Kylmäkoski Hapishanesi, Finlandiya.
Aşırı şiddete meyilli birçok mahkûmun yuvası.
Abimin katilinin kafasına sıktım.
…cebimdeki bıçağı çekip adamın boynuna sapladım.
Parmaklıkların ardında dizginler mahkûmların elinde.
-İster misin? -Hayır, sağ ol.
Deli.
Güzel. Geliyor. Güzel.
-Düz mü? -Evet!
Mahkûmlar kurallara uymayı reddettiğinde…
En çok uyuşturucu kimdeyse buranın kralı odur. Neden bilmiyorum.
…şiddet suçları için pişmanlık göstermediğinde…
Ona ne yaptınız?
Arabayla ezdik.
Okla vurduk.
…cezaevi onları nasıl ıslah etmeye başlayacak?
Önümüzdeki haftayı burada kalıp cevabını arayarak geçireceğim.
Ama cezaevinde ilk kalışım değil.
Adım Raphael Rowe.
İngiltere'de işlemediğim bir cinayetten hüküm giydim
ve şartlı tahliyesiz ömür boyu hapse mahkûm edildim.
Adımı ancak 12 yılda temize çıkarabildim.
Şimdi dünyayı dolaşarak
en zorlu hapishanelerde hayatın nasıl olduğunu keşfediyorum.
DÜNYANIN EN ZORLU HAPİSHANELERİ
Finlandiya.
Avrupa'nın en yüksek cinayet oranlarından birine sahip bir ülke.
Genelde Finlandiya için dünyanın en mutlu ülkesi deniyor.
Ama şiddetli suç oranı yüksek olan karanlık bir tarafı da var.
Genelde de bu suçları toplumun uçlarındaki erkekler işliyor,
alkol ve uyuşturucuyla körükleniyorlar.
Bu suçlularla başa çıkmak
hapishane sistemi için çok büyük bir zorluk.
Finlandiya'nın güneyindeki Kylmäkoski Hapishanesi'nde
bir hafta kalmak üzere yola çıkıyorum.
Finler ceza konusunda ilerici bir yaklaşıma sahip.
Bu yüzden çoğu mahkûm toplumsal hizmet cezaları çekiyor
veya açık hapishanelere gönderiliyorlar.
Sadece en tehlikeli, en ağır suçları işleyenler
şu an gittiğim yer gibi kapalı hapishanelere gönderiliyor.
Neyle karşılaşacağıma dair hiçbir fikrim yok.
Azıcık endişeliyim. Biraz gerginlik var.
Finlandiya'da hapishane sisteminin temel amacı
cezadan ziyade mahkûmların kişisel gelişimi ve ilerlemesi.
Ama onları ıslah etmeye çabalayan cezaevlerini zorlayan bir konu da
mahkûmların rehabilitasyona katılmak zorunda olmaması.
Rehabilitasyon en tehlikeli mahkûmlar üzerinde işe yarayabilir mi?
Mahkûmlar değişmek istemiyorsa
rehabilitasyona dair geniş yaklaşıma sahip ilerici bir rejim hiçbir işe yaramaz.
İnsanlar değişmeyi istemeli.
Deneyimli olsam da fark etmiyor.
Birlikte hapis kalacağım adamlar konusunda hep biraz endişeleniyorum.
İLK GÜN
Buradan.
Ceketi masaya koyabilirsin.
Poşet vereceğim, kıyafetlerini içine koyarsın.
-Peki. -Dolaba koyacağız.
Sonra da geri alacaksın.
Peki.
Buraya koyabilirsin.
Kollarını… Evet. Güzel.
Tişörtü giyebilirsin.
Tamam. Şimdi de bel altı.
İnsan haklarının korunması için
Finlandiya'da rutin vücut araması yasak.
Yani yeni mahkûmların neredeyse %90'ının uyuşturucu sorunu olsa da
yüzeysel arama yapılıyor.
Bu süreçte bolca yasaklı mal buluyor musunuz?
Evet. Bazen. Bazen uyuşturucu veya…
Ne tür uyuşturucu sokmaya çalışıyorlar?
Subutex.
Bazen cep telefonu veya o tür şeyler falan
sokmaya çalışanlar oluyor.
Subutex bir bağımlılık tedavisi ilacı
ama kullanan da ona bağımlı kalıyor.
Dümdüz makineye bak.
İşlemlerim bitince kalacağım kanada götürüldüm.
Burada şiddet suçluları diğer mahkûmlardan ayrı tutulmuyor.
Ben de Genel Nüfus Kanadı 2/1'e götürülüyorum.
-Burada yalnız mıyım? -Evet.
Diğer mahkûmlara dair bana bir tavsiyen var mı?
Çok kişisel meselelerini konuşma.
Ve sağduyunu kullanmanı öneririm.
Ne tür suçlularla beraber yaşayacağım?
Mesela bu hücre blokunda çeşit çeşit suçlu var.
Şiddet suçluları, katiller,
bir sürü uyuşturucu suçlusu var.
-Peki, teşekkürler. -Teşekkürler.
On sekiz mahkûma 14 hücre düşünce bazıları paylaşmak zorunda kalıyor.
Ortak alan ve mutfağı güvenlik kameraları çekiyor,
bu kameraları da kanadın ucundaki bir kontrol odasından gardiyanlar izliyor.
Ama hücrelerde kamera yok.
Ben de şu an mahkûmlarla bir başımayım.
İlk izlenimlerimi söyleyeyim. Çok sessiz.
Rahatsız edici derecede sessiz.
Hapishanelerde olan uğultu, gürültü yok,
seslenmeler, bağrışmalar yok.
Tabii yeni geldiğinizde
burada kimler var diye biraz çekinceniz olacak.
Ve kaçınılmaz olarak adım attığınız an sizi gözleriyle bir tartmak isteyecekler.
Birkaç izbandutun yanından geçtim bile,
sırf görüntüleri bile bayağı korkutucu olabiliyor.
Ama bakalım önümüzdeki yedi günde bana neler olacak.
Merhaba. Tanışalım.
-Ben Raphael. -Toni.
-Toni mi? Memnun oldum. -Evet.
-Fuzzy. -Fuzzy mi?
-Ben Raphael. -Hoş geldin.
-Teşekkürler. Memnun oldum. -Evet.
-Evet… -Diğerleriyle tanışsam?
-Ben Michael. -Michael mı?
-Evet. -Merhaba. Ben Raphael.
Tamam. Hoş geldin.
-Teşekkürler. -Evet.
Nasılsın? Ben Raphael.
-Ben Jani. -Memnun oldum.
Tabağım, çatal kaşığım varmış. Peki.
Evet. İlk başlarken ihtiyacın olan bunlar.
-Peki. -Eşyalarını sonra…
Jani ve cüsseli Toni arkadaş canlısı gibi duruyor
ama yeni mahkûmlar için korkutucu olabiliyorlar.
Özellikle de gardiyanların göremediği hücrelerin içinde.
Bunları herkese mi veriyorlar?
-Bunlar şey… -Evet.
-Peki.
Bu blokun kurallarını anlatır mısın?
Kendin ol, başkalarının işine karışma.
Biri buraya geldiğinde onu tanımıyorsak
neden buraya düştüğünü soruyorum.
-Ne suç işledin? Ne yaptın? -Evet, tabii.
Neden? Neden önemi var?
Yani cinsel bir şey…
-Cinsel suç. -O tür yani… Pedofili falan.
Onların amına koyuyoruz.
Evet. Doğru.
Bu kanadın ağası falan var mı?
Başkalarından fazla saygıyı hak eden biri var mı?
Yok, öyle bir şey yok.
Kendi işine bakacaksın, kendin olacaksın, yeterli.
Evet.
Gidelim.
Cüsseli eleman Toni genç ama yapılı,
göğsünde bir sürü dövmesi var.
Jani de. Beni hoş karşıladılar
ama bence ilk gördüklerinde antipati duyacakları biri olsaydım
başıma her şey gelebilirdi.
Hücrede yalnızsın. Gardiyan yok.
İşte bu yüzden birinin keyfine göre
aniden şiddetin patlak verebileceğini sürekli hatırlatıyor.
İKİNCİ GÜN
Burada sabah yedide hücreler açılıyor.
Bu yulaf lapası fena bir kahvaltı değil.
Tabii ki.
Jani gibi bazı mahkûmların hapishanede işleri ve aktiviteleri var,
o yüzden erken çıkıyorlar.
Ama diğerleri kanatta kalmayı seçiyor.
Sunulan projelerden yararlanmıyorlar,
vakitlerini verimli kullanıp kullanmadıklarını görmek istedim.
Sizin aranızda cılız çocuk gibi kaldım.
Ama spor salonunda yeni elemanı bir sınamak istediler.
Biraz ısınma.
İyi eğlenceler.
Bize katıl.
-Bir. Beş kere. -Hayır.
-Tekniğini biliyorsun, değil mi? -Tamam.
-Tamam mı?
Çok güzel. Beş kere.
Peki. Üç kere daha.
İki.
Güzel. Bir.
Evet. Sonuncu.
Biraz kaldır. Güzel.
Buna ısınma mı diyorsun?
Evet. Ufak bir ısınma.
Of be.
Kaç kiloydu bu?
-Şu an 70. -Yetmiş mi?
-Evet. -Sen kaç kaldırıyorsun?
-220 sanırım. -Of be.
Güzel. Geliyor. Güzel!
-Düz mü? -Evet!
Bravo.
Şimdiye dek Toni çok misafirperverdi
ama onunla ya da hücre arkadaşı Olli'yle aramın bozulmasını istemem.
Bayağı zor ya. Baksana, yürüyemiyor bile.
Birlikte tutuklandıklarını söylediler.
İki yıl önce arabayla polisten kaçtıktan sonra.
Yakalandığında ne yapıyordun?
-Adam kaçırma. -Birini mi kaçırdın?
Evet. Borcumuzu tahsil ediyorduk.
İşin o muydu?
Cüssenin sebebi belli oldu yani.
Yok, işim o değil.
Peki.
Ama uzun zamandır borcu vardı.
Adam da dedi ki
"Siktir oradan. Beş kuruş vermem, göt" falan dedi.
Niye polise gitmedin?
-Çoğu insanlar öyle yapmıyor mu? -Polise pasaport çıkarmaya giderim.
Başka bir şey için gitmem.
Adamı evinden mi kaçırdınız?
Hayır, arkadaşının evinden.
Silahla mı?
Evet. Yok… Silahımız var mıydı?
-Belki vardı, belki yoktu. -Evet.
Hatırlamıyorum. İki yıl oldu.
Senden bir şey ödünç almayacağım, unutturma, tamam mı?
-Hayır. -Sana borçlu olmak istemem.
Bana bisküvi falan verirsen hemen karşılığını veririm, tamam mı?
Tamam.
Mahkûmlar hapishanede iş veya okula gitmiyorsa
bir saat sonra günün kalanı boyunca kanatlarına geri dönüyorlar.
Toni ve Olli, 2/1'in alfaları gibi duruyor,
geçmişlerine dair daha çok bilgi edinmek istiyorum.
Ama önce Toni bana rapçilik kariyerini anlatmak istedi.
C8 Superman.
O sen misin?
Evet, C8 rap sanatçısı ismim.
C8'in anlamı ne?
C8'i Fince okuyunca
"arıza" kelimesine benziyor.
Herkes kliplerinde gerçek silah sallıyor,
uyuşturucu gösteriyor,
bu da o açıdan onun bir parodisi.
Alaycı bir amaçla mı yaptın yani?
Gangster falan olduğumu iddia etmiyorum
ama olsan bile
herkese bağıra bağıra söylemeye gerek yok.
Bazen temiz yaşar Bazen de korkamam…
Toni gangster olmadığını iddia etse de
işledikleri şiddetli adam kaçırma suçu
çok şok edici bir suç.
Ona ne yaptınız?
Ona ne yaptık?
Ortaya karışık.
Ama öyle detayına girmek zorunda mıyız?
Adamı Tampere'deki evime götürdük,
sonra onu metal masaya bağladık,
kol ve bacaklarını da metal kablo bağıyla bağladık.
Çekiçle parmak eklemlerini,
ayaklarını ve bacaklarını kırdık.
Arabayla ezdik,
okla vurduk,
öyle şeyler işte.
Ama bence en ağırı psikolojik şiddetti,
aşağılama, zorla boyun eğdirme.
Böyle bir işkenceye
neden gerek gördünüz?
Belki de öfkeyle heyecanın karışımıydı.
Ben o zamanlar
bunu yapmak gerekir diye düşündüm.
Toni ve Olli
adam kaçırma, işkence gibi çok ciddi bir suç işlemiş.
Pişmanlık göremediğim için şaşırdım açıkçası.
Sadece sert görünmek için bu havalara mı giriyorlar bilmiyorum.
Tanıştığım adamlar
gerçek vicdan azabı veya pişmanlık göstermedi.
Henüz açıkça göstermediler.
ÜÇÜNCÜ GÜN
Gardiyanlar sabah yedide mahkûmları salıp
kontrol odalarına geri dönüyor.
Mahkûmlar, hapishanenin sunduğu birçok iş veya eğitim fırsatına
katılıp katılmamayı kendileri seçiyor.
Bu sabah yine bir kısmı katılmamayı seçti.
OG ne demek? Orijinal gangster mi?
Evet.
Boya tutuyor mu?
Fena değil.
Deli.
İster misin?
-Dövme mi? -Evet.
Hayır, sağ ol.
Toni, tükenmez kalem ve Xbox kolundan yapılan
bir dövme makinesi kullanıyor.
Mürekkebi nereden geliyor?
Kullanat jiletleri eritip
isini kullanıyoruz.
Gardiyanlar gelip sizi görse ne olur?
Tecrit.
-Yalnız kalırız. -Tecrit.
Gardiyanlar yeni dövmeni fark etmez mi?
Çok fazla dövmesi var.
Bence yeni dövmemi fark etmezler.
Bitti. Tamam. Makineyi kapat.
Bitti mi?
Evet.
2/1 sakinlerinin bir kısmı bütün günü hücre etrafında geçiriyor gibi dursa da
hapishanenin eğitim programları var
ve mahkûmların yarısından fazlası hapishane işlerinde çalışıyor.
Bazıları takı yapmayı bile öğreniyor.
Bugün kanat arkadaşım Jani'ye katılıyorum.
-Nereye? Atölyeye mi? -Evet, atölyeye.
Her gün buraya mı geliyorsun?
Her gün.
Jani'nin işi olduğunu biliyordum
ama geleneksel Fin kilimi yapımında uzman olduğunu öğrenince şaşırdım.
Hapishaneden bu iş için ayda 100 euro maaş alıyor.
Gel buraya. Önce basit bir şey yapıyoruz.
-Evet. Basit olsun. -Bu iş… Oldukça basit.
Jani, bu tezgâhı kullanmayı altı kez hapis yatarken öğrenmiş
ve şu an dört yıllık cezasının yarısında.
-Şimdi değiştir. -Değiştirelim.
İki.
-Bire mi? -Bire.
-Evet. -Sonra bam mı?
Evet, üç kez.
-Kuvvetlisin birader. -Aleti kırmayayım.
Yok.
O kadar çok kez girip çıkmana inanamadım.
Niye geri girip duruyorsun?
Yaşam tarzı. Yaşam tarzımdan dolayı.
Dışarıda nasıl bir hayat yaşıyorsun?
Uyuşturucu ve şiddet.
-Öyle mi? -Evet.
-Uyuşturucu satıyorum. -Evet.
Standart işler.
Hangi uyuşturucuyu kullanıyorsun?
Kokain. Amfetamin.
Kokain ve amfetamin.
Şu an neden hapistesin?
-Şiddet. -Şiddetten mi girdin?
-Evet. -Ne yaptın?
Birini bıçakladım. Bıçaklı kavgaydı.
Yanlış zamanda yanlış yerdeydim.
Özel bir yanı yok. Yanlış zaman, yanlış yer.
Bıçakladığın adama ne oldu?
Çok şükür ölmedi ama…
Bu iyi bir şey,
en azından biraz vicdan, pişmanlık gösteriyorsun.
Evet.
Bu öne geldiğinde şu şekilde geçirmen lazım.
-Şekli bozulmasın diye. -Peki.
-Böyle yamulmasın diye. -Peki.
Beni rahatsız eden bir şey var.
Sürekli girip çıkıyorsun, girip çıkıyorsun.
Yani rehabilitasyon, senin gibilere yardım edilmesi…
Yardım isteyene yardım ediyorlar.
Başından beri aynı eğitmen mi burada?
Evet, hep buradaydı.
Sürekli gidip geri gelmesinden bıkmış olmalısınız.
Evet, umarım geri gelmez.
-Her şeyi düzene oturttu artık. -Evet.
İyi bir ilişkiniz var gibi.
İyi bir ilişkimiz var. Her şeyi konuşuyoruz.
Kızlar, uyuşturucu, her şey.
Peki. Bu sana yararlı oluyor mu?
Bilmem. Konuşmak iyi geliyor.
O tarafta fazla testosteron var.
Evet. Galiba öyle.
Evet.
İki yıldır buradayım. Zihnen ilerleme kaydettim.
Bu benim için terapi gibi. İşimin ilerleyişini görüyorum.
-Peki. Bitirecek misin? -Evet.
Bu noktaya gelmesi birçok ceza gerektirmiş olsa da
Jani nihayet hayatında olumlu adımlar atıyormuş gibi görünüyor.
Kanatta her gün maruz kalınan maço kültürden kaçmak da
ona iyi geliyor sanırım.
2/1'e döndüğümde bütün kanat gerginlik içinde.
Tamam. Dur!
Toni'nin yeni bir mahkûma saldırdığını duydum,
yeni mahkûmu başka bir kanada almışlar.
-Hapishaneye yeni mi geldi? -Evet.
-Onu yumrukladın mı? -Evet.
Hücresindeyken.
-Hücresine mi girdin? -Evet.
Peki.
Çünkü her yerde kamera var.
Peki.
Niye yumruk attın?
Çünkü o…
Birkaç yıl önce gammazlık etti.
Neyi gammazladı?
Uyuşturucu.
Bu senin intikamın mıydı?
Evet.
Böyle insanlarla yaşayamam.
Bu konuda bir şey yapmadan eve dönsem arkadaşlarım bana güler.
Kötü yaralandı mı?
Bilmem.
Toni'nin hücre arkadaşı Olli de olay sırasında kanattaymış.
Toni bana şeyi anlatıyordu…
Evet.
Evet ama yapmak zorundaydı.
-Öyle mi? -Evet.
-Gardiyanların haberi yok mu? -Yok.
Henüz yok.
-Sence ikisinden biri söyler mi? -Sanmıyorum.
Gardiyanla odaya girdiğinde gördüm.
Bir şey söyleyeceğini sanmıyorum.
-Evet. -Tadı nasıl?
Çok güzel. Eline sağlık. Çok güzel.
-Sağ ol. -Ne demek.
Gardiyanlar olanları görmediği için
Toni ceza almıyor.
Toni gibi mahkûmların
hâlâ sorunlarını çözmek için şiddete başvurmasından dolayı
aslında gelişmedikleri konusunda endişeleniyorum.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Bütün gece kapalılardı.
Toni ve Olli henüz hücreden çıkmadı.
Jani her zamanki hâlinde, dolanıyor.
Hep heyecanlı heyecanlı dolaşıyor.
Jani'nin hapishane çalışma programına odaklanması
uyuşturucu ve şiddetten uzaklaşmasına yardımcı olup
daha mutlu olmasını sağlıyor gibi duruyor.
Ama sabah yataktan kalkmasının tek sebebi iş değil.
Her sabah sevgilimden e-posta geliyor.
Ofise mi gidiyor?
-Gardiyanlara mı? -Evet.
Televizyonumu açmamı söyledi,
spor kanalımı güncellemek istiyormuş.
Uzun süreli bir ilişki mi?
Hayır. Buradayken tanıştık.
Ben buradaydım. Benimle tanışmaya geldi.
Onunla burada nasıl tanıştın?
Bir arkadaşım şey yaptı.
-Sizi tanıştırdı. -Evet, tanıştırdı.
Jani'nin yeni ilişkisinin
burada sunulan rehabilitasyona katılmaya onu daha da motive ettiği ortada.
Ama 2/1'deki herkes onun kadar ilerleme kaydetmemiş.
Düzgün yemek getirin ya. Bok gibi ulan.
Köpek maması gibi.
Gerçek ismi olmasa da Michael
yan hücremde kalıyor ve 18 yaşında.
Çalışmıyor ve hücresinde çok vakit geçiriyor.
Bugün sıkıntılı gibi bir hâli var.
Depresyonda falan değilim
ama hapiste olmak insanı sıkıyor,
daha iyi hissetmek istiyorsun.
Çoğu kişi bu sabah spor yapmaya gitti.
Sen neden çıkıp temiz hava almadın ki?
Sonuçta bu şekilde biraz stres atar ve…
Normalde her gün dışarı çıkıyorum.
Bugün pek havanda değil misin yani?
Bilmiyorum. Bugün biraz huzursuzum.
Burada kalamam.
-Pardon. Sigara içmem lazım. -Tamam.
Michael gün içinde hücresine girip saatlerce çıkmıyor.
Niye hapse girdiğini veya çektiği sıkıntıları henüz bilmiyorum.
-Hayırdır? -Nasılsın?
İyi.
İki laflayalım mı?
Evet. Güzel olur, buyur.
Gel, konuşalım.
-Geleyim mi? Tamam. -Hoş geldin.
Şimdi nasılsın? Önceden biraz şey…
İyi.
Neden hapse girdin? Neden buradasın?
Yetimhaneden kaçtım,
sonra Tampere'ye gittim.
Orada evsiz kaldım, uyuşturucu kullandım.
Uyuşturucu arıyordum.
Tampere'de 40 yaşında iki keşle sıkıntılı bir durum yaşadım.
Beni speed zulalarını çalmakla suçladılar,
adam da bana dedi ki
üç saniye içinde geri vermezsem
beyzbol sopasıyla dişlerimi kırarmış.
Siktir, ondan sonra gözüm döndü.
Cebimdeki bıçağı çekip adamın boynuna sapladım.
Sonra diğeri geldi, beni itti,
ellerini böyle tuttu.
Ben de ona da iki kez sapladım,
buradan sapladım.
Ama daha çocukmuşsun.
Hapishanede geçirdiğin süre boyunca
böylesine bir şiddetli suçun ciddiyetini anlamak için
yardım aldın mı?
Rehabilitasyon görevlisiyle ve psikologla görüştüm
ve evet, bana yararı oldu.
Peki ailenden birisi ziyaretine geldi mi?
Kaç… Of be. Birisi ziyaretime gelmeyeli bayağı oluyor.
Ziyarete ihtiyacım var mı bilmiyorum. Gayet iyi hâldeyim.
Bizimki iyi bir hücre bloku. Buradaki grup da iyi.
Burada arkadaşlarım var, bence burada olmak güzel.
Michael'ın şiddetli saldırısından sonra
mağdurlardan biri maalesef ölmüş.
Michael yaşı nedeniyle
kasıtsız adam öldürme suçundan sadece iki buçuk yıl hapse çarptırılmış.
Yani hapishane sisteminin ona yardım etmek için birkaç ayı kaldı.
Tüm mahkûmlar günde 14 saatten fazla süre kilit altında
ama Michael çıkma şansı olsa da genelde hücresinde kalmayı seçiyor
ve çok yalnız görünüyor.
On sekiz yaşında bir çocuk
bir yetişkin hapishanesinde
öğleden sonra 16.40'tan ertesi gün sabah yediye kadar
hücreye kapatılıyor.
Bu rehabilitasyon mu? Yoksa ceza mı?
Bunu bizzat kendim yaşadım,
güpegündüz hücreye kapatıldım.
İnsanda psikolojik hasar bırakıyor.
Ellerinde olduğu için ona bir şey yapmalılar.
Ne yapmış olursa olsun
yaşı çok küçük, bence kurtarılabilir.
KYLMÄKOSKEN HAPİSHANESİ
BEŞİNCİ GÜN
Kylmäkoski Hapishanesi'nde iki günüm kaldı.
Aynı Michael gibi ergenlik çağında ciddi şiddet suçları işleyen
başka bir mahkûmla karşılaştım.
-Ben Raphael. -Ben Leif.
Adın ne?
-Leif. -Leif.
Şimdi neredeyse 50 yaşında olan Leif
nihayet hapishanede düzenli danışmanlık programına katılıyor.
Kaç kez hapse girdin?
Finlandiya'da 11 kere.
İsveç'te altı kere.
Danimarka'da iki kere, Norveç'te de bir.
Leif, Finlandiya'nın Roman toplumundanmış.
Toplam 23 yıl hapis yatmış,
birçok şiddet suçundan hüküm giymiş,
bunlara iki cinayet de dâhil.
Devlet kurumlarında büyüdüm.
Ve 15 yaşında hapse girdim.
Abim öldürüldü. Abimin katilinin kafasına sıktım.
İntikamdı.
Dışarıdayken şiddete başvurmanın sebebi neydi?
Düşmanlığın olan bir Roman ailesi varsa
o durumdan çıkmadığın sürece işler hemen sarpa sarabiliyor.
Günümüzde de herkesin silahı var.
Her şey çabucak oluyor. Hemen canını almaya kalkıyorlar.
Ve önceden yardım almak da istemedim.
Peki neden şimdi istiyorsun?
Çok fazla ağır uyuşturucu kullanırdım.
Ama şu an, bu cezam sırasında
Hanna'yla düzenli olarak
sohbet ediyoruz.
Leif uyuşturucudan kurtulduğundan beri
hapishanenin şiddet suçlularına bakan özel danışmanı Hanna'yla
düzenli seansları oluyormuş.
İdeal durumda öyle bir rehabilitasyon merkezinin
nasıl olması gerektiğine dair bir fikrin var mı?
Hristiyan madde bağımlılığı merkezi ideal olurdu.
-Yani işin içinde iman da olurdu. -Evet.
Yardım ettiğiniz mahkûmların çoğu Leif gibi şiddet suçlusu.
Bu şiddetin ardında uyuşturucu veya alkol mü var?
Yani neredeyse hepsi
çok zor hayatlar yaşamış oluyor.
Ailevi sorunları olmuş oluyor veya koruyucu ailelerden oluyorlar
ya da devlet kurumlarından çıkıyorlar
ve çocukken kötü muamele görmüş oluyorlar.
Normal bir hayat süren kimse
durduk yere suç işleyip insanları döveyim demiyor.
Hanna'ya göre Fin okul sistemi
bazı genç erkekleri toplumdan uzaklaştırıyor.
Ben 90'larda çocukken
çok net hatırlıyorum,
özellikle yaramaz, zararlı erkek çocukları
genelde cezalandırılırdı.
Başları derde girerdi, aşağılanırlardı.
Bence Fin toplumu
sakin, durgun davranışları tercih ediyor
ve bunun dışındaki her şeyi zararlı sayıyor.
Çok bariz şekilde "sen belalısın" diyorlardı.
Evet. Şiddete meyilli mahkûmların
sizin gibi biriyle görüşmesi zorunlu mu?
Buraya gönüllü olarak gelmek isteyen mahkûm sayısı yeterli,
o yüzden programım onlarla dolu oluyor.
Leif, buraya gelip seansa katılmanın
sana ne yararlı oluyor?
Seninle her şeyi konuşabiliyorum.
Hislerim konusunda, ne açıdan yardıma ihtiyacım olduğuna dair
yalan söylememe gerek yok.
Ve bunların ikimiz arasında kalacağını biliyorum.
Hanna müthiş bir iş çıkarıyormuş gibi.
Ama o, hapishanenin tek şiddet danışmanı.
Ve ondan yardım isteyip istememe kararı mahkûmlara bırakılıyor.
Burada mahkûm tuttukları adamlara
doğru yol veya fırsatları gösterebilir veya o yollara sokabilirler.
Ama uygulamada yok.
Burada rehabilitasyon mahkûmlara düşüyor.
Değişip değişmediklerine dair bütün kararları
kendi başlarına vermek zorundalar.
Değiştiren dış etmen yok.
Leif ve tanıştığım diğer mahkûmların çoğuna göre
şiddet suçlarının sebebi uyuşturucu bağımlılığı.
Ben de mahkûmlar hapishane içinde
uyuşturucuya erişebiliyor mu öğrenmek istedim.
Çünkü erişebiliyorlarsa iyileşme kapasitelerini etkileyecektir.
Bu kanatta sözün geçiyor, değil mi?
Çok saygı duyuyor musun?
Normal.
Ot içmek istesem veya amfetamin almak istesem ya da…
Burada almak kolay mı?
-Evet. -Öyle mi?
-Evet. İstiyor musun? -İyi mi…
İstiyor muyum?
Gardiyanlar uyuşturucu konusunda sıkı mı? Sürekli gelip arıyorlar mı?
Buraları arıyorlar mı? Sürekli engel olmaya çalışıyorlar mı?
Biz dışarıdayken, spor salonundayken falan.
Siz yokken hücrenizi mi arıyorlar?
Evet.
Genelde hangi uyuşturucuları buluyorlar?
Genelde bir şey bulmuyorlar.
-Bulmuyorlar mı? -Evet.
Üç miligram Subutex falan.
En çok o mu var? Subutex mi?
Evet, Fin hapishanelerinde çok kullanılan bir mal.
Peki.
Ne yapıyor? Hiç denemedim.
İyi değil, ilk seferinde
ve iki gün çok kötü hissediyorsun.
Ama ondan sonra
daha enerjik oluyorsun ve…
Buradakilerin bazılarının göz bebekleri minicik oluyor.
Evet.
Tamam.
Küçük göz bebeğinden anlaşılıyor yani.
Evet.
Çoğu hapishanedeki gibi
burada da mahkûmlar arasındaki tartışma ve tehditlerin
en büyük sebebi uyuşturucu.
Kaldığım kanattaki bir mahkûmun durumu o kadar kötüleşmiş ki
daha güvenli bir yere nakledilmeyi talep etmiş.
Nasılsın dostum?
Bir maç yapalım mı?
-Tabii. Olur. -Bunu alabilir miyim?
Adı Antti ve şu an kendi güvenliği için bir koruma kanadında kalıyor.
Ama mahkûmların buna verdiği isim farklı.
Çocuklar bana buraya sıçan kanadı dediklerini söyledi.
-Aslında ismi… -Evet, öyle diyorlar.
Anlamı ne ki?
Cinsel suçlular. Gammazlar.
Sen niye buradasın?
Benim durumum da
uyuşturucusu olan adamlara yardım edebilirken etmemeyi seçmem.
Uyuşturucusu olanlara nasıl yardım edebilirdin?
Karı koca ziyareti hakkım var.
O ziyaretler yoluyla onlara yardım etmemi istediler,
karım bir paket falan getirecekti güya.
-Onu öyle bir duruma sokamam. -Evet.
Çünkü dışarıdaki karımı arıyorlarmış,
ondan bunu istediklerinden haberim yoktu.
İşte o yüzden onlara çok… Onlara çok öfkelendim.
Kavga ettik, gitmem gerekti.
2/1'de böyle bir baskıya uğradığında
korktun mu?
Korkmak mı?
Tabii lan. Oradakiler benim gibi.
Kafasına eseni yapabilecek tipler.
Kendilerini dizginlemiyorlar.
Çıkmak istiyorum. Burada adam öldürmek istemem.
Burada öldürülmek de istemiyorum.
Ama hapishaneler eskiden farklıydı.
Günümüzde
artık kimse kurallara uymuyor.
İstedikleri gibi kural uyduruyorlar.
En çok uyuşturucu kimdeyse buranın kralı odur. Neden bilmiyorum.
Evet.
Yetkililer için en büyük zorluklardan biri uyuşturucu girişini engellemek.
Ama buraya uyuşturucu girdiğinde karaborsa oluşuyor.
Bir de hiyerarşi oluşuyor,
uyuşturucu kimdeyse hapishane onun elinde oluyor.
O yüzden kararları onlar verebiliyor, bu da çok ama çok tehlikeli.
ALTINCI GÜN
2/1 kanadında son günüm.
-Ne haber? İyi misin? -Evet, iyiyim.
Jani'yle arayı kapatıyorum.
Daha iki yıl cezası var ama gelecek planlarına başlamış bile.
2/1'deki mahkûmların arasında
rehabilitasyon programlarına en çok katılanlardan biri.
Bana iyi biri gibi geldin,
o yüzden buradan çıkınca ne yapacağını çok merak ediyorum.
Sevgilimle yaşayacağım.
İşim, evim var ve her şey hazır.
-İyiye işaret. -Evet. Çok iyi.
Bu sefer farklı olacak çünkü önceden hiç böyle olmamıştı.
İki hafta sonra aile ziyaretim var.
-İlk aile ziyaretin olacak. -Evet.
Karı koca ziyareti. Daha da yakınlaşabileceksin.
Evet.
İki ay sonra da ilk tatilim var.
Yani gelecek günler güzel olacak.
Evet, çok güzel olacak.
-Bol şans. Gönlünce olsun. -Sağ ol.
Sağ ol.
Jani'nin ilişkisi
ve çıkacağında yapacaklarına dair sağlam bir planı olması
rehabilitasyona devam etmesini sağlıyor.
Toni de bir aydan az sürede çıkacak.
Hapishane rejimiyle pek alakası olmamasına rağmen
burada değişip değişmediğini merak ettim.
Ben buyum, bunu kabullendim.
Olması gerektiği gibi biriyim.
İyi insanlara karşı iyiyim, kötü insanlara karşı da çok kötüyüm.
Bence basbayağı gangster falan değilim.
O sadece bir hafta sonu olan bir şeydi, şimdi de o yüzden hapis yatıyorum.
Toni'nin geleceğinde neler var?
Olli'yle beraber planladığımız bir işletme var,
hedefimiz onu açıp yürütmek.
Bu yaz baba olacağım.
Çocuklarıma iyi babalık yapmak istiyorum.
Vaktim olduğunda müzikle uğraşmak istiyorum.
Buraya dönmeye niyetim yok.
Gördüğüm kadarıyla birçok mahkûm
yıllarca hapis yatmadan pek de değişmiyor.
Bütün Finlandiya'da şiddet suçlularının %57'si
salındıktan sonraki beş yıl içinde yine suç işliyor.
Mahkûmların kendi rehabilitasyonunun sorumluluğunu üstlendiği yaklaşımları
gerçekten de doğru mu?
Hapishane Müdürü Harri Ramö'yle konuşmaya geldim.
Bu hapishanede birçok mükerrer şiddet suçlusu yatıyor
ve tekrar suç işleme oranlarında önemli bir etken de rehabilitasyon.
Bazılarına yol göstermek gerekiyor.
Bu hapishanenin müdürü olarak
sizce bu sistem ne kadar etkili?
Asıl mesele bizim mahkûmları…
İnsanları insan olarak görmemiz.
Her zaman başlangıç noktamız
her bir mahkûmu gerçekten rehabilite etmeye çalışmamız.
Toplum içinde uyuşturucu ve suçtan uzak bir hayatları olabilmesi için.
Bence rehabilite olmak istiyorsanız ve motivasyonunuz varsa
Kylmäkoski Hapishanesi ve Finlandiya hapishane sistemi
gereken araç ve fırsatları sunacaktır.
Ama size bağlı. Hepsi sizinle başlıyor.
Burada sunduğunuz rehabilitasyon ve ıslah sürecini geliştirmek için
herhangi bir şey ekleyebilecek olsanız
bu ne olurdu?
Burada iki yıldır
sadece bir tane şiddet danışmanımız var,
bence iki üç tanesine daha ihtiyacımız var.
Bence ıslah edici adalet projeleri
hapishanelere daha çok eklenmesi gereken şeyler.
Hapishanede uyuşturucu var.
Bu hapishaneyi uyuşturucudan arındırmayı muhtemelen siz de istiyorsunuzdur,
sizce bu ne kadar zor?
Evet, burayı hava sızdırmaz yapamıyoruz.
Bence bu sorunu etkileyen
iki ana faktör var.
Birisi arzı engellemek,
bu da burada yaptığımız kontrollerle oluyor.
Diğeri de talebi engellemek,
o da rehabilitasyon, iş faaliyetleri,
ve uyuşturucu dışında bir şey düşünmelerini sağlamaktan geçiyor.
Değerlerimize bağlıyız.
İnsan onuruna, adalete,
bir insanın olgunlaşıp gelişebilme kapasitesine saygımız var.
İnanıyorum ki mahkûmların birçoğu
gerçekten uyuşturucu ve suçtan uzaklaşmak istiyor
ama hiç kolay değil ve ciddi bir motivasyon gerekiyor.
-Gideceksin sanıyordum. -Hayır, beni çıkarıyordun.
Evet. Girmene izin verdim.
Tanıştıklarımın çoğu mükerrer şiddet suçlusu
ve çoğu kişi hapis yatmayı hak ettiklerini düşünüyor.
Ama bence mahkûmları hapsetmek yetmez, onları ıslah etmek gerek.
Bazıları rehabilitasyon görüyor, burada güzel işlere imza atılıyor.
Ama uyuşturucu bağımlısı olan en vahşi suçlular için
hapishanenin daha çok çabalaması gerek.
Alt yazı çevirmeni: Deniz Fikirdanış