Η φυλακή Κουλμακόσκι στη Φινλανδία,
όπου στεγάζονται πολλοί εξαιρετικά βίαιοι κρατούμενοι.
Σκότωσα τον φονιά του αδερφού μου.
Έβγαλα το μαχαίρι από την τσέπη και τον μαχαίρωσα στον λαιμό.
Μέσα στα κελιά έχουν τον έλεγχο οι κρατούμενοι.
-Θες κι εσύ; -Όχι, ευχαριστώ.
Τρελό.
Ωραίος. Τα σηκώνεις. Ωραίος!
-Είναι ίσια; -Ναι.
Κρατούμενους που αγνοούν τους κανόνες…
Εδώ βασιλεύεις αν έχεις τα πιο πολλά ναρκωτικά.
…δίχως να μετανοούν για τα βίαια εγκλήματά τους…
Τι του κάνατε;
Τον πατήσαμε με το αυτοκίνητο.
Του ρίξαμε βέλος με ένα τόξο.
…πώς μπορεί να τους σωφρονίσει η φυλακή;
Θα περάσω μια εβδομάδα εδώ για να το ανακαλύψω.
Αλλά δεν θα φυλακιστώ για πρώτη φορά.
Με λένε Ράφαελ Ρόου.
Καταδικάστηκα σε ισόβια χωρίς αναστολή στο ΗΒ για έναν φόνο που δεν διέπραξα.
Μου πήρε 12 ολόκληρα χρόνια για να καθαρίσω το όνομά μου.
Τώρα ταξιδεύω ανά την υφήλιο
για να ανακαλύψω πώς είναι η ζωή
σε κάποιες από τις πιο σκληρές φυλακές του κόσμου.
ΟΙ ΠΙΟ ΣΚΛΗΡΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Η Φινλανδία έχει από τα υψηλότερα ποσοστά δολοφονιών της Ευρώπης.
Λένε συχνά πως είναι η πιο ευτυχισμένη χώρα στον κόσμο,
αλλά έχει μια σκοτεινή πλευρά με υψηλά ποσοστά βίαιων εγκλημάτων,
που συχνά διαπράττουν άντρες που ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας,
πίνουν αλκοόλ και παίρνουν ναρκωτικά.
Αποτελούν τεράστια πρόκληση για το σωφρονιστικό σύστημα.
Πηγαίνω στη φυλακή Κουλμακόσκι στη νότια Φινλανδία,
όπου θα μείνω για μία εβδομάδα.
Οι Φινλανδοί έχουν μια προοδευτική ποινική προσέγγιση.
Οι περισσότεροι κατάδικοι εκτελούν κοινωνικό έργο
ή στέλνονται σε ανοικτές φυλακές.
Μόνο οι πιο επικίνδυνοι, οι πιο σοβαροί παραβάτες
στέλνονται σε κλειστές φυλακές, όπως σε αυτήν που πηγαίνω.
Αυτήν τη στιγμή δεν ξέρω τι με περιμένει.
Είμαι λίγο ανήσυχος.
Είμαι στην τσίτα.
Στη Φινλανδία ο βασικός στόχος των φυλακών
είναι η προσωπική εξέλιξη και εκπαίδευση των κρατουμένων.
Όχι το να τιμωρηθούν.
Μα αυτό αποτελεί πρόκληση για τις φυλακές, αφού οι κρατούμενοι δεν είναι υποχρεωμένοι
να προσπαθήσουν για την επανένταξή τους.
Λειτουργούν τα προγράμματα επανένταξης για τους επικίνδυνους κρατούμενους;
Διότι αν δεν θέλουν να αλλάξουν οι ίδιοι, αυτό το προοδευτικό σύστημα
δεν θα καταφέρει να τους επανεντάξει.
Πρέπει να θέλουν να αλλάξουν.
ΦΥΛΑΚΗ ΚΙΟΥΛΜΑΚΟΣΚΙ
Αν και το έχω κάνει πολλές φορές,
εξακολουθώ να ανησυχώ λίγο
για τους άντρες με τους οποίους θα εγκλειστώ.
1η ΜΕΡΑ
Από εδώ.
Άφησε το μπουφάν στο τραπέζι.
Θα σου δώσω μια πλαστική σακούλα για να βάλεις μέσα τα ρούχα σου.
-Εντάξει. -Θα τα αποθηκεύσουμε.
Μετά σου τα επιστρέφουμε.
Έγινε.
Μπορείς να τη βάλεις εδώ.
Δείξε μου τις… Ναι, ωραία.
Μπορείς να φορέσεις το μπλουζάκι.
Ναι, εντάξει. Και τώρα το κάτω.
Για να προστατεύσει τα δικαιώματά τους,
η Φινλανδία δεν επιτρέπει τους τακτικούς σωματικούς ελέγχους.
Ενώ σχεδόν το 90% των νέων κρατουμένων είναι χρήστες ναρκωτικών,
ο έλεγχος είναι ελάχιστος.
Βρίσκετε πολλά απαγορευμένα κατά τη διαδικασία;
Ναι, μερικές φορές. Ναρκωτικά ή…
Τι είδους ναρκωτικά κρύβουν;
Subutex.
Μερικές φορές προσπαθούν
να μπουν με κρυμμένα τηλέφωνα
ή κάτι τέτοιο.
To Subutex χρησιμοποιείται στη θεραπεία του εθισμού,
αλλά κι αυτό είναι εθιστικό.
Κοίτα τον φακό.
Μετά την εισαγωγή μου με πηγαίνουν στην πτέρυγα.
Οι βίαιοι παραβάτες εδώ δεν διαχωρίζονται από τους υπόλοιπους.
Κι εμένα με πηγαίνουν στην πτέρυγα γενικού πληθυσμού 2.1.
-Άρα, θα είμαι εδώ μόνος μου; -Ναι.
Τι θα με συμβούλευες για τους κρατούμενους που είναι έξω;
Μην πεις τίποτα πολύ προσωπικό.
Και να συμπεριφέρεσαι με κοινή λογική.
Με τι είδους εγκληματίες θα μείνω εδώ;
Αυτή η πτέρυγα έχει διάφορους εγκληματίες.
Βίαιους παραβάτες, δολοφόνους, πολλοί έχουν καταδικαστεί για ναρκωτικά.
-Εντάξει, ευχαριστώ. -Ευχαριστώ.
Με 14 κελιά για 18 κρατούμενους,
κάποιοι μένουν στο ίδιο κελί.
Ο κοινόχρηστος χώρος και η κουζίνα παρακολουθούνται με κάμερες
από τους φύλακες στην αίθουσα ελέγχου,
στην άκρη της πτέρυγας.
Αλλά στα κελιά δεν υπάρχουν κάμερες.
Και τώρα είμαι μόνος με τους κρατούμενους.
Η αρχική μου εντύπωση; Είναι υπερβολικά ήσυχα.
Ανατριχιαστικά ήσυχα.
Στις περισσότερες φυλακές έχει βαβούρα και σαματά.
Εδώ δεν ακούς φωνές και κραυγές.
Φυσικά, όταν είσαι φρέσκος, είσαι λίγο διστακτικός,
δεν ξέρεις με ποιους έχεις να κάνεις.
Και αναπόφευκτα,
μόλις μπεις σε κόβουν με το μάτι.
Ήδη πέρασα δίπλα από μερικούς μεγαλόσωμους
που μοιάζουν αρκετά απειλητικοί, μόνο και μόνο λόγω της εμφάνισής τους.
Αλλά ας πάω να ανακαλύψω
τι με περιμένει αυτήν την εβδομάδα.
-Γεια σου. -Να σου συστηθώ.
-Με λένε Ράφαελ. -Τόνι.
-Τόνι; Χάρηκα, Τόνι. -Ναι.
-Φάζι. -Φάζι;
-Ράφαελ. -Καλώς ήρθες.
-Ευχαριστώ. Χάρηκα. -Ναι…
Οι άλλοι;
-Μάικλ. -Γεια. Μάικλ;
-Ναι. -Γεια, σου. Ράφαελ.
Ωραία. Καλώς ήρθες.
-Ευχαριστώ. -Ναι.
Τι λέει; Ράφαελ.
-Γιάνι. -Γιάνι; Χάρηκα.
Ναι.
Έχω πιάτα και μαχαιροπίρουνα. Ωραία.
Ναι. Αυτά χρειάζεσαι στην αρχή.
-Εντάξει. -Παίρνεις τα πράγματα…
Ο Γιάνι κι ο σωματώδης Τόνι φαίνονται αρκετά φιλικοί,
αλλά ένας νέος κρατούμενος ίσως τους βρει απειλητικούς.
Ειδικά στα κελιά όπου δεν παρακολουθούν οι φρουροί.
-Σε όλους τα δίνουν αυτά; -Ναι.
-Είναι για να… -Ναι.
Εντάξει.
Πείτε μου για τους κανόνες της πτέρυγας.
Να 'σαι ο εαυτός σου. Κοίτα τη δουλειά σου.
Όταν μπαίνει εδώ κάποιος που δεν τον γνωρίζουμε,
τον ρωτάω γιατί μπήκε μέσα, για τα χαρτιά του, ξέρεις.
-"Τι έγκλημα έκανες;" -Ναι. Εννοείται.
Γιατί; Γιατί έχει σημασία αυτό;
Αν έκανες κάποιο σεξουαλικό…
-Είσαι σεξουαλικός παραβάτης… -Παιδεραστής ή κάτι τέτοιο.
Θα σου σπάσουν τα μούτρα.
Ναι. Κανονικά.
Κάνει κάποιος κουμάντο στην πτέρυγα;
Κάποιος που πρέπει να σέβομαι περισσότερο από τους υπόλοιπους;
Όχι. Δεν παίζει αυτό.
Αρκεί να κοιτάς τη δουλειά σου και να είσαι ο εαυτός σου.
Ναι.
Πάμε.
Ο Τόνι είναι νεαρός, αλλά γεροδεμένος
με αμάνικο, πολλά τατουάζ…
Αυτός κι ο Γιάνι με καλωσόρισαν, αλλά έχω την εντύπωση
πως αν αντιπαθήσουν κάποιον με τη μία, τότε μπορεί να συμβεί το οτιδήποτε.
Είσαι μόνος στο κελί. Οι φρουροί έχουν φύγει.
Κι αυτό σου θυμίζει ότι ανά πάσα στιγμή,
μπορεί η διάθεση κάποιου να αλλάξει και ξαφνικά να ξεσπάσει βία.
2η ΜΕΡΑ
Εδώ ξεκλειδώνουν τα κελιά στις 7 π.μ.
Δεν είναι κι άσχημο πρωινό ο χυλός. Έτσι;
Όχι, εννοείται.
Κάποιοι, όπως ο Γιάνι, έχουν δουλειές και δραστηρίοτητες στη φυλακή
και φεύγουν νωρίς.
Αλλά άλλοι απλώς επιλέγουν να μείνουν στην πτέρυγα.
Δεν εκμεταλλεύονται τα διαθέσιμα προγράμματα.
Θέλω να δω αν αξιοποιούν εποικοδομητικά τον χρόνο τους.
Νιώθω σαν σαμιαμίδι ανάμεσά σας.
Αλλά αυτοί θέλουν να δουν αν ο καινούριος φτουράει στο γυμναστήριο.
Λίγη προθέρμανση.
Καλή διασκέδαση.
Έλα κι εσύ.
Ένα.
-Πέντε φορές. -Όχι.
-Ξέρεις την τεχνική, έτσι; -Βασικά…
-Εντάξει. -Ναι;
Ναι, πολύ ωραία. Πέντε φορές.
Εντάξει. Άλλες τρεις.
Δύο.
Ωραία. Μία.
Ναι. Τελευταία.
Λίγο πιο ψηλά. Ωραία.
Προθέρμανση το λες αυτό;
Όχι, λίγη προθερμανσoύλα είναι.
Πω, ρε φίλε.
Πόσο βάρος ήταν;
-Τώρα, εβδομήντα. -Εβδομήντα;
-Ναι. -Εσύ πόσα σηκώνεις;
-Εγώ περίπου 220. -Χριστέ μου.
Ωραίος. Τα σηκώνεις. Ωραίος!
-Είναι ίσια; -Ναι.
Μπράβο.
Μέχρι τώρα ο Τόνι ήταν πολύ φιλικός,
μα δεν θα ήθελα να στραβώσει μαζί μου αυτός ή ο συγκελίτης του, ο Όλι.
Αυτό ήταν πολύ δύσκολο. Ούτε να περπατήσει δεν μπορεί.
Μου είπαν ότι τους συνέλαβαν μαζί
πριν από δύο χρόνια μετά από καταδίωξη της αστυνομίας.
Τι κάνατε και σας έπιασαν;
-Απαγωγή. -Απαγάγατε κάποιον;
Ναι, πήγαμε να εισπράξουμε ένα χρέος.
Εισπράκτορες χρεών.
Να γιατί είσαι τόσο φουσκωτός.
Όχι, δεν είναι η δουλειά μου.
Εντάξει.
Αλλά χρωστούσε πολύ καιρό αυτό το χρέος.
Και ο τύπος μού λέει
"Άντε και γαμήσου, δεν πληρώνω φράγκο, παλιομαλάκα".
-Κατάλαβες. -Γιατί δεν κάλεσες την αστυνομία;
-Αυτό δεν κάνουν οι περισσότεροι; -Στην αστυνομία μόνο για διαβατήριο.
Για τίποτα άλλο.
Και τον απήγαγες από το σπίτι του;
Όχι, απ' το σπίτι του φίλου του.
Με όπλο;
Ναι. Δεν… Είχαμε όπλο;
-Ίσως. -Ναι.
Δεν θυμάμαι. Έχουν περάσει δύο χρόνια.
Πρέπει να μου θυμίσεις να μη δανειστώ τίποτα από εσένα.
-Όχι. -Δεν θέλω να σου χρωστάω κάνα χρέος.
Οπότε,
αν μου δώσεις κάνα πακέτο μπισκότα, θα σου το ξεπληρώσω, εντάξει;
Εντάξει.
Όσοι κρατούμενοι δεν δουλεύουν ούτε κάνουν μαθήματα,
μετά από μία ώρα επιστρέφουν για την υπόλοιπη μέρα στην πτέρυγα.
Ο Τόνι κι ο Όλι μοιάζουν να κυριαρχούν στη 2.1,
και θέλω να μάθω περισσότερα για το παρελθόν τους.
Αλλά πρώτα ο Τόνι θέλει να μου μιλήσει για την καριέρα που κάνει ως ράπερ.
C8 Σούπερμαν.
Εσύ είσαι αυτός;
Ναι, C8 είναι το καλλιτεχνικό μου.
Τι σημαίνει το C8;
Είναι όπως λες στα φινλανδικά
C8, σαν "ψυχάκιας".
Όλοι επιδεικνύουν αληθινά όπλα
και ναρκωτικά στα βιντεοκλίπ.
Αυτό είναι ένα είδος παρωδίας για αυτά τα στοιχεία.
Έκανες σάτιρα; Αυτός ήταν ο σκοπός;
Δεν το παίζω γκάνγκστερ ή κάτι τέτοιο,
αλλά ακόμη κι αν αυτό είσαι,
δεν είναι ανάγκη να το διαφημίζεις παντού.
Μα η ζωή δεν ξηγιέται σπαθί Δεν ζω μια παραίσθηση
Ο Τόνι ισχυρίζεται πως δεν είναι γκάνγκστερ,
αλλά η βίαιη απαγωγή που διέπραξαν
ήταν ένα σοκαριστικό έγκλημα.
Τι του κάνατε;
Τι του κάναμε;
Λίγο απ' όλα.
Αλλά είναι ανάγκη να αναφέρουμε λεπτομέρειες;
Τον πήγαμε στο σπίτι μου στο Τάμπερε
και τον δέσαμε χειροπόδαρα πάνω σε ένα μεταλλικό τραπέζι
Του σπάσαμε τα δάχτυλα του χεριού
και ολόκληρα τα πόδια του με ένα σφυρί.
Τον πατήσαμε με το αυτοκίνητο,
του ρίξαμε βέλος με ένα τόξο
και διάφορα τέτοια πράγματα.
Αλλά νομίζω ότι το κύριο ήταν η ψυχολογική βία,
ο εξευτελισμός και η καθυπόταξη.
Γιατί θεωρήσατε απαραίτητο να τον υποβάλετε
σε τέτοια βασανιστήρια;
Ίσως ήταν ένας συνδυασμός θυμού αλλά κι ενθουσιασμού.
Σε εκείνη τη συγκεκριμένη φάση,
αυτό πιστεύαμε ότι έπρεπε να γίνει.
O Τόνι και o Όλι ήταν μπλεγμένοι σε κάτι πάρα πολύ σοβαρό.
Απαγωγή, βασανιστήρια.
Με έχει ξαφνιάσει κάπως το ότι παραμένουν αμετανόητοι.
Δεν ξέρω αν πουλάνε και λίγο μαγκιά, αν θέλουν να το παίξουν σκληροί.
Μου έχουν δώσει την εντύπωση ότι πραγματικά δεν το έχουν μετανιώσει.
Ή δεν το παραδέχονται ακόμη.
3η ΜΕΡΑ
Αφού ανοίξουν τα κελιά στις 7:00 π.μ.,
οι φρουροί αποσύρονται στην αίθουσα ελέγχου.
Οι κρατούμενοι αποφασίζουν αν θα εκμεταλλευτούν μια από τις ευκαιρίες
για εργασία ή σπουδές που παρέχει η φυλακή.
Και σήμερα το πρωί πάλι κάποιοι το αποφεύγουν.
Τι σημαίνει το OG; Γκάνγκστερ της παλιάς σχολής;
Ναι.
Μπαίνει καλά;
Αρκετά καλά.
Τρελό.
Θες κι εσύ;
-Τατουάζ; -Ναι.
Όχι, ευχαριστώ.
Ο Τόνι κάνει τατουάζ με μια πατέντα
που έφτιαξαν με στυλό και χειριστήριο Xbox.
Και πού βρίσκετε το μελάνι;
Λιώνουμε τα ξυράφια μιας χρήσης
και παίρνουμε το καμένο πλαστικό.
Και τι θα συμβεί αν σας δουν οι φρουροί;
Απομόνωση.
-Σε βάζουν μόνο σου. -Απομόνωση.
Και οι φρουροί δεν θα προσέξουν ότι έχεις καινούριο τατουάζ;
Έχει ήδη πολλά τατουάζ.
Δεν νομίζω να προσέξουν ένα νέο τατουάζ.
Τελειώσαμε. Ναι, κλείσε το μηχάνημα.
Έγινε η δουλειά;
Ναι.
Αν και κάποιοι στη 2.1 φαίνεται πως περνούν όλη τη μέρα στα κελιά τους,
υπάρχουν επιμορφωτικά προγράμματα
και περισσότεροι από τους μισούς δουλεύουν σε αυτήν τη φυλακή.
Κάποιοι μαθαίνουν να φτιάχνουν κοσμήματα.
Πάω εκεί όπου δουλεύει ο συγκελίτης μου, ο Γιάνι.
-Πού πάμε; Στο εργαστήριο; -Στο εργαστήριο, ναι.
Κι εδώ έρχεσαι κάθε μέρα;
Κάθε μέρα.
Ήξερα ότι Γιάνι δούλευε, αλλά δεν περίμενα να μάθω
πως έχει γίνει δεξιοτέχνης στο να φτιάχνει παραδοσιακά χαλιά.
Η φυλακή τον πληρώνει 100 ευρώ τον μήνα.
Έλα εδώ.
Φτιάχνουμε κάτι απλό.
-Για αρχή. Ξεκινούμε από τα εύκολα. -Πολύ απλό.
Έμαθε να χρησιμοποιεί τον αργαλειό μπαίνοντας έξι φορές φυλακή
και τώρα έχει εκτίσει τη μισή τετραετή ποινή του.
-Άλλαξε τώρα. -Αλλάζω.
Είναι στο δύο.
-Στο ένα; -Στο ένα.
-Ναι. -Και μετά δίνω;
Ναι, τρεις φορές.
-Έχεις δύναμη, φίλε. -Θα σπάσω το μηχάνημα;
Όχι.
Μου φαίνεται απίστευτο ότι έχεις μπει, βγει και ξαναμπεί τόσες πολλές φορές.
Γιατί μπαινοβγαίνεις στη φυλακή;
Είναι τρόπος ζωής. Έτσι ζω τη ζωή μου.
Και πώς είναι η ζωή σου έξω, δηλαδή;
Ναρκωτικά και βία.
-Ναρκωτικά και βία; -Ναι.
Πουλάω ναρκωτικά και…
-Ξέρεις τώρα. -Μάλιστα.
Κλασικές μαλακίες.
Και τι ναρκωτικά παίρνεις;
Κοκαΐνη, αμφεταμίνη.
Κοκαΐνη και αμφεταμίνη.
Για τι βρίσκεσαι στη φυλακή τώρα;
-Βία. -Βία;
-Ναι. -Τι έκανες;
Μαχαίρωσα κάποιον σε μάχη με μαχαίρια.
Ήμουν σε λάθος μέρος τη λάθος στιγμή.
Τίποτα το ιδιαίτερο. Μια κακιά στιγμή.
Και τι απέγινε ο τύπος που μαχαίρωσες;
Δόξα τω Θεώ, δεν πέθανε. Όμως…
Αυτό είναι καλό σημάδι.
-Δείχνει πως μάλλον το μετάνιωσες. -Ναι.
Ναι.
Και όταν προχωρήσει αυτό, το τοποθετείς έτσι.
-Διατηρεί το σχήμα. -Κατάλαβα.
-Για να μην πηγαίνει έτσι. -Κατάλαβα.
Με προβληματίζει που είσαι κάποιος
που μπαινοβγαίνεις τόσο καιρό στη φυλακή
και η επανένταξη ατόμων όπως εσύ, η βοήθεια που σας προσφέρουν…
Ναι, βοηθούν αν δεχτείς τη βοήθειά τους.
Κι είχες τόσο καιρό την ίδια δασκάλα;
Ναι, από την αρχή.
Πλέον πρέπει να έχεις βαρεθεί να τον βλέπεις να μπαινοβγαίνει.
Ναι, ελπίζω να μην επιστρέψει ξανά.
-Τώρα τα πάει καλά. -Ναι.
Φαίνεται πως έχετε καλή σχέση.
Έχουμε καλή σχέση. Συζητούμε τα πάντα.
Κορίτσια, ναρκωτικά, τα πάντα.
Μάλιστα. Πώς σε βοηθάει αυτό;
Δεν ξέρω, είναι καλό να τα συζητάς αυτά.
Η πτέρυγα είναι τίγκα στην τεστοστερόνη.
Ναι, νομίζω πως δεν έχεις άδικο.
Ναι.
Αυτά τα δύο χρόνια που είμαι μέσα έχω κάνει πρόοδο στο μυαλό μου.
Είναι ψυχοθεραπεία. Βλέπω τη δουλειά μου να προχωράει.
-Όταν τα τελειώνεις, έτσι; -Ναι.
Μετά από πολλαπλές καταδίκες,
ο Γιάνι φαίνεται πως επιτέλους κάνει θετικές αλλαγές στη ζωή του.
Κι η αποφυγή της μάτσο νοοτροπίας που υπάρχει στην πτέρυγα
φαίνεται να βοηθάει.
Γύρισα στην πτέρυγα 2.1 όπου όλοι είναι στην τσίτα.
Λοιπόν, σταματήστε.
Ισχυρίζονται πως ο Τόνι μόλις επιτέθηκε σε έναν νέο κρατούμενο,
ο οποίος έχει μεταφερθεί σε άλλη πτέρυγα.
-Μόλις έφτασε στη φυλακή; -Ναι.
-Του έριξες μπουνιά; -Ναι.
Μέσα στο κελί του, ξέρεις.
-Μπήκες στο κελί του; -Ναι.
Μάλιστα.
Επειδή υπάρχουν κάμερες παντού.
Μάλιστα.
Και γιατί τον χτύπησες;
Γιατί είναι…
Ρουφιάνεψε πριν από κάνα δυο χρόνια.
Για τι πράγμα;
Ναρκωτικά.
Κι έτσι τον εκδικήθηκες;
Ναι.
Δεν μπορώ να ζήσω με τέτοια άτομα.
Αν βγω έξω και δεν έχω κάνει τίποτα, τα φιλαράκια μου θα με κοροϊδεύουν.
Τραυματίστηκε σοβαρά;
Δεν ξέρω.
Ο συγκελίτης του Τόνι, ο Όλι, ήταν εκείνη τη στιγμή στην πτέρυγα.
Ο Τόνι τώρα μου έλεγε για το…
Ναι.
Ναι, αλλά έπρεπε να το κάνει.
-Έπρεπε; -Ναι.
-Οι φύλακες δεν το έμαθαν, όμως; -Όχι.
Όχι ακόμη.
-Λες να τους το πει ένας από τους δύο; -Δεν νομίζω.
Τον είδα όταν μπήκε με τον φύλακα.
Δεν νομίζω ότι θα πει τίποτα.
-Ναι. -Πώς σου φαίνεται;
Πολύ νόστιμο. Ευχαριστώ πολύ.
Δεν κάνει τίποτα.
Επειδή οι φύλακες δεν είδαν τι συνέβη,
ο Τόνι δεν θα τιμωρηθεί.
Φοβάμαι πως εάν κρατούμενοι όπως ο Τόνι λύνουν τις διαφορές τους μέσω της βίας,
αυτό δεν δείχνει πως συμμορφώνονται.
4η ΜΕΡΑ
Τα παιδιά ήταν κλειδωμένα μέσα όλη νύχτα.
Ο Τόνι και ο Όλι δεν έχουν βγει από το κελί.
Ο Γιάνι στριφογυρίζει ως συνήθως.
Τα πρωινά είναι γεμάτος ενέργεια.
Ο Γιάνι εστιάζει στη δουλειά του
κι αυτό δείχνει να τον κρατά μακριά από τα ναρκωτικά και τη βία
και να τον κάνει πιο ευτυχισμένο.
Αλλά δεν σηκώνεται ορεξάτος μόνο λόγω της δουλειάς.
Το πρωί έχω πάντα email από την κοπέλα μου.
Στέλνεται στο γραφείο;
-Στους φρουρούς; -Ναι.
Μου είπε να ανοίξω την τηλεόραση
για να ενημερώσει το κανάλι μου με τα αθλητικά.
Έχετε καιρό σχέση;
Όχι, εδώ μέσα γνωριστήκαμε.
Εγώ ήμουν μέσα. Και βγήκαμε ραντεβού στα τυφλά.
Πώς τη γνώρισες ενώ ήσουν μέσα;
Ο φίλος μου, πώς το λένε;
-Σας σύστησε. -Μας σύστησε. Ναι.
Η νέα σχέση του Γιάνι είναι ένα επιπλέον κίνητρο
για να συνεχίσει το πρόγραμμα επανένταξης.
Όμως, δεν έχουν κάνει όλοι τόση πρόοδο εδώ στην πτέρυγα 2.1.
Φέρτε λίγο φαγητό. Αυτό είναι τελείως σκατά.
Αυτό είναι σκυλοτροφή.
Σε γειτονικό κελί μένει ένας 18χρονος. Έχουμε αλλάξει το όνομά του σε Μάικλ.
Δεν δουλεύει. Περνάει πολύ χρόνο μόνος στο κελί του.
Σήμερα φαίνεται προβληματισμένος.
Δεν έχω και κατάθλιψη, αλλά είναι κάπως γάμησέ τα.
Η φυλακή σε ξενερώνει όσο να 'ναι και θες να νιώσεις καλύτερα.
Οι περισσότεροι γυμνάζονται έξω σήμερα.
Γιατί δεν βγήκες να πάρεις λίγο αέρα;
Αυτό ίσως θα σε βοηθούσε να χαλαρώσεις λίγο αν έχεις ένταση…
Ναι, συνήθως βγαίνω κάθε μέρα.
Απλώς σήμερα δεν έχεις όρεξη.
Δεν ξέρω. Σήμερα έχω υπερένταση.
Δεν μπορώ να κάτσω εδώ.
-Συγγνώμη, πρέπει να καπνίσω τσιγάρα. -Εντάξει.
Ο Μάικλ κλείνεται στο κελί του
για πολλές ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Δεν έχω μάθει γιατί έχει φυλακιστεί ή τι θέματα μπορεί να αντιμετωπίζει.
-Τι λέει; -Πώς τα πας;
Καλά.
Θες να τα πούμε λίγο;
Ναι, τέλεια. Έλα.
Έλα να μιλήσουμε.
-Να μπω; -Ναι, ευχαρίστως.
Πώς νιώθεις τώρα; Γιατί προηγουμένως ήσουν λίγο…
Καλά.
Γιατί φυλακίστηκες;
Γιατί βρίσκεσαι εδώ;
Το έσκασα από το ίδρυμα
και μετά πήγα στο Τάμπερε, όπου ήμουν άστεγος.
Έπαιρνα ναρκωτικά. Έψαχνα να βρω ναρκωτικά.
Έμπλεξα σε μια φάση στο Τάμπερε με δυο πρεζόνια σαραντάρηδες,
που είπαν ότι έκλεψα την καβάντζα με το σπιντ τους.
Ο τύπος είπε "Έχεις τρία δευτερόλεπτα για να επιστρέψεις τα ναρκωτικά".
Αλλιώς θα μου έσπαγε τα δόντια με ρόπαλο του μπέιζμπολ.
Μετά απ' αυτό, γάμησέ τα. Θόλωσα.
Έβγαλα το μαχαίρι από την τσέπη και τον μαχαίρωσα στον λαιμό.
Μετά ήρθε ο άλλος και με έσπρωξε,
είχε τα χέρια του κάπως έτσι.
Κι εγώ τον μαχαίρωσα δύο φορές,
εδώ και εδώ.
Μα ήσουν ακόμη παιδί.
Σου έχουν προσφέρει βοήθεια στη φυλακή για να καταλάβεις τη σοβαρότητα
ενός τόσο βίαιου εγκλήματος;
Έκανα συμβουλευτική επανένταξης και ψυχολογική υποστήριξη.
Και ναι, με βοήθησαν.
Η οικογένειά σου σε επισκέπτεται;
Γάμησέ τα, βασικά… Έχουν πολύ καιρό να με επισκεφθούν.
Αλλά δεν ξέρω κι αν χρειάζομαι επισκέψεις.
Τα πάω καλά εδώ.
Είμαι σε μια καλή πτέρυγα με καλά άτομα εδώ.
Έχω φίλους εδώ και είναι ωραία.
Ένα από τα θύματα βρήκε τραγικό θάνατο
εξαιτίας της βίαιης επίθεσης του Μάικλ.
Λόγω ηλικίας,
θα εκτίσει ποινή μόνο δυόμισι ετών για ανθρωποκτονία εξ αμελείας.
Οπότε, απομένουν μόνο λίγοι μήνες για να λάβει βοήθεια στη φυλακή.
Όλοι περνούν καθημερινά πάνω από 14 ώρες κλειδωμένοι στα κελιά,
αλλά ο Μάικλ το κάνει ακόμη κι όταν δεν είναι υποχρεωμένος.
Και φαίνεται πολύ απομονωμένος.
Ένα 18χρονο παιδί κλειδωμένο στο κελί
μιας φυλακής ενηλίκων από τις 4:40 μ.μ.
μέχρι τις επτά αύριο το πρωί.
Είναι επανένταξη αυτό; Είναι τιμωρία;
Κι εγώ το έκανα αυτό.
Αν είσαι μέρα μεσημέρι κλειδωμένος στο κελί,
αυτό σε βλάπτει ψυχολογικά.
Όσο είναι εδώ μέσα, πρέπει κάτι να κάνουν γι' αυτόν.
Ό,τι κι αν έχει κάνει,
είναι ακόμη πολύ νέος και μπορεί να σωθεί.
ΦΥΛΑΚΗ ΚΟΥΛΜΑΚΟΣΚΙ
5η ΜΕΡΑ
Μου απομένουν δύο ημέρες στη φυλακή Κουλμακόσκι.
Γνώρισα έναν κρατούμενο που, όπως ο Μάικλ,
έχει παρελθόν βίαιης εγκληματικότητας από την εποχή που ήταν ακόμη έφηβος.
-Με λένε Ράφαελ. -Λέιφ.
-Πώς σε λένε; Λέιφ; -Λέιφ.
Τελικά, ενώ τώρα είναι σχεδόν 50 ετών,
ο Λέιφ άρχισε τακτική ψυχοθεραπεία στο πρόγραμμα της φυλακής.
Πόσες φορές έχεις μπει φυλακή;
Έντεκα φορές στη Φινλανδία,
έξι φορές στη Σουηδία, δύο στη Δανία και μία στη Νορβηγία.
Ο Λέιφ λέει ότι ανήκει στη φινλαδική κοινότητα των Ρομά.
Έχει περάσει 23 χρόνια στη φυλακή.
Έχει καταδικαστεί για πολλά βίαια εγκλήματα
και για δύο δολοφονίες.
Έχω μεγαλώσει μέσα στα ιδρύματα.
Και κατέληξα στη φυλακή όταν ήμουν 15 χρονών.
Σκότωσα τον φονιά του αδερφού μου.
Για εκδίκηση.
Τι σε ωθούσε στη βία όταν ήσουν έξω;
Αν υπάρχει μίσος για μια οικογένεια Ρομά και δεν ξεκόψεις από αυτήν την κατάσταση,
μπορεί να συμβούν πολύ άσχημα πράγματα, ειδικά σήμερα που όλοι έχουν όπλα.
Κι από τη μια στιγμή στην άλλη, ξαφνικά προσπαθούν να σε σκοτώσουν.
Και μέχρι τώρα δεν ήθελα να ζητήσω βοήθεια.
Γιατί τώρα και όχι στο παρελθόν;
Στο παρελθόν έκανα χρήση σκληρών ναρκωτικών.
Αλλά κατά τη διάρκεια της τωρινής μου ποινής
το έχω συζητήσει πάρα πολύ με τη Χάνα.
Όταν ο Λέιφ σταμάτησε να κάνει χρήση, άρχισε τακτικές συνεδρίες με τη Χάνα,
την ειδική σύμβουλο της φυλακής για τους βίαιους παραβάτες.
Έχεις σκεφτεί καθόλου τι είδους κέντρο απεξάρτησης
θα ήταν το ιδανικό στην περίπτωσή σου;
Ένα χριστιανικό κέντρο απεξάρτησης.
-Να έχει πνευματικά στοιχεία. -Ναι.
Δουλεύεις κυρίως με βίαιους κρατούμενους,
όπως ο Λέιφ.
Τους ωθούν στη βία τα ναρκωτικά και το αλκοόλ;
Σχεδόν πάντα.
Ή έχουν ζήσει πολύ δύσκολες ζωές.
Οικογενειακά προβλήματα, ανάδοχες οικογένειες,
παραμονές σε ιδρύματα
ή έχουν κακοποιηθεί όταν ήταν παιδιά.
Όσοι έχουν ζήσει φυσιολογικά δεν αποφασίζουν ξαφνικά μια μέρα
να εγκληματούν και να χτυπούν ανθρώπους.
Η Χάνα θεωρεί ότι τα φινλανδικά σχολεία αποξενώνουν μερικούς νεαρούς.
Ως μαθήτρια τη δεκαετία του '90,
θυμάμαι πολύ καλά
ότι ειδικά τα ατίθασα, άτακτα αγόρια
συνήθιζαν να τα τιμωρούν.
Είχαν πειθαρχικές συνέπειες. Τα ταπείνωναν.
Νομίζω πως η φινλανδική κοινωνία
προτιμά την ήρεμη και συγκροτημένη συμπεριφορά,
Οτιδήποτε παρεκκλίνει από αυτό θεωρείται προβληματικό.
-Σηματοδοτούσε ότι σε θεωρούσαν μπελά. -Καταλαβαίνω.
Είναι υποχρεωτικό για κρατούμενους που έχουν την τάση να βιαιοπραγούν
να δουν κάποιον σύμβουλο για αυτό;
Αρκετοί κρατούμενοι έρχονται οικειοθελώς,
οπότε το πρόγραμμά μου είναι ήδη γεμάτο με αυτούς.
Λέιφ, εσένα πώς σε βοηθούν αυτές οι συνεδρίες που κάνετε εδώ;
Μαζί σου μπορώ να μιλήσω για τα πάντα. Δεν χρειάζεται να πω ψέματα.
Μιλώ για το πώς νιώθω και με τι χρειάζομαι βοήθεια.
Και ξέρω ότι όλα όσα λέμε εδώ θα μείνουν μεταξύ μας.
Η Χάνα κάνει σπουδαία έργο,
μα είναι η μοναδική σύμβουλος κατά της βίας εδώ.
Και εξαρτάται από τους κρατούμενους εάν θα ζητήσουν τη βοήθειά της.
Τους κρατούν σε αυτό το μέρος, όμως δεν τους παροτρύνουν
να αρπάξουν την ευκαιρία για τον σωστό δρόμο.
Δεν βλέπω να συμβαίνει αυτό.
Την ευθύνη για την αναμόρφωσή τους την έχουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι,
που πρέπει να αποφασίσουν συνολικά για το αν άλλαξαν τρόπο σκέψης.
Ο Λέιφ κι οι περισσότεροι άλλοι που έχω γνωρίσει
λένε πως τα ναρκωτικά τους οδήγησαν στη βία.
Γι' αυτό θέλω να μάθω αν εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση σε ναρκωτικά.
Γιατί αν έχουν, αυτό θα επηρεάσει τη δυνατότητά τους να συμμορφωθούν.
Έχεις πολλή επιρροή στην πτέρυγα, σωστά;
Σε σέβονται πολύ;
Νορμάλ.
Αν ήθελα να καπνίσω χόρτο,
αμφεταμίνες, ή…
Θα έβρισκα εύκολα εδώ;
-Ναι. -Ναι;
-Ναι. Θέλεις; -Καλά ή…
Εγώ θέλω;
Οι φρουροί είναι αυστηροί με τα ναρκωτικά;
Ψάχνουν συνέχεια;
Ψάχνουν όλο το μέρος; Προσπαθούν συνεχώς να τα εξαφανίσουν;
Όταν βγαίνουμε ή πάμε στο γυμναστήριο.
Στο έτσι.
Ψάχνουν τα κελιά σας όταν λείπετε;
Ναι.
Και τι ναρκωτικά βρίσκουν συνήθως;
Συνήθως δεν βρίσκουν τίποτα.
-Δεν βρίσκουν τίποτα; -Όχι.
Subutex των τριών μιλιγκράμ.
Αυτό είναι το κύριο ναρκωτικό;
Ναι, είναι το δημοφιλές ναρκωτικό των φινλαδικών φυλακών.
Μάλιστα.
Τι κάνει; Δεν έχω δοκιμάσει ποτέ.
Την πρώτη φορά ξερνάς, είναι χάλια.
Νιώθεις πολύ άσχημα για δύο ημέρες.
Αλλά μετά, ξέρεις,
έχεις περισσότερη ενέργεια και…
Βλέπεις πώς είναι τα μάτια των ανθρώπων εδώ.
Έχουν πολύ μικρές κόρες.
Ναι.
Μάλιστα.
Ο μικρές κόρες είναι το σημάδι, λοιπόν.
Ναι.
Είναι άλλη μια φυλακή
όπου τα ναρκωτικά είναι κομβικά σε καβγάδες
και εκβιασμούς μεταξύ των κρατουμένων.
Ένας κρατούμενος της πτέρυγάς μου είχε τόσο μεγάλο πρόβλημα,
που ζήτησε να μεταφερθεί σε πτέρυγα προστασίας.
Τι λέει, φίλε;
Είσαι για ένα παιχνίδι;
-Ναι, ένα. -Να πάρω αυτήν;
Ελεύθερα.
Ο Άντι στεγάζεται πλέον στην πτέρυγα προστασίας
για την ασφάλειά του.
Αλλά οι κρατούμενοι την αποκαλούν αλλιώς.
Τα παιδιά μού είπαν πως τη λένε "η πτέρυγα με τις σαύρες".
-Ξέρω πως αυτό δεν είναι… -Ναι, έτσι τη λένε.
Και τι εννοούν;
Δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων, άτομα που είναι καρφιά…
Εσύ γιατί ήρθες εδώ;
Λόγω της κατάστασής μου.
Μπορούσα να τους βοηθήσω με ναρκωτικά, αλλά επέλεξα να μην το κάνω.
Τι εννοείς να τους βοηθήσεις με ναρκωτικά;
Λοιπόν, δέχομαι συζυγικές επισκέψεις.
Και μέσω αυτού ήθελαν να τους βοηθήσω
να βάλει εδώ ένα πακέτο η γυναίκα μου.
Τέτοιες μαλακίες. Δεν θα τη βάλω σε τέτοια θέση.
Όχι.
Έπαιρναν τη γυναίκα μου τηλέφωνο χωρίς να το ξέρω εγώ.
Και της ζητούσαν να το κάνει.
Ναι, γι' αυτό θύμωσα τόσο πολύ μαζί τους. Τσακωθήκαμε λίγο κι έπρεπε να φύγω.
Όταν βρισκόσουν υπό πίεση στην πτέρυγα 2.1,
φοβόσουν;
Αν φοβόμουν;
Εννοείται, γαμώτο. Οι τύποι είναι σαν εμένα.
Κάνουν ό,τι τους κατεβαίνει.
Δεν έχουν αναστολές.
Θέλω κάποτε να βγω. Δεν θέλω να σκοτώσω κανέναν εδώ
ούτε να σκοτώσει κανείς εμένα εδώ.
Οι φυλακές παλιά ήταν αλλιώς.
Στις μέρες μας,
κανείς δεν ακολουθεί πια τους κανόνες.
Αλλάζουν τους κανόνες οπότε τους βολεύει.
Δεν ξέρω γιατί, αλλά εδώ βασιλεύεις αν έχεις τα πιο πολλά ναρκωτικά.
-Ναι. -Ναι.
Είναι πολύ μεγάλη πρόκληση για τις φυλακές το να κρατήσουν τα ναρκωτικά εκτός.
Αλλά αν καταφέρεις να βάλεις ναρκωτικά, δημιουργείς μια μαύρη αγορά
με μια ιεραρχία αποτελούμενη από όσους ελέγχουν τα ναρκωτικά
και μαζί τη φυλακή, έτσι μπορούν και κάνουν κουμάντο.
Κι αυτό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
6η ΜΕΡΑ
Είναι η τελευταία μου ημέρα στην πτέρυγα 2.1.
-Πώς τα πας; Καλά; -Ναι, καλά.
Τα λέω λίγο με τον Γιάνι.
Έχει να εκτίσει ακόμη δύο χρόνια, αλλά κάνει σχέδια για το μέλλον.
Είναι από τους πιο αφοσιωμένους από τα παιδιά της πτέρυγας 2.1
στα προγράμματα επανένταξης.
Θα ήθελα πολύ να μάθω, επειδή μου έχεις φανεί καλό παιδί,
τι θα κάνεις όταν βγεις;
Θα μείνω με την κοπέλα μου,
θα έχω σπίτι, δουλειά, είναι όλα έτοιμα.
-Αυτό είναι θετικό σημάδι. -Ναι. Πολύ.
Δεν ξέρουμε εάν…
Είναι διαφορετικά αυτήν τη φορά, γιατί πριν δεν ήταν έτσι.
Έχω οικογενειακή συνάντηση σε δύο εβδομάδες.
-Η πρώτη σου οικογενειακή συνάντηση. -Ναι.
Συζυγική επίσκεψη. Για να έρθετε σε επαφή.
Ναι.
Και σε δύο μήνες έχω την πρώτη μου άδεια.
Αναμένεις πολλά θετικά, λοιπόν.
Πολλά καλά πράγματα.
-Σε ευχαριστώ και καλή τύχη με όλα, φίλε. -Ευχαριστώ.
Η σχέση του σε συνδυασμό με ένα αξιόπιστο σχέδιο αποφυλάκισης
τον διατηρούν αφοσιωμένο στη διαδικασία επανένταξης.
Ο Τόνι βγαίνει σε λιγότερο από έναν μήνα.
Αν και δεν έχει δραστηριοποιηθεί στα προγράμματα της φυλακής,
θέλω να μάθω αν η φυλακή τον άλλαξε.
Κατάλαβα ότι είμαι αυτός που είμαι.
Είμαι αυτός που πρέπει.
Φέρομαι καλά στα καλά άτομα και πολύ άσχημα στα κακά.
Δεν θεωρώ ότι είμαι γκάνγκστερ πλήρους απασχόλησης.
Ήταν κάτι που έγινε ένα σαββατοκύριακο και μετά φυλακίστηκα για αυτό.
Ποια θα είναι η συνέχεια;
Μαζί με τον Όλι σχεδιάζουμε να ανοίξουμε μια δική μας επιχείρηση
και να εργαστούμε πάνω σε αυτό.
Θα γίνω πατέρας το καλοκαίρι.
Και θέλω να γίνω καλός πατέρας.
Θέλω να γράφω μουσική όταν έχω ελεύθερο χρόνο.
Δεν σκοπεύω να επιστρέψω εδώ.
Είδα πως πολλοί κρατούμενοι δεν αλλάζουν πραγματικά
παρά μόνο μετά από πολλά χρόνια φυλάκισης.
Στη Φινλανδία το 57% των βίαιων παραβατών
εγκληματούν ξανά μέσα σε πέντε χρόνια από τη στιγμή της αποφυλάκισής τους.
Οπότε, αναρωτιέμαι εάν είναι σωστή η λογική
του να έχουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι την ευθύνη της επανένταξής τους.
Θα το συζητήσω με τον διευθυντή της φυλακής,
Χάρι Ράμο.
Σε αυτήν τη φυλακή υπάρχουν πολλοί συστηματικά βίαιοι παραβάτες.
Η επανένταξη είναι κρίσιμη για τη μείωση της επαναλαμβανόμενης εγκληματικότητας.
Κάποιοι χρειάζονται επιπλέον καθοδήγηση.
Ως διοικητής της φυλακής, πόσο καλά πιστεύετε πως λειτουργεί αυτό;
Το πιο βασικό για εμάς εδώ
είναι πως πάντα βλέπουμε τους κρατούμενους ως ανθρώπους.
Η κεντρική μας φιλοσοφία είναι να προσπαθούμε συνεχώς
να αναμορφώσουμε κάθε κρατούμενο.
Ώστε να ζήσουν μέσα στην κοινωνία χωρίς ναρκωτικά και εγκληματικότητα.
Πιστεύω ότι εάν έχεις κίνητρο και θες να επανενταχτείς,
η Κουλμακόσκι και το σωφρονιστικό μας σύστημα
θα σου δώσουν τα εργαλεία και την ευκαιρία.
Αλλά αυτό εξαρτάται από σένα. Είναι στο χέρι σου.
Αν είχατε τη δυνατότητα να ενισχύσετε με οποιονδήποτε τρόπο
τα προγράμματα επανένταξης κι αναμόρφωσης που προσφέρετε εδώ,
τι θα ζητούσατε;
Εδώ και δύο χρόνια έχουμε μόνο μία ψυχολόγο
που είναι ειδική σύμβουλος κατά της βίας.
Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε άλλες δύο ή και τρεις ακόμη.
Επίσης, πιστεύω πως οι φυλακές χρειάζονται περισσότερη αποκαταστατική δικαιοσύνη.
Πόσο δύσκολο είναι να καταφέρετε να εκμηδενίσετε τη χρήση ναρκωτικών εδώ;
Είναι κάτι το εφικτό;
Δεν γίνεται να σταματήσεις το 100% των ναρκωτικών που μπαίνουν.
Υπάρχουν δύο βασικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε.
Αποτρέπουμε την προμήθεια χάρη στους ελέγχους που κάνουμε εδώ
και περιορίζουμε τη ζήτηση για ναρκωτικά
με εργασία, προγράμματα επανένταξης…
Ώστε να σκέφτονται άλλα πράγματα, όχι μόνο τα ναρκωτικά.
Λειτουργούμε σύμφωνα με τις αξίες μας.
Σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας,
δικαιοσύνη, πίστη στην ικανότητα κάποιου να ωριμάσει και να αναπτυχθεί.
Θεωρώ ότι πολλοί κρατούμενοι το επιθυμούν ειλικρινά
να απαλλαγούν από τα ναρκωτικά και το έγκλημα,
αλλά δεν είναι κάτι εύκολο και απαιτεί ισχυρό κίνητρο.
-Δεν θα έφευγες; -Όχι, υποτίθεται θα με έβγαζες.
Ναι. Εγώ σου άνοιξα κι όταν μπήκες.
Οι περισσότεροι εδώ είναι βίαιοι παραβάτες
που πολλοί θεωρούν ότι αξίζουν να φυλακιστούν.
Αλλά δεν αρκεί να τους στεγάσεις εδώ, πρέπει και να τους αναμορφώσεις.
Κάνουν αρκετά καλή δουλειά εδώ και ορισμένοι σωφρονίζονται.
Αλλά για τους βιαιότερους, τοξικομανείς παραβάτες,
η φυλακή οφείλει να κάνει περισσότερα.
Υποτιτλισμός: Βασίλης Σκοπελίτης