Güney Afrika'daki Brandvlei Maksimum Güvenlikli Hapishanesi.
Ülkenin en azılı gangsterlerinden bazılarının yuvası.
Cinayet, kara para aklama, adam kaçırma…
Ama gangster olmakla kalmıyorlar.
Burada bulunanların çoğu kötü namlı Rakam Çetelerine mensup.
Burası sevilecek yer değil. Ananın evi değil burası.
Vahşi kanunlara göre yaşıyorlar.
Rakamım bir gardiyanın da ölmesini gerektiriyor.
Bu kanun, gardiyanları tehdit ediyor…
Beni bıçakladılar.
…ve benim gibi yabancıları tehdit ediyor.
Ha bire insan öldürürüz.
Benim adım Raphael Rowe.
Güney Afrika'da bulunan ve Rakam Çetelerinin kontrolündeki
bu hapishanede bir hafta geçireceğim.
Parmaklıklar ardında ilk kez bulunmuyorum.
İngiltere'de, işlemediğim bir cinayetten hüküm giydim ve şartlı tahliyesiz
ömür boyu hapis cezasına çarptırıldım.
Adımı temize çıkarmak 12 yılımı aldı.
Şimdi ise dünyanın en zorlu hapishanelerindeki hayatın
nasıl olduğunu öğrenmek için dünyayı dolaşıyorum.
Cape Town, Güney Afrika. Refah içinde bir kıyı kenti.
Ama eteklerinde bulunan Cape Flats apartheid rejiminin bir kalıntısı.
Renkli olarak sınıflandırılanlar burada yokluk içinde yaşamaya zorlanmış.
Çoğu hâlâ burada yaşıyor.
Çete şiddetiyle kavrulan bölgede
günde ortalama sekiz cinayet işleniyor.
İş o kadar tehlikeli bir hâl aldı ki düzeni sağlamak için ordu yollandı.
Dikkat!
Cape Town, dünyanın en yüksek cinayet oranlarından birine sahip.
Bu gece Anti-Çete Birimi ile göreve çıkıyorum.
Silahlı bir uyuşturucu çetesine baskın düzenleyecek AÇB'ye katılacağım.
Baskının başında Başkomiser Althea Jefra var.
Bölgenin en namlı mahallerinden birine gireceğiz.
Kendileri de silah taşıyan ve o silahlarla memurlarınızı tehdit eden gangsterlere
-sıkça rastlar mısınız? -Evet.
Bir buçuk hafta önce, şu anda gittiğimiz bölgede
görev başındaki bir memur gangsterler tarafından vuruldu.
Yani tehdit gerçek.
Hazırlanın.
Eve girin ve kapınızı kapatın.
İnsanları evlerine yolluyorlar.
Flat'teki yüz binin üzerinde çete üyesi mahallelerin kontrolü için çarpışıyor.
Nedir bu, MG 13 mü? Mongrel mı?
-Mongrel. -Evet.
Bu adamlarla ne yapıyorsunuz şu an?
Çetelerin belirli işaretleri olur, vücutlarında belirli kısaltmalar olur.
Belli ki bunlar Mongrel'dan.
-MG diye dövmesi var. Mongrel Çetesi. -Doğru.
Bu blokta bulunan binalarda bu çete var.
Şurada da ayrı bir çete var. Bölgesi burası. Buradan çıkamaz.
Uyuşturucu satıcılarının yaşadığı istihbaratı gelen bloğa ilerliyoruz.
Anti-Çete Biriminden Başkomiser Jefra. Burada çok para bulunduruyorsunuz.
Ne kadar para var dedin?
Toz deterjan parası.
-Deterjan paran mı? -Evet.
Ben de istiyorum o deterjandan.
-Beyefendi, şartlı tahliyeniz neyden? -Cinayet.
Girebilir miyiz?
Tişörtünüzü çıkarın lütfen.
Çete işaretlerinizi görmemiz gerekiyor.
Adamda çok sayıda dövme var.
Bazısı sokak çetesinden ama bir tanesi sadece bir rakam.
-26. -26, evet.
Bu evde yaşayan adam şartlı tahliye olmuş.
Suçu cinayet.
Vücuduna 26 rakamı yazılmış.
Hapishanedeki Rakam Çetelerinden olduğu anlamına geldiğini varsayıyorum.
Bu adamların hayatı üye oldukları çetelerin kontrolünde.
Sonunda hapsi boylarlarsa da sadakatleri,
sokaktaki çeteden, ilintili oldukları hapishane çetesine kayıyor.
Kötü namlı Rakam Çetelerine.
Dün geceki baskında tutuklanan adamların çoğu
eninde sonunda kendilerini burada bulacak.
Brandvlei Maksimum Güvenlikli Hapishanesi.
Bu pikabın arkasında ter döküyorum.
Rakam Çetelerinin hâkim olduğu bir hapishanede
bir hafta kapalı kalarak nasıl bir hayat olduğunu öğreneceğim.
Bu hapishaneleri yöneten hiçbir çeteyle ilişiği olmayan bir yabancı,
yeni bir mahkûm olarak…
Nasıl tepki vereceklerini bilmiyorum.
Çeteler bu kadar söz sahibiyken bu hapishaneler
nasıl işliyor, bilmek istiyorum.
Kendi sistemi, kendi hiyerarşisi,
kendi kuralları, kendi iş yapış şekilleri olan
mahkûmların kontrolünü nasıl sağlayabiliyorlar?
Gardiyanlar kendilerini ve benim gibi yeni mahkûmları nasıl koruyor?
-İn. -Evet.
Buraya en ciddi suçların çok uzun cezalarını çekmek üzere
Batı Kap'ın her yerindeki hapishanelerden mahkûm gönderiliyor.
Sırf ellerinizi değil, ayaklarınızı da kelepçeleme ihtiyacı duymaları bile
kontrol altından tutmak için azami önlem aldıkları
çok sert suçlularla baş ettiklerinin göstergesi.
Talimatlarımıza uy. Elini çözdüğümde sağ dizine koy.
Şu an yapacağımız şey seni soyup aramak olacak.
O yüzden tüm giysilerini çıkar. Sadece iç çamaşırın kalsın.
Sen soyunurken aynı zamanda
vücudundaki dövmeleri kontrol ediyoruz.
Arkanı dön.
Tamam, kollarını kaldır.
Günay Afrika'daki Rakam Çetesi
normalde üyelerine dövme yapar. Kim olduklarını anlamak için.
-Gördüğünüz gibi bende dövme yok. -Evet, yok.
Herhangi bir Rakam Çetesine dâhil olduğuma dair işaret yok.
Evet. Buna Afrikaancada frans denir. Çeteye üye olmayan anlamında.
O yüzden sana tavsiyem korkmuş bir ifadeyle içeri girme
ve verilen talimatlara uy. Ne derlerse yap.
Çünkü çete üyesi olmadığın için
onlar sana söylemeden hiçbir şey yapmana izin yok.
Böyle yapıyorlar. Kendi işleyiş kuralları var.
-Sizin kontrolünüzde olmayan kurallar mı? -Hiçbir kontrolümüz yok.
Tamam.
İşlemden geçiriliyorum ve bir birime gönderiliyorum.
K-3 adını verdiğimiz birime gitmene karar verildi.
K-3'te nelere hazırlıklı olmalıyım?
En aktif gangsterlerin olduğu birimdir.
Hapishane çetesiyle ilişiği olan bütün suçluları o birimde tutuyoruz.
Beni nasıl karşılayacakları konusunda gittikçe gerilmeye başlıyorum.
Bu Rakam Çetesi üyeleri kimler?
Benden ne bekleyecekler?
Kalacağın birim burası.
Hücrem belirlenmeden önce, oryantasyon için K-3'ün sorumlusu
Bay Hendry'ye gitmem söyleniyor.
Raphael Rowe.
-Herhangi bir çeteye üyeliğin var mı? -Yok.
-Hiçbir çeteden değil misin? -Hayır.
Burada üç ana çete vardır.
26'lar, 27'ler ve 28'ler.
Bunların belirli…
…ritüelleri vardır.
Güney Afrika'daki hapishanelerde bunlar gözetilir.
Odaya girdikten sonra ilk gördüğün yatağa atlayamazsın.
Yatağa el koyamazsın.
Sana bir yatak verip, "Raphael, burada yat." diyebilirim.
Ama dönüp kapıyı kilitlediğimde seni o yataktan kaldırırlar.
Seni nereye isterlerse oraya koyarlar.
Bu işleyiş üzerinde hiç kontrolünüz yok mu?
Engel olmak için her şeyi yapıyoruz ama…
…boşuna.
Bay Buetzengarke, on numaraya götürebilirsiniz.
K-3'te kalan her mahpus,
hapishane çetesinin üç fraksiyonundan birine üyeymiş.
26'lar, 27'ler ve 28'ler Rakam Çeteleri.
Hapisten uzak dur. Burası sevilecek yer değil.
Ananın evi değil burası.
Mahkûmlar bu kafesli kapıların, parmaklıkların ardında.
Hücreme ilk defa girip hücre arkadaşlarımla tanışmak üzereyim.
Cape Flats'ten sekiz gangsterle sıkışık bir hücreyi paylaşacağım.
Hepsi Rakam üyesi.
Burası mı?
Nasılsın? Ben, Raphael.
Kendimi hücre arkadaşlarıma tanıtıyorum
ama beni görmezden geliyorlar.
Daha önce hiç böyle karşılanmamıştım.
Hücre arkadaşlarım el işaretleriyle birbirine selam veriyor
ve garip bir dilde toplantı yapıyorlar.
Ne yaptıklarını hiç bilmiyorum.
Hücreye kilitleniyorum ve artık tüm kontrol bu adamlarda.
-İngilizce mi? -Evet.
Neden içeri girdin?
Adım Raphael.
Raphael. Neden içeri girdin?
-Ben bir hiçim. -Hiç mi?
Neyin var?
Para? Herhangi bir şey? Palto?
-Hiçbir şeyim yok. -Hiçbir…
-Her şeyimi aldılar. -Her şeyini aldılar mı?
Ararsak ve bir şey çıkarsa senden biliriz kaptan.
Şimdi konuşacaklar.
Söylediğim şeyler hücre arkadaşlarımdan ikisine bildiriliyor gibi.
Lee ile Curtis ikilisi şimdi benimle konuşmak istiyor.
Buraya otur, çok konuşma. Sadece ben konuşunca cevap ver.
-Tamam. -Tamam mı?
-Demek adın Raphael. -Raphael.
Nerelisin?
-İngiliz'im. -İngiltere.
-Londralıyım. -Londra.
Spor ayakkabıların da bayağı güzelmiş.
Çünkü gördüğüm kadarıyla yanında başka bir şey yok.
Her şeyimi aldılar.
Her şeyini mi?
Hiçbir şeyim yok, sadece bu ayakkabılar var.
Evet ama çok aptalsın.
Onları senden alacak insanları da düşünmelisin.
-Başka şansım yoktu. -Şansa bakmaz.
Seninle sonra konuşacağız.
Bana kalırsa ayakkabılar güzel, her şey güzel.
Kaç numara giyiyorsun?
-40. -Senin gibi.
-Benim gibi, evet. -Bak şunlara.
Bu ayakkabılar çok güzel.
-Yeni bunlar, değil mi? -Güzel gözüküyor.
Sanki ayakkabılarımı çalmaktan öte bir şey yapıyorlar.
Beni aşağılamak istiyorlar.
Senin numaran gibi.
-Bunları almamda sakınca var mı? -Giy şunu.
-Aslında var. -Var diyorsun.
-Giy şunu. -Var mı yani?
Sana sormuyoruz, bu ayakkabıları alıyoruz.
Neden mi?
Sen beyazsın, bir sürü paran vardır.
Güzel, sen de şunu giy.
Burada söz hakkın yok.
Anlıyor musun?
-Anlıyorum. -Ayakkabı uğruna da olsa canını alırız.
-Evet, anladım. -Evet. Yani her şey yolunda mı?
Memnun değilim ama anlıyorum.
Mecbursun, ne hissettiğinden bize ne?
Biz ikimiz 8'lerdeniz.
-8'lerin başıyız. -Peki.
Sen sorun çıkarmazsan, ben de çıkarmam.
-Çıkarmam. -O zaman sorun yok.
Yatağını kendin yapacaksın. Nasıl olacağını göstereyim sana.
Lee ile Curtis hücrenin başındaki 28'ler ve bana pek göz açtırmayacak gibiler.
Sadece parayla hayatta kalabilirsin.
Beyazlarda hep para olur.
-Ben beyaz değilim. -Çok kolay.
-Beyaz değil misin? -Değilim.
Babam siyahi, annem beyaz.
Demek görünüşte beyazsın ama içten içe siyahisin.
-Doğru. -Peki.
Gel.
Bu… Bak, yatağın burası.
Burada yatacaksın.
Lee bana yatağımı verdikten sonra
hücredeki diğer Rakamlarla tanıştırılıyorum.
Bu, Bela.
O bir 26.
Yedi kere müebbet aldı.
Ayrıca cinayetten içeride. Wasbank'li. Gördün mü?
Bana dayılık tasladıkları ortada, gözüm korkmadı desem de yalan olur.
Bu adam…
Bunun adı Klope.
27'lerden.
Bundan kork. Manenberg tetikçisi bu.
Anladın mı?
Baksana şuna, güya biz ona benziyormuşuz.
Adam beyaz ya kardeşim.
Onlardan biri olmadığımı açıkça ortaya koyuyorlar.
Duydun mu dediğini?
Diyorsun ki…
Ama bak şu hâline.
Ayakkabılarını aldığımızı söyleyecek misin?
-Asla söylemem. -Emin misin?
Kimseye hiçbir şey söylemem.
Hepsi çok sayıda cinayetten hüküm giymiş hücre arkadaşlarım
bana bir görev veriyor.
Bizim… Bugün ilk günün olduğu için
bizim birkaç çamaşırımızı yıkayacaksın.
-Bunu mu yıkayayım? -Evet, bütün hepsini yıka.
Bugün her şeyi sen yıkayacaksın.
Ellerinle yıkamayı öğreneceksin.
Bana çamaşır yıkatarak yerimi belletiyorlar.
Şu an bana gözdağı veriliyor. Benden bir şeyler yapmam isteniyor.
Benden yapmamı istediklerine biraz ayak uyduruyorum şimdilik.
Bitirince de kurutman gerek.
Frans'san isteneni yapacaksın.
Neysem?
Frans.
Sana söylediklerimi dinle. Üzerinde damga yoksa, 26, 27, 28 gibi…
-Tamam. -Anladın mı?
Üzerinde damga yoksa isteneni yapacaksın.
Ama damgan olsa bunları senden istemeyiz.
O zaman bizden olursun. Anladın mı?
Hapishanede işler böyledir.
Çete üyesi olmadığım ve frans olduğumdan görünüşe göre en düşük rütbeli benim.
Bir telefon açacaksın.
Sana hesap numarası vereceğim, seninkiler benimkilere para yollayacak.
Böyle hayatta kalacağız.
-Vermezsem? -Vermemek diye bir şey yok.
-Anlıyor musun? -Evet, anlıyorum.
Üç seçeneğim olduğu ortada.
Korunma için para verme, çete üyesi olma ya da hizmetçi gibi itilip kakılma.
İngiltere'deki hapishanede…
Burası İngiltere değil, Güney Afrika.
Bu odada bulunan herkes…
Ha bire insan öldürürüz. Buna vaktim yok.
Buna artık bir son verelim mi? Çünkü sen çok konuşuyorsun.
Bence beni sınıyorlar.
Bana çıkardıkları zorluklara karşı gelmeyeceğim
çünkü beni sevmemelerine neden olur
ve kapıdan içeri adım atar atmaz beni sevmemeleri işime gelmez.
Daha ilk günün sonuna geldim ama bir frans'ın hayatı böyleyse,
bu kadar çok kişinin neden çeteye katıldığını anlıyorum.
İKİNCİ GÜN
Ertesi sabah kahvaltıya hazırlanırken artık biraz rahatım çünkü artık
benimle pek ilgilenmiyorlar.
Herkes sırayla hazırlanıyor. Beraber çıkıp kahvaltı alıyorlar.
Gün böyle başlıyor.
Bu sıkışık hücreden çıkıp temiz hava almayı
dört gözle bekliyorum.
-Kahvaltını dışarıda yiyebiliyor musun? -Hayır, içeride yiyorsun.
Hiç dışarıda yiyemedin mi?
Burası maksimum güvenlikli hapishane
çünkü bir sürü katil var.
Bizi tehlikeli insanlar olarak görüyorlar.
-Öyle misiniz? -Tehlikeli insanlar mıyız mı?
Peki, kendimden bahsediyorum. Ben tehlikeli biriyim.
Onlarla arkadaş olmayı sevmiyorum çünkü onlar arkadaşım değil.
Rakamıma göre yani.
Sırf kahvaltı almaya giderken bile üst araması yapılıyor.
Çok geçmeden de tekrar hücremize kapatılıyoruz.
Tepsin neden benimkinden büyük. Benden fazla yersin.
Öyle çünkü rica ettim.
Adamdan fazlasını rica ettiğimden. Az yemeyi sevmem ben.
Hücredekilerle kahvaltıya oturunca
beni dün maruz bıraktıkları tuhaf karşılamayı soruyorum.
Bir şey sorabilir miyim? Dün hücreye ilk geldiğimde
daha önce hiç duymadığım bir dilde konuşuyordunuz.
Afrikaanca değildi, İngilizce değildi. Hangi dildi?
Aranızda konuştuğunuzda hangi dili kullandınız?
-Adı Sabela. -Sabela nedir?
Özel bir dil mi?
Rakam'da öğrendiğin dildir.
-Rakam Çetesi'nin… -Evet, öyle.
Gerçekten mi?
Yani Rakam'dan değilsen konuşamaz mısın? O dili öğrenemez misin?
BELA
Yani benim eleman bana gelip,
bana sorular sorup, dönüp size rapor verdiğinde…
-Nereli olduğunu mu soruyordu? -Evet.
-Burada kim olduğunu bilmek isteriz. -Peki.
Bu, neden önemli?
Bu şekilde saygı kazanırsın.
Ben ve Bela kavgaya tutuşursak
Curtis'in bizi durdurma niteliği olması gerekir.
O konuştuğunda derhâl onu dinlememiz gerekir.
En yüksek rütbeli o, biz altındayız.
En yüksek rütbeli sen misin?
-Öyleyim. -Evet, ona sorman gerekir.
-Rakamlarda rütbe mi var? -Evet, rütbe var.
Erden başlayıp yükselir.
Hücre arkadaşlarımda yıldız ve rozet gibi
ordu rütbelerine benzer çeşitli dövmeler görüyorum.
Nasıl rütbe alıyorsunuz?
Nasıl oluyor? Diplomasi ile mi, ara bulmakta iyi olduğun için mi?
Orada dur.
Raphael, Rakam'dan bahsederken,
Rakam hakkında söylediklerine çok dikkat etmelisin.
Şu an sorduğun şeyler,
bunlar gizli bilgiler, tamam mı?
Şey hakkındaki soruları mı…
Rakam.
Rakam olmasaydı…
…gardiyanlar bile hapishaneyi şu anki gibi kontrol edemezlerdi.
Rakam sayesinde
şu an gördüğün disiplin hâkim.
O sayede düzen var.
Kitaplarındaki kanunlar gibi, bizim de kanunlarımız var.
Her birimizin var.
Bu şeyin içinde büyüdük.
Bundan kolay vazgeçmeyiz. Bildiğimizden, sahip olduğumuz şeyden.
İnsanların anlamalarını istemi…
Hayır, mesele benim isteyip istememem değil.
Kendi güvenliği için, ölenler oluyor. Meydan okuma ya da saygısızlıktan.
Bu birimdeki tüm adamlar gibi hücre arkadaşlarım da çok tehlikeli.
Ama madem hepsi aynı çetelerden,
neden dışarı çıkıp, kaynaşarak yemek yiyemiyoruz?
Gardiyanı "şef" diye çağırıyorsun.
Şef! Bakar mısın şef! Biraz konuşabilir miyiz?
İyi günler.
Dışarı çıkıp masalarda yemek yemelerine hiç izin verilmiyor.
Neden öyle?
60 mahpusla aynı anda başa çıkmaktansa…
-…onar onar başa çıkmak daha kolay. -Peki.
Belki birinin şuradakiyle bir derdi vardı ama sen bilmiyordun.
Gidip onu bıçaklayabilir falan.
Bunun sonucunda ne mi olur? Bizim üstümüze gelirler.
Çalışanların mı?
Bizim üstümüze gelirler.
Bir mahkûm durduk yere hücreden çıkıp gardiyan bıçaklayamaz.
1995'te beni durduk yere bıçakladılar.
-Bıçaklandın mı? -Başka bir… Bıçaklandım.
Parmaklıkların önünden geçerken aradan.
"Neden bıçakladın?" dedim, "En yakında sen vardın." dedi.
"Yanlış zamanda, yanlış yerde." dedik.
Evet.
Ama hepsi bilir ki Rakam'a katılırsan
bazen bir yıllık cezan 20 yıla çıkabilir.
O yüzden bu, hepsinin kendi adına vermesi gereken bir karar.
Buradaki tehlikeli mahkûmların dışarı çıkabildiği tek zaman,
kısa egzersiz seanslarında oluyor.
Kahvaltı bitti, başka bir hücredekilerle kriket oynamak üzere dışarı çıkarılıyorum.
Şuradaki elemanın yüzü ve vücudu dövmelerle kaplı ve…
Buraya geliyor.
Selam, nasılsın? İyi misin?
İyiyim, sen nasılsın?
-Ben, Raphael. -Ben de Masalino.
Masalino, tamam.
-Hapishanede bana Mezarlık derler. -Mezarlık mı?
-Mezarlık. -Mezarlık, evet.
-Kriket bilir misin? -Evet, bilirim.
-Peki. -Çok iyi değilim ama oynarım.
-Peki. -Tamam mı?
-Gel. -Tamam.
Elemanın adı Raphael, tamam mı? O da kriket oynamak istiyor.
Dövmeli yüzün takma adı "Mezarlık".
Masalino'nun hapishane çetesine üye olduğunu anlamak pek zor değil.
Alnına dövmeyle 28 rakamı yazılmış.
Oynamayı göstereceğim. Raphael.
Sana göstereyim.
Önce…
Artık omuzlarımda güç kalmadı.
-Öyle mi? Neden? -Öyle.
-Yaşlandım. -Sen mi yaşlandın?
Yaşlanıyorum, bu iş zor.
Hızlı yolladın.
Raphael!
-Daha ne kadar yatacaksın? -Müebbet.
Müebbet mi aldın?
-Ne yaptın? -Çok suç işledim.
Cinayet, kara para aklama, adam kaçırma, cinayete teşebbüs.
Öyle bir sürü şey.
-Önceki cezan ne kadardı? -12 yıllığına girmiştim.
-O ne içindi? -Cinayet.
Kimi öldürdün?
-Amcamı. -Amcanı mı öldürdün?
Bu defa kimi öldürdün?
Başka bir çete üyesini.
Yani iki cinayet mi işledin? Yoksa daha mı çok?
Daha çok.
Benim hakkımda 24 dava var.
24 cinayet mi?
-Nasıl öldürüyorsun? -Silahla.
-Vuruyor musun? -Evet.
Hapishanede de 28'lerdensin.
-28'lerdenim, evet. -Rütben ne?
Orgeneralim.
Birçok yıldızım var.
-Altışar tane. -İki omuzda da altı mı?
Evet.
Bu, ne anlama geliyor? General olarak seviyen orgeneral mi?
Evet.
Orgeneral rütbesini nasıl aldın?
Tabii kan akıtman gerekiyor.
-Hapiste mi? -Evet.
-Kimin kanını? -Gardiyanların.
Ya da başka bir kardeşimin,
26 veya 27'den birine vurursa.
-Kavga ederlerse. -Kavga ederlerse kan dökülür.
Tamam mı? Orada kan döküldüğü için o kanın yerine konması gerekir.
Tamam.
Bir bıçak falan bulup gardiyan bıçaklamam gerekir.
Anca bu şekilde ortalık durulur.
Biraz garip sanki. Neden Rakamlarla alakası olmayan gardiyanlar?
Neden onlar kanın hedefi oluyor?
-Bu iş böyle. -Bu iş böyle.
Masalino, çete üyelerinin neden rastgele gardiyan bıçakladığına dair
benimle konuşan ilk kişi oluyor.
Sanırım bunu yapabilmesinin nedeni
Rakam'da orgeneral rütbesine erişebilmiş olması.
Bugün bulunduğu mertebeye ulaşabilmek için yaptığı şeyler de
gerçekten şoke edici.
Rütbe kazanmak için
veya kendilerinden birinin dökülen kanının intikamını alabilmek için,
barışı korumak için gardiyan kanı dökmeleri gerek.
Geçerli bir neden olmadan onları her an bıçaklayabilecek mahkûmların
yanı başında çalışmak nasıl bir duygu, merak ediyorum.
Dışarıda sadece yarım saatin ardından
günün geriye kalan 23 buçuk saatini geçireceğim hücreme
geri dönüyorum.
Klostrofobik ortam dayanılacak gibi değil.
Elimizde sadece kontrol edemediğimiz kırık dökük bir televizyon
ve yatak örtüsüne çizilen Stokes adında bir oyun var.
-Onu aldın. -İkisini de mi?
-Onu aldın. -İkisini de.
Öldürdün onu.
-Şimdi sıra sende. -Kimi öldürdüm?
-Beni. -O yüzden seni istiyor.
İsteniyorsun.
Seni haklayacağım.
Hapse ilk girişin mi?
İngiltere'de cinayet ve soygundan hapis yattım.
Bu soygunda silah kullandın mı?
Sadece bir defa anlatsam olur mu? Bana inanıp inanmamak tamamen size kalmış.
-Yalan söylersen anlarız. -Yalan söylersem anlarsınız.
Peki, sorun değil. İstediğinizi düşünebilirsiniz.
Çete mensubu olmakla suçlandım.
-Güney Afrika'da değil, İngiltere'de. -Peki.
Çok zengin insanların soyulmasına karışmış
bir çetenin.
Sonuçta mahkemeye çıktık…
Suçlu bulunduk, hüküm yedik ve müebbet hapse mahkûm olduk. Cinayet ve soygundan.
12 yıl geçtikten sonra…
Benim yapmadığımı ispatlayan kanıt buldular.
Peki çektiğin onca ızdırap ne olacak?
12 yıl, 12 yılından olmuş. 12 gün veya 12 saat değil.
Sizin ızdırabınızı umursayan var mı?
Eski mahkûm olduğumu öğrendiklerinden
nihayet beni kabullenmeye başlıyorlar.
Burada hepimiz Rakamlardanız.
Bütün oda, bir sen frans'sın.
O yüzden seni nereye konumlandıracağımıza karar vermeliyiz artık.
Ama öyle olmak zorunda mı? Tek yolu bu mu?
Er ya da geç bir karar vermen gerek.
Kendi adına. Hayatta kalabilmek için.
Çünkü buraya giren pek çok kişi bir daha çıkamaz.
Bu adamlar beraber bu hücrede olmaktan memnun gibi.
O hâlde neden çeteye katılmadan yaşayıp gidemiyorlar?
Dışarıda da…
Ait olduğumuz çeteler var.
Mesela ben dışarıda Amerikalıyım.
-O da mı bir çete? -Evet, çok çete var.
Dışarıda çatışıyoruz.
Bölgeler için, kaçakçılık için.
Ama hapishanede kardeşiz.
-Dışarıdaki hikâye ise tamamen farklı. -İçeride aynı deneyimi yaşasanız da mı?
20 yıldır burada beraber olsak da onu dışarıda yakalarsam öldürürüm.
Görünüşe göre Rakam bu insanların arasında yetkililere karşı bağ oluşturmuş.
Dışarıda birbirlerinden ne kadar nefret ederlerse etsinler,
kinlerini hapishanenin kapısında bırakıyorlar.
Bugün üçüncü günüm.
Çalışmak üzere Brandvlei'nin orta güvenlikli birimine gönderiliyorum.
Rakam'ın organize ettiği şiddete bulaşmasalar,
hücre arkadaşlarım da buraya transfer olabilir.
Burası daha şimdiden maksimum güvenlikliden çok farklı geldi.
Az önce geldiğim yeni yapılan maksimum tesisin aksine
orta güvenlikli tarafa on yıllardır hiç dokunulmamış gibi.
Maksimum tarafa iyi bakılıyor.
Burası yıpranmış. Ellerindekiyle idare ediyorlarmış gibi.
Ama farklı bir atmosferi var.
K-3'teki gibi günün 23 buçuk saati
kilit altında olmak yerine
buradakiler günün büyük bölümünde hapishane alanında serbest dolaşabiliyor.
İdarelik bir sinema gibi.
Bana verecekleri görevi beklerken bir mahpus beni sorguya çekiyor.
Sorarım sana, kimsin sen? Ne işin var burada?
Neden soruyorsun?
-Kim olduğunu öğrenmek benim işim. -Tamam.
Gidip diğerlerine bilgi vereceğim.
-Peki. -Anladın mı?
Ben 27'yim, bu da 28'im. Benim dostum.
Peki.
Bugünlük seni rahat bırakıyoruz, tamam mı? Tekrar geleceğiz.
-Tamam mı? -Tamam.
Burada, orta güvenliklide bile şunu fark ettim.
Ne zaman bir yerde dursam,
rahatlamaya çalışsam yanıma biri geliyor.
Bir iki defasında rahatsız oldum
çünkü ben ona bakıyorum, o da bana bakıyor
ve ilk sorusu, "Nerelisin? Ne işin var burada?" oluyor.
Bu taraf farklı ve havası daha az gergin olsa da
Rakam ideolojisi, kültürü ve davranışlarından arınmış değil.
Maksimumdan buraya transfer edilmenin tek yolu
hapishanenin kendi kurallarına uyacağınızı sergilemeniz.
Buradakilerin yüzde 85'i çalışıyor.
Hapishaneye ait, bugün benim de çalışacağım
6.000 hektarlık tarım arazisi hapishanenin tamamını doyuruyor.
-Şurası maksimum taraf. -Evet, orada bulundum.
Her gün işe giderken maksimumun önünden geçince
düzgün davranarak neler elde ettiklerini hatırlıyorlar.
Üç yıl, altı ay orada yattım.
-Üç yıl, altı ay mı? -14 yılımdan o kadarı.
-Orası zor, değil mi? -Evet, içerisi zor.
Manzara harika.
Birkaç yıldır hapishanedeyseniz ve orta güvenlikliye geçmeye
hak kazandıysanız yani.
Her ne kadar gürültülü ve engebeli olsa da
bu bir ayrıcalık.
İşte bunu üretiyorlar.
Çuvallar dolusu havuç.
-Bayım. -Buyurun.
Şurada havuç kırın.
-Havuç mu kırayım? -Evet.
Siz topluyorsunuz, onlar kırıyor. Hangisi en kolayı?
En kolayı diye bir şey yok.
Peki, güzel cevap.
-Kolayı yok. -Güzel cevap.
-Evet. -Seninleyim, olur mu?
Hüküm giymiş bir hırsız olan Senador'un
havuç tarlasında çalışmasına yedi aydır izin var.
Ne yapıyoruz peki? Şöyle…
Şurasını kır.
Böyle mi?
Kaç kasa doldurmamız gerekiyor?
-Bugün 100 tane istiyorlarmış galiba. -Bu kasalardan 100 tane mi?
Sen niye… Şu an ne kadar cezan kaldı ve ne kadardır içeridesin?
Beş yıl, hırsızlıktan beş yıl yattım.
-Hırsızlıktan beş yıl. -Her an çıkabilirim.
Yani cezan neredeyse bitmek üzere.
Aslında artık bu hayat canıma tak etti, anlıyor musun?
İçeri girip çıkmışlığım var ve daha önce de değişmeye çalıştım ama…
Bana çok zor geldi ama bu defa gerçekten değişeceğim.
Bu defa gerçekten değişeceğin ne malum, belki öylesine diyorsun?
İsa Mesih'i kurtarıcım olarak kabul ettim.
Dışarı çıkınca geçimimi dürüst yoldan sağlayacağım.
Senin gibileri işe alıyorlar mı?
Çoğu zaman insanların kabul etmesi çok zor oluyor,
özellikle de bu işaretler ve dövmelerle ama…
Hangi işaret?
Ha, tamam. "26'nın Evladına Selam Dur" dövmen var.
-Evet. -Peki.
"Gururluyum, benden nefret ediyorlar."
Hastanede bunların çıkarılıp temizlenebileceğini söylüyorlar.
-Evet. Yapar mıydın? -Yapardım. Yaptırmak için başvuracağım.
Yapmak istersin ama olur mu bilmiyor musun…
Yapılabilir mi bilmiyorum ama kontrol edeceğim.
Artık köle değilim, Tanrı'nın çocuğuyum.
Hapishane çetesinde
beni kardeş biliyorlar ama ben artık sizden değilim, diyorum.
Senador, tanıştıklarım arasında çeteden ayrılmak isteyen ilk kişi.
Ayrılabilir misin?
Artık çeteci olmak istemiyorsan öylece çıkman mümkün mü?
Şu an bu konuda konuşmak istemiyorum.
-Anlıyor musun? -Peki.
Hayatım harcanıyor. Hayatımda güzel şeyler yapmak istiyorum.
Bunu sadece sen yapabilirsin. Kimse senin için yapamaz.
Rakamlar Çetesi, Senador'un ayrılmasına izin verir mi
ve Cape Flats'e döndüğünde onu neler bekliyor, merak ediyorum.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Orta güvenliklide ertesi gün
bir mahpusa günlük görevlerinde yardım etmem söyleniyor.
Bradley!
Bradley nerede?
-Merhaba. Raphael bu. -Nedir?
-Nasılsın? -Memnun oldum.
Avludaki günlük görevlerinde sana eşlik edecek.
Peki. Aslında üniformayı böyle giyiyoruz. Doğru giymişsin.
Yeni gelmiş biri gibisin, çaylak gibi görünüyorsun.
Bunu bana herkes yapıyor. Şey olmalı…
-Tek başına mı kalıyorsun yoksa ortak mı? -Hayır, büyük bir koğuşumuz var.
Bradley yedi aydır burada.
Aynı benim gibi o da bir frans, yani çeteye mensup değil.
Toplam 48.
-48 mi? -Evet, 48.
-Peki. -Ben burada yatıyorum.
-Her hücrede 48 kişi. -48, evet.
Maksimumdaki hücrem sıkışık sanıyordum.
Bradley hiç değilse günün çoğunu dışarıda geçiriyor.
Mahkûmları yetkililer ve danışmanlarla görüşmelerine çağırıyor.
Bunlar listeler. Her gün yenisi gelir.
Psikoloji, sosyal görevli, şartlı tahliye heyeti.
Acaba şu ismi söyleyebilir misin?
Nedir bu isim?
Ampendulo Yakelo.
Ampulo Yakelo!
Ampendulo Yakelo.
-Güney Afrikalı olunca ağzın… -Geliyor.
Ampendulo Yakelo burada mı?
Ampendulo Yakelo!
-Çıkmış. -Çıkmış mı? Dışarıda.
-Peki, sağ ol. -Peki.
Normalde deli gibi bağırırım.
Ampendulo Yakelo!
-Evet. -Yarın sosyal görevli Bay Moore ile
görüşme için adınız var. Yarın sabahki randevunuzu unutmayın.
-Tamam. -Sağ olun Bay Yakelo.
Bradley çok göze batsa da
çetelerin tacizine maruz kalmadan işini yapmanın bir yolunu bulmuş gibi.
Ben farklı bir sınıftan, ortanın üstünden geldiğim için…
-Peki. -Şey…
Rakam değilim.
Biraz tenim de açık olduğu için vesaire,
benim için son derece zordu.
Günün sonunda çok şey gerekti…
Para, kesinlikle para.
-Gerçekten mi? Satın alman… -Evet, kesinlikle.
Koruma için para ödedim, en basit ifadesi bu.
Senin sunabileceklerini isteyen birden fazla kişi varken
işin içinden nasıl çıktın?
Basit bir rutini var.
Ayda bir kere kantine gidip
tütün, tütün, kahve, kahve, şeker, şeker alınca…
-Böyle. -Anladım.
-Her şeyden iki tane aldın. -Doğru.
-İşe yaradı mı? -Evet.
Hayattayım, evet.
Beni zorla taciz falan da etmediler.
Seni hiç dövmediler. Para vererek kendini kurtarabildin.
Kurtarabildim.
Bu hapishanelerde bir frans olarak hayatta kalmak isteyen
Bradley gibi mahkûmlar anlaşma yapmayı tercih ediyor.
Rakam olmamanın yolunu bir şekilde bulabilmiş
çünkü para vererek dövülmekten, kendisine dayılanılmasından
veya eşyalarının gasp edilmesinden kurtulmuş.
BEŞİNCİ GÜN
Bugün maksimuma dönüyorum.
Beraberken sert bir profil çizen Curtis'le konuşmak istiyorum.
Ama kendini taşıyış şeklindeki bir şey,
Rakam'daki rütbesinin ona ağır geldiğini düşünmeme neden oluyor.
Cape Flats'ten misin?
Orada büyüdüm.
Çok uzun bir cezan var.
25 yıl.
25 yıl alacak ne yaptın?
Benim davam cinayet
ve ağırlaştırıcı sebepleri olan soygun.
Sakıncası yoksa, bir şey fark ettim.
Yüz ifadenden bir hissiyat alıyorum.
Endişe diyebileceğim bir şey.
Rakam'daki rütbenden dolayı.
Rütbenin omzuna yüklediği sorumluluktan dolayı.
Mesela iki kişi, iki Rakam üyesi arbedeye karışıyor.
Biri diğerine yumruk atıyor. Burnu kanıyor.
Bir karar vermen gerekiyor.
O karar sürecinin parçasısın, değil mi? Rütbenden dolayı.
Karar da şu olmak zorunda, bir gardiyanın kanı dökülmeli.
Doğru.
Dürüst olmak gerekirse şu an öyle bir durum mevcut.
Beş yıl önce buraya geldiğimde
bir mahpus bir asma kilit alıp bir gardiyanı dövdü.
Benim yattığım birimde oldu.
Bu vahşi saldırıyı yapan 28 çetesi üyesi
olay sırasında aldığı yaralardan daha sonra hayatını kaybetmiş.
Henüz bu hapishanede 28'lerden bir misilleme gelmiş değil.
Bir 28 öldüresiye dövüldü.
Ne yazık ki benim Rakamım bir gardiyanın da ölmesini gerektiriyor.
Kim yapacak bunu?
Bu, şu an maalesef bana düşen bir sorumluluk
çünkü oradaydım.
Bu hapishanede bulunan 28'lerin üzerinde
bu durum hâlâ kara bulut gibi dolaşıyor.
Kulağa delice geliyor.
Curtis bu intikam cinayetine karışırsa
muhtemelen ömrünün geri kalanını hapiste geçirir.
Bir şey yapmazsan da…
Bir şey yapmadığımı görerek…
…bana hesap sorarlar.
-Rakamın mı? -Rakamım.
Kanımı akıtmaları gerekir.
İş o raddeye gelirse, o kararı vermem gerekir.
-Peki. -Bu karar saniyeler içinde alınır.
-Peki. -Ya yaparım ya yapmam.
Curtis için endişeleniyorum.
Kıdemli bir 28 olarak görevi onu kenara sıkıştırmış gibi.
İstediği mertebeye ulaşmış.
Ama bunun da bir bedeli var.
Ve şu an, onun için bu bedel bir gardiyanın kanı.
Sürekli çete şiddetinin tehdidi altında olan gardiyanların
neler hissettiğini öğrenmek istiyorum bugün.
Bu kurumda ne kadar zamandır çalışıyorsun?
Dört yıldır maksimum güvenlikteyim.
Peki ne yapıyorsun? Görevin ne?
Ben EST mensubuyum, yani acil durum destek ekibi.
Özel arama operasyonları, isyan kontrol, hücreden adam çıkarma
gibi durumlarda devreye giren özel ekibiz.
Gerber, her gün çeteleri kontrol etmek durumunda.
Bu hapishanede karşılaştığınız en büyük zorluk ne sence?
Karşılaştığımız en büyük zorluk
burada bulunan Rakam Çetelerine mensup suçlularla başa çıkmak.
Her gün, her an şiddetle karşı karşıyayız ama ne zaman geleceğini asla bilmiyoruz.
Tehditlerden birisi, sanırım beş altı yıl önce,
bir mahkûmun hayatını kaybettiği oldukça dramatik bir olay yaşanmış.
Mahkûmlarla gardiyanlar arasında çıkan olayla ilgili bilgin ne?
O gün, o olaya karışan çete üyelerinden bazıları hâlâ bizimle.
Onlara göre bu durumun düzelmesinin tek yolu,
bir memurumuzun kanının dökülmesi.
Her gün kendimizi kolluyoruz.
Çünkü ne zaman, ne olacağı hiç belli değil.
Böyle bir tehdit nasıl hissettiriyor?
Günbegün işine bakmaya gayret edip
çok fazla düşünmemeye çalışıyorsun çünkü düşünürsen içten içe kendini yersin.
Sonra da gün gelir ruhsal çöküntü yaşarsın.
Bu hiyerarşiyi kırmak için,
Rakam Çetelerinin temsil ettiği şeyleri yok etmek için ne yapılabilir?
Dürüst olmak gerekirse bence asla yıkmayı başaramayacağız.
Ama şunu yapabiliriz ve yapıyoruz da.
Çete yönetimi uyguluyoruz. Kararı verecek üyeleri ayrı tutuyoruz.
Diyelim ki alınan karar görev başındaki bir memurun kanını dökmek olsun.
Bizim daha haberimiz olmadan bu kararı alıp hemen uygulayabilirler.
Yönetimin şimdilik,
aktif Rakam üyeleri o kadar kolay kumpas kuramasın diye
onları küçük gruplar hâlinde izole ettiğini söyleyebiliriz.
TECRİT
Ama çetenin o kadar tehlikeli üyeleri var ki,
bu sıkı hapishane bile onları tutamıyor.
Bu adamlar burada tecritte tutuluyor.
Ebongweni Süper Maksimumda.
Güney Afrika'nın en güvenli hapishanesi.
Buraya, George Thomas ile görüşmeye geldim.
28'lerin belgelenen liderlerinden olarak
çok sayıda çete bağlantılı suçtan ve yedi cinayetten hüküm giymiş.
Öldürdüklerinin bazıları aleyhinde tanıklık edecek kişilermiş.
Hapishanedeki hücresinden çete bağlantıları aracılığıyla
suikastlarını organize etmekten suçlu bulunmuş.
Şimdiyse, Rakam Çetesi üzerindeki etkisini boğmak üzere tasarlanmış
bu beton odada birden fazla müebbet cezasını çekiyor.
-Gel, yanıma otur. -Peki.
George Thomas hakkında çok şey okudum ve çok şey duydum.
-Melek sayılmam. -Evet.
İlk ne zaman suça bulaşmaya başladın?
Ben sıradan bir çocuktum.
Sonra bir çeteye dâhil oldum.
Orada başka çeteler de vardı.
Kaçakçılık yaptıkları iki evleri vardı.
Bir gece o eve gittik.
Sanırım elimizdeki bir R4 taarruz tüfeği,
üç adet dokuz milimetre Z-88 ve bir el bombasıyla onlara saldırdık.
Sonra da bazılarını vurduk.
-Vurup öldürdünüz. -Dokuzunu vurduk.
Dokuzunu vurduk.
O an kaç tanesi öldü emin değilim ama dokuzunu vurduk.
George hayatı boyunca içeri girip çıkmış.
Bana dövmelerinden bahset. Yüzüne, boynuna ve vücuduna
neden dövme yaptırdın?
Apartheid zamanı hapishaneye girdiğimde
elimizde bir sürü boş vaktimiz vardı.
Birbirimize dövme yapmaya öyle başladık.
George'un dövmeleri, Rakam saflarında nasıl yükseldiğinin
karanlık hikâyesini anlatıyor.
Rakam'daki rütbeni çok mu ciddiye alıyordun?
O sıralar denetçiydim. Daha üst rütbe yok.
Sanırım 1994, 1995'te
27 gardiyan bıçakladık.
27 gardiyan mı?
27 gardiyan.
-O sıralar Brandvlei'de. -Neden?
O sıralar hapishanedeki şartlar onu gerektiriyordu.
Şikâyetlerimizi dinlemediler.
Hem zaten 28 Çetesi
apartheid yıllarındaki sistemin doğurduğu bir organizasyondu sadece.
Ama artık gardiyanların büyük çoğunluğu aynı senin gibi.
Onlar da aynı acıları çekmiş.
-Apartheid'ı yaşamışlar. -Katılıyorum. Ben de onu diyorum.
Şu an olanlara ben de katılmıyorum.
Çünkü artık demokrasi geldiğinden konuşabiliyoruz.
Ama artık bu beton mezardasın.
Bir 28 generali olarak…
…sence buradan hâlâ nasıl bir etkin olabilir?
Bu mezardan?
-İçeride mi, dışarıda mı? -İkisi de.
Hâlâ birçok arkadaşımla irtibat hâlindeyim.
Ama bu sıralar daha çok onları eski yöntemlerden
uzaklaştırmaya çalışıyorum.
Tanıştığım en yüksek rütbeli çete üyesi olan George Thomas bile
Rakam'ın vahşi kanunlarına sırt çeviriyor gibi.
Kendi itiraf etti.
Dışarıdaki insanlar üzerinde hâlâ etkisi olabiliyor ve isterse
onları yönlendirebilir.
Ama artık dışarıya gönderdiği mesajın olumlu olduğunu söylüyor.
Sanırım asıl büyük soru, gerçekten değişti mi?
Yoksa hâlâ…
Çok etkili ve tehlikeli bir adam mı?
YEDİNCİ GÜN
Müdüre sormak istediğim bir şey var. Bunca kişi hâlâ Rakam Çetesi'nin
kontrolü altındayken,
hapishane bu adamların hayatında olumlu değişiklik yaratabilir mi?
Rakamlar kendi yapıları içinde kendi işleyişlerini kurmuşlar.
Burada oturtmaya çalıştığınız düzenden apayrı bir şey bu.
Mahkûmları rehabilite etmenizi zorlaştırıyor mu?
Evet.
Ama şu an Güney Afrika'daki asıl sorun sosyo-ekonomik sistem, yoksulluk.
Dışarıda iş yok.
Mesela şu an bir şekilde masaya ekmek getirmek için
gangsterlere katılmak zorundalar.
Bazı suçlular, özellikle de gangsterler
çoğu zaman hayatta hiçbir şeyi olmayan…
Kişiler.
Bu maksimum birim yeni bir tesis.
Bu durumda eskisinden farklı olan ne?
Eskiden hiçbir şekilde rehabilitasyon yoktu.
-Peki. -Eskiden içeri tıkar sonra çıkarırdık.
Yeni sistemimizin ıslah hizmetlerinde birçok değişikliğe gidildi.
Cezalandırmaktan çok rehabilite etme tarafına odaklanıyoruz.
Bazısı gelip değişecektir. Gangsterlikle ilgilenmiyorlar.
Onları çeteden çıkarıyor, ellerinden tutup rehabilite etmeye çalışıyoruz,
destek olup dışarıda kanunlara uyan vatandaşlar olmalarını istiyoruz.
Brandvlei Hapishanesindeki zamanımın sonuna geldim.
Çete kültürü Güney Afrika'daki hapishane yaşamının ayrılmaz bir parçası.
Rakam, düşman sokak çeteleri arasında içerideki barışı korusa da
yönetimin mahkûmları rehabilite etmesini güçleştiriyor.
Bunu ortadan kaldırmak imkânsız bir görev.
Bir kere 26, 27 veya 28 damgası yediler mi
bu işaret sonsuza dek bu adamlarla beraber yaşıyor.
Alt yazı çevirmeni: Yurdakul Gündoğdu