Więzienie Kylmäkoski, Finlandia.
Dom dla wielu bardzo agresywnych więźniów.
Zastrzeliłem zabójcę mojego brata.
Wyciągnąłem nóż z kieszeni i dźgnąłem gościa w szyję.
Za drzwiami celi rządzą więźniowie.
- Chcesz? - Nie, dzięki.
Wariactwo.
Dobrze. Idzie w górę.
- Jest prosto? - Tak!
Kiedy więźniowie odmawiają posłuszeństwa…
Rządzi ten, który ma prochy. Nie wiem dlaczego.
…i nie okazują skruchy za swe brutalne zbrodnie…
Co mu zrobiłeś?
Przejechałem go autem.
Strzeliłem do niego z łuku.
…jak więzienie ma ich zresocjalizować?
Spędzę tu tydzień, by się dowiedzieć.
Ale to nie mój pierwszy raz za kratkami.
Nazywam się Raphael Rowe.
W Wielkiej Brytanii niesłusznie skazano mnie za morderstwo.
Dostałem wyrok dożywocia.
Oczyszczenie z zarzutów zajęło mi 12 lat.
Teraz podróżuję po świecie,
by zobaczyć, jak wygląda życie
w najcięższych więzieniach świata.
JAK PRZEŻYĆ W NAJCIĘŻSZYCH WIĘZIENIACH ŚWIATA
Finlandia. Kraj z jednym z najwyższych odsetków zabójstw w Europie.
Często się mówi, że to najszczęśliwszy kraj na świecie,
ale ma też ciemną stronę i wysoki wskaźnik brutalnych przestępstw
często popełnianych przez ludzi na marginesie społeczeństwa
pod wpływem alkoholu i narkotyków.
Zajęcie się tymi przestępcami to wyzwanie dla systemu więziennictwa.
Jadę do więzienia Kylmäkoski w południowej części kraju,
gdzie spędzę następny tydzień.
Finowie mają postępowe podejście do karania,
dlatego większość więźniów odbywa kary społeczne
lub odbywa karę w otwartych więzieniach.
Tylko najgroźniejsi przestępcy
trafiają do zamkniętych więzień, takich jak to, do którego jadę.
Nie wiem, czego mogę się spodziewać.
Czuję lekki niepokój. Mam motyle w brzuchu.
W tym kraju głównym celem więziennictwa
jest rozwój osobisty osadzonych,
a nie karanie.
Ale choć dla więzień resocjalizacja jest bardzo istotna,
więźniowie nie są do niej zobligowani.
Czy resocjalizacja może pomóc najgroźniejszym więźniom?
Bo jeśli oni nie chcą się zmienić, postępowy system
i jego liberalne podejście nie może nic zrobić.
Ludzie muszą chcieć się zmienić.
Nieważne, ile razy to robię.
Trochę boję się mężczyzn,
z którymi zostanę zamknięty.
DZIEŃ PIERWSZY
Tutaj.
Połóż kurtkę na stole.
Dam ci plastikową torbę, do której możesz schować ubrania.
- Dobra. - Przechowamy je.
A potem je odzyskasz.
Dobra.
Włóż tutaj.
Pokaż… Dobrze.
Możesz założyć koszulkę.
Tak. A teraz spodnie.
Aby chronić prawa człowieka osadzonych,
Finlandia nie zezwala na rutynowe rewizje osobiste.
Mimo że 90% nowych osadzonych ma problemy z narkotykami,
to powierzchowne przeszukanie.
Znajdujecie tak dużo kontrabandy?
Czasem tak. Jakieś narkotyki albo…
Jakie narkotyki próbują przemycić?
Subutex.
Czasem ktoś próbuje przemycić komórkę
albo coś w tym rodzaju.
Subutex jest używany w leczeniu uzależnień,
ale sam w sobie jest uzależniający.
Prosto do kamery.
Po wprowadzeniu do bazy zabierają mnie do skrzydła.
Brutalni przestępcy nie są tu oddzielani od innych osadzonych.
Zabierają mnie do skrzydła ogólnego 2.1.
- Będę tu sam? - Tak.
Co byś mi poradził w sprawie innych więźniów?
Nie mów o niczym zbyt osobistym.
I kieruj się zdrowym rozsądkiem.
Z jakimi przestępcami będę tu mieszkał?
W tym bloku mieszkają różni przestępcy.
Brutalni przestępcy, zabójcy,
i wielu przestępców narkotykowych.
- Dobra. Dzięki. - Dziękuję.
Z 14 celami na 18 więźniów,
nie wszyscy są sami.
Część wspólna i kuchnia są monitorowane
przez strażników w stróżówce na końcu skrzydła.
W celach nie ma kamer.
Zostałem sam z więźniami.
Pierwsze wrażenie. Jest bardzo cicho.
Upiornie cicho.
W porównaniu do innych więzień tu nie ma szumu, gwaru,
wrzasków ani krzyków.
Oczywiście, gdy jesteś nowy,
będziesz się wahać co do tego, kto tam spaceruje.
Nieuchronnie będą chcieli
ocenić cię od chwili, gdy tylko wyjdziesz.
Mijałem już kilku dużych facetów,
których sam wygląd może być dość zastraszający.
Ale pójdę sprawdzić,
co mnie czeka w ciągu tego tygodnia.
Cześć. Przedstawię się.
- Jestem Raphael. - Toni.
- Toni? Miło mi. - Tak.
- Fuzzy. - Fuzzy?
- Jestem Raphael. - Witam.
- Dziękuję. Miło mi. - Tak.
- Tak… - Mogę poznać innych?
- Michael. - Cześć. Michael?
- Tak. - Cześć. Raphael.
Dobra. Witam.
- Dziękuję. - Tak.
Jak się masz? Raphael.
- Jestem Jani. - Jani. Miło mi.
Mam talerze i sztućce. Dobra.
Tego potrzebujesz na początek.
- Dobra. - Dostajesz rzeczy…
Jani i duży Toni wydają się przyjaźnie nastawieni,
ale z łatwością mogliby zastraszyć nowych więźniów,
zwłaszcza w celach, gdzie nie widzą ich strażnicy.
Dają to wszystkim?
- To dla… - Tak.
- Dobra.
Opowiedz mi o zasadach panujących na bloku.
Bądź sobą i nie interesuj się innymi.
Gdy ktoś tu przychodzi, jeśli się nie znamy,
pytam go, dlaczego tu trafił.
- Jakie popełnił przestępstwo? - Tak. Oczywiście.
Dlaczego? Jakie to ma znaczenie?
Jeśli jesteś seksualnym…
- Przestępcą seksualnym. - Albo pedofilem…
Dostajesz wpierdol.
Tak. Od razu.
Ktoś rządzi tym skrzydłem?
Czy ktoś zasługuje na większy szacunek niż inni?
Nie. Nic takiego.
Pilnuj swoich spraw i bądź sobą. To wystarczy.
Tak.
Chodźmy.
Toni, duży facet, młody, ale duży,
przy władzy, dużo tatuaży,
i Jani, powitali mnie, ale myślę,
że gdybyś był kimś, kogo by nie polubili od razu,
wszystko mogłoby się zdarzyć.
Jesteś sam w celi. Tu nie ma strażników.
To jest ciągłe przypomnienie,
że pod wpływem czyjegoś nastroju może pojawić się przemoc.
DZIEŃ DRUGI
Cele są otwierane o 7 rano.
Ta owsianka nie jest takim okropnym śniadaniem.
Nie, oczywiście.
Niektórzy więźniowie, tacy jak Jani, mają pracę i zajęcia w więzieniu,
dlatego wychodzą wcześniej.
Ale inni wolą pozostać w skrzydle.
Nie korzystają z dostępnej oferty projektów,
dlatego chcę sprawdzić, czy wykorzystują czas konstruktywnie.
Czuję się wśród was jak chudzielec.
Ale oni chcą zobaczyć, co nowy facet potrafi na siłowni.
Rozgrzewka.
Proszę bardzo.
Dołącz.
- Jeden. Pięć razy. - Nie.
- Znasz technikę? - No cóż…
- Dobra. - Tak?
Bardzo dobrze. Pięć razy.
Dobra. Jeszcze trzy.
Dwa.
Dobrze. Jeden.
Tak. Ostatni.
Wyżej. Dobrze.
To ma być rozgrzewka?
Nie, to mała rozgrzewka.
O rety.
Ile tam było?
- Teraz, 70. - Siedemdziesiąt?
- Tak. - Ile udźwigniesz?
- Chyba 220. - Kurczę.
Dobrze. Idzie w górę.
- Jest prosto? - Tak!
Świetnie.
Na razie Toni jest bardzo gościnny,
ale nie chciałbym nadepnąć na odcisk jemu ani jego koledze z celi, Ollemu.
To bardzo trudne. Bardzo ciężkie. Nie może nawet chodzić.
Podobno aresztowano ich razem
dwa lata temu po policyjnym pościgu.
Co robiłeś, gdy cię złapali?
- Porwanie. - Porywałeś kogoś?
Tak. Ściągaliśmy długi.
Windykatorzy? To wyjaśnia, dlaczego jesteście tacy duzi.
Nie, to nie moja praca.
Dobra.
Ale to był stary dług. A gość powiedział mi:
„Pocałuj mnie w dupę. Nic ci nie zapłacę. Jesteś jebanym dupkiem”.
Czemu nie poszedłeś na policję?
- Większość ludzi tak robi. - Idę na policję po paszport.
Ale po nic więcej.
Porwałeś go z jego domu?
Nie, z domu jego kolegi.
Z bronią?
Tak. Nie wiem… Mieliśmy broń?
- Może. Może nie. - Tak.
Nie pamiętam. To było dwa lata temu.
Przypomnij mi, żebym niczego od ciebie nie pożyczał.
- Nie. - Nie chcę mieć u ciebie długów.
Jeśli dasz mi herbatniki, oddam je.
Dobra.
Jeśli więźniowie nie pracują ani nie chodzą do szkoły,
po godzinie wracają do skrzydła na resztę dnia.
Toni i Olli zdają się samcami alfa w skrzydle 2.1
i chcę dowiedzieć się więcej o ich przeszłości.
Ale najpierw Toni chce opowiedzieć o swojej karierze rapera.
C8 Superman.
To ty?
C8, moja raperska ksywka.
Co oznacza to C8?
Po fińsku brzmi to podobnie:
„C8”, „popieprzone”. Coś w tym stylu.
Wszyscy wymachują prawdziwą bronią
i pokazujemy narkotyki w teledyskach,
Parodiujemy tu ten aspekt.
Nakręciłeś to jako parodię?
Nie twierdzę, że jestem gangsterem.
Ale nawet jeśli nim jesteś,
nie musisz tego wszem wobec ogłaszać.
Czasami proste życie Nie pozwala mi się bać…
Toni może twierdzić, że nie jest gangsterem,
ale brutalne porwanie, którego dokonali,
jest naprawdę szokującą zbrodnią.
Co mu zrobiłeś?
Co mu zrobiliśmy?
Trochę wszystkiego.
Ale czy musimy tak wchodzić w szczegóły?
Zabraliśmy go do mojego domu w Tampere,
a potem przywiązaliśmy go do metalowego stołu
metalowymi opaskami zaciskowymi za ręce i nogi.
Zmiażdżyliśmy mu stawy u palców,
nogi i stopy młotkiem.
Wywieźliśmy go autem
i strzelaliśmy do niego z łuku.
I tego typu rzeczy.
Ale myślę, że to była głównie przemoc psychiczna,
upokorzenie i zniewolenie.
Czemu uważałeś, że to konieczne,
by go tak torturować?
Może to była mieszanka gniewu i ekscytacji.
Wtedy czułem,
że po prostu trzeba było to zrobić.
Toni i Olli byli zamieszani
w coś tak poważnego jak porwanie i tortury.
Trochę zaskoczył mnie brak skrupułów.
Nie wiem, czy oni się po prostu napinają
i udają twardzieli.
Chłopaki, których poznałem, nie okazali żadnej skruchy ani żalu.
Nie otwarcie. Jeszcze nie.
DZIEŃ TRZECI
Po wypuszczeniu o 7 rano więźniów
strażnicy wracają do stróżówki.
Osadzeni mogą decydować o tym, czy chcą
pracować lub uczyć się w więzieniu.
I tego ranka po raz kolejny niektórzy postanowili tego nie robić.
Co to znaczy? Prawdziwy gangster?
Tak.
Dobrze się trzyma?
Tak, w porządku.
Wariactwo.
Chcesz?
- Tatuaż? - Tak.
Nie, dziękuję.
Toni używa pistoletu do tatuażu,
który zrobili z długopisu i kontrolera do Xboxa.
Skąd pochodzi tusz?
Topimy jednorazowe maszynki do golenia
i pobieramy z nich sadzę.
Co by się stało, gdyby strażnicy zobaczyli, że to robisz?
Izolatka.
- Czas w samotności. - Izolacja.
Strażnicy nie zauważą, że masz nowy tatuaż?
Ma ich za dużo.
Chyba nie zauważą, że mam nowy tatuaż.
Gotowe. Wyłącz maszynkę.
Skończony?
Tak.
Choć niektórzy spędzają cały dzień w swoich celach,
są tu dostępne programy oświatowe,
a ponad połowa osadzonych pracuje w więzieniu.
Niektórzy uczą się robić biżuterię.
Dziś dołączę do Janiego.
- Dokąd idziemy? Do warsztatu? - Tak.
I chodzisz tu codziennie?
Każdego dnia.
Wiedziałem, że Jani ma pracę, ale zdziwiło mnie to,
że jest ekspertem w produkcji tradycyjnych fińskich dywanów,
za które więzienie płaci mu 100 euro miesięcznie.
Chodź tu. Robimy coś prostego.
- Najpierw. Tak. Coś prostego. - Bardzo prostego.
Jani nauczył się używać krosna w ciągu sześciu odsiadek,
a obecnie mija połowa kolejnego czteroletniego wyroku.
- Teraz zmiana. - Zmiana.
Dwa.
- Na jeden? - Tak.
- A potem…
Tak, trzy razy.
- Masz siłę, stary. - Zepsuję maszynę?
Nie.
Nie wierzę, że wychodziłeś i wracałeś tak wiele razy.
Czemu ciągle tu wracasz?
To mój styl życia.
To jaki jest twój styl życia na zewnątrz?
Narkotyki i przemoc.
Narkotyki i przemoc?
- Handel narkotykami. - Tak.
Zwykłe gówno.
Co bierzesz?
Kokaina. Amfetamina.
Kokaina i amfetamina.
Za co siedzisz teraz?
- Za przemoc. - Siedzisz za przemoc?
- Tak. - Co zrobiłeś?
Dźgnąłem mężczyznę w walce na noże.
Byłem w złym miejscu o złym czasie.
Nic specjalnego. Złe miejsce, zły czas.
A co się stało z tamtym gościem?
Dzięki Bogu nie umarł, ale…
To dobry znak,
że okazujesz oznaki skruchy i żalu.
Tak.
A kiedy to się zbliża, musisz zrobić tak.
- Zachowuje kształt. - Dobra.
- Żeby nie było tak. - Dobra.
Martwi mnie, że jesteś kimś,
kto tu był, wyszedł, i tak w kółko.
Więc resocjalizacja, pomoc ludziom takim jak ty…
Pomagają, jeśli chcesz ich pomocy.
Cały czas jest tu ta sama instruktorka?
Tak, ciągle tu jest.
Pewnie masz dość tego, że po każdym wyjściu on wraca.
Tak, mam nadzieję, że nie wróci.
- Ma wszystko poukładane. - Tak.
Chyba macie dobre relacje.
Zgadza się. Rozmawiamy o wszystkim.
Laski, narkotyki, wszystko.
Dobra. W czym ci to pomaga?
Nie wiem. Dobrze o tym pogadać.
Tam jest za dużo testosteronu.
Tak. Chyba tak.
Tak.
Odkąd mnie wsadzili dwa lata temu, robię postępy.
To dla mnie jak terapia. Widzę, że moja praca idzie naprzód.
- Dobra. Chcesz to skończyć? - Tak.
Mimo że dotarcie do tego miejsca wymagało wielu wyroków,
Jani w końcu dokonuje pozytywnych zmian.
Codzienna ucieczka przed kulturą macho
też zdaje się pomagać.
Gdy wracam na 2.1, całe skrzydło jest podenerwowane.
Dobra. Przestań.
Podobno Toni zaatakował nowego więźnia,
którego przeniesiono do innego skrzydła.
- Trafił tu do więzienia? - Tak.
- Uderzyłeś go? - Tak.
W jego celi.
- Wszedłeś do jego celi? - Tak.
Dobra.
Bo wszędzie tutaj są kamery.
Rozumiem.
Czemu go uderzyłeś?
Bo on…
Parę lat temu doniósł.
O czym?
O narkotykach.
To była twoja zemsta?
Tak.
Nie mogę mieszkać z takimi ludźmi.
Kumple będą się ze mnie śmiać, jeśli wrócę do domu i nic nie zrobię.
Jak bardzo ucierpiał?
Nie wiem.
Kolega Toniego, Olli,
także był w skrzydle, gdy doszło do incydentu.
Toni opowiedział mi o…
Tak.
Tak, ale musi to zrobić.
- Naprawdę? - Tak.
- Strażnicy o tym nie wiedzą? - Nie.
Jeszcze nie.
- Myślisz, że któryś z nich im powie? - Nie sądzę.
Widziałem to, gdy wszedł do pokoju ze strażnikiem.
Raczej nic nie powie.
- Tak. - Jak smakuje?
Dobrze. Dziękuję. Bardzo dobre.
- Dziękuję. - Spoko.
Ponieważ strażnicy nie widzieli, co się stało,
Toni pozostaje bezkarny.
Ale jeśli więźniowie tacy jak Toni
uciekają się do przemocy, by rozwiązać swoje problemy,
wcale nie zmieniają swojego postępowania.
DZIEŃ CZWARTY
Chłopcy byli zamknięci przez całą noc.
Toni i Olli nie wyszli jeszcze z celi.
Jani jak zwykle się kręci.
Rano zawsze ma sprężysty krok.
Skupienie Janiego na programie pracy w więzieniu
chyba pomaga mu odejść od narkotyków i przemocy,
przez co jest szczęśliwszy.
Ale nie tylko praca wyciąga go z łóżka.
Co rano dostaję maila od mojej dziewczyny.
Przechodzi przez biuro?
- Przez strażników? - Tak.
Napisała, żebym włączył telewizor,
bo chce zaktualizować mój kanał sportowy.
Długo ze sobą jesteście?
Nie. Poznaliśmy się tutaj.
Ja byłem tutaj. Przyszła na randkę w ciemno ze mną.
Jak ją tu poznałeś?
Przyjaciel… Jak to powiedzieć?
- Przedstawił cię. - Przedstawił mnie. Tak.
Nowy związek jest dla niego dodatkową motywacją,
by trzymać się oferty resocjalizacyjnej.
Ale nie wszyscy poczynili takie postępy jak on.
Przynieś coś do jedzenia. To jest gówno.
To żarcie dla psów.
Michael, taki nosi przydomek,
to mój sąsiad. Ma 18 lat.
Nie pracuje i spędza dużo czasu sam w celi.
Dziś wygląda na zakłopotanego.
Nie mam depresji, ale jakoś, kurwa,
pobyt w więzieniu frustruje cię i chcesz poczuć się lepiej.
Większość chłopaków poszła rano ćwiczyć.
Dlaczego nie wyszedłeś na powietrze
i nie wykorzystałeś tego,
by rozładować napięcie…
Zwykle wychodzę codziennie.
Ale dziś nie masz nastroju, tak?
Nie wiem. Jestem dziś jakiś niespokojny,
i nie mogę tu zostać.
- Wybacz, muszę iść zapalić. - Dobra.
W ciągu dnia Michael zwykle spędza w swojej celi wiele godzin.
Nie wiem jeszcze, za co go zamknęli ani z czym się boryka.
- Co tam? - Jak leci?
Dobrze.
Chcesz pogadać?
Tak. Świetnie. Wejdź.
Chodź, pogadamy.
- Mam wejść? Dobra. - Witam. Tak.
Jak się teraz czujesz? Bo wcześniej byłeś trochę…
Dobrze.
Za co siedzisz w więzieniu? Dlaczego tu jesteś?
Uciekłem z domu dziecka
i pojechałem do Tampere,
gdzie byłem bezdomny. Brałem narkotyki i szukałem narkotyków.
W Tampere dwóch około 40-letnich ćpunów
oskarżyło mnie o kradzież ich towaru.
Facet powiedział do mnie,
że mam trzy sekundy na oddanie prochów
albo rozwali mi zęby kijem bejsbolowym.
Po tym, kurwa, coś mi odbiło,
wyjąłem nóż z kieszeni i dźgnąłem gościa w szyję.
Potem podszedł drugi gość i mnie popchnął.
Trzymał ręce w ten sposób,
a ja dźgnąłem go dwa razy,
gdzieś tutaj i tutaj.
Ale byłeś tylko dzieciakiem.
Czy w więzieniu ktoś pomógł ci
zrozumieć wagę tej
brutalnej zbrodni?
Odwiedziłem osobę od resocjalizacji
i psychologa, i tak, to mi pomogło.
Czy odwiedza cię ktoś z twojej rodziny?
Kurczę, od dawna nikt mnie nie odwiedzał.
Nie wiem, czy potrzebuję wizyt. Radzę sobie dobrze.
To dobry blok. Jest tu dobra grupa.
Mam tu przyjaciół i fajnie jest tu być.
Jedna z ofiar tragicznie zmarła
w wyniku brutalnego ataku Michaela.
Ze względu na swój wiek Michael ma odbyć
tylko dwa i pół roku za nieumyślne spowodowanie śmierci.
Więzienie ma tylko kilka miesięcy, by z nim popracować.
Więźniowie są zamknięci na ponad 14 godzin dziennie,
ale Michael często pozostaje w celi, nawet gdy ma wybór,
i wydaje się bardzo odosobniony.
Osiemnastolatek zostaje zamknięty w celi
w więzieniu dla dorosłych od godziny 16.40
do siódmej rano następnego dnia.
To jest resocjalizacja? To kara?
Przeżyłem to na własnej skórze.
Zamknięcie w celi w biały dzień.
To wyrządza szkody psychiczne.
Teraz mają go tutaj. Muszą coś z nim zrobić.
Bez względu na to, co zrobił
w tak młodym wieku, wciąż da się go uratować.
WIĘZIENIE KYLMÄKOSKI
DZIEŃ PIĄTY
Zostały mi dwa dni w więzieniu Kylmäkoski.
Natknąłem się na jednego więźnia, który tak jak Michael,
wielokrotnie dopuścił się przemocy, gdy był nastolatkiem.
- Raphael. - Jestem Leif.
- Jak masz na imię? - Leif.
W wieku prawie 50 lat
Leif w końcu bierze udział w programie
regularnego doradztwa w więzieniu.
Ile razy byłaś w więzieniu?
Jedenaście razy w Finlandii,
sześć razy w Szwecji,
dwa razy w Danii i raz w Norwegii.
Leif mówi, że należy do społeczności romskich cyganów.
Spędził 23 lata w więzieniu,
skazany za wiele brutalnych przestępstw,
w tym dwa morderstwa.
Dorastałem w różnych instytucjach.
W wieku 15 lat wylądowałem w więzieniu.
Potem zginął mój brat. Strzeliłem w głowę jego zabójcy.
To była zemsta.
Co wtedy kierowało twoim pragnieniem przemocy?
Jeśli istnieje romska rodzina, w której panuje przemoc,
i nie uciekniesz od takiej sytuacji, może być bardzo źle.
W dzisiejszych czasach wszyscy mają broń.
A potem to się dzieje tak nagle. Próbują odebrać ci życie.
Wcześniej nie chciałem pomocy.
Dlaczego teraz, a nie w przeszłości?
Dawniej brałem dużo twardych narkotyków.
Ale teraz, podczas tej odsiadki,
bardzo dużo
rozmawiam z Hanną.
Odkąd Leif zostawił narkotyki,
regularnie spotyka się z Hanną,
więzienną doradczynią dla brutalnych przestępców.
Czy myślałeś może, w jakim miejscu w idealnym przypadku
powinien znajdować się ośrodek rehabilitacji?
Chrześcijański ośrodek odwykowy byłby najlepszy.
- Żeby była obecna duchowość. - Tak.
Większość twojej pracy to agresywni przestępcy jak Leif.
Czy za tą przemocą kryją się narkotyki lub alkohol?
Prawie zawsze,
albo po prostu wiedli ciężkie życie.
Mieli problemy w rodzinie, wielu z nich było w rodzinach zastępczych
lub w innych instytucjach.
Byli źle traktowani w dzieciństwie.
Nikt nie wiedzie normalnego życia, a nagle decyduje,
że chce zacząć popełniać przestępstwa i bić ludzi.
Hanna uważa, że fińskie szkoły
odosobniają niektórych młodych mężczyzn.
Gdy w latach 90. byłam młoda,
dobrze to pamiętam,
ci dzicy, destruktywni chłopcy,
szczególnie oni, byli często karani.
Wpadali w kłopoty. Byli poniżani.
Myślę, że fińskie społeczeństwo
woli spokojne i opanowane zachowanie,
a wszystko inne zakłóca spokój.
To była wyraźna oznaka, że sprawia się kłopoty.
Tak. Czy więźniowie ze skłonnościami do przemocy
muszą odwiedzać kogoś takiego jak ty?
Jest wielu więźniów, którzy przychodzą tu dobrowolnie,
więc grafik mam zapełniony.
Leif, przyjście tutaj i udział w tej sesji w jakiś sposób ci pomaga?
Można z tobą rozmawiać o wszystkim.
Nie muszę kłamać o tym,
jak się czuję i z czym potrzebuję pomocy.
I wiem, że te rozmowy pozostają tylko między nami.
Hanna świetnie sobie radzi,
ale jest jedynym doradcą ds. przemocy w więzieniu.
I to osadzeni decydują, czy chcą jej pomocy.
To miejsce, w którym trzymają ich w niewoli
i mogą im wskazać właściwą drogę lub okazję.
Ale nie widzę tego tutaj.
Resocjalizacja spada na samych więźniów.
Sami muszą podejmować decyzje o tym,
czy, w swoim mniemaniu, się zmienili.
Ale nic poza tym.
Leif i większość osadzonych, których poznałem,
twierdzi, że ich zbrodnie napędzały narkotyki.
Chcę sprawdzić, czy więźniowie
mają dostęp w tym więzieniu do narkotyków.
To wpłynie na ich zdolność do poprawy.
Masz duży wpływ na skrzydło, prawda?
Masz dużo szacunku?
Normalnie.
Gdybym chciał zapalić zioło albo wciągnąć amfetaminę…
Łatwo jest to tutaj zdobyć?
- Tak. - Tak?
- Tak. Chcesz? - Dobre czy…
Czy chcę?
Strażnicy czepiają się narkotyków? Ciągle ich szukają?
Przeszukują to miejsce? Zawsze próbują to powstrzymać?
Gdy jesteśmy poza blokiem, na siłowni. Wtedy.
Przeszukują wtedy twoją celę?
Tak.
Jakie narkotyki zwykle znajdują?
Zwykle niczego nie znajdują.
- Niczego. - Tak.
Trzy miligramy Subutexu.
To główny narkotyk? Subutex?
To popularny fiński więzienny narkotyk.
Dobra.
Co robi? Nigdy tego nie brałem.
Niedobrze. Za pierwszym razem
i przez dwa dni czujesz się bardzo źle.
Ale potem dostajesz więcej energii i…
Źrenice bardzo się zmniejszają.
Tak.
Dobra.
To znak rozpoznawczy, małe źrenice.
Tak.
Jak w większości więzień,
nielegalne narkotyki to sedno kłótni
i zastraszania pomiędzy więźniami.
Sprawy przybrały tak zły obrót dla jednego więźnia ode mnie,
że poprosił o przeniesienie do bezpieczniejszego skrzydła.
Jak leci?
Zagramy?
- Jasne. Raz. W porządku. - Mogę wziąć tę rakietkę?
Nazywa się Antti i dla bezpieczeństwa przebywa w skrzydle ochronnym.
Ale więźniowie nazywają to inaczej.
Chłopaki opisali to jako skrzydło jaszczurek.
- Wiem, że to… - Tego słowa używają.
Co to oznacza?
Przestępcy seksualni. Ludzie, którzy są kapusiami.
To co ty tu robisz?
Chodziło o mnie i moją sytuację,
kiedy mogłem im pomóc z narkotykami, ale nie chciałem.
Co masz na myśli?
Mam wizyty małżeńskie.
Chcieli, żebym im z tym pomógł,
żeby moja żona mogła przywieźć paczkę.
- Nie mogę jej zrobić czegoś takiego. - Nie.
Bo dzwonili do mojej żony na zewnątrz,
a ja nie wiedziałem, że ją o to prosili.
I dlatego tak się na nich wkurzyłem.
Doszło do kłótni. Musiałem odejść.
Kiedy znalazłeś się pod presją, jaka cię spotkała w 2.1, bałeś się?
Czy się bałem?
Pewnie, że tak. Oni są jak ja.
Mogą robić wszystko, co zechcą.
Nie mają zahamowań.
Chcę wyjść. Nie chcę tutaj nikogo zabić.
I nie chcę tu też zginąć.
Więzienia kiedyś były inne.
Obecnie
nikt już nie przestrzega zasad.
Wymyślają zasady na poczekaniu.
Rządzi ten, który ma najwięcej prochów. Nie wiem dlaczego.
Tak.
Jednym z największych wyzwań jest niedopuszczanie tu narkotyków.
Ale kiedy one już tu trafią, powstaje czarny rynek.
Tworzy to też hierarchię.
Ci, którzy kontrolują narkotyki, kontrolują więzienie.
Dlatego mogą decydować. To bardzo niebezpieczne.
DZIEŃ SZÓSTY
To mój ostatni dzień w skrzydle 2.1.
- Jak się masz? Dobrze? - Tak.
Zgadałem się z Janim.
Zostały mu dwa lata odsiadki, ale planuje przyszłość.
Ze wszystkich chłopaków ze skrzydła
on jest jednym z najbardziej zaangażowanych w odwyk.
Chcę wiedzieć,
bo zdajesz się miłym gościem,
co zrobisz, gdy stąd wyjdziesz?
Zamieszkam z dziewczyną.
Mam pracę i dom, wszystko gotowe.
- To dobry znak. - Tak. Bardzo dobry.
Tym razem jest inaczej, bo wcześniej tak nie było.
Za dwa tygodnie mam spotkanie rodzinne.
- Twoje pierwsze spotkanie rodzinne. - Tak.
Wizyta małżeńska. Trochę więcej prywatności.
Tak.
Za dwa miesiące mam pierwszy urlop.
Jest na co czekać.
Wiele dobrych rzeczy.
- Oby ci się udało. - Dzięki.
Dziękuję.
Związek Janiego, w połączeniu z dobrym planem,
pomaga mu kontynuować odwyk.
Toni wychodzi za niecały miesiąc.
Mimo braku zaangażowania w więzienny reżim,
chcę wiedzieć, czy więzienie go zmieniło.
Widzę, że taki właśnie jestem.
Jestem, jaki być powinienem.
Jestem dobry dla dobrych ludzi i bardzo zły dla złych ludzi.
Nie jestem gangsterem pełną gębą.
To był tylko weekend, a teraz odsiaduję za to wyrok.
Co planujesz dalej?
Moim celem jest to, że ja i Olli
planowaliśmy biznes, żeby go wspólnie prowadzić.
Latem zostanę ojcem.
Chcę być dobrym ojcem dla moich dzieci.
Chcę tworzyć muzykę, gdy będę miał na to czas.
Nie zamierzam tu wracać.
Z tego, co widziałem, wielu więźniów się nie zmienia,
dopóki nie spędzą pod kluczem wielu lat.
W Finlandii 57% brutalnych przestępców
popełnia kolejne przestępstwa w ciągu pięciu lat od zwolnienia.
Zatem czy ich filozofia, zgodnie z którą więźniowie
są odpowiedzialni za własną resocjalizację,
jest naprawdę słuszna?
Przyszedłem porozmawiać z dyrektorem więzienia, Harrim Ramö.
W więzieniu przebywa wielu brutalnych recydywistów,
a resocjalizacja jest ważnym elementem
ograniczenia recydywy.
Niektórych z nich należy trzymać za ręce.
Pańskim zdaniem, jako dyrektora,
jak dobrze się to sprawdziło?
Najważniejsze jest to, że postrzegamy więźniów…
Postrzegamy ludzi jak ludzi.
Punktem wyjścia jest to,
że naprawdę staramy się zresocjalizować każdego więźnia.
By mogli żyć w społeczeństwie bez narkotyków i przestępczości.
Wierzę, że jeśli masz motywację i chcesz się zresocjalizować,
więzienie Kylmäkoski i fiński system więziennictwa
dadzą ci do tego narzędzia i możliwości.
Ale to zaczyna się od ciebie.
Gdyby mógł pan wprowadzić coś do więzienia,
gdyby miał pan władzę, aby wprowadzić cokolwiek,
by wspomóc resocjalizację i reformy, które tu oferujecie,
co by to było?
Mamy tylko jednego
doradcę ds. przemocy od dwóch lat.
Potrzebujemy jeszcze dwóch lub trzech.
Projekty sprawiedliwości naprawczej są moim zdaniem jedną z rzeczy,
które częściej powinny trafiać do więzień.
W więzieniu są narkotyki.
Jak trudno jest w tym więzieniu
osiągnąć taką zerową politykę, jakiej by pan pewnie chciał?
Nie możemy uszczelnić tego miejsca.
Moim zdaniem są dwie rzeczy,
które wpływają na ten problem.
Jedna to zapobieganie dostawom
dzięki naszej kontroli.
Druga to zapobieganie popytowi,
czyli resocjalizacja, praca,
dawanie im innego zajęcia, by nie myśleli o narkotykach.
Trzymamy się naszych wartości.
Szacunek dla ludzkiej godności,
sprawiedliwość, wiara w zdolność do rozwoju.
Wierzę, że wielu więźniów
szczerze pragnie wolności od narkotyków i przestępstw,
ale to nie jest łatwe i wymaga ogromnej motywacji.
- Myślałem, że masz odejść. - Nie, wypuściłeś mnie.
Tak. Wpuściłem cię.
Większość poznanych tu mężczyzn to recydywiści,
którzy z pewnością zasługują na więzienie.
Ale nie można ich po prostu przetrzymywać, trzeba ich zreformować.
Niektórzy są resocjalizowani i wykonuje się tutaj dobrą robotę.
Ale dla najgorszych przestępców uzależnionych od narkotyków
więzienie musi robić więcej.
Napisy: Grzegorz Marczyk