına dâhilmiş.
Her sabah buraya gelip birazdan yapacaklarımı yapıyorlar.
Ama ne yapacağız bilmiyorum.
Mahkûmlar, dikkat!
Mahkûm Catur Dharma yemini!
Biz mahkûmlar, Pancasila değerlerine sahip erdemli insanlarız.
Mahkûmlar Pancasila'ya bağlılık yemini ediyor,
modern Endonezya'nın ulusal ideolojisi.
Biz mahkûmlar
bulunduğumuz faaliyetleri fark ediyor
ve onlardan sonsuz pişmanlık duyuyoruz.
Vatanseverliği
ve vatandaşların toplumun iyiliği için çabalamasını teşvik ediyor.
Yüce Tanrı dharma'mızı kutsasın. Âmin.
Mahkûmlar, dikkat!
Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi, sekiz.
Ağır bir jimnastik antrenmanından sonra
müdür Agus Pritiatno mahkûmlarına hitap ediyor.
Tamam, hazırlanın. Sabah ruhu!
Günaydın, günaydın, yaşasın!
Nasılsınız?
İyi, sağlıklı, harika!
Sağlıkla kalın.
Uyuşturucuya hayır, başarıya evet!
Teşekkür ederim.
Tamam. Lütfen odalarınıza dönün.
Selam. İngilizce biliyor musun?
Biraz biliyorum.
Biraz.
Bunlar neydi peki? Ben… Gitmen mi gerek?
Evet, gitmeliyim.
Konuşmaya çalıştığım mahkûmu
doğrudan hücresine götürüyorlar
ve onunla gidemiyorum.
Ama müdür konuşmak istiyor gibi.
İyi, nasılsın? İyi.
Bu sabah egzersiz yapan ve bir şeyler okuyan adamlar var ya.
-Evet. -Ne diyorlardı?
Yeminde beş farklı söz veriyorlar.
İtaat etmek şart.
Islah programından geçerken söz dinlemeye, itaat etmeye
ve yanlış bir şey yapmamaya söz veriyorlar.
Biz de mahkûmlar olarak
bu sözü anlıyoruz, bir daha aynı hataları yapmamamız gerektiğini de.
-Sonra da… -Adın neydi?
-Bona. Bana Bona de. -Bona.
Sen bir mahkûmsun yani.
Programı geçtin, şimdi de programı yönetiyorsun.
Evet.
Bu bir ayrıcalık mı yoksa sana yaptırıyorlar mı?
Madde kullanıyordu.
Rehabilitasyon faaliyetlerinden sonra çok daha iyi oldu.
Ben onu akranlarını eğitmesi için bizzat seçtim.
Zorunlu mu? Bunu yapmak zorundalar mı?
Evet, hedeflerden biri bu.
Önce sağlıklarını düzeltmemiz önemli.
Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.
Birisi programdan geçerken yanlış bir şey yaparsa ne oluyor?
Mesela gidip birine yumruk atarsan programdan atılıyorsun.
Baştan mı başlıyorsun?
Önce tecride gidiyorsun, sonra da tekrar rehabilitasyona.
Tecride girdiklerinde korkuyorlar, aynı hatayı tekrarlamak istemiyorlar.
Tecrit bloku tehdidi
burada disiplini sağlıyormuş gibi duruyor.
Ve hapishane saat gibi çalışıyor.
Tüm mahkûmlar tam 12.45'te koğuşlarına dönmüş hâlde.
İyi günler!
-İyi günler! -Sayıma başlıyoruz.
Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi, sekiz.
Anladığım kadarıyla yoklama alıyorlar.
Daus ve diğer koğuş arkadaşlarımın hapishanede işleri var,
o yüzden günün çoğunda dışarıdalar.
Ama çalışmıyorsan hayat çok daha zor.
Diğerleri sadece açık saatlerde çıkabiliyor.
Yani 21 saat içerideler mi?
Bazı günler. Ama haftada iki gün beş saatleri oluyor.
Peki.
Uzun bir gün. 24 saatin 21'i.
Böyle bir yere kapatılmak için uzun bir süre, değil mi?
Gerçekler böyle.
Her koğuşta 20 kişi var.
Belki de daha fazla.
Dikkatimi çeken bir şey mahkûmların çok itaatkâr olması.
Kültürel bir şey, disiplin meselesi olabilir.
Kontrol meselesi olabilir, bilmiyorum ama şey var,
gardiyan geldiğinde her dediğini yapıyorlar.
Burada mahkûmların yaptığı her şey yetkililer tarafından yakından izleniyor
ama uyuşturucu rehabilitasyonuna seçilen bir mahkûmsanız
hayatınız daha da kurallı.
Rehabilitasyondan sorumlu birisi beni almaya geliyormuş ve…
Merhaba.
-Hoş geldin. -Merhaba. Evet.
Rehabilitasyon çalışmaları başladı.
Rehabilitasyon amaçlı eğitim için derse gideceğiz.
Tamam.
Hapishane bu işte.
Karar verme yetinden oluyorsun,
şu anda da hiçbir kararı kendim veremiyorum.
Zorunlu uyuşturucu rehabilitasyonunda grup seansları var
ve daha çok psikoloji odaklılar.
İçeri girerken sabah egzersizinde konuşmaya çalıştığım Ruli'yi gördüm.
Son birkaç saattir neredesin?
Hiç. Odadaydım işte.
Koğuşta mıydın yani?
Bu sabahki egzersizden sonra doğruca hücreye mi döndün?
-Evet. -Şimdi de buraya geliyorsun.
Bunun için sadece üç saatimiz var.
Çember oluşturalım! Çember oluşturun!
Adın ne?
Raphael
Memnun oldum. Ben Ruli.
Ruli.
Ruli 25 yaşında. Batı Endonezyalı.
Altı aylık rehabilitasyon programının dördüncü haftasında.
-Günaydın beyler! -Günaydın!
Aynısını yap yeter.
Buradayım.
Yeni hâlimi tanıyamayacağım.
-Eninde sonunda geçecek. -Eninde sonunda geçecek.
Kendim ve başkaları için.
Tamam, hepimize alkış!
Şimdi de hislerimizi paylaşacağız.
Tamam. Peki biriniz…
Adım Abraham Baron Gunawan.
Merhaba Baron.
Bugün hâlâ bu hapishanenin bana bir lütuf olduğunu hissediyorum.
-Âmin. -Âmin.
Âmin. Teşekkürler.
Teşekkürler Baron.
Hadi, tekrar. Sırada kim var?
Hislerini paylaşmaktan mı korkuyorsun?
Ben bayağı mutlu hissediyorum.
-Sen paylaşıyor musun? -Evet.
Ama günde üç beş kişi hislerini paylaşabiliyor.
Hepinize hem şimdi hem de gelecekte sağlık diliyorum.
Teşekkürler.
Tamam arkadaşlar. Başka kim hislerini paylaşmak ister?
Bir kişi.
Tamam. Adım Raphael.
Merhaba Raphael.
Sizinle burayı paylaşmama izin verdiğiniz için sağ olun.
Tamam. Teşekkürler.
Hapishane bir binadan ibarettir. Aklınızda değildir.
Uyuşturucu sorununuzu çözüp çıktığınızda hayatınızı geri kazanmanızda
bol şans diliyorum.
Âmin.
-Bravo.
Teşekkürler Ralph. Hepinize teşekkürler.
Diğer herkes gibi
rehabilitasyon programına katılmam söylendi,
seçenekleri yok yani gelmek zorundalar.
İlginç yanı çok ilgili görünmeleri.
Değerlendirmeye dâhildir belki.
Belki de ne kadar ilgili olduklarına da bakılıyordur.
Zihnimizi güçlendirmeliyiz.
Katılıp katılmama seçeneğinin olmaması biraz tartışmalı aslında.
Uyuşturucu kullanmamaya kendileri karar verebilmeliler mi?
Tartışmaya açık, değil mi?
Âmin.
Görünüşe göre buradaki doktrin her bir mahkûmun uyuşturucu kullanımını
ahlak dışı ve kabul edilemez görmesi.
Arkandaki resim dikkatimi çekti.
Ne olduğunu açıklar mısın?
Hapishane müdürünün yanında tanıştığım
akran eğitimci olan eski met bağımlısı Bona'dan
programın ardındaki felsefeye dair bilgi almak istedim.
Seçimimiz var.
İyi biri mi olmak istiyoruz, kötü biri mi?
İyiyle kötü arasındaki karşılaştırma. Bu ülkede alkol serbest.
-Evet. -Peki.
Kadınlar da öyle. Kadınlar olmasa burada olmazdık, değil mi?
Para bazen başarı göstergesi olabiliyor.
Paraya ihtiyacımız var ama aşırı fazla paran varsa
ve kızları, mesela gece kuşlarını kullanırsan abartı oluyor.
Gece kuşları ne? Fahişe mi?
Fahişe, evet.
Benim gibi Batılı biri olarak düşününce
bana mesele ahlaki konularmış gibi geldi.
Doğuda,
burada,
ne olursa olsun bir şeyi abartırsan kötü sayılır.
Sen kötü biri miydin?
Evet, kötü biriyim.
Çünkü bu hapishaneye girdikten sonra
üç yıl boyunca babam benimle konuşmadı.
Ondan sonra vefat etti.
Sonra kendimi suçlu hissettim.
Burada kendimi suçlu hissediyorum.
O yüzden öyle hissediyorum ve uyuşturucu yüzünden buradayım.
Toplumda yer alabilmemiz için
bu program bizi rehabilite ediyor.
Çünkü uyuşturucu kullandığımızda toplumu değil, kendimizi düşünüyoruz.
Bona'nın programa olan tutkusu
Endonezya toplumunda uyuşturucuya olan dışlayıcılıkla tutarlı görünüyor.
Tüm mahkûmların Bona'nın inancını paylaşıp paylaşmadığını bilemeyiz.
Ama Ruli seansa gerçekten kendini veriyor gibiydi.
-Programa ihtiyacın var mı? -Evet.
-Öyle mi düşünüyorsun? -Evet, şimdilik öyle.
Ama zorunlu, değil mi?
Yani elini kaldırıp
"Rehabilitasyona katılmak istiyorum" demedin sonuçta.
Zorunlu tabii
ama bir kısmım da
gönüllü olarak katılmak istiyor
çünkü değişmeye niyetliyim.
O yüzden…
Programa katılmaya hevesliyim. Evet.
Peki neden hapistesin?
Esrar kullandım.
Sadece kişisel tüketim.
-Cidden mi? -Evet.
Ne kadar?
Sadece 15 gram.
-15 gram mı? -Evet.
Ne kadar hapis cezasına çarptırıldın?
-Sekiz. -Sekiz yıl mı?
-Sadece ot içtin diye. -Sadece ondan.
Amerika'da ve diğer birçok yerde yasal.
Evet, sekiz yıl.
Çünkü polis tartımı gördü
ve o yüzden satıcı olduğumu söylediler.
Ne için kullanıyordun?
Kahvecide çalışıyordum,
her gün kahve yapıyordum, işim buydu.
Bu konuda ne düşünüyorsun?
Buna şaşırdım açıkçası.
Çünkü bir ailem vardı
ama eşim bundan dolayı benden boşadı.
-Hapse girdiğin için mi? -Evet.
Burada kalmak daha da zor oluyor çünkü kızım sürekli şöyle soruyor,
"Neredesin baba? Ne zaman geleceksin?
-Burada olduğunu bilmiyor mu? -Hayır. Çalışıyorum diyorum.
Ona gerçeği ne zaman söyleyeceksin?
Henüz söyleyecek cesaretim yok. Henüz yok.
Çok korkuyorum.
Neden korkuyorsun?
Sanırım alışkanlıktan.
Çünkü bana kalırsa memleketimdeki toplum
hapse girip çıktıysan sana kötü gözle bakıyorlar, anlıyor musun?
Yani… Mahkûm olmak "kötü" bir şey.
Tamam. Yani kültürel bir damga.
Evet, damga. Korkuyorum.
Kızım.
Ruli uyuşturucu satıyor muydu yoksa sadece kullanıyor muydu bilmiyorum
ama ağır bir bedel ödediği ortada.
Uyuşturucu kullanıyorsan toplum seni
zayıf veya kötü görüyor.
Yani Ruli gibiler
sanki kaderlerini kabullenmiş gibiler
çünkü toplum onlara kötü insan damgası vurmuş.
Zorunlu uyuşturucu rehabilitasyonu hiç kolay değil,
bunu hafife alamayız
ama hapishanenin görevi de bu.
Rehabilite etmesi gerek.
Bunu nasıl başardıkları hapishanesine göre değişiyor.
Bu hapishanenin de kendi yöntemi var.
ÜÇÜNCÜ GÜN
Koğuş arkadaşlarım gibi işçiler
sabah sekizde vardiyalarına başlıyor.
Alanı temizlememiz lazım.
Daus, hücre bloklarının dışındaki ortak alanla ilgileniyor.
Yani sabahları yapıyorsunuz ve…
Sabahları ve öğleden sonra blok kapanmadan temizliyoruz.
Evet.
-Her şey düzgün olmalı. -Peki, evet.
Bu iş için para alıyor musun?
Hayır ama şartı tahliye şansımı artırıyor.
Doğru. Yani bir faydası var.
Sadece koğuştan çıkmak için değil.
Ceza olarak işinden olan biri gördün mü?
Evet, tabii.
Bazen fiziksel temasta bulunuyorlar, mesela kavga ediyorlar
ve işçilerse işlerinden oluyorlar.
Herkes tecritten çok korktuğunu söylüyor
yani sizi kontrol altında tutmak için kullandıkları silahlardan biri.
Uslu olmazsan, itaat etmezsen.
Evet, ödül ve ceza.
Merak ediyorum da
sizi kurallar hariç başka bir şekilde kontrol ediyorlar mı?
Özgürce konuşmanı mesela.
Bu hapishaneyi eleştirmekten korkuyor musun?
-Ne gibi mesela? -Bilmem ki.
Mesela diyebilirsin ki beni ve diğer herkesi
21 saat kapalı tutmak acımasız bir şey.
Buranın böyle olduğunu çoktan kabullendim.
Benim için tek önemli olan şartı tahliye alabilmek.
Buradaki her altı mahkûmdan sadece biri
hapishanede işe sahip.
Boyun eğip tamping rejimini kabul etmelerini anlamak zor değil.
Erken şartlı tahliye almak için elzem bir adım.
Çalışan mahkûmlar hapishanenin tarlasında çalışıp gıda üretebiliyor,
mutfakta çalışabiliyor
veya daha yaratıcı faaliyetlerde bulunabiliyor.
Atölyemiz burası.
Nasıl bir atölye?
Bu kutular Bali'de adak koymak için çok kullanılıyor.
Bunlar keben adlı geleneksel Bali kutuları.
Bu da mı kâğıt?
-Evet. -Kâğıttan. Yeteneğe bak.
Mahkûmlar katlanan gazetelerden bu kutuları ustalıkla yapıyor,
sonra da süsleyip halka satıyorlar.
Oldukça da ciddi bir üretim hattı var.
Pazartesiden cumaya kadar burada çalışabiliyoruz.
-Buraya mı geçeyim? -Evet.
Normalde sabah sekizden sonra tüm yoklamalar bittiğinde
buradaki gardiyan tüm bloklardaki işçileri getiriyor.
Bunu dışarıda kullanabilirler mi?
Yani dışarıda bunun için ufak bir işletme açılabilir.
Buradan çıkan birkaç arkadaşım
buradaki ürünlerin distribütörü olmaya çalışıyor.
Ama dışarıdan destek olmadan çok zor.
Hatta iş bulmamız da çok zor.
Çünkü bu ülkede toplum
uyuşturucu kullanıcılarını kötü insanlar olarak görüyor galiba.
Yardıma muhtaç görmek yerine.
Evet, çoğumuz…
Çoğu insan hemen kötü damgasını vuruyor.
-Bu mu? -Evet.
Bunu üste çıkana kadar örebiliriz.
Peki, tamam.
Toplumun vurduğu kötü damgası.
Bu zaten toplumun kafasına yerleşmiş,
o yüzden hapishaneden çıkan herkesi kötü insan olarak görüyorlar.
Buradaki birçok kişi
artık bu şekilde görüldüğünü kabullenmekte zorlanıyor.
Uyuşturucu alımını azaltmak için yapılan güzel işlere rağmen
buradan çıktıklarında toplumun da desteğine ihtiyaçları var.
Açıkçası bu olmazsa suç döngüsü,
hapse geri gelme döngüsü çoğu için kaçınılmaz diyebiliriz.
Uyuşturucu suçlularının doğru yoldan şaşmaması için
hapishane, mahkûmları çeşitli türlerde dinî ibadetlere de teşvik ediyor.
Ama mücadelenin onları ıslah etmekten ibaret olmadığını görüyorum.
Uyuşturucu suçlularının topluma katılmaya hazır olduğunu
hapishanenin dışındaki Endonezya halkına göstermek de
aynı derecede önemli.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Nasılsınız?
İyi, sağlıklı, harika!
Şimdiye kadar sadece
bulundurma veya küçük çaplı satıştan hüküm giyen mahkûmlarla tanıştım
ama burada çok daha ciddi suçlardan dolayı
hapis yatanlar olduğunu biliyorum.
Az önce kantine gitmemi söylediler.
Mahkûmlar buradan sigara, gofret falan alabiliyormuş.
Ve sanırım yardım edeceğim. Bilmiyorum, şimdi öğreneceğim.
Tolle!
-Evet! -Şey… Selam Tolle.
Evet Raphael.
Raphael. Bu sabah gelip yardım etmemi söylediler.
-Tamam, tabii. Buyur. -Öyle mi? Geleyim mi? Tamam.
Kantin çalışanı Tolle 35 yaşında.
Uyuşturucu dünyasının besin zincirinde çok daha yükseklerdeymiş.
-Bunlar ne? -Bunlar erişte.
Kahve, şurada da su var.
Tamam. Nasıl ödediler?
Brizzi'ye para yükleyip.
-Brizzi bu. -Peki.
-Şeyden para koyuyorsun… Evet! -Kredi kartı gibi.
-Hazır mısın o zaman? -Evet.
Evet, hazırım. Evet.
Hazır değilim. Hazır mısın dedi ama değilim.
-Roti Sisir. -Bu mu?
-Bu erişte mi? -Evet.
-Beng-Beng. -Beng-Beng mi? O ne?
-Üstteki mi? Bu mu? -Beng-Beng.
-Bu mu? -Evet.
Hadi!
-Evet. -Niye acele ettiriyorsun?
Çabuk olmak…
-Al. Ne istiyorsun? Bunu. Al. -Evet.
Ama sen her şeyin yerini biliyorsun, ben yeni geldim ve…
Cezan ne kadar?
On dört yıl falan.
-On dört mü? -Evet.
Metamfetamin. Shabu.
Shabu-shabu.
Evet çünkü havaalanında polise yakalandım.
Ne kadardı?
-Üç kilo. -Üç kilo mu?
-Evet. -Çok fazla.
Üç kilogram.
-Bu. Evet. -Bu mu?
Neden yaptın?
Annem ve babam yok. Çoktan öldüler.
O zamanlar kız kardeşim okusun diye para vermek istiyordum.
Kız kardeşin kaç yaşında?
Şimdi 20 yaşında. O zamanlar 15'ti.
Yani aileni geçindirmek için yaptın.
-Destek olmak için. -Evet.
Tolle sadece kız kardeşine destek olmak istediğini söylüyor.
Erimeden çikolata al istersen. Açsana.
Peki, teşekkürler.
Ama uzun yıllarca uyuşturucu çetelerindeymiş
ve ülkeye kilolarca met sokmaya çalışmak yüksek düzey uyuşturucu kaçakçılığı.
Endonezya'da cezası daha yüksek olmadığı için şanslı bile.
Organize suç çetesine üyeyken ve uyuşturucu kaçakçılığı yaparken
buradaki hükûmetin uyuşturucu kaçakçılarına
idam cezası verebildiğini biliyor muydun?
Evet, biliyorum.
Korkmadın, caymadın mı?
İdam cezasından önce çetedeydim.
Kaç yaşındaydın? 19 mu? 18 mi?
On dört yaşında falandım.
-Evet, gençtim. -14 mü?
-Ne satıyordun? -Her şeyden.
Kokain, eroin, esrar.
Shabu-shabu.
Nasıl kaçırıyordun?
Endonezya'ya nasıl sokuyordun?
Ufak miktarlarda. Havaalanından.
Evet.
Sonra da polis bana saldırdı ve dediler ki
"Tanrım. Sen kartel üyesisin. Endonezya karteli."
-Gerçekten mi? -"Yok artık. Hadi oradan!" dedim.
Patronun büyük bir organize suç örgütünün parçası mıydı?
Evet. Büyük bir örgütün.
Ben sadece kaçakçıyım.
Patronuna ne oldu?
Bilmiyorum.
Bilmiyorsun.
Yakalanırsan patronundan bahsetmiyorsun.
Patrondan bahsedersen ailen ölür. Aileni öldürürler.
Çete böyle işte.
Tolle, uyuşturucu mahkûmlarının diğer ucu işte.
Endonezyalı bir uyuşturucu kartelinin kaçakçılığını yapmış.
Bu ülkede uyuşturucu kaçakçılığından yakalananlar
idam cezasıyla yüz yüze geldi.
Tolle bir gün topluma geri katılacak…
…ve çok büyük zorluk çekecek.
BEŞİNCİ GÜN
Hazır ol!
Buradaki rejimin ne kadar katı olduğunu gördüm
ve hapishane müdürü Agus Pritiatno
sadece 83 gardiyanla
bin mahkûmu idare ediyor.
Birçok mahkûm tüm günü aşırı dolu koğuşlarında geçiriyor.
Ama buna rağmen ciddi bir sorun göstergesi göremedim.
Burası faaliyetler merkezi.
Müdürün neden mahkûmlarının hayatlarını
bu kadar katı kontrol etmeye ihtiyaç duyduğunu öğrenmek istedim.
Tüm mahkûmlar görüntülü arama yapabiliyor.
Aileleriyle konuşmalarını dinliyoruz.
Uygunsuz bir şey söylenirse aramayı kesiyoruz.
Bu neden gerekli?
Yaklaşık bir yıl önce provokatörler vardı.
Burada bir çete kurdular.
Burada ciddi bir güvenlik tehdidi vardı.
Bazı mahkûmlar hücrelerinde 21 saate kadar kalıyor.
Bunun ardındaki prensip nedir? Bunun sebebi nedir?
Onlara verilen üç saatten sonra koğuşlarına geri girdikleri doğru.
Hepsini aynı anda dışarı çıkarırsak sonu kaos olur.
Bir sürü sorun çıkar.
Sizce bu adil mi?
Hüküm giymek demek özgürlüğünden olmak demek
yani kurallara uymak zorundalar.
Burada bulunduğum sürede fark ettim ki
mahkûmlarla gardiyanlar arasındaki ilişki oldukça sağlıklı.
Hapishanenin düzgün işlemesi için sizce bu ne kadar önemli?
Çocuklarla anne babaları ya da kardeşleri arasındakine benzer
bir duygusal bağ kurmaya çalışıyoruz.
Burada amacımız bu.
Eskiden burası sadece bir hapishaneydi.
Ve sürekli şiddetle dolu olduğunu varsayabiliriz açıkçası.
Artık öyle değil, mesela önceden biri hata yaptığında
amansızca dayak yiyordu, artık öyle değil.
Ama birçok mahkûm
tecride atılmaktan korktuğunu söyledi.
İyi bir önlem olduğunu anladım.
Ralph, burada onları korkutan şey
sadece şort giyiyor olmaları, burası soğuk oluyor.
Çok soğuk!
Bir mahkûm en fazla ne kadar tecritte tutulabiliyor?
Bir mahkûm vardı. Çok büyük bir uyuşturucu satıcısıydı.
Buraya geldi, yüksek risk teşkil ediyordu.
Biz de onu
üç ay tecritte tuttuk.
Burada kimse sert veya kibirli davranamaz.
Şu anda tecritte kaç kişi var?
Hiç. Şu an hiç kimse yok.
Orayı görebilir miyim?
Artık ziyarete açık değil.
Sır.
Ama buradan görebilirsin.
Müdürün tecrit blokunu ceza olarak kullanmaktan çekinmemesi
biraz otoriter geliyor
ama belli ki yumuşak bir yanı da var.
Mahkûmlar da bunu takdir ediyor,
bu da belki de bu hapishanedeki ahenk havasına katkıda bulunuyor.
-Nasılsın? İyi misin? -İyi, sen nasılsın?
Ruli için haftanın önemli bir anı.
Ne yapıyorsun?
Ailemi arıyorum.
Kiminle konuşacaksın?
Annemle. On dakika hakkım var.
-On dakika mı? -Evet, 10.
Ruli'nin ailesi yüzlerce kilometre uzakta ve onu ziyaret edecek durumları yok.
Ama tüm mahkûmlar gibi o da haftada iki kez arama hakkına sahip.
Pek mahremiyet yok ama hiç yoktan iyidir herhâlde.
Selamünaleyküm teyze.
Umarım teyzemle annem iyidir.
Lütfen Ruli'yi desteklemeye devam edin ki
Ruli öncesinden çok daha iyi dönsün.
Çok mutlu görünüyorlar.
Annesinin onu gülümserken, keyifliyken görmesi içini rahatlatıyordur
çünkü eminim burayla nasıl başa çıktığına, nasıl yaşadığına dair endişeleniyorlardır.
Burada yaşamak biraz zor teyze.
O yüzden olumlu düşünmeyi öğrenmek gerek.
Olumlu düşünmeye devam etmeyi öğrenmeliyiz.
Raphael!
Ruli'nin yanındayım.
Merhaba!
Anne, bu adam
İngiltere'de müebbet hapis cezası almış.
Ama 12 yıl uzayan bir süreçten sonra
masum olduğu kanıtlanmış.
Ben size müsaade edeyim. Çok memnun oldum.
Bana sorarsanız birazcık esrar bulundurduğu için
bu kadar hapis yatıyor olması yanlış.
Başına gelenlerin sonucu da
eşiyle ilişkisinin mahvolması
daha da önemlisi kızıyla arasının açılması.
Dışarı çıkıp ona müsaade edeyim.
Kalbimi güçlü tutun!
Sizi seviyorum! Hoşça kalın!
Selamünaleyküm.
ALTINCI GÜN
Bangli Narkotika Hapishanesi'ndeki son günüm.
Bugün ufak bir sürpriz olacağını duydum.
Hapishanenin içinde bir rock konseri.
Buradaki mahkûmlar umutsuz vaka olmadıkları mesajını
müzikle halka duyurmaya çalışıyor.
Ve bu girişimleri de bizzat müdür tarafından destekleniyor.
Müdür müzik tutkunuymuş,
mahkûmları da enstrüman çalmaya teşvik ediyormuş.
Daus'la tanışmıştım, o da o mahkûmlardan biri.
The Injexxis adlı bir grup kurmuş ve…
Bugün diğer mahkûmlara çalacaklar.
Bakalım ne kadar iyiler.
Şimdi dinliyoruz, hadi başlayalım.
Bir, iki, üç, hadi!
Sonunda göreceksin
Ayakta bir ölü değilim ben
Müdürün onları sonuna kadar desteklemesi çok güzel bir görüntü.
Ölü bir adam değilim lan
Sağ olun.
Yağmur yağdırdın be.
Tanrı da beğendi.
Sağ ol.
Daus'un grubu gerçek bir amaçla müzik yapıyor.
-Ne mesaj vermeye çalışıyorsun? -Hapisteki herkes hep kötü oluyor.
Biz de ayakta ölüler olmadığımızı göstermek istiyoruz.
Çıktığımızda da kanıtlayacağız.
İnsanlar bunu nasıl görüyor?
Hapishane festivalleri var. Müziğimizi çalabiliyoruz.
Hapishanenin dışına mı çıktınız?
Evet, dışarıda da çaldık, internetten de oluyor.
Klip çekip şarkıyı kaydediyoruz.
Artık müzik içeriklerimizi YouTube'a yükleyebiliyoruz.
Gözetim altında bunu yapmamıza izin veriyorlar.
Böyle şarkılar çalmaya devam.
-Çok teşekkürler. -Evet.
Hapishane, Endonezya halkına pozitif mesajlar yayarak
hapishane damgasını ortadan kaldırmaya yardım ediyor.
Ama buradaki rehabilitasyon programı hâlâ çok yeni bir girişim.
Ne kadar başarılı olacağını henüz bilemeyiz.
Bazı insanlar için burada yürütülen zorunlu rehabilitasyon programları
biraz tartışmalı gelebilir.
Bana kalırsa da burada, Endonezya'da
uyuşturucu suçlularına verilen cezalar bayağı ağır.
Ama bu hapishanede gördüğüm kadarıyla
bence yetkililer burada yatan insanlara
uyuşturucuyla bağlantılı suç döngüsünden kurtulmaları için
yardım etmeyi gönülden istiyor.
Alt yazı çevirmeni: Deniz Fikirdanış