NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Miejski zakład karny w Manili na Filipinach.
Jedno z najbardziej przeludnionych więzień na świecie.
Dyskusyjna wojna rządu z przemysłem narkotykowym spowodowała,
że więzienie pęka w szwach.
Narkotyki, znowu narkotyki, morderstwo.
- Siedzisz już dziesiąty raz? - Tak.
Pięć tysięcy ludzi stłoczonych w więzieniu,
które zbudowano dla 1200 osób.
Nie wierzę własnym oczom.
Brakuje mi słów.
Ponieważ na 400 więźniów przypada tylko jeden strażnik,
określone części tego zakładu
kontrolowane są przez gangi więzienne.
Nie chcę, by moje dzieci padły ofiarami tych ludzi.
Nazywam się Raphael Rowe.
Spędzę tydzień w tym zatłoczonym więzieniu
wśród osławionych grup przestępczych,
które pół roku temu dokonały rzezi na swoich rywalach.
To, co się wtedy działo,
przypominało regularną wojnę.
To nie jest mój pierwszy raz za kratami.
Za morderstwo, którego nie popełniłem, skazano mnie na dożywocie
bez możliwości warunkowego zwolnienia.
O oczyszczenie z zarzutów walczyłem 12 długich lat.
Teraz podróżuję po świecie, poznając życie
w najgroźniejszych więzieniach świata.
JAK PRZEŻYĆ W NAJCIĘŻSZYCH WIĘZIENIACH ŚWIATA
Manila, Filipiny.
Kraj ten ogarnęła epidemia narkotyków,
która doprowadziła do fali przestępstw i wojen gangów.
To wasz syn?
Prezydent Rodrigo Duterte doszedł do władzy,
ponieważ obiecał rozwiązać problemem z narkotykami
i zabić tych, którzy je produkują, sprzedają i kupują.
Jeśli musicie, zastrzelcie ich.
I właśnie na to skarżą się ci skretyniali obrońcy praw człowieka.
Dziś ruszam na akcję
z odziałem antynarkotykowym,
który prowadzi bezlitosną wojnę wszczętą przez prezydenta.
Jestem w siedzibie Agencji ds. Walki z Narkotykami na Filipinach.
Jak widać za mną,
agenci szykują się właśnie do operacji.
Ich celem jest podejrzany o handel narkotykami.
Narkotyki stanowią duży problem na Filipinach?
Przed objęciem władzy przez prezydenta,
to był problem ogólnonarodowy.
Ale teraz myślę, że wygrywamy tę wojnę.
Tym się zajmujemy.
- Czyli to wojna. - Zdecydowanie.
To wojna o przetrwanie ludzkości.
Celem są slamsy w zachodniej części Manili.
- Ruszajcie. - Idziemy.
Nie zatrzymywać się.
Ruchy!
Chyba jesteśmy na miejscu.
Podejrzana to młoda ciężarna z dzieckiem.
To nie moje!
Znaleźli coś.
Proszę, zlitujcie się nade mną.
Miejcie litość.
Wygląda na to, że to paczuszki z narkotykami.
Sądzę, że to meta.
Nie handluję narkotykami.
Nie jestem dilerem.
Metamfetamina to silny środek pobudzający.
Wielu ubogich Filipińczyków jej używa,
by móc dłużej pracować i jakoś tu przeżyć.
Widać, że ta kobieta jest zrozpaczona.
Nie przestaje płakać.
A jedyne zrozumiałe słowo, które wypowiada to „dziecko”.
Wie, że odbiorą jej dziecko.
Ta kobieta, podejrzana o dilerkę
wie, że jej przeznaczeniem…
jest więzienie.
Ta kobieta, jak wielu innych aresztowanych za posiadanie,
trafi do jednego z więzień w Manili.
Jadę do najcięższego z nich, miejskiego zakładu karnego w Manili,
którego przez tydzień będę więźniem.
Od czasu objęcia władzy w 2016, rząd twierdzi,
że wojna prezydenta z narkotykami
doprowadziła do przejęcia towaru
wartego ponad 500 milionów dolarów
i aresztowania ponad 160 000 osób.
Ta bezwzględna czystka doprowadziła
i tak już przepełnione więzienia
na skraj wytrzymałości.
Najbardziej przeraża mnie to,
że na 400 więźniów przypada tylko jeden strażnik.
Jak w takiej sytuacji chronić więźniów przed przemocą?
Podobno to więźniowie chronią siebie nawzajem.
Nie wiem, czego się spodziewać, gdy tam trafię.
Planowo zakład karny w Manili może pomieści 1200 więźniów,
ale obecnie jest ich tu blisko pięć tysięcy.
Tutaj?
- Nazwisko? - Raphael Rowe.
Zbliż się.
Unieś ręce w ten sposób.
Zaczynają od przeszukania na zewnątrz.
Po co ta pieczątka?
- To identyfikator OPW. - Co to znaczy?
Osoba pozbawiona wolności.
Te pieczątki oznaczają, że jestem osobą pozbawioną wolności.
Palec wskazujący.
Zapisują moje dane.
Można już iść.
Dość charakterystyczny kolor.
By „zmienić życie i zbudować bezpieczny kraj”.
Ciekawe, co to faktycznie oznacza.
Po przyjęciu do więzienia,
do celi odprowadzają mnie więźniowie, a nie strażnicy.
Aż roi się tu od gości w takich koszulkach jak moja.
Jest jak w ulu.
Mnóstwo tu ludzi.
Nie tylko więźniów, ale także ich rodzin.
Wysłano mnie na blok numer cztery,
gdzie nowych więźniów poddaje się ocenie,
by później przydzielić ich do danej celi.
Idę na piętro do swojej nowej kwatery.
Nie wierzę własnym oczom.
Brak mi słów.
Tylu mężczyzn stłoczonych na tak małej przestrzeni.
To miejsce jest potwornie przeludnione.
Pierwszy raz widzę coś takiego.
Tutaj?
Wskazują mi miejsce w samym tyle, gdzie będę dziś spać.
Poznaję tam nowych współwięźniów.
- Jak się masz? Jestem Raphael. - J.R., a to…
T.J.? Jestem Raphael.
Ading.
Za co zostałeś skazany?
Za narkotyki.
Jaki dostałeś wyrok?
Siedem miesięcy.
Byłeś już w więzieniu?
To mój pierwszy raz.
Co bierzesz?
Metę.
- Jesteś tu, bo przyłapali cię na ćpaniu? - Zgadza się.
Nie za sprzedaż?
- Nie sprzedajesz narkotyków. - Nie. Tylko używam.
Nie czuję się jak w więzieniu,
ale jak w klatce na bydło.
Nie mamy wyjścia.
Musimy jakoś to znieść.
Na tym zatłoczonym bloku przebywa 400 osób,
więc liczę, że J.R. pokaże mi, co i jak.
Pokażesz mi, jak to wszystko tu działa?
Dobrze, chodź.
Możemy chodzić, gdzie chcemy.
Więźniowie są wszędzie.
Nie ma tu w ogóle wolnego miejsca.
To zasady tego bloku.
Jeden z punktów mówi,
żeby szanować hierarchię, jaka tu panuje.
- Czyli władze więźnia? - Nie, więźniów.
Trzeba szanować wysoko postawionych więźniów.
- To są pisane zasady? - Tak.
Jakie są te niepisane?
Jeśli wpadniesz na odwiedzającego,
dostaniesz 50 uderzeń
wiosłem.
- To coś w rodzaju kija? - Tak.
Wystarczy, że pójdzie jakiś gość,
a ty przypadkiem na niego wpadniesz?
Tak, to nie podlega dyskusji.
- I dostajesz 50 razów? - Biją czymś takim jak ta deska.
Biją was w nogi. Jak mocno?
- Tak 50 razy? - Tak.
- Robią to osadzeni? - Tak.
Mocno mi przyłożyłeś.
To zdumiewające, że więźniowie nie tylko tworzą zasady,
ale sami wymierzają kary innym osadzonym.
O godzinie 22.00 zostajemy zamknięci na noc.
Upchali nas tu jak sardynki.
Jak mamy spać w miejscu,
które jest zbyt małe, by pomieści tyle osób?
Połóż się.
Śpimy w ten sposób.
- Czemu masz na nim nogę? - Żeby mieć miejsce…
Żeby tu przetrwać,
musisz nauczyć się, jak dogadywać się z innymi.
Jestem zszokowany całą tą sytuacją
i tym, jak osadzeni ją akceptują.
Mówią, że muszą przetrwać,
że nie mają wyboru.
I tak, kurwa, niestety jest.
Wystarczyłby jeden, który powiedziałby: „Mam dość.
Nie zniosę tego.
Musimy się zbuntować, bo nie ważne, co zrobiliśmy,
nie powinni nas tak traktować”.
Straszna sytuacja.
DZIEŃ DRUGI
To mój drugi dzień
w jednym z najbardziej przeludnionych więzień na świecie.
Zostałem przydzielony do ekipy sprzątającej.
Składa się ona z więźniów, którzy należą do społeczności LGBTQ,
i którzy zdecydowali się pracować razem.
Społeczność LGBT!
- Cześć. - Cześć, jestem Raphael.
- Podobno… - Akashi.
- Jak się nazywasz? - Akashi!
Mam pracować dziś z tobą i twoją ekipą sprzątaczy.
- Co mam robić? - Będziesz zamiatać.
- Sam? Z kim? - Masz pozamiatać.
- Do tego miejsca? - Panie, do szeregu.
Tak się zamiata.
Od dawna tu jesteś?
- Od trzech miesięcy. Nie najgorzej. - Za co?
Za narkotyki.
Masz już wyrok?
- Pierwsza odsiadka. - Zgadza się.
Pierwsza odsiadka.
- To też twój pierwszy wyrok? - Tak.
- Ile dostałaś?
- Dwa lata. - Jesteś tu dwa lata.
Kto jest twoim partnerem?
- To moja beshy. - Jesteście partnerami?
Jest jak ja, pewna siebie i dobra.
O tak.
Komu mam to oddać?
Dziękuję.
Po pracy idę na spotkanie z doradcą Hannah Nario-Lopez.
Jestem tu nowy, więc musi zdecydować, gdzie minie umieścić
na resztę pobytu.
Witaj, Raphael. Jestem Hannah.
Najpierw pyta mnie o moją sytuację rodzinną.
Zadam kilka pytań odnośnie twojej rodziny.
Wychowali cię rodzice biologiczni? Jakie miałeś relacje z rodzeństwem?
Wychowali mnie rodzice. Mam rodzeństwo.
Mamy bardzo dobre stosunki.
- Wiedzą, że tu jesteś? - Tak.
Czy więźniowie zwykle odpowiadają
na tego typu pytania?
Zakładam, że wypytywanie o ich przeszłość,
może wywołać niechęć z ich strony.
Mamy tę świadomość.
Pytamy o ich przeszłość,
wykształcenie,
problemy z narkotykami.
Te informacje powinny pozwolić więzieniu
ustalić dla mnie odpowiednią formę resocjalizacji.
Skoro to więzienie jest tak przepełnione,
skąd mam mieć pewność,
że zapewnicie mi wszystko, o co poproszę?
Staramy się zapewniać pomoc specjalistów z zewnątrz.
To jeden z problemów.
Mamy duże braki kadrowe wśród strażników,
więc działamy w oparciu o zasadę wspólnego rządzenia
i zrozumienia, które wypracowaliśmy…
z osobami pozbawionymi wolności.
Więc więźniowie mają kontrolę nad innymi więźniami?
Na tym polega wspólny system rządów.
To nie kontrola, a raczej kwestia odpowiedzialności.
Każdy blok ma swojego mayores,
czy przywódcę grupy lub inaczej pangkat.
Ale tutaj, na Filipinach, pangkat czy gang
stanowi pozytywne narzędzie
dla alternatywnej struktury rządzenia.
Mayores pilnują,
by osadzeni przestrzegali zasad, jakie panują w więzieniu.
Więźniowie mogą tego nadużywać.
- Tak. - Dajecie im władzę…
Nie wypieramy się tego, ale nie mamy wyjścia.
Bardzo ważna jest współpraca więźnia ze strażnikiem.
Z powodu braków kadrowych,
osadzeni w każdym momencie
mogą wywołać jakieś zamieszki…
- I wywołać poważniejsze problemy. - Zgadza się.
To wstrząsające.
Nigdy nie słyszałem o więzieniu,
które przyznaje się do tego, że więźniowie sami siebie kontrolują.
Zwykle na szczycie jakiejś grupy przestępczej
stoi król, don czy boss.
A pod nimi znajdują się kolejne osoby w hierarchii.
Zastanawiam się więc,
czy tutaj także mamy do czynienia z tradycyjną strukturą gangów,
czy też chodzi tu o coś zupełnie innego.
Po wypełnieniu codziennych obowiązków
więźniowie spotykają się i kombinują, jak zdobyć pieniądze,
żeby kupić niezbędne rzeczy, jak dodatkowe jedzenie.
Niektórzy więźniowie prowadzą tu nawet małe biznesy.
Handlują czym się da.
Nawet te ubrania są na sprzedaż.
Sprzedają bryłki węgla,
których więźniowie używają podczas gotowania.
Ponieważ sądy zasypuje lawina zarzutów o przestępstwa narkotykowe,
większość z pięciu tysięcy więźniów
dopiero czeka na proces.
Wielu posiedzi latami, nim w końcu stanie przed sądem.
Hans należał do grupy oskarżonej o pobicie ze skutkiem śmiertelnym studenta
podczas nieudanego obrzędu inicjacji.
Zanim zostałem uwięziony, studiowałem prawo.
- Głównie siedzisz w tym… - Tak.
Od jak dawna tu jesteś?
- Prawie dwa lata. - Aż tyle?
- Nie masz jeszcze wyroku? - Nie.
Jestem niewinny.
Dlaczego proces się nie odbył?
Nasza sprawa i tak toczy się szybciej
niż zwykle.
Dwa lata to raczej wolno.
Ostatni z mayores był tu przez 14 lat.
- W końcu go uniewinniono. - Ale spędził 14 lat w więzieniu.
- Bliscy wierzą, że jesteś niewinny? - Tak.
Odwiedzają mnie prawie co weekend.
Kiedy przychodzą, przynoszą mi jedzenie,
więc mogę zjeść coś lepszego niż to, co dają tutaj.
- Należysz do tutejszego gangu? - Nie.
Dla reszty jestem querna.
Osadzony, którego nazywają querna,
nie jest powiązany z żadnym gangiem.
Co daje bycie w gangu?
Dostajesz swego rodzaju wsparcie.
Ale mi to nie jest potrzebne.
Ci, którzy nie mają rodzin, które dają im pieniądze i inne rzeczy,
dostają to od swojego gangu.
To jak dołączenie do społeczności.
W gangu mają…
tak zwany prywatny fundusz.
Mają własne programy i projekty.
Czego się od nich oczekuje?
W zamian za te bonusy muszą coś zrobić?
Tak.
Gang ma własną Wielką Kartę Swobód.
Mają własne zasady.
Jeśli będziesz ich przestrzegać, dostaniesz nagrodę.
A jeśli nie, ukarzą cię dyscyplinarnie.
Jaka jest najgorsza kara?
- Nie wiem, czy mogę powiedzieć? - Sam zdecyduj.
Z tego, co widziałem,
możesz zostać pobity.
Jeśli jeden z członków naszego gangu
zrobi coś złego komuś z innego gangu,
musimy sami go ukarać.
Zrobimy to, żeby nie dopuścić do wojny między gangami.
W ten sposób utrzymują tutaj spokój.
Hans ma szczęście.
Ma pieniądze, więc nie potrzebuje wsparcia gangu.
Wszystko, co do tej pory usłyszałem, wskazuje na to,
że tym więzieniem rządzą gangi,
a nie strażnicy.
Jutro przenoszą mnie do nowego bloku.
Mocno stresuję się tym, co mnie czeka.
DZIEŃ TRZECI
Czas na przeprowadzkę.
Przeniosą nas do cel,
w których będziemy odsiadywać resztę wyroku.
- Jak tam? Wszystko gra? - A u ciebie?
Wszyscy czekają,
aż strażnicy powiedzą im, dokąd mają iść?
Tak.
Mam symbol gangu Bahala Na,
więc mogą mnie przydzielić do ich bloku.
- Liczysz na to? - Tak.
Znam wielu ludzi z tego gangu.
Z wieloma przyjaźnię się od dziecka.
Kiedy zostałeś członkiem gangu?
Gdy mnie złapali, 20 stycznia.
Zobaczyłem jednego z więźniów na komisariacie.
Był moim sąsiadem.
Wstąpiłem do gangu, żeby zyskać przywileje w więzieniu.
- Dbają o ciebie? - Tak.
- Co musisz robić w zamian? - Jeśli przychodzą goście…
muszę oddać im jedzenie i pieniądze.
Bahala Na to jedna z czterech głównych grup przestępczych na Filipinach,
jakie działają w więzieniu i poza nim.
Mimo że J.R. dołączył do nich, by mieć ochronę,
nie ma pewności, że trafi do kontrolowanego przez nich bloku.
Zabierzcie swoje rzeczy.
Prawa ręka na prawe ramię i naprzód.
Władze więzienia decydują, do których cel trafią więźniowie.
Ale zebraniem nas zajmują się szefowie gangów z naszych nowych bloków,
znani jako mayores.
Siadać.
Usiądź.
Blok numer osiem, Raphael Rowe.
- Raphael Rowe? - Tak.
Cordero!
Przydzielono mnie do bloku, który prowadzi gang Bahala Na.
Wygląda na to, że J.R. raczej tam nie trafi.
Widać jak martwi się, że nie został jeszcze wywołany.
Nie idziesz do ósemki?
- Nie wywołał cię? - Chyba nie.
- Nie? - Nie wiem.
- Powodzenia. - Wzajemnie.
Chodźmy.
Zmierzam do bloku ósmego,
siedziby osławionego gangu Bahala Na.
Jak na ironię, zajmuje się on narkotykami,
przez które trafiło tu wielu więźniów.
Gdy już jesteśmy w środku
przywódca gangu objaśnia zasady nowym więźniom.
Towarzysze, oczekujemy od was jednego.
Macie nie stwarzać problemów.
Jeśli będziecie mieć kłopoty z kimś z naszych lub z innej grupy,
macie zgłaszać się do mnie jako waszego mayores,
a wspólnie to rozwiążemy.
Rozumiecie, towarzysze?
Liczy się tylko miłość i braterstwo.
Nigdy mi się to nie zdarzyło.
Więźniowie mają obowiązek kontrolować siebie nawzajem.
Ciągle mówią o szacunku i dyscyplinie
czymś, co sami propagują.
Na tym bloku nie ma żadnych strażników.
Zasady mówią, że jesteśmy bractwem,
a władzę stanowi tu gang.
Nie miałem okazji zobaczyć mojej nowej celi,
a Arsenio już przydzielił mi pracę.
Dobry wieczór. Jestem Roger.
Pomożesz mi w kuchni?
Będę pracował z Rogerem i jego zespołem podkuchennych.
Trzy razy dziennie
zabierają jedzenie dla bloku ósmego z głównej kuchni.
Będę niósł ryż.
Wygląda na to, że porcje podlegają ścisłej kontroli.
Na jedną osobę licz 300 gramów.
Rozumiem. Jest coś jeszcze?
Na lunch…
jest ryż i jeden kawałek kurczaka.
Możesz…
Mam to dźwigać. No jasne.
Cholera, ciężkie.
Niesiemy jedzenie dla osadzonych z mojego bloku.
Gdy niosłem ryż, nie myślałem o ciężarze,
ale o tym, że się potknę i nikt nic nie zje.
Mocno się stresowałem.
Jaki macie budżet na jedzenie?
Siedemdziesiąt pięć pesos na osobę.
Czyli dziennie na osobę to jakiś dolar i 20 centów.
Zgadza się.
Przy tak małej ilości jedzenia i tylu chłopa
musimy uważnie odmierzać porcje,
żeby ci z końca kolejki nie zostali z niczym.
Za dużo. Ma być 300 gramów.
Teraz dobrze.
- Gdzie warzywa? - W potrawce.
Nie ma za co.
Dziękuję.
Dzięki, przyjacielu.
Po skończonej pracy, dołączam do szefa Arsenio,
by dowiedzieć się, czy to prawda,
że więzieniem kieruje jego gang, a nie strażnicy.
Jak działa to miejsce, skoro nie ma tu strażników?
Utrzymujemy dyscyplinę, bo więźniowie przestrzegają zasad.
Przywódcy gangów muszą mnie słuchać
i przestrzegać zasad tego bloku.
A jeśli nie?
Nakładamy na nich sankcje.
Mamy ich cały wachlarz. Muszą na przykład sprzątać…
od rana do wieczora.
Jeśli łamią zasady, zostają ukarani.
Jeśli ktoś się buntuje,
możemy zaprowadzić go do biura ds. zarządzania więzieniem.
Tam się tym zajmą.
Oni zdecydują, jak ukarać taką osobę.
Ale gangi nie okazują łaski tym,
którzy nie przestrzegają zasad.
Inni więźniowie boją się przywódców gangu z powodu przemocy.
Może tak było z poprzednimi przywódcami.
Pomagamy sobie, zwłaszcza w wypadku wewnętrznych konfliktów
lub gdy osadzeni mają problemy rodzinne.
Możemy też wspomóc ich finansowo.
Nawet gdy nasi współwięźniowie
czy inni członkowie gangu są na wolności,
pomagają nam.
Zaczynam pojmować, że struktura działania gangów
jest tu zupełnie inna.
Na blokach nie spotkamy żadnego strażnika,
który miałby monitorować, nadzorować lub dyscyplinować więźniów.
Osadzeni robią to sami.
Ale właśnie z powodu tej kontroli
więźniowie nie mają się gdzie ukryć.
W razie problemów mają trudniej, niż gdyby rządziły władze.
Jutro spróbuję się dowiedzieć, co dla przeciętnego więźnia znaczy,
że jego gang tu rządzi.
Na zegarze prawie 22.00,
czas udać się do celi.
Jak na pierwszym bloku, każdy, kto nie ma pozycji
lub pieniędzy, by wykupić sobie miejsce, śpi na ziemi.
Mogę usiąść?
Janard jest tu stróżem.
Robi to na polecenie Arsenio,
bo nie stać go, by opłacać gang.
Można spać, gdzie się chce,
czy każdy ma przydzielone konkretne miejsce?
Ja decyduję, gdzie kto śpi.
Czy na podłodze jest miejsce dla kogoś nowego?
Jest jeszcze kilka wolnych miejsc.
Wygląda na to, że każdy centymetr na podłodze jest przez kogoś zajęty,
ale ty nie śpisz na podłodze.
Pilnuję więźniów i ich rzeczy.
Sprawdzam,
czy wszyscy więźniowie
i cała reszta
są bezpieczni.
Jakie zdarzenia obserwujesz w nocy,
które nie powinny się dziać?
Czasem rzeczy więźniów znikają.
Niekiedy brakuje miejsc do spania.
Nie wierzę własnym oczom.
To istny obłęd.
W każdym miejscu na podłodze,
na górze, na dole, dosłownie w każdym koncie
widać dorosłych mężczyzn, którzy leżą jeden obok drugiego,
a czasem prawie na sobie i próbują spać.
Jest tu lepiej niż na bloku czwartym,
ale nadal przerażająco ciasno.
Podstawowe rzeczy, które bierzemy za pewnik,
zostały tym ludziom odebrane.
Szczególnie mam tu na myśli rzecz bezcenną…
prywatność.
DZIEŃ CZWARTY
To mój pierwszy pełny dzień na bloku gangu Bahala Na.
Jestem zdumiony organizacją tego miejsca,
zwłaszcza że zarządzają nim głównie więźniowie.
ZAKAZ SPLUWANIA
Chcę się dowiedzieć, jak przeciętnemu więźniowi
żyje się pod rządami gangów.
Kolega z celi zgodził się mnie oprowadzić.
- Jestem Raphael, a ty? - Jin Ragan.
Jak długo tu jesteś?
- Osiem, nie dziewięć miesięcy. - Aż tyle.
- To twój pierwszy raz? - Nie.
Byłeś tu wcześniej?
Jestem tu… dziesiąty raz.
- To twój dziesiąty raz? - Tak.
- Dlaczego? - Pierwszym razem za morderstwo.
Siedziałeś już za morderstwo?
Drugim razem za napad z bronią w ręku.
Później dwa razy za narkotyki.
Piątym razem za rabunki.
Wszystko opiera się o narkotyki.
Kogo zabiłeś?
Jednego gangstera.
- Był twoim wrogiem. - Tak.
Doszło do strzelaniny i go zabiłem.
Jin pokaże mi, co zapewniają tu pieniądze i pozycja.
Zaczynamy od kwatery szefa gangu.
To pokój mayores.
Mogę spojrzeć?
To ojciec naszego gangu Bahala Na.
To najlepsze miejsce, jakie widziałem w tym więzieniu.
Prawdziwy pałac.
Ma własny telewizor,
dość miejsce na podwójne łóżko.
Nieźle go wynagrodzili.
Dlaczego tylko on ma to wszystko?
Wybraliśmy go, bo jest poczciwy.
Nigdy nas nie zawiódł.
Sami wybraliśmy go na lidera.
Zaufani porucznicy gangu również otrzymują bonusy.
Mieszkają w lepszych celach niż pozostali więźniowie.
Taką celę nazywamy kubol. Mieszka tu tylko dziesięciu osób.
Jak na nią zasłużyć?
Przydziela je aktualny szef gangu.
Na razie.
Ponieważ w więzieniu brakuje personelu,
gang prowadzi szkolenia dla swoich członków.
- A tutaj? - Klasa.
Nasi więźniowie prowadzą tutaj zajęcia
dla tych osadzonych,
którzy nie potrafią czytać ani pisać.
Jedną z gwiazd bloku ósmego,
która nauczyła się w ten sposób czytać i pisać, jest Suzuki.
Jeden z naszych słynnych raperów.
Mówią, że więzienie to piekło A osadzeni są jak ścierwo
Chociaż ciężko to zaakceptować Wielu z nas musi tu głodować
Lepiej się ukryj, bo zostanę Twoim najgorszym koszmarem
Nauczyłem się czytać i pisać
dzięki moim współwięźniom.
Jak długo jesteś w tym więzieniu?
Często tu wracam. Teraz siedzę miesiąc.
Brzmisz, jakbyś to lubił.
Wyjście stąd traktujemy jak wakacje, a więzienie jak nasz dom.
To smutne słyszeć,
że więzienie jest dla was domem.
Na zewnątrz można żyć lepiej niż tutaj.
Nikt nam nie pomaga. Moja rodzina jest biedna.
Jak tu zarabiasz?
Jest to w ogóle możliwe?
Tak, zajmuję się lichwą.
Dobrze na tym zarabiasz?
Bywa nerwowo, bo ludzie nie zawsze spłacają zadłużenia.
Co, jeśli kogoś nie stać na spłatę?
Nie mogę nic zrobić takiej osobie, bo sam miałbym problemy.
Dzięki za próbkę twojego rapu. Byłeś świetny.
Miło było cię poznać.
Wykorzystaj swoje umiejętność na zewnątrz.
Nie mogę obiecać.
Strasznie to smutne.
Suzuki uważa, że więzienie jest jego domem.
Na zewnątrz mu ciężko.
Jest dumny z tego, że nauczył się tu czytać i pisać,
i że wyjdzie stąd z nowymi umiejętnościami.
Myślę, że to najważniejsze.
Współpracują, by przetrwać.
Żeby się uczyć.
To godne podziwu.
DZIEŃ PIĄTY
Mimo pozornego spokoju,
Bahala Na jest jednym z kilku gangów,
które rywalizują tu o władzę.
Tak jak wszędzie na świecie,
gdy gangi mają konflikt, wybucha przemoc.
Pół roku temu doszło tu do wojny
między dwoma gangami.
Trzydziestu dwóch więźniów zostało rannych,
a dwóch członków gangu BCJ zginęło z ręki członków gagu Sputnik.
Jestem Raphael. Jak się masz?
- Jesteś z gangu BCJ? - Tak.
Dwie osoby, które należały do gangu Ryana,
zostały zamordowane przez swoich rywali z gangu Sputnik.
- To Sputnik. - Tak, tutaj walczyliśmy.
- Teraz wszystko gra? - Tak.
Gdy sytuacja robi się napięta, staramy się ją łagodzić.
- Co, gdy więźniowie stają się agresywni? - Rozmawiamy ze sobą.
Staramy się rozwiązywać takie problemy natychmiast.
Poznasz mnie z waszym mayore.
Ryan zaprosił mnie na spotkanie
z przywódcami gangu Sputnik, Ferdim i Jonathanem.
Co możecie powiedzieć o dniu, w którym doszło do zamieszek?
To, co się wtedy działo, przypominało regularną wojnę.
Nie mogłem powstrzymać towarzyszy.
Czy członkowie BCJ szukali zemsty za śmierć swoich towarzyszy?
Nie.
Po wszystkim zadbaliśmy o bliskich tych ofiar.
Pokryliśmy wydatki za pogrzeby.
Konflikt został zażegnany.
To wydarzenie wiele nas nauczyło.
Staramy się rozwiązywać nawet najmniejsze problemy.
Każdy gang odpowiada za własnych towarzyszy.
My także.
Dzięki za rozmowę.
Śmierć dwóch więźniów przypomina,
że ta sytuacja i te warunki…
w każdej chwili mogą ulec zmianie.
Zatem zagrożenie jest jak najbardziej realne.
A niedawne zamieszki,
w których zginęło dwóch mężczyzn,
mogą się powtórzyć.
Po południu spotykam kolegą z celi Jina.
Jednym z problemów przeludnionego więzienia
jest to, że osadzeni nie mają gdzie spożytkować energii.
Ale gang Bahala Na ma na to rozwiązanie.
Co tydzień organizują ćwiczenia
dla całego bloku.
Klaszczemy.
Jeszcze raz.
I jeszcze.
Jak się bawicie?
Super!
- Zadowoleni? - Tak!
Pierwszy raz widzę strażnika, który tańczy na służbie.
- Zadowoleni? - Tak!
Jeszcze!
Ja mam dość. Jestem wykończony.
Niech żyją Filipińczycy!
To pomaga nam zapomnieć o problemach.
Zumba dodaje nam animuszu.
Nie pozwala nam martwić się o rodziny
i naszych bliskich.
Miło było cię znów spotkać.
W miejscu, w którym króluje stres i ogólne przygnębienie…
Niesamowite, ile może zdziałać muzyka, radosna atmosfera…
i odrobina współdziałania.
Dzięki temu ci ludzie stają się mniej nieprzewidywalni.
DZIEŃ SZÓSTY
Zaczynam szósty dzień w jednym z najbardziej zatłoczonych więzień.
Dziś zamienię strony i wejdę w rolę strażnika.
Będę przeszukiwał cele razem z sierżantem Hakabe
i szefem ochrony, porucznikiem Malamatą.
Co spodziewacie się znaleźć?
Nielegalne kontrabandy, narkotyki.
Więzienie działa w oparciu
o zasadzę wspólnego systemu rządzenia.
Czy to też wpływa…
na sposób przeszukania?
Nadajemy liderom bloków pewne przywileje,
więc tym samym stają się oni naszymi partnerami.
To oni de facto zarządzają całym blokiem.
W prawo zwrot!
Ze względu na braki kadrowe
władze więzienia zwerbowały kadetów,
by pomogli przy przeszukaniu.
Przeszukanie przeprowadzą nowi rekruci.
Czuć atmosferę wojskowości.
Dla więźniów to ostrzeżenie.
Gdy widzą rząd funkcjonariuszy
w czarnych koszulkach i moro spodenkach wiedzą,
że wkrótce zacznie się przeszukanie.
Najpierw osadzeni dostają rozkaz opuszczenia cel.
Przeszukują więźniów, zanim wyjdą na zewnątrz,
by upewnić się, że nie wynoszą kontrabandy.
Nie do wiary!
Strażnicy pytają szefa gangu, T,
o pozwolenie na przeszukanie.
Wygląda na to, że obie strony
rozliczane są za obecność kontrabandy w zakładzie.
Często zdarza się,
że strażnicy przeszukują blok?
Zwykle robią to trzy razy w miesiącu.
Naczelnik więzienia
powiedział wszystkim szefom bloków,
że ma być czysto.
Obowiązkiem mayores jest dopilnować,
by w więzieniu nie było narkotyków.
Co o tym sądzisz? Co sądzą o tym inni więźniowie?
Trochę się denerwuję,
bo mogą coś znaleźć.
Jak to się denerwujesz?
Mogę za to beknąć.
Jako mayores mam pilnować porządku,
a więźniowie powinni mnie słuchać.
Jeśli ktoś nie robi tego, co mówię,
przekazuję go strażnikom.
Po przeszukaniu bloku, strażnicy przepatrują znaleziska.
To niezwykłe, że w tym więzieniu,
przywódcy gangu, a nie strażnicy
dbają o to, by na bloku było czysto.
- To łupy z przeszukania. - Tak.
Który z tych przedmiotów
jest najbardziej niebezpieczny?
Ten długopis.
- Nie wolno im mieć długopisów? - Tak, bo mogą nim kogoś dźgnąć.
Żeby nie…
Czyli długopis jest niebezpieczną bronią?
Tak, bo mogą nim zabić.
- Ale to… Mogę dotknąć? - Tak.
To chyba bardziej niebezpieczne.
Tak, to też jest niebezpieczne.
Przeszukiwanie więźniów
jest powszechną praktyką w zakładach karnych.
Rozmawiałem z szefem bloku,
który powiedział, że on i jego ludzie
sami dokonują przeszukań.
To niebywałe.
Obawiał się jedynie, że jeśli podczas przeszukania
strażnicy coś wykryją,
konsekwencję poniesie on lub cały blok.
Dla szefów bloków, jak T, stawka jest wysoka.
Jedno potknięcie i strażnicy zastąpią ich kimś nowym,
a to oznacza utratę wszystkich przywilejów.
Pomimo dużych braków finansowych,
więzienie prowadzi kilka programów resocjalizacyjnych,
które mają pomóc więźniom skończyć z narkotykami.
- Co słychać? - W porządku.
Strażnik Achapero nadzoruje ten kurs.
To program readaptacyjny.
Więźniowie uczą się tu technik masażu.
Dzięki temu po wyjściu,
będą mogli dorobić
i staną się przykładnymi obywatelami.
Proszę usiąść.
Proszę zdjąć koszulkę!
Już zdejmuję.
To napięcie.
- Czujesz gulkę. - Tak.
Jak węzeł.
- Długo to robisz? - Pięć dni.
Jak długo jesteś w więzieniu?
- Prawie rok. - Rok.
- Za co cię skazali? - Za narkotyki.
Jakie dokładnie?
- Shabu. - Czyli metamfetamina.
Jak do tego doszło?
Musieli wyrobić normę.
Powszechnie wiadomo, że filipińska policja
codziennie musi dokonać konkretnej liczby aresztowań za narkotyki,
przez co skorumpowani funkcjonariusze wrabiają niewinnych.
Zatrzymali nas, gdy jechaliśmy na motorze.
- Miałeś przy sobie narkotyki? - Nie.
Policjanci podłożyli nam towar.
Gdy mnie aresztowali,
powiedzieli, że jak się przyznam,
dostanę tylko pół roku.
Czyli niewinni, tacy jak ty, mogą ot tak trafić za kraty?
Tak. Jest tu wielu takich jak ja.
Wściekamy się, bo jesteśmy tu uwięzieni.
Musimy to zaakceptować.
- To szkolenie da ci nowe możliwości? - Tak sądzę.
Może mi się to przydać, gdy wyjadę za granicę.
Jeszcze tylko talk.
Świetny masaż.
Pojętny z ciebie uczeń.
To smutne, jeśli tak było.
Ciężko słuchać takich rzeczy.
- Dzięki i powodzenia. - Dziękuję.
Jeśli, jak twierdzi Edison, policja podrzuca narkotyki,
by wyrobić normę aresztowań,
nic dziwnego, że to więzienie pęka w szwach.
Mimo najlepszych intencji taka resocjalizacja
raczej nie rozwiąże problemu przeludnienia.
Jutro opuszczę to więzienie,
ale tysiące osadzonych nadal tu zostanie.
DZIEŃ SIÓDMY
To mój ostatni dzień w tym zakładzie karnym.
Przy tak dużym przeludnieniu i tak niskim budżecie
chciałbym wiedzieć, jaka przyszłość czeka ten zakład.
- Dzień dobry. - Miło mi, naczelniku Latoza.
Spotkam się z naczelnikiem więzienia, panem Latozą.
Z tego, co zaobserwowałem,
macie problem z przeludnieniem.
W normalnych warunkach w tej placówce powinno przebywać
maksymalnie 1200 osób.
Ale teraz jest ich prawie 5000, a to dla nas wyzwanie.
Równe 72% osadzonych to osoby zatrzymane za przestępstwa narkotykowe.
Duży problem stanowią recydywiści, których jest tu od 40 do 50 procent,
bo jeśli człowiek nie ma na zewnątrz rodziny,
po wyjściu stwierdza:
„Popełnię przestępstwo, bo inaczej nie zdołam przeżyć.
Mogę popełnić przestępstwo, bo gdy mnie złapią, wrócę do więzienia.
Jest tam gag, moja rodzina”.
To błędne koło, taki człowiek stale wraca do więzienia.
- Zatrważająca sytuacja. - To prawda.
Często słyszałem tu o idei wspólnego systemu rządzenia.
Jak i dlaczego to się zaczęło?
Idea wspólnego systemu rządzenia
to mechanizmem radzenia sobie z niewystarczającym budżetem.
Nie byliśmy w stanie kontrolować ludzi na blokach.
Mamy ich tu 14.
Jeśli chcielibyśmy zatrudnić ludzi,
nie mamy nawet na tyle strażników, by umieścić ich w wieżach.
A jeśli osadzeni przejdą przez płot i uciekną?
Dlaczego wykonuje pan tę pracę,
skoro warunki są tak ekstremalne?
Ostatecznie wszyscy jesteśmy ludźmi.
Osadzeni bywają ofiarami niesprawiedliwości społecznej.
Moim obowiązkiem jako człowieka
jest pomóc tym ludziom.
Jeśli pomogę komuś odbudować życie i wesprę jego rozwoju osobisty…
wtedy prawdopodobnie,
gdy wyjdzie na wolność, nie złamie prawa.
Nie chcę, by moje dzieci padły ofiarami tych ludzi.
Dziękuję. To było ciekawe doświadczenie.
- Powodzenia w pracy. - Dziękuję.
Widać, że naczelnik chciałby zrobić więcej,
ale przy takiej liczbie więźniów i tak ograniczonym budżecie,
więzienie jest przeciążone.
To koniec mojego pobytu w tym więzieniu.
Nie mam wątpliwości, że prezydent Duterte
i jego bezkompromisowa wojna z narkotykami
spotęgowała przeludnienie
w jednym z najbardziej zatłoczonych, niedofinansowanych
i prymitywnych więzień, jakie widziałem.
Ale mimo to zarząd, gangi i więźniowie
radzą sobie dzięki wdrożeniu wspólnego systemu rządzenia.
Aby warunki się poprawiły, a resocjalizacja zadziałała,
to miejsce potrzebuje przebudowy i sporych środków.
Napisy: Wioletta Sarapata