Nhà tù Kylmäkoski, Phần Lan.
Nơi giam giữ nhiều tù nhân cực kỳ bạo lực.
Anh tôi bị giết. Tôi bắn vào sọ kẻ giết anh ấy.
…với lấy con dao trong túi mình rồi đâm vào cổ họng của gã.
Đằng sau cửa buồng giam, các tù nhân chính là người phụ trách.
- Anh muốn thử không? - Thôi, cảm ơn.
Điên thật.
Tốt. Nó lên rồi kìa. Tốt lắm.
- Có thẳng không? - Có!
Khi tù nhân từ chối tuân thủ luật lệ…
Ai có nhiều ma túy nhất là vua. Chẳng hiểu tại sao.
…và tỏ ra chẳng mấy hối hận về tội bạo lực của mình…
Anh đã làm gì anh ta?
Lái xe đè lên hắn.
Lấy cây cung bắn hắn.
…thì nhà tù sẽ bắt đầu sửa đổi họ bằng kiểu gì đây?
Tôi sẽ dành cả tuần tới bị nhốt ở đây để tìm hiểu chuyện đó.
Nhưng đây không phải lần đầu tôi ngồi tù.
Tôi là Raphael Rowe.
Tôi đã bị kết án oan tội giết người ở Vương quốc Anh
và bị kết án chung thân không ân xá.
Tôi đã mất 12 năm dài đằng đẵng để chứng minh vô tội.
Giờ tôi đang đi khắp thế giới để khám phá cuộc sống thật sự
trong những nhà tù khốc liệt nhất thế giới.
BÊN TRONG NHỮNG NHÀ TÙ KHỐC LIỆT NHẤT THẾ GIỚI
Phần Lan, một trong những đất nước có tỷ lệ giết người cao nhất châu Âu.
Người ta thường nói Phần Lan là đất nước hạnh phúc nhất thế giới,
nhưng nó còn có một mặt tối với tỷ lệ tội phạm bạo lực cao,
thường là do những người nằm ở rìa xã hội
bị thúc đẩy bởi rượu và ma túy.
Đối phó với những tên tội phạm này là một thách thức lớn cho hệ thống nhà tù.
Tôi sẽ đến nhà tù Kylmäkoski ở miền Nam Phần Lan,
nơi tôi sẽ ở trong cả tuần tới.
Người Phần Lan có cách tiếp cận tiến bộ với việc xử phạt,
nên hầu hết tù nhân chỉ phải chịu án phục vụ cộng đồng
hoặc được đưa đến các nhà tù mở.
Chỉ những kẻ nguy hiểm nhất, phạm tội nghiêm trọng nhất,
mới được đưa đến nhà tù kín giống như nơi mà tôi đang đến.
Và lúc này, tôi không biết phải chờ đợi điều gì.
Tôi thấy hơi e ngại. Tôi có cảm giác nôn nao trong lòng.
Tại Phần Lan, mục tiêu chính của chế độ nhà tù
là sự trưởng thành và phát triển cá nhân của các tù nhân
hơn là sự trừng phạt.
Nhưng điều quan trọng với các nhà tù đang cố gắng sửa đổi họ
đó là không bắt buộc tù nhân phải tham gia vào việc cải tạo.
Việc cải tạo có thật sự hiệu quả với những tù nhân nguy hiểm nhất không?
Vì nếu họ không muốn thay đổi thì một chế độ tiến bộ
có cách tiếp cận tự do với việc cải tạo cũng chẳng thể làm gì được.
Các cá nhân phải có mong muốn thay đổi.
Tôi đã vào tù bao nhiêu lần không quan trọng.
Tôi cảm thấy hơi e ngại
về việc mình sắp bị nhốt chung với những ai.
NGÀY 1
Ta vào đây.
Anh có thể đặt áo khoác lên bàn.
Tôi sẽ cho anh một cái túi nhựa để anh có thể bỏ tất cả quần áo vào.
- Được. - Chúng tôi sẽ cất giữ những thứ này.
Rồi anh sẽ được lấy lại.
Được rồi.
Anh có thể để nó ở đây.
Cho tôi xem… Phải. Tốt lắm.
Anh có thể mặc áo thun vào.
Ừ, được rồi. Rồi tới phần dưới.
Để bảo vệ nhân quyền cho tù nhân,
Phần Lan không cho phép khám xét phần trong của cơ thể.
Mặc dù có tới 90% tù nhân mới vào
đều dính tới ma túy, nhưng họ chỉ khám xét hời hợt.
Anh có tìm thấy nhiều hàng lậu trong lúc khám xét không?
Ừ, có. Đôi khi là ma túy hoặc là…
Họ có tuồn loại ma túy gì vào đây?
Subutex.
Đôi khi có người tìm cách tuồn điện thoại di động
hay gì đó tương tự.
Subutex được dùng để điều trị cơn nghiện,
nhưng tự thân nó cũng là thuốc gây nghiện.
Nhìn thẳng vào máy quay.
Sau khi xong thủ tục, tôi sẽ được đưa về khu của mình.
Tội phạm bạo lực ở đây không bị cách ly với các tù nhân khác.
Và tôi sẽ được đưa đến khu tổng hợp ở cánh 2.1.
- Vậy tôi ở đây một mình à? - Ừ.
Anh có lời khuyên gì cho tôi về những tù nhân khác ngoài đó?
Anh đừng nên nói chuyện quá riêng tư.
Và hãy biết dùng lý trí thông thường.
Tôi sẽ sống chung với loại tội phạm nào?
Ví dụ như, khu buồng giam này có nhiều loại tội phạm.
Tội phạm bạo lực, giết người,
và rất nhiều tội phạm liên quan đến ma túy.
- Rồi. Cảm ơn. - Cảm ơn.
Có 14 buồng giam cho 18 tù nhân,
một số phải ở chung.
Khu vực chung và nhà bếp được bao phủ bởi máy quay an ninh
do lính canh theo dõi từ phòng điều khiển nằm ở cuối dãy nhà.
Nhưng không có máy quay trong buồng giam.
Và giờ tôi đang ở một mình với các tù nhân.
Ấn tượng đầu tiên.
Nơi này yên lặng quá.
Yên tĩnh một cách kỳ lạ.
So với các nhà tù khác, không hề ồn ào như cái chợ,
chẳng ai la lối hay hò hét gì cả.
Dĩ nhiên, khi bạn là người mới,
bạn sẽ hơi do dự về việc những người kia là ai.
Và họ sẽ không thể tránh khỏi việc
muốn dò xét bạn ngay từ lúc bạn bước ra đó,
và tôi đã đi ngang một vài gã to tướng
mà chỉ nhìn qua vẻ bề ngoài của họ cũng có thể thấy khá đáng sợ.
Nhưng thôi, để tôi đi tìm hiểu xem điều gì sẽ xảy ra với tôi bảy ngày tới.
Chào anh. Xin tự giới thiệu.
- Tôi là Raphael. - Tôi là Toni.
- Toni? Hân hạnh. - Vâng.
- Tôi là Fuzzy. - Fuzzy?
- Tôi là Raphael. - Hoan nghênh.
- Cảm ơn. Hân hạnh gặp các anh. - Ừ.
- Ừ… - Tôi sang chào mấy anh kia nhé?
- Tôi là Michael. - Chào. Michael?
- Ừ. - Xin chào. Tôi là Raphael.
Được rồi. Xin chào đón.
- Cảm ơn. - Ừ.
Chào anh. Tôi là Raphael.
- Tôi là Jani. - Jani. Hân hạnh.
Có đĩa và dụng cụ ăn uống này. Được lắm.
Ừ. Đây là thứ anh cần khi bắt đầu ở đây.
- Được. - Anh lấy lại đồ…
Jani và gã to xác Toni có vẻ khá thân thiện,
nhưng họ rất dễ trở nên đáng sợ với các tù nhân mới vào,
nhất là khi trở vào buồng giam nơi lính canh không nhìn thấy.
Họ cho mọi người những thứ này à?
- Là để… - Phải.
- Đúng vậy. - Được rồi.
Hãy nói cho tôi biết về luật lệ ở khu này đi.
Cứ là chính mình và đừng xía vào việc khác.
Khi có người đến đây, nếu chúng tôi không quen biết nhau,
thì tôi sẽ hỏi sao anh lại vào tù.
- Anh phạm tội gì? Anh đã làm gì? - Ừ. Tất nhiên.
Tại sao vậy? Quan trọng gì chứ?
Nếu anh đã phạm tội tình dục…
- Tội phạm tình dục. - Hay gì đó… Như ấu dâm.
Anh sẽ bị đánh cho xỉu ngang.
Ừ. Xỉu cái đùng luôn.
Có người phụ trách cánh này không?
Tôi có cần biết có người nào cần được tôn trọng hơn người khác không?
Không. Không có vụ đó.
Đừng xía vào chuyện người khác và cứ là chính mình. Đủ rồi.
Đúng vậy.
Ra ngoài thôi.
Toni, anh chàng to con, trẻ nhưng to con,
mặc áo ba lỗ, rất nhiều hình xăm,
và Jani, họ đã chào đón tôi, nhưng tôi nghĩ
nếu bạn là người mà ngay lập tức
họ đã cảm thấy không ưa thì chuyện gì cũng có thể xảy ra.
Bạn ở trong buồng giam một mình. Lính canh ở xa tít.
Cho nên, đó là lời nhắc nhở liên tục rằng
khi tâm trạng của ai đó bỗng dưng thay đổi thì bạo lực có thể sẽ nổ ra.
NGÀY 2
Các buồng giam ở đây được mở khóa vào lúc 7:00 sáng.
Món cháo này chưa phải thứ tệ nhất anh được ăn vào buổi sáng đâu.
Dĩ nhiên rồi.
Một số tù nhân, như Jani, có công việc và hoạt động trong tù,
và họ sẽ đi sớm.
Nhưng những người khác thì chọn ở lại trong khu.
Họ không muốn tận dụng các dự án được nhà tù đưa ra
nên tôi muốn xem họ có dùng thời gian một cách hữu ích không.
Tôi thấy mình như một đứa trẻ gầy gò khi đứng giữa các anh.
Nhưng họ muốn xem lính mới khỏe tới đâu khi ở trong phòng tập.
Khởi động chút nào.
Vâng, mời.
Cùng tập đi.
- Một cục. Năm lần. - Không.
- Biết kỹ thuật chưa? - Ừ thì tôi…
- Thôi được. - Được chứ?
Đúng rồi, tốt lắm. Năm lần.
Rồi. Ba lần nữa.
Hai.
Tốt lắm. Một.
Ừ. Cái cuối cùng.
Khởi động chút. Tốt lắm.
Anh gọi đó là khởi động à?
Không, đó… Khởi động chút thôi.
Ôi trời.
Lúc nãy tạ bao nhiêu ký?
- Giờ là 70kg. - Bảy mươi à?
- Ừ. - Anh có thể nâng bao nhiêu?
- Chắc là 220. - Trời ạ.
Tốt. Nó lên rồi kìa. Tốt lắm.
- Có thẳng không? - Có!
Giỏi lắm.
Cho đến giờ, Toni rất hồ hởi chào đón,
nhưng tôi muốn tiếp cận mặt xấu của anh ấy
hoặc bạn cùng buồng của anh ấy, Olli.
Khó lắm đó. Rất khó. Nhìn xem, anh ấy đi không nổi luôn.
Họ nói với tôi rằng họ bị bắt cùng lúc
vào hai năm trước sau một vụ rượt đuổi bằng xe với cảnh sát.
Các anh đang làm gì khi bị bắt?
- Bắt cóc. - Anh đang bắt cóc ai à?
Phải. Chúng tôi đang đi đòi nợ ấy mà.
Dân đòi nợ thuê sao?
Thảo nào anh to con đến thế.
Không, tôi không làm nghề đó.
Được rồi.
Nhưng đó là khoản nợ rất lâu rồi. Và tên đó nói với tôi rằng:
"Phắn đi. Tao sẽ không trả tiền đâu. Mày là một thằng khốn", thế là…
Sao không báo cảnh sát?
- Hầu hết mọi người làm thế. - Tôi đến gặp cảnh sát để xin hộ chiếu.
Ngoài ra thì không.
Vậy là anh bắt cóc anh ta từ nhà anh ấy?
Ừ. Không, từ nhà bạn của hắn.
Với một khẩu súng?
Ừ. Tôi không… Ta có súng không nhỉ?
- Có thể có, có thể không. - Ừ.
Tôi không nhớ nữa. Đã hai năm rồi.
Chỉ cần nhắc tôi đừng mượn bất cứ thứ gì của anh trong khu này nhé?
- Không đâu. - Tôi không muốn mắc nợ anh.
Nên nếu anh cho tôi một gói bánh, tôi sẽ trả lại cho anh, được chưa nào?
Được rồi.
Nếu tù nhân không đi lao động hay đi học trong tù
thì sau một giờ đồng hồ sẽ phải quay trở lại dãy nhà đến hết ngày.
Toni và Olli có vẻ như là hai tên đầu đàn ở cánh 2.1,
và tôi muốn tìm hiểu thêm về lý lịch của họ.
Nhưng trước hết, Toni muốn kể với tôi về sự nghiệp làm rapper của anh ấy.
Siêu nhân C8.
Và đó là anh à?
Ừ, C8 là tên nghệ danh rap của tôi.
"C8" là viết tắt của chữ gì?
Kiểu như khi anh nói bằng tiếng Phần Lan,
"C8" giống "lộn xộn," kiểu vậy.
Mọi người đều vẫy vẫy súng thật và khoe ma túy trong các video ca nhạc,
nên cái này giống như nhại lại khía cạnh đó.
Vậy là anh làm video nhại cho vui hả?
Tôi không tự nhận mình là xã hội đen hay gì cả,
nhưng ngay cả khi anh là xã hội đen thật
thì cũng không cần phải lạy ông tôi ở bụi này đâu.
Đôi khi sống thẳng thắn Tao chẳng thèm phải sợ quắn
Tuy Toni khẳng định mình không phải xã hội đen
nhưng vụ bắt cóc bạo lực mà họ đã thực hiện
thì đúng là một tội đáng kinh ngạc.
Anh đã làm gì anh ta?
Anh đã làm gì hắn?
Mỗi thứ một chút.
Nhưng ta có cần phải kể chi tiết đến như thế không?
Bọn tôi đưa hắn về nhà tôi ở Tampere,
rồi bọn tôi trói hắn vào một cái bàn kim loại
bằng dây siết kim loại ở tay và chân.
Bọn tôi đập vỡ khớp ngón tay hắn
và cả chân và bàn chân bằng một cái búa.
Lái xe đè lên hắn,
lấy cây cung bắn hắn
và những trò tương tự như thế.
Nhưng tôi nghĩ phần lớn là những đòn bạo lực tinh thần,
sỉ nhục, và bắt hắn khuất phục.
Tại sao anh cảm thấy cần thiết phải cho hắn
chịu sự tra tấn như thế?
Có lẽ đó là sự pha trộn giữa cơn giận dữ và cảm giác phấn khích.
Lúc đó,
tôi chỉ cảm thấy cần phải để hắn bị như thế.
Toni và Olli có dính vào
những chuyện bắt cóc và tra tấn nghiêm trọng như thế.
Tôi có hơi bất ngờ vì họ tỏ ra chẳng hối lỗi lắm.
Tôi không biết có phải họ chỉ đang ưỡn ngực
và giả vờ là những tay rắn rỏi.
Những người tôi vừa làm quen chẳng hề tỏ ra hối lỗi hay ân hận.
Không tỏ rõ ra ngoài. Chưa thấy.
NGÀY 3
Sau khi mở cửa cho các tù nhân vào lúc 7:00 sáng,
các lính canh rút về phòng điều khiển của mình.
Tù nhân được quyền quyết định có tham gia hay không vào những cơ hội
được lao động hay học tập mà nhà tù cung cấp.
Và sáng nay, một lần nữa, có một số người đã chọn không.
"OG" là viết tắt của chữ gì? "Giang hồ chính gốc" hả?
Đúng vậy.
Nó dính không?
Ừ, cũng dính.
Điên thật.
Anh muốn thử không?
- Xăm thử hả? - Ừ.
Thôi, cảm ơn.
Toni đang dùng súng xăm
được họ chế từ một cây bút và bộ điều khiển Xbox.
Mà mực này lấy từ đâu ra vậy?
Bọn tôi đốt dao cạo râu dùng một lần
và lấy muội than từ đó mà ra.
Nếu lính canh đến và nhìn thấy các anh làm trò này thì sao?
Bị giam riêng.
- Phải ở một mình. - Biệt giam.
Được, vậy lính canh sẽ không nhận ra anh có hình xăm mới sao?
Anh ấy có nhiều hình xăm mà.
Tôi không nghĩ họ sẽ nhận ra tôi có một hình xăm mới đâu.
Xong rồi. Được. Ừ, tắt máy đi.
Xong rồi hả?
Ừ.
Mặc dù có vẻ một số người ở cánh 2.1 dành cả ngày lòng vòng trong buồng giam,
nhà tù có giới thiệu nhiều chương trình giáo dục,
và chỉ hơn phân nửa tù nhân ở đây chịu lao động trong tù.
Có người còn học được cách làm đồ trang sức.
Hôm nay, tôi sẽ đi cùng bạn cùng khu của mình, Jani.
- Giờ đi đâu? Đến xưởng hả? - Ừ, đến xưởng.
Và đây là nơi mỗi ngày anh đều đến?
Mỗi ngày.
Tôi biết Jani có việc làm nhưng hơi bất ngờ khi biết rằng
anh ấy đã trở thành chuyên gia làm thảm truyền thống Phần Lan,
nhờ đó mà mỗi tháng được nhà tù trả lương 100 euro.
Này, lại đây. Ta đang làm một việc rất đơn giản.
- Đầu tiên. Bên phải. Ừ, đơn giản thôi. - Và cái này… Rất đơn giản.
Jani đã học cách sử dụng khung cửi này trong một lần ngồi tù sáu tháng,
và hiện anh ấy đã ngồi được phân nửa của một án bốn năm khác.
- Giờ thì đổi. - Đổi.
Từ hai.
- Qua một à? - Qua một.
- Ừ. - Và rồi, rẹt rẹt.
Ừ, ba lần.
- Anh khỏe đấy. - Tôi sắp làm hỏng máy à?
Không.
Tôi không thể tin là anh đã ra vào tù nhiều lần như thế.
Sao anh lại ra vào tù hoài vậy?
Đó là một cách sống. Lối sống của tôi.
Vậy lối sống bên ngoài của anh là gì?
Ma túy và bạo lực.
- Ma túy và bạo lực? - Ừ.
- Buôn ma túy. Anh biết mà. - Phải.
Như cơm bữa.
Vậy anh chơi ma túy gì?
Cocain. Amphetamin.
Cocain và amphetamin.
Vậy lần này anh vào tù vì tội gì?
- Bạo lực. - Anh vào tù vì bạo lực?
- Phải. - Anh đã làm gì?
Tôi đã đâm một gã. Một cuộc đấu dao.
Tôi đã ở không đúng chỗ, không đúng lúc.
Chẳng có gì đặc biệt. Không đúng chỗ, không đúng lúc.
Và chuyện gì đã xảy ra với gã anh đâm?
Tạ ơn Chúa, hắn chưa chết, nhưng…
Ít ra, đây là dấu hiệu tốt vì anh có tỏ ra hối lỗi và ân hận.
Đúng rồi.
Và khi cái này đẩy lên, anh phải làm nó như thế này.
- Để giữ nó vào khuôn. - Vâng.
- Nó sẽ không bị như thế này. - Hiểu.
Tôi thấy bận tâm vì anh là người
đã ra vào nơi này nhiều lần,
vậy là việc cải tạo, những người giúp đỡ giống như anh…
Ừ, họ sẽ giúp nếu anh muốn họ giúp.
Và bấy lâu nay vẫn chỉ có một người hướng dẫn?
Phải, cô ấy đã ở đây suốt.
Chắc cô đã chán và mệt mỏi vì thấy anh ấy cứ trở lại sau mỗi lần ra tù.
Vâng, tôi mong anh ấy sẽ không quay lại.
- Hiện tại, anh ấy đang rất tốt đẹp. - Ừ.
Ừ, hai người có vẻ có quan hệ tốt.
Chúng tôi có mối quan hệ tốt. Chúng tôi nói về mọi thứ.
Gái gú, ma túy, mọi thứ.
Tốt thôi. Nó giúp được gì cho anh?
Chẳng biết nữa. Chỉ là thấy vui khi được trò chuyện.
Chỗ tôi ở đã có quá nhiều testosterone rồi.
Ừ. Tôi nghĩ là vậy.
Ừ.
Giờ tôi đã ở đây hai năm, tôi đã có tiến bộ trong đầu óc.
Đây là bài trị liệu dành cho tôi. Tôi thấy việc mình làm có tiến triển.
- Được rồi. Anh làm cho xong nhé? - Ừ.
Mặc dù phải trải qua nhiều án tù mới đến được giai đoạn này,
có vẻ cuối cùng, Jani cũng đã có những thay đổi tích cực trong đời.
Và thoát khỏi lối sống đàn ông mỗi ngày tại khu buồng giam
có vẻ cũng là điều có ích.
Quay lại cánh 2.1, toàn bộ khu này đang gặp căng thẳng.
Được rồi. Dừng quay đi!
Tôi nghe được tin đồn Toni vừa tấn công một tù nhân mới,
và người đó đã được đưa đến cánh khác.
- Anh ta vừa vào tù à? - Phải.
- Và anh đã đấm anh ta? - Ừ.
Trong buồng giam của hắn.
- Anh đã vào buồng giam của hắn? - Ừ.
Ừ.
Vì anh biết đó, ở đâu cũng có máy quay mà.
Phải rồi.
Tại sao anh lại đấm anh ta?
Vì hắn…
Cách đây vài năm, nó đã mách lẻo.
Mách lẻo chuyện gì?
Về chuyện ma túy.
Và giờ anh trả thù?
Đúng vậy.
Tôi không thể sống chung với những đứa như thế.
Tôi sẽ bị chúng bạn chê cười nếu lúc về nhà mà vẫn chẳng làm gì hắn.
Anh ta bị thương nặng chứ?
Tôi không biết.
Olli, bạn cùng buồng với Toni,
cũng đang có mặt tại khu khi vụ việc xảy ra.
Toni vừa mới kể với tôi về vụ…
Ừ.
Ừ, nhưng anh ấy phải làm vậy.
- Vậy sao? - Ừ.
- Lính canh không biết chuyện à? - Không.
Vẫn chưa biết.
- Anh nghĩ một trong hai sẽ kể với họ chứ? - Tôi nghĩ là không.
Tôi đã nhìn thấy hắn đi vào phòng với lính canh.
Tôi nghĩ hắn sẽ không kể gì đâu.
- Vâng. - Ngon không?
Ngon lắm. Cảm ơn anh nhiều. Rất ngon.
- Cảm ơn. - Không có chi.
Vì lính canh không thấy được chuyện gì đã xảy ra
nên Toni không bị phạt.
Tôi lo rằng nếu những tù nhân như Toni
vẫn dùng đến bạo lực để giải quyết vấn đề
thì họ vẫn chưa thật sự thay đổi lề thói.
NGÀY 4
Các tù nhân đã được khóa nhốt cả đêm.
Toni và Olli vẫn chưa ra khỏi buồng giam.
Jani thì vẫn như mọi khi, đi lăng xăng khắp nơi.
Bước chân mỗi sáng của anh ấy có vẻ luôn nhún nhảy.
Việc Jani tập trung cho chương trình trong tù
thật sự có vẻ đã giúp anh ấy tránh xa được ma túy và bạo lực,
giúp anh ấy trở nên hạnh phúc hơn.
Nhưng không chỉ có mỗi công việc mới khiến anh ấy thức dậy mỗi sáng.
Sáng nào tôi cũng nhận được email từ bạn gái.
Vậy là nó thông qua văn phòng?
- Lính canh? - Ừ, lính canh.
Cô ấy bảo tôi hãy bật TV lên
vì cô ấy sắp sửa cập nhật kênh thể thao cho tôi xem.
Đó là bạn gái lâu năm à?
Không. Bọn tôi gặp nhau trong tù.
Tôi đang trong tù. Cô ấy đến hẹn hò giấu mặt với tôi.
Sao anh gặp được cô ấy ở đây?
Bạn tôi đã… Anh gọi là gì nhỉ?
- Ồ, anh ấy đã giới thiệu anh. - Giới thiệu tôi. Ừ.
Chuyện tình mới của Jani rõ ràng là một động lực thêm vào
để anh ấy tiếp tục theo sát chương trình cải tạo ở đây.
Nhưng không phải ai ở cánh 2.1 cũng đạt được sự tiến bộ như anh ấy.
Mang đồ ăn ra đây đi. Thứ này dở như hạch.
Đây là thức ăn cho chó mà.
Michael, không phải tên thật,
sống ở buồng giam gần tôi. Cậu ấy 18 tuổi.
Cậu ấy không lao động, dành nhiều thời gian ở trong buồng giam.
Hôm nay, cậu ấy có vẻ khó chịu.
Tôi không bị trầm cảm, nhưng mẹ kiếp, chẳng hiểu sao
ở trong tù làm tôi thấy bực bội và tôi muốn được cảm thấy dễ chịu hơn.
Sáng nay, hầu hết mọi người đã đi tập thể dục.
Sao cậu không ra ngoài hít thở khí trời
và xem đó như là cách
để giải tỏa căng thẳng và…
Tôi thường ra ngoài mỗi ngày mà.
Chỉ là hôm nay không có hứng nhỉ?
Không biết nữa. Hôm nay tôi thấy hơi bồn chồn.
Tôi không thể ngồi đây được.
- Xin lỗi, tôi phải đi hút thuốc đây. - Được thôi.
Michael thường lui về ở trong buồng giam suốt nhiều giờ đồng hồ trong ngày.
Tôi vẫn chưa biết cậu ta bị nhốt vì tội gì hay cậu ta đang đối mặt với vấn đề gì.
- Sao hả? - Cậu ổn chứ?
Ổn cả.
Trò chuyện chút nhé?
Ừ. Được chứ. Vào đi.
Vào đây nói chuyện.
- Tôi vào nhé? Được. - Mời vào. Ừ.
Cậu thấy sao rồi? Vì lúc nãy cậu thấy hơi…
Ổn rồi.
Sao cậu bị đi tù? Sao cậu lại ở đây?
Tôi đã trốn khỏi một nhà trẻ em nọ
và rồi phiêu bạt đến Tampere,
nơi tôi trở nên vô gia cư, rồi bắt đầu hút chích và tìm kiếm ma túy.
Tôi đã rơi vào một vụ ở Tampere khi có hai tên nghiện rượu tầm 40 tuổi
buộc tội tôi ăn cắp túi đeo chạy bộ của họ
và gã đó nói với tôi tôi có ba giây để trả lại số ma túy cho họ
không thì hắn sẽ dùng gậy bóng chày đập vỡ mồm tôi.
Rồi thì, mẹ kiếp, tôi đại loại nổi điên lên,
với lấy con dao trong túi mình rồi đâm vào cổ họng của gã.
Rồi gã kia nhào tới, đẩy tôi ra,
đưa tay ra như thế này,
rồi tôi đâm hắn hai nhát,
ở chỗ này và chỗ này.
Nhưng khi đó cậu chỉ là một đứa trẻ.
Cậu có nhận được giúp đỡ gì khi ở trong tù
để hiểu được sức nặng của hành động phạm tội
bạo lực như thế không?
Tôi có đến gặp nhân viên cải tạo
và bác sĩ tâm lý, và phải, điều đó đã giúp được tôi.
Và có ai trong gia đình cậu đến thăm cậu không?
Cũng đã… Chết tiệt, cũng đã lâu rồi chẳng có ai đến thăm tôi.
Tôi chẳng biết có cần ai đến thăm không. Tôi vẫn đang rất ổn trong đây.
Tôi đang ở trong một khu buồng giam tốt. Có một nhóm người tốt ở đây,
và tôi có bạn bè ở đây, và… Được ở đây cũng tốt.
Một trong số các nạn nhân đã chết thê thảm
bởi màn tấn công bạo lực của Michael.
Nhờ chưa đủ tuổi, Michael được lệnh thụ án
chỉ có hai năm rưỡi vì tội ngộ sát.
Tức là hệ thống nhà tù chỉ còn vài tháng để làm việc với cậu ấy.
Tất cả tù nhân bị nhốt hơn 14 tiếng một ngày,
nhưng Michael thường ở trong buồng giam dù vẫn được cho cơ hội ra ngoài
và cậu ấy có vẻ rất cô đơn.
Một đứa trẻ 18 tuổi bị nhốt trong buồng giam tại nhà tù dành cho người lớn
từ 4:40 chiều đến tận 7:00 sáng mai.
Đó là cải tạo à? Đó là hình phạt sao?
Tôi đã trải qua. Tôi đã tự mình trải qua,
bị nhốt trong buồng giam giữa ban ngày,
và điều đó sẽ gây tổn thương tâm lý.
Họ đã giữ được cậu ấy thì phải làm gì đó với cậu ấy.
Ý tôi là, dù cậu ấy có làm gì
khi còn trẻ đến vậy, cậu ấy vẫn còn cứu vãn được mà.
NHÀ TÙ KYLMÄKOSKI
NGÀY 5
Tôi còn lại hai ngày ở nhà tù Kylmäkoski.
Tôi đã gặp một tù nhân là người cũng giống như Michael,
đã thực hiện hành vi bạo lực nghiêm trọng khi vẫn còn ở độ tuổi thiếu niên.
- Tôi là Raphael. - Tôi là Leif.
- Tên anh là gì? Leif. - Leif.
Giờ ở độ tuổi gần 50,
rốt cuộc Leif cũng chịu tham gia chương trình
tư vấn thường xuyên trong nhà tù.
Anh đã vào tù mấy lần?
Mười một lần ở Phần Lan,
sáu lần ở Thụy Điển,
hai lần ở Đan Mạch, và một lần ở Na Uy.
Leif nói mình thuộc cộng đồng người Gypsy Roma ở Phần Lan.
Anh ta đã ngồi tù 23 năm,
đã bị kết án phạm nhiều tội bạo lực,
trong đó có hai án giết người.
Tôi lớn lên từ các cơ sở giáo dục.
Rồi tôi vào tù khi chỉ mới 15 tuổi.
Rồi anh tôi bị giết. Tôi bắn vào sọ kẻ giết anh ấy.
Đó là để trả thù.
Điều gì khiến anh bạo lực khi anh được ra tù?
Nếu có một gia đình người Gypsy mang nhiều thù hận,
nếu anh không thoát được hoàn cảnh đó thì sẽ không hay đâu.
Và đó là vào thời nay khi mọi người đều có súng.
Rồi nó đột nhiên xảy ra. Chúng cố lấy mạng anh ngay lập tức.
Và trước đó, tôi chưa từng muốn được giúp đỡ.
Tại sao lúc trước thì không, giờ thì có?
Lúc trước, tôi từng dùng rất nhiều ma túy nặng đô.
Nhưng giờ, trong thời gian thụ án lần này,
tôi đã được nói chuyện
với Hanna suốt.
Kể từ khi Leif cai nghiện ma túy,
anh ấy thường xuyên đến gặp Hanna,
cố vấn đặc biệt của nhà tù dành cho các tội phạm bạo lực.
Anh có ý tưởng gì cho một nơi
gọi là trung tâm cải tạo lý tưởng nhất không?
Một trung tâm cai nghiện kiểu Cơ Đốc giáo sẽ là tuyệt nhất.
- Như vậy thì sẽ có chút tâm linh. - Phải.
Hầu hết các tù nhân mà cô làm việc cùng đều là tội phạm bạo lực giống Leif.
Đằng sau sự bạo lực đó là ma túy hay rượu?
Gần như lúc nào cũng vậy, hoặc chỉ là,
họ đã sống một cuộc đời rất khó khăn.
Họ từng gặp vấn đề với gia đình, hoặc nhiều người đã từng được nhận nuôi
hoặc đã ở trong trung tâm giáo dục,
và họ đã bị ngược đãi lúc còn bé.
Không ai sống một cuộc sống bình thường rồi quyết định rằng
giờ tôi muốn bắt đầu phạm tội và đánh đập kẻ khác.
Hanna tin rằng hệ thống trường học ở Phần Lan
cũng khiến một số thanh niên bị xa lánh.
Vào thập niên 90, khi tôi còn nhỏ,
tôi còn nhớ rất rõ
về những cậu bé ngông cuồng, gây rối này,
nhất là, chúng thường xuyên bị kỷ luật.
Chúng gặp rắc rối. Chúng bị coi thường.
Và tôi nghĩ xã hội Phần Lan
thích lối cư xử bình tĩnh và điềm đạm hơn.
Tất cả những thứ không giống vậy được xem là gây rối.
Và đó là dấu hiệu rõ ràng của việc: "Mày chính là họa".
Phải. Vậy thì có bắt buộc các tù nhân có khuynh hướng bạo lực
phải đến gặp các chuyên gia như cô không?
Có đủ tù nhân muốn tự nguyện đến đây rồi,
nên lịch làm việc của tôi chỉ toàn là những người đó.
Vậy thì, Leif, khi đến đây, tham gia buổi nói chuyện này,
nó giúp được gì cho anh?
Tôi có thể nói cho cô nghe về mọi thứ.
Tôi không phải nói dối gì cả
hay phải che giấu cảm xúc và những mặt tôi cần được giúp đỡ.
Và tôi biết những cuộc nói chuyện này được giữ kín.
Hanna có vẻ đang làm rất tốt,
nhưng lại là cố vấn bạo lực duy nhất của nhà tù.
Và việc đó còn tùy các tù nhân chọn có muốn tìm sự giúp đỡ từ cô ấy hay không.
Đây là nơi mà người ta giam giữ những con người này
và có thể chỉ ra, thúc đẩy, hoặc cho họ thấy cơ hội hay đi đúng hướng.
Tôi chỉ không thấy điều đó ở đây.
Việc cải tạo ở đây tùy thuộc ở chính các tù nhân.
Họ phải đưa ra quyết định xem rằng có hay không,
trong đầu họ đã muốn thay đổi hay chưa, chứ chẳng thứ gì thay đổi được họ.
Leif và hầu hết các tù nhân khác tôi đã gặp
đều nói việc lạm dụng ma túy đã thúc đẩy tội ác bạo lực của họ.
Nên tôi muốn tìm hiểu xem tù nhân có còn tiếp cận được ma túy tại nhà tù này không.
Vì nếu họ tiếp cận được, nó sẽ ảnh hưởng đến khả năng sửa đổi của họ.
Anh có nhiều ảnh hưởng ở cánh này nhỉ?
Anh được tôn trọng lắm à?
Bình thường thôi.
Nếu tôi muốn hút cần sa hay tôi muốn chơi amphetamin hay…
Có dễ tìm được hàng ở đây chứ?
- Dễ mà. - Vậy sao?
- Ừ. Anh muốn hả? - Tốt hay…
Tôi muốn không à?
Lính canh có gắt với ma túy không? Họ có vào lùng sục suốt không?
Họ có lục soát nơi này không? Họ luôn cố ngăn chặn nó chứ?
Khi bọn tôi ra ngoài, khi vào phòng tập. Kiểu vậy.
Họ lục soát buồng giam khi anh không ở đó?
Đúng vậy.
Vậy họ tìm thấy thứ gì? Ma túy nào thường được tìm thấy?
Thường họ chẳng tìm được gì cả.
- Họ không tìm thấy gì à? - Phải.
Kiểu như, ba miligram Subutex.
Đó là loại thuốc chính hả? Subutex?
Ừ, nó là loại ma túy phổ biến trong các nhà tù ở Phần Lan.
Hiểu rồi.
Nó thế nào? Tôi chưa từng thử.
Không vui đâu. Lần đầu dùng thử,
và trong hai ngày, cảm giác rất khó chịu.
Nhưng sau đó thì,
anh có thêm nhiều năng lượng và…
Anh nhìn mắt của những người ở đây, những ai mà có con ngươi rất nhỏ ấy.
Thì đấy.
Hiểu rồi.
Đó là dấu hiệu nhận biết, con ngươi nhỏ.
Phải.
Như với hầu hết các nhà tù,
ma túy là trung tâm của các cuộc gây gổ
và đe dọa giữa các tù nhân.
Một tù nhân trong khu của tôi đã chịu đựng đến mức
phải yêu cầu được chuyển qua một khu an toàn hơn.
Anh khỏe không?
Chơi một ván nhé?
- Được chứ. Một ván. Ừ, được mà. - Tôi cầm vợt này nhé?
Anh ấy tên là Antti và giờ anh ấy đang ở trong một khu được bảo vệ
vì sự an toàn của chính mình.
Nhưng các tù nhân lại gọi nó bằng cái tên khác.
Những người kia mô tả cho tôi biết nó được gọi là cánh thằn lằn.
- Tôi biết đó không phải… - Đó là cái tên họ dùng. Phải.
Họ gọi vậy là ý gì?
Tội phạm tình dục. Những kẻ chỉ điểm.
Vậy sao anh lại ở đây?
Đó là vì tôi và hoàn cảnh của mình
bởi tôi có thể giúp họ tuồn ma túy nhưng tôi đã chọn không làm thế.
Anh nói giúp họ tuồn ma túy là sao?
Ừ thì, tôi có những cuộc thăm viếng vợ chồng.
Và, anh biết đấy, họ muốn tôi làm việc đó cho họ
để vợ tôi có thể tuồn một gói hàng vào đây, đại loại vậy.
- Tôi đâu thể đẩy cô ấy vào tình thế đó. - Phải.
Vì họ cứ gọi điện cho vợ tôi ở ngoài kia,
mà tôi không hề hay biết, họ yêu cầu cô ấy làm việc đó.
Và rồi, ừ, đó là lý do tôi nổi điên với họ.
Bọn tôi có chút gây gổ và tôi đành ra đi.
Khi anh phải chịu áp lực mà anh phải chịu khi ở cánh 2.1,
anh có sợ không?
Sợ sao?
Sợ chứ sao. Những người đó, họ giống tôi.
Họ có thể làm bất cứ điều gì họ nghĩ đến.
Họ không có sự kiềm chế.
Tôi muốn có ngày được ra tù. Tôi không muốn giết ai ở đây cả.
Và tôi không muốn bị giết bởi bất cứ ai ở đây.
Nhưng nhà tù từng rất khác.
Ngày nay,
không ai thèm tuân thủ luật lệ nữa.
Cứ như họ ở tới đâu thì ra luật tới đó.
Ai có nhiều ma túy nhất là vua. Chẳng hiểu tại sao.
Vâng.
Một trong những thách thức lớn cho nhà tù là ngăn chặn ma túy xâm nhập.
Nhưng khi tuồn được ma túy vào đây, bạn sẽ tạo ra một thị trường chợ đen.
Đồng thời nó tạo ra một hệ thống cấp bậc,
ai kiểm soát ma túy sẽ kiểm soát nhà tù.
Vì vậy mà họ nắm quyền quyết định. Và đó là điều cực kỳ nguy hiểm.
NGÀY 6
Hôm nay là ngày cuối cùng của tôi ở cánh 2.1.
- Sao rồi? Anh khỏe chứ? - Ừ, khỏe re.
Tôi đến hỏi thăm Jani.
Anh ấy còn ngồi tù hai năm nữa nhưng đã lên kế hoạch cho tương lai.
Trong số tất cả những người ở cánh 2.1,
anh ấy là một trong những người tham gia nhiều nhất các chương trình cải tạo ở đây.
Tôi rất muốn biết, vì anh cho tôi thấy anh rất đàng hoàng,
anh sẽ làm gì khi ra tù?
Tôi sẽ sống cùng bạn gái.
Tôi đã có việc làm và nhà cửa, và mọi thứ đã sẵn sàng.
- Đó là dấu hiệu tốt. - Vâng. Rất tốt.
- Tôi biết ta đâu thể… - Lần này sẽ khác
vì trước đây chưa từng được thế này.
Hai tuần nữa, tôi sẽ có cuộc gặp mặt cùng gia đình.
- Cuộc gặp mặt gia đình đầu tiên. - Đầu tiên. Vâng.
Cuộc thăm viếng vợ chồng. Để hai người được gần gũi hơn.
Đúng vậy.
Và sau hai tháng nữa, tôi sẽ có kỳ nghỉ đầu tiên.
Nên có rất nhiều thứ để mong đợi.
Rất nhiều thứ tốt đẹp.
- Chúc may mắn. Hy vọng sẽ có hiệu quả. - Cảm ơn.
Cảm ơn anh.
Chuyện tình của Jani cùng với một kế hoạch chắc chắn khi được ra tù
giúp anh ấy chịu cam kết với quá trình cải tạo.
Chưa đầy một tháng nữa, Toni sẽ ra tù.
Mặc dù anh ấy thiếu gắn bó với chế độ của nhà tù,
tôi vẫn muốn biết liệu nhà tù có thay đổi được anh ấy.
Tôi nhận thấy con người tôi là vậy đấy.
Kiểu người mọi người nên noi theo.
Tôi đối xử tốt với người tốt và đối xử rất xấu với người xấu.
Tôi không nghĩ mình là dân xã hội đen toàn thời gian đâu.
Chỉ là chuyện xảy ra vào một cuối tuần và giờ tôi đang phải ngồi tù vì nó.
Toni sẽ làm gì tiếp theo?
Mục tiêu tiếp theo sẽ là tôi và Olli,
bọn tôi đã lên kế hoạch kinh doanh để có thể điều hành nó.
Hè này, tôi sẽ được làm cha rồi.
Tôi muốn trở thành người cha tốt cho các con.
Tôi muốn làm nhạc khi có thời gian.
Tôi không định quay lại đây đâu.
Theo những gì tôi thấy, nhiều tù nhân chưa thật sự thay đổi
cho đến khi họ đã bị nhốt nhiều năm.
Nhìn chung, tại Phần Lan, 57% tội phạm bạo lực
sẽ tiếp tục phạm tội trong năm năm đầu sau khi ra tù.
Vậy thì triết lý của họ, rằng tù nhân được tự giữ trách nhiệm
cho việc cải tạo của chính mình,
có thật sự đúng đắn chưa?
Tôi đã đến nói chuyện cùng Giám đốc Nhà tù Harri Ramö.
Nhà tù này là nơi giam giữ nhiều tội phạm bạo lực có tái phạm,
và việc cải tạo là một yếu tố quan trọng
để giảm thiểu khả năng tái phạm.
Có vài người cần được nắm tay chỉ dẫn.
Là nhà điều hành của nhà tù này, ngài nghĩ mình đã làm tốt việc đó tới đâu?
Điểm mấu chốt là chúng tôi xem các tù nhân…
Chúng tôi xem người ta cũng là con người.
Xuất phát điểm của chúng tôi chính là
chúng tôi thật sự rất cố gắng muốn cải tạo mọi tù nhân.
Để họ có thể sống cùng xã hội không có ma túy và tội phạm.
Tôi tin rằng nếu anh có động lực và muốn được cải tạo,
nhà tù Kylmäkoski và hệ thống nhà tù Phần Lan
sẽ cho anh công cụ và cơ hội để làm việc đó.
Nhưng việc đó là tùy ở anh. Nó phải bắt đầu từ anh.
Nếu ngài có thể đưa thứ gì đó vào nhà tù,
nếu ngài có khả năng đưa bất cứ thứ gì vào nhà tù để giúp
hỗ trợ chương trình cải tạo và sửa đổi mà ngài đang có ở đây,
thì đó sẽ là gì?
Chúng tôi chỉ có duy nhất
một cố vấn bạo lực suốt hai năm qua,
và tôi thừa nhận chúng tôi cần thêm hai hoặc ba người cố vấn như thế nữa.
Các dự án bồi dưỡng công lý, theo tôi, là một trong những thứ
nên được đưa vào nhà tù nhiều hơn nữa.
Trong tù vẫn có ma túy.
Nhà tù này phải đối đầu với bao thách thức
để đạt được chính sách không ma túy mà chắc ngài sẽ muốn nhắm đến?
Vâng, chúng tôi không thể bắt nơi này trở nên kín như bưng.
Theo như tôi thấy, có hai yếu tố chính ảnh hưởng đến vấn đề này.
Một là, ngăn cản nguồn cung cấp,
nhờ vào công tác kiểm soát được chúng tôi thực thi ở đây.
Và hai là, ngăn chặn nguồn nhu cầu,
và nhờ có việc cải tạo, lao động,
cung cấp cho họ những thứ khác để họ không chỉ nghĩ tới ma túy.
Chúng tôi tuân thủ các giá trị của mình.
Tôn trọng phẩm giá con người,
công lý, niềm tin vào khả năng người khác có thể trưởng thành và phát triển.
Tôi tin là có rất nhiều tù nhân
thành thật mong muốn có thể thoát khỏi ma túy và tội phạm,
nhưng việc đó không hề dễ dàng và nó đòi anh phải có động lực cao độ.
- Tôi tưởng anh được về rồi. - Không, là anh thả tôi đấy.
Ừ. Tôi cho anh vào đấy.
Hầu hết những người tôi gặp ở đây là tội phạm bạo lực tái diễn,
nhiều người sẽ tranh luận rằng họ đáng bị nhốt lại.
Nhưng theo tôi, ta đâu thể chỉ giam giữ tù nhân mà ta còn phải sửa đổi họ.
Một số người đang được cải tạo
và một số công tác được thực hiện tốt ở đây.
Nhưng với những tội phạm hung hăng nhất có nghiện ma túy
thì nhà tù còn phải ra sức nhiều hơn nữa.
Biên dịch: Hằng Nguyễn