NETFLIX — ORYGINALNY SERIAL DOKUMENTALNY
Więzienie o zaostrzonym rygorze w Nuuk na Grenlandii.
Otwarte cztery miesiące temu
dla najgroźniejszych przestępców w kraju.
To wydarzyło się szybko.
Zdecydowałem, że musi umrzeć.
Dawniej najgorszych oprawców Grenlandii, która niegdyś była duńską kolonią,
wysyłano do więzień w Danii.
Po raz pierwszy będą oni odsiadywać wyroki
w jedynym na Grenlandii więzieniu o zaostrzonym rygorze.
Czujesz, że odbywasz karę?
Dla mnie to tylko hotel.
To śmiały, resocjalizacyjny eksperyment.
Sytuacja nie poprawi się,
jeśli będziemy wyłącznie zamykać ludzi.
Ale czy w tak zwartej społeczności
najgroźniejsi przestępcy w kraju mogą być kontrolowani przez strażników,
z którymi dorastali?
Myślę, że boją się więźniów.
Boisz się strażników?
Co cię tak śmieszy?
Nazywam się Raphael Rowe.
Spędzę tydzień w tym więzieniu o zaostrzonym rygorze.
To nie jest mój pierwszy raz za kratami.
Za morderstwo, którego nie popełniłem,
skazano mnie na dożywocie bez możliwości warunkowego zwolnienia.
O oczyszczenie z zarzutów walczyłem 12 długich lat.
Teraz podróżuję po świecie, poznając życie
w najgroźniejszych więzieniach świata.
JAK PRZEŻYĆ W NAJCIĘŻSZYCH WIĘZIENIACH ŚWIATA
Grenlandia, największa wyspa na świecie.
Zamieszkuje ją jedynie 57 000 osób.
Mimo swojego piękna, ten arktyczny kraj ma mroczną przeszłość.
Pod rządami Danii
ludność zajmującą się myślistwem, zmuszono do osiedlania się w miastach.
Zniszczyło to ich tradycje
i wywołało problemy społeczne, z którymi nadal się zmagają.
Obecnie Grenlandia ma jeden z najwyższych wskaźników przestępstw
z użyciem przemocy i na tle seksualnym.
Liczba zabójstw jest dwa razy wyższa niż w Ameryce.
Mimo to w całym kraju jest zaledwie 148 policjantów.
Jestem w Nuuk, małej społeczności,
w której wszyscy się znają.
Idę na patrol z ludźmi, którzy pilnują tej zwartej społeczności.
Chcę zobaczyć, jak to jest egzekwować prawo,
gdy znasz większość ludzi, których pilnujesz.
O Boże.
Przyszło zgłoszenie o napaści.
- Widać, kto to, mimo że ma czapkę. - Znamy go.
Aresztujemy go.
Policja rusza na poszukiwanie napastnika.
Co wyjątkowego jest w byciu policjantem na Grenlandii?
Znamy prawie wszystkich.
Mogliście chodzić razem do szkoły?
Czasem bywa i tak.
Czasem dobrze znać ludzi.
Łatwiej z nimi rozmawiać i uspokoić ich,
gdy znają osobę, która ma ich aresztować
lub pouczyć.
Policja musi znaleźć napastnika.
W tak małej społeczności nie zajmie to dużo czasu.
Gdy go złapią, może dostać karę więzienia.
Do niedawna na Grenlandii nie było więzienia o zaostrzonym rygorze.
Brutalnych przestępców wysłano na odsiadkę do Danii.
Teraz jest inaczej.
Ludzie, którzy dokonają nieuzasadnionej napaści,
mogą trafić do nowego więzienia w Nuuk,
stolicy Grenlandii.
Spędzę tydzień w tym najnowocześniejszym więzieniu.
Otwarto je cztery miesiące temu
i stanowi lokum dla najgroźniejszych więźniów w kraju.
Władze Grenlandii zbudowały tu nowe więzienie,
bo uważają, że grenlandzcy więźniowie
powinni odsiadywać wyrok we własnym kraju
i wśród własnej społeczności.
To spore ryzyko.
Czy kraj, w którym strażnicy i więźniowie dorastali na jednym podwórku,
gotów jest zająć się najgroźniejszymi przestępcami?
Dookoła widać tylko skały, śnieg…
i morze.
Ten piękny widok ma przypominać więźniom o tym, czego będzie im brakować.
Zwłaszcza tym z bardzo długimi wyrokami.
Oto i więzienie.
Jesteśmy.
Serce mi wali.
Trochę się boję, bo nie wiem, czego się spodziewać.
W środku przebywają poważni przestępcy.
Większość tutejszych strażników
to świeżo wyszkoleni miejscowi, choć nie wszyscy.
Witam.
Wprowadza mnie Karsten,
jeden z niewielu doświadczonych tu strażników.
Zdejmę kajdanki.
Rozbierz się i opróżnij kieszenie.
- Oddać zegarek? - Tak.
Otwórz usta. Pokaż język.
Świetnie.
Idź.
Możesz się ubrać.
Czego szukacie, gdy sprawdzacie ubranie więźnia?
Komórek, broni, haszyszu.
- To najczęstszy narkotyk? - Zgadza się.
Zaskoczył mnie pan.
Prędzej spodziewałbym się agresji niż takiego powitania.
Poczułem się niezręcznie.
Witamy się tak z każdym nowym więźniem.
To więzienie może pomieścić jedynie 48 osób.
Proszę za mną.
Większość więźniów wróciła z Danii i jest wysoce niebezpieczna.
Do celi odprowadza mnie jeden z nowych strażników,
który nigdy nie pracował w więzieniu.
Teraz pójdziemy tędy.
Mają tu nawet windy.
Czuję się jak w bloku, a nie w więzieniu.
Już na wstępie…
atmosfera tego miejsca, jego wystrój,
zapach, te puste przestrzenie
rozbroiły mnie.
Najśmieszniejsze jest to, że osadzony…
powinien się tu czuć rozluźniony.
Zmierzam do sektora A, najbardziej chronionego skrzydła.
Znajdują się tam najgroźniejsi więźniowie.
Jesteśmy na miejscu.
To jest blok?
Tak.
Wchodzę tędy?
Tak.
Popatrzcie tylko.
Nie wygląda to jak blok. Na pewno nie taki…
do jakiego przywykłem.
Byłem chyba bardziej przygotowany na to,
że będę musiał walczyć.
- To moja cela? - Tak.
Jak dotąd wszystko, co widziałem, jest zupełnie nowe.
Mam telewizor, lampę, szafki, lodówkę, okno.
Jest też prysznic i toaleta.
Jeśli chodzi o celę więzienną,
nie można chcieć więcej.
Można by pomyśleć, że to zbyt wiele,
dla więźnia, który popełnił przestępstwo.
Witam.
Ty jesteś ten nowy?
- Tak. Jak leci? Raphael. - Kali.
- Kali? - Raphael?
Tak.
- Skąd jesteś? - Z Londynu.
- A ty? Jesteś z Grenlandii? - Tak, z Grenlandii.
Mieszkasz w tym skrzydle?
Mam pokój obok. Będziemy sąsiadami.
Czuję się dość dziwnie.
Jest tu zupełnie inaczej niż w typowych więzieniach…
- Tu jest inaczej. - …gdzie strażnicy tylko…
Wszyscy są nowi.
Nie wiedzą, co robić.
Stąd to zdziwienie, kiedy się tu przychodzi.
Wyglądają na miłych, ale…
- Oprowadzisz mnie? - Jasne.
Najpierw coś ci pokażę.
Wiesz, co to?
- Ślady po papierosach? - Nie, po haszyszu.
Ktoś tu robił skręty?
Wcześniej mieszkał tu mój brat.
- Twój brat? - Tak, mieszkał tutaj.
Te wszystkie wypalone ślady…
Bo siedzieli tu i mieszali hasz.
Czasem coś spadło na podłogę…
- Wypalało dziury. - …trzeba było zadeptać.
Dziwię się, że osadzeni bez ogródek mówią o narkotykach.
Pierzesz tylko swoje rzeczy, czy to praca?
Nie, to praca.
Muszę to wyczyścić. Ale…
- Więc robisz tu pranie? - Tak.
Więzienie cię zatrudnia i daje zapłatę.
Ile za to dostajesz?
Dostaję tylko jakieś…
dwanaście koron za godzinę.
Ale wystarcza, by kupić to, czego potrzebujesz?
Nie.
- Ktoś może przysyłać ci pieniądze? - Tak.
Jeśli chcesz tu żyć na dobrym poziomie…
musisz ogarnąć sobie jakiś towar.
Na przykład jaki?
Wszystko od haszu po…
Właściwie wszystko, czym można dilować.
To wspólna przestrzeń, gdzie można usiąść, pogadać…
Oglądamy tu telewizję i jemy.
Atmosfera wygląda na bardzo spokojną,
ale ci mężczyźni to przecież groźni przestępcy.
A na bloku brak strażników.
Nie ma tu nigdy żadnego strażnika?
Nie.
Strażnicy trzymają się z boku.
Według polityki więzienia osadzeni mają sami sobie gotować,
bo to rozwija samowystarczalność.
Jeden z nich, Marshall, zaproponował mi kanapkę.
Ile zostało ci do wyjścia?
Nie mam daty zwolnienia.
Za co zostałeś skazany,
że nie masz daty zwolnienia?
Pobiłem dilera.
Kupowałem hasz,
a diler był zwykłym dupkiem.
Jak bardzo pobiłeś tego człowieka?
Uderzyłem go w tył głowy,
znokautowałem i wyszedłem.
Siedziałeś wcześniej w więzieniu?
Tak.
Siedziałem za pobicie paru policjantów,
ochroniarzy i innych osób.
Marshall został przywieziony z więzienia w Danii sześć tygodni temu.
Chcę wiedzieć, czy powrót do swoich
to dla niego dobry pomysł.
Odesłali cię tu, czy prosiłeś o powrót?
Zapytali mnie, czy chcę wrócić.
Jestem Grenlandczykiem, więc się zgodziłem.
Masz tu rodzinę? Rodzeństwo?
Mam ośmioro rodzeństwa.
Mój młodszy brat jest policjantem. Pozostali też pracują.
Masz brata policjanta?
Znajdujecie się po przeciwnych stronach barykady.
- Aresztował cię kiedyś? - Nie.
Policja w Simismiut ścigała mnie wiele razy.
Wszyscy ubrani w te swoje skafandry.
Dlaczego jesteś taki agresywny?
Może dlatego, że gdy dorastałem,
często dostawałem lanie.
Obrywałem…
za każdym razem, gdy ukradłem pieniądze.
Boisz się strażników?
Nie.
Czy strażnicy tutaj różnią się od tych w Danii?
Oczywiście.
Co cię tak śmieszy?
Bardzo się różnią.
Czyli są naiwni?
Tak.
W Danii mocno ich kontrolowałem,
ale tutaj nie chcę już tego robić.
Wygląda na to, że powrót do ojczyzny
zmienił nastawienie Marshalla do władzy.
Osobiście nie wiem, co sądzić o organizacji tego zakładu.
Nie wiem, jak to odbierać.
Nie wygląda to jak więzienny blok. Ciągle mówię…
że coś mnie niepokoi.
Jest zbyt wygodnie.
A potem poznaję Marshalla.
On i inni więźniowie
zostali opisani jako niebezpieczni.
Grenlandia zabiera swoich najgroźniejszych więźniów
z Danii.
Jestem w centrum tych zdarzeń.
Jest godzina 21.00, więźniowie zostają zamknięci na noc.
Mogę wziąć prysznic.
Mogę wyjąć zimny napój z lodówki.
Ale po 21.00 nie mogę wyjść za drzwi.
Jestem w miejscu, które może rozpieprzyć ci psychikę…
z powodu tych ograniczeń.
DZIEŃ DRUGI
Mój pierwszy poranek zaczynam od sesji terapeutycznej.
Co tam?
- Przygotowujemy się do Świąt. - Naprawdę?
- Co z tym zrobisz? - Wywieszę.
- Na ścianie? - Tak.
Kto to zorganizował?
- To pani pomysł? - Tak.
Pracuje pani w więzieniu?
Tak.
- Pani też? - Tak. Jestem pracownikiem socjalnym.
- Mam zrobić łańcuch? - Pewnie.
Chodzi tu tylko o robienie dekoracji
czy to jakaś forma terapii?
Budujemy świąteczny nastrój.
To bardzo miłe, prawda?
Nie wiem, czy to dobrze, bo to wam pokazuje, co tracicie.
Jesteś bardzo miły. Dziękuję, Kali.
Gorące.
- Jest pani wolontariuszką? - Nie, nauczycielką.
Rozumiem.
Uczy pani w więzieniu czy poza nim?
Poza.
Uczyła w mojej szkole.
Uczuła cię…
- Zna go pani od małego? - Tak.
Kiedy byłem jeszcze gówniarzem.
Wciąż jest gówniarzem?
Nie. Jest miły.
To niesamowite.
Zna go pani od dziecka.
Zna pani jego historię.
Co pani myśli o tym zakładzie?
Jest tu jak w hotelu.
- To dobrze czy źle? - Według mnie dobrze.
Cel zajęć był bardzo dobry,
ale nie była to stosowna terapia resocjalizacyjna.
Dodatkowo sytuację komplikuje fakt,
że więźniowie znają personel od dzieciństwa.
Potem spotkałem więźnia i strażnika, którzy palą papierosa jak starzy znajomi.
Cześć, jestem Raphael.
- Jak leci? - Jestem Mikael.
To jest palarnia.
- Nie palicie w pokojach? - Nie.
Nie mogą mieć tytoniu w pokojach.
- Chyba że coś skitrasz. - Nigdy nie palę w środku. To nie dobre.
- Jak długo jesteś w więzieniu? - Od siedmiu miesięcy.
Zostały mi jeszcze 22 miesiące.
- Za co cię skazano? - Przemyt haszyszu z Danii na Grenlandię.
Handel narkotykami.
Nie przyznał się.
Ma dwa tygodnie, by zdecydować, czy chce się odwołać.
- Zgadza się. - Zamierzasz to zrobić?
Tak. Najpierw muszę pogadać z moim prawnikiem z Danii.
- Przemycasz narkotyki? - Nie.
- Czasem może trochę. - Czasem.
Świetne.
„Nie handluję narkotykami, ale czasem się zdarzy”.
Właśnie.
Siedziałeś już?
Tak, przez dziesięć miesięcy. Za…
kokainę i amfetaminę.
Znowu narkotyki.
- Przemyt? - Tak.
Zawodowy przemytnik.
Co sądzisz o tym więzieniu?
Jest nowe.
Ten system jeszcze nie działa.
Nie jest idealnie,
ale strażnicy są w porządku, podwórko też.
Palarnia jest super.
Lepiej niż w Danii.
Takie spotkania strażników i osadzonych
nie mają miejsca w większości zakładów karnych.
W kuchni właśnie trwa lunch,
a ja próbuję lepiej poznać mojego sąsiada, Kalego.
Jak długo tu jesteś?
Kiedy tu trafiłem, siedziałem już siedem lat.
Czyli…
- W Danii? - Tak.
Więc ciebie też przywieźli z Danii.
- Chciałeś wrócić? - Tak.
To moje rodzinne miasto. Mój kraj.
Powietrze jest moje.
Jak wyglądało więzienie w Danii?
Różnica polega na tym,
że w Danii traktują więźniów dużo lepiej.
W Danii dużo chętniej rozmawiają. Będą cię leczyć.
Jeśli masz zły dzień, strażnik zapyta,
czy wszystko w porządku lub zaproponuje wyjście z celi.
W razie problemów zajmą się tobą.
Bo są doświadczeni i wyszkoleni,
i mają ciągły kontakt z więźniami.
Jeśli się wścieknę, zapytają mnie dlaczego jestem zły
i pomogą mi się z tym uporać.
Tutaj my sobie, a strażnicy sobie.
Gdybym zaproponował, by ze mną zjedli…
Byliby przerażeni. Nie wiedzieliby, co robić.
Staliby głupkowato,
zastanawialiby się, czy mi wolno, a na końcu odeszli.
A gdybym im powiedział, że mam bardzo zły dzień,
napytałbym sobie biedy, bo mogliby mnie zamknąć.
W Danii lepiej mnie traktowano.
Za co tu trafiacie?
Głownie za napaści.
Kradzież samochodów.
Mnóstwo drobnych przewinień i morderstwa.
Ja za to ostatnie.
- Czyli siedzisz za morderstwo? - Tak.
Co się stało?
Dorastałem w sierocińcu.
Miałem poważne problemy.
A moi kumple umierali jeden po drugim.
- To znaczy? - Samobójstwa.
- Naprawdę? - Tak.
Na Grenlandii to poważny problem.
Nie wiem dlaczego, ale ludzie tu umierają.
Próbowałem z kimś o tym pomówić,
ale Grenlandczycy mają w zwyczaju wszystko upraszczać.
Nie rozmawiamy o problemach.
Każdy Grenlandczyk przechwala się,
że u nas nie ma żadnych problemów,
że nie ma lepszego i piękniejszego kraju.
Pierdolenie.
Totalna ściema.
Ciągle ktoś odbiera sobie życie, dzieci są molestowane…
Gwałty są ogromnym problemem.
Zabiłem, bo czułem gniew i nienawiść.
Nienawiść…
do najbliższych mi osób.
Stwierdziłem wtedy,
że skoro wszyscy mnie porzucają,
to albo zabiję siebie, albo kogoś.
A ten, którego zabiłeś?
- Znałeś go? - Nie.
Byłem na imprezie z kumplami.
Rozmawialiśmy o polityce.
Należę do Partii Komunistycznej.
To wydarzyło się szybko.
Stwierdziłem, że skoro jest wrogiem moich braci,
musi umrzeć.
I zabiłem go.
Nie wiedziałem, co robię.
Kierowała mną nienawiść.
Nie widziałem. Nie myślałem trzeźwo.
Gdy się wściekam, moje pole widzenia zawęża się.
- Nie myślę, nie czuję. - Jak go zabiłeś?
Pobiłem go i zrzuciłem z dachu.
Gołymi rękami?
Od tamtego dnia ześwirowałem.
Nic mnie już nie obchodziło.
Teraz inaczej o tym mówić.
Dzięki, że mi to opowiedziałeś.
Jesteś w więzieniu od siedmiu lat. Pogodziłeś się z tym, co zrobiłeś.
Ale najważniejsze, czy tego żałujesz?
- Pewnie. - Masz wyrzuty sumienia?
Każdego dnia.
Gdy patrzę na siebie w lustrze,
słyszę w głowie głos, który mówi: „Jesteś mordercą”.
Tak będzie do końca.
Na razie Kali nie wie, jak długo będzie jeszcze w więzieniu,
ponieważ został skazany na czas nieokreślony.
Sądzę, że jeszcze długo nie pogodzi się
ze swoimi wewnętrznymi demonami.
DZIEŃ TRZECI
Nuuk może i jest więzieniem o zaostrzonym rygorze,
w którym przebywają najgroźniejsi przestępcy,
ale by pomóc im w resocjalizacji
więźniowie, którzy nie sprawiają problemów,
mogą pracować w mieście.
Za chwilę spotkam się z Niklaiem,
który codziennie opuszcza więzienie
i wychodzi do pracy w mieście.
Zaprosił mnie do swojego miejsca pracy.
To dość postępowe.
Cześć. Jestem Raphael.
- Miło mi. - Mnie też.
Podobno mogę jechać z tobą do pracy.
Mamy bardzo wczesną porę.
- Robisz to codziennie? - Tak.
Każdego ranka Nikolai przekracza bramę
więzienia o zaostrzonym rygorze,
by dotrzeć do pracy w stoczni.
Od jak dawna pracujesz?
Od kiedy dostałem wyrok.
Jak dostałeś tę pracę?
Mój kumpel tam pracuje.
Stwierdziłem, że wezmę tę robotę.
- Dostajesz wynagrodzenie? - Tak.
I to całkiem niezłe.
Zarabiam więcej niż strażnicy.
- Poważnie? - Tak.
- Wiedzą o tym? - Myślę, że tak.
Więzienie się opłaca.
Najwyraźniej tak.
Jesteśmy.
Nikolai naprawia łodzie w lakierni w dokach,
co po wyjściu ma ułatwić mu znalezienie pracy.
Więzienie wykazuje się dużym zaufaniem do więźnia.
Już prawie jesteśmy przy łodzi.
- To nad nią pracujecie? - Zgadza się.
Opary są bardzo silne, prawda?
Bo otworzyłem pojemniki. Już do tego przywykłem.
Miałem to powiedzieć, ale czuję, że robi się miło.
Wiesz…
Darmowe wąchanie.
Nikolai gdzieś się tu kręci.
Tak mniej więcej wygląda jego praca.
Ciekawe, kto poza kolegami z pracy wie, że jest więźniem?
Nie tylko tu pracuje, ale jeździ do miasta.
Nie wygląda na bandytę, bo nie ma typowych bandytów.
Chodzi ulicami jak każdy.
Ale mało kto wie, że pod koniec dnia wraca do więzienia.
Jak ktoś taki trafił do więzienia?
Złapali mnie, jak szmuglowałem trzy kilogramy haszu.
Przewoziłem je z Danii.
- Jesteś dilerem? - Tak.
Na ile wycenia się taką ilość haszyszu?
Na ponad milion.
Czyli na rynku to równowartość około miliona funtów.
- Dokładnie tak. - Kupa kasy.
Jaki wyrok dostałeś za taką ilość narkotyków?
Dwa lata i dwa miesiące.
- To twoja pierwsza odsiadka? - Nie.
W Danii siedziałem za kradzież samochodów.
Uznałbyś siebie za zawodowego przestępcę?
Łamię czasem prawo, ale nie siedzę ciągle w kiciu.
- Bo nie dajesz się złapać. - Dokładnie.
Ale wiesz, mam już 35 lat
i dwójkę dzieci, którymi muszę się zająć.
Gdy odsiedzę swoje, kończę z tym.
- Serio? - Tak.
Co cię do tego skłoniło?
Loty pierwszą klasą, ładne hotele, dużo wolnego.
To daje handel narkotykami.
Będziesz musiał z tego zrezygnować?
Dokładnie.
- Jak cię złapali? - Miałem towar w walizce.
- Tak po prostu? - Tak.
Jak dobrze zapakujesz towar, to psy go nie wyczują.
Tyle że…
- Nie zdradzaj zbyt wiele. - Spokojnie.
Co sądzisz o odsiadce w nowym więzieniu?
Nocą zostajecie zamknięci.
Po szóstej już nie możecie wychodzić.
W nocy zamykają drzwi wejściowe.
- Możecie wychodzić z pokojów. - Zgadza się.
- Czujesz, że odbywasz karę? - Ani trochę.
- Nie czujesz, że to więzienie? - Nie.
To raczej jak hotel.
Właściwie to ja tylko tam śpię.
Jak w hotelu.
- Dzięki za rozmowę. - Nie ma za co.
Do zobaczenia.
Wrócę pewnie koło 17.00.
Ale o 18.00 znowu wychodzę.
- Idę dziś na randkę. - Super.
- Podrywacz z ciebie. - Bywa.
Zgadza się. Do zobaczenia.
Na razie.
Utrzymanie Nikolaia w więzieniu mocno obciąża budżet.
Skoro może wychodzić, gdy ma ochotę,
zamykanie go tylko na noc wydaje się bezzasadne.
Pierwszy raz spotykam się z czymś takim.
Pobyt w tym więzieniu zdecydowanie mu służy.
Pod koniec powiedział, że wychodzi na randkę.
Więzień, który odsiaduje wyrok, idzie na randkę.
Resocjalizacja więźniów to kluczowa kwestia.
Ale on uważa,
że to wakacje.
Wracam do skazanego za morderstwo Kalego.
On nie może wychodzić do miasta.
Musi spędzić kolejny wieczór w swojej celi.
To moja cela.
Robi się bałagan, gdy…
Wolność Tomku w swoim domku.
- Twój telewizor? - Tak.
- Mamy tylko trzy kanały. - W telewizji?
Strasznie gówniane. Sama chała.
Mój odtwarzacz Blu-ray.
- Możesz oglądać filmy? - Tak.
- A to twoja konsola? - Tak.
Niektórzy powiedzieliby, że powinieneś zostać ukarany,
a nie dostać te wszystkie rzeczy.
Ludzie, którzy tak myślą, gówno wiedzą.
Bo sam fakt,
że odebrano mi wolność, jest już karą.
Gdy Kali pokazywał mi konsolę, zauważyłem komórkę.
To nie smartfon, ale zwykły więzienny telefon.
To z więzienia?
Nie robi zdjęć i nie ma dostępu do Internetu.
To jak zwykły telefon.
Jestem mocno zaskoczony, że więzienie…
zapewnia osadzonym telefony komórkowe,
z których mogą dzwonić.
Nigdy wcześniej o tym nie słyszałem.
Genialny pomysł.
Ma pewne ograniczenia, bo nie robi zdjęć
i nie ma też dostępu do Internetu.
Do kogo możesz dzwonić?
Do rodziny.
Mogę dzwonić do kogo chcę.
Słuchają. Wiedzą, co mówisz.
Kontrolują twoje rozmowy.
- Możesz też odbierać telefony? - Tak.
Bliscy też mogą dzwonić?
- O każdej porze? - Nawet o północy.
Jestem pod wrażeniem.
Telefon uratował mi życie.
Gdy jednej nocy przeżywałem kryzys,
mogłem porozmawiać z kimś tylko przez telefon.
Zadzwoniłem do mamy, brata i innych bliskich.
Mogę z nimi pogadać.
A oni ze mną.
Możliwość rozmowy z rodziną, to zdecydowanie dobra rzecz.
To odróżnia udaną resocjalizację od przyszłości bez perspektyw.
DZIEŃ CZWARTY
Mamy dzień czwarty.
Osadzeni z sektora A mogą ćwiczyć godzinę dziennie.
Idziemy więc na trening.
A że jesteśmy tak blisko Arktyki, będziemy odśnieżać.
Ponieważ, żaden z nich nie wie, kiedy wyjdzie,
wspaniałe widoki są dla nich formą pocieszenia.
Wiesz, Raph,
brakowało nam tego.
Możemy obserwować łodzie i foki.
Czasem przypływają wieloryby.
- Naprawdę? - Tak.
To wspaniałe.
A czasem, gdy się temu przyglądamy,
myślimy o naszych przodkach.
Przynajmniej ja.
Fajnie wyjść na zewnątrz.
Nawet jeśli jest zimno.
- I można się pobawić maszyną. - To robota dla leniów.
Raczej dla kozaków.
Nie myślałem, że to aż tak trudne!
Pociągnij w dół.
To dopiero początek.
Ciężka robota.
Dobrze mu idzie.
Odśnieżę to.
Dla takich więźniów jak Kali, którzy odbywali karę w Danii,
to nieodłączna część ich tożsamości.
Brakowało mi tego. To mój świat.
- To zapamiętałeś? - Tak.
W dzieciństwie też to robiłeś?
Od zawsze kocham śnieg.
To brzmi, jak idealne dzieciństwo.
- Nie było takie. - Jakie masz wspomnienia?
Jest kilka dobrych.
Ale system nas wydymał.
Moja rodzina przechodziła kryzys,
gdy mój starszy brat zginął w wypadku.
Co mu się stało?
Utonął.
- Naprawdę? - Tak.
Wszystko się posypało.
Rodzice nie mogli się nami zajmować.
Trafiliśmy do sierocińca.
Ile miałeś lat, gdy tam trafiłeś?
Jakieś siedem.
I wtedy zacząłeś trochę się buntować?
W końcu tęskniłem za domem i rodzicami.
Mieli nas stamtąd zabrać.
Ale później…
pracownicy sierocińca powiedzieli,
że rodzice nas nie chcą i nie kochają.
- Naprawdę? - Tak.
To były kłamstwa. Mama…
Rodzice przychodzili, żeby nas zabrać,
ale byli przeganiani.
- Kto ich przeganiał? - Pracownicy.
- A to byli Grenlandczycy? - Władze ich wyznaczyły.
Władze. Byłeś…
W czasach, gdy Kali trafił do sierocińca,
rdzenni Grenlandczycy, jak jego rodzice,
byli często dyskryminowani i pozbawiani praw rodzicielskich
przez duńskie władze.
Takie postępowanie mocno zniszczyło Kalego
i wielu innych rdzennych Grenlandczyków.
Nienawidziłem wtedy rodziny.
Byłem dzieckiem, więc uwierzyłem w te kłamstwa.
Odcisnęło to piętno na całym naszym życiu.
Rozumiesz?
Co możesz czuć, jeśli rodzice cię nie kochają?
Nie wyobrażam sobie tego.
- Masz dobre relacje z rodziną? - Tak, ze wszystkimi.
Kocham ich.
- Rodzice cię odwiedzają? - Tak.
Wygląda, że masz wewnętrzny spokój,
mimo że bywasz gwałtowny i popełniłeś straszne morderstwo.
Nigdy nie wybaczę sobie tego, co zrobiłem.
Nie wiem, jak uporać się z poczuciem winy.
Widziałem wielu morderców w więzieniu.
Postradali zmysły.
Chcę tego uniknąć.
Dlatego to akceptuję.
Czyli więzienie pomogło ci w tym?
Dokonałem tego sam.
Wbrew temu, co mówi Kali,
obawiam się, że powrót do społeczeństwa,
które tak bardzo go zniszczyło,
utrudni mu całkowitą resocjalizację.
Nadal zdumiewa mnie, tak mała liczba strażników.
Dzisiejszy dzień spędzę właśnie z nimi.
Zacznę od Karstena, szefa ochrony.
Witam.
DZIEŃ PIĄTY
- To pokój kontrolny? - Zgadza się.
Widzę, że macie dużo ekranów.
Mamy kamery w całym więzieniu.
Możemy otworzyć stąd bramę.
Możemy włączyć światło wokół obiektu.
Widać, co dzieje się na zewnątrz.
To najbardziej nowoczesne więzienie w północnej Europie.
Choć system monitorowania robi wrażenie i sprawia,
że nie trzeba wielu strażników,
nigdy nie zastąpi on cennego wsparcia,
jakie personel może dać więźniom.
Lene to duńska strażniczka,
przyzwyczajona do tamtejszego stylu pracy.
Uważa, że system organizacji w nowym więzieniu jest nieodpowiedni.
Czym różni się sposób w jaki działa to więzienie
od tego, co robicie w Danii?
Tu nie ma żadnego systemu.
Kiedy przyjechaliśmy dwa miesiące temu,
nie było tu niczego.
- Nie było porządku. - Tak.
- Żadnej dyscypliny! - Zero.
Wtedy osadzeni robią głupie rzeczy.
Palą haszysz…
i tak dalej.
Dla mnie bardzo interesującą kwestią
jest brak strażników.
Człowiek ma wrażenie pustki.
Przywykłem do reżimu.
Pobudka o 7.00, w celach o tej i o tej.
Tak powinno być.
- Nie mają tego tutaj. - Nie. A to źle.
Podejrzewam, że tak małe społeczeństwo…
To nie zdaje egzaminu, bo moi koledzy
mogą być sąsiadami któregoś z osadzonych.
Mogą też mieszkać obok ich bliskich.
Myśli pani…
że dlatego strażnicy obawiają się więźniów?
Tak sądzę.
Obawiają się więźniów,
bo gdy ci odsiedzą swoje,
będą musieli mieszkać w ich pobliżu.
Więzienie nie może tak funkcjonować.
Racja.
Myśli pani, że to błąd?
Czy budowa tego więzienia
i jego idea to pomyłka?
Ogólny zamysł tego zakładu jest w porządku.
Sądzę jednak…
że powinni sprowadzić strażników z Danii.
Ale więcej niż czterech.
Jest nas tylko czworo.
- Naprawdę? - Tak.
To by bardzo pomogło.
Nie wierzę w to, co usłyszałem.
Strażnicy boją się więźniów.
Brak tu reżimu. Nie ma dyscypliny.
Powodem raczej nie jest to, że więźniowie są niebezpieczni
i mogą skrzywdzić strażników.
Chodzi o to, że w tak małej społeczność wszyscy się znają.
Więźniowie znają się na manipulacji.
Potrafią budzić grozę, bez faktycznego grożenia strażnikom.
W końcu ich brat może mieszkać obok klawisza, który ich więzi.
Wystarczy spojrzenie więźnia
lub zaszyfrowana wiadomość,
żeby dali mu robić to, czego chce.
Więźniowie palą haszysz i nikt nie może nic z tym zrobić.
Robią to bez kontroli.
Choć to dopiero początek,
ważne, by strażnicy zbudowali swój autorytet wśród osadzonych.
To trudne w miejscu, w którym wszyscy się znają.
Ostry, lodowy krajobraz za murami więzienia…
DZIEŃ SZÓSTY
…stale przypomina o kulturze łowieckiej,
która jest podstawą tożsamości Grenlandczyków.
Władze zakładu starają się,
by więźniowie mieli kontakt ze swoją spuścizną.
Pozwalają polować
nawet najgroźniejszym przestępcom.
Razem z Aku, który jest więźniem,
dwoma strażnikami i strzelbą ruszamy na poszukiwanie fok.
Zaraz z bagażnika wyjmą broń,
z której będą strzelać więźniowie i ja.
Mam nadzieję.
Dzień dobry. Raphael. Miło mi.
Jestem Jonas. Miło mi.
Płyniemy do miejsca, w którym często widuje się foki.
Grenlandczycy uwielbiają mięso fok.
Jeśli jakąś ustrzelimy, oprawimy ją na miejscu,
a mięso trafi do więzienia na kolację.
Polowałeś, zanim trafiłeś do więzienia?
- Tak. - Naprawdę?
- Tak. - Na foki też?
Też.
Dopłynęliśmy na miejsce.
Broń już załadowana.
Ma zasięg blisko 2000 metrów.
Teraz musimy czekać.
Jak długo jesteś w więzieniu?
Rok i osiem miesięcy.
- Na ile cię skazano? - Osiem lat.
Za co zostałeś skazany?
Zabiłem człowieka.
- Zabiłeś człowieka? - Tak.
Byłem pijany.
I już możesz wychodzić z więzienia.
To dość liberalne podejście, a według niektórych oburzające.
Co myślisz?
Dla mnie to dobrze.
Znałeś osobę, którą zabiłeś?
Był obcy. Nie znałem go.
- Jak do tego doszło? - Pobiłem go…
i wrzuciłem do wody.
Czym cię tak zdenerwował?
Nie pamiętam.
Świadek powiedział, co zrobiłem.
Jak czujesz się z tym, że odebrałeś komuś życie?
Często płaczę…
i czuję się przygnębiony.
Co sądzisz o sobie jako o człowieku?
Bo dla miejscowych jesteś mordercą.
Może jeśli pogodzę się z tym,
że kogoś zabiłem
i będę odpowiednio się zachowywać,
będzie dobrze.
Tak myślę.
To fantastyczne,
że mogę żeglować
i znów polować.
Więźniowie mogą korzystać z tego niezwykłego przywileju,
ponieważ wrócili do swojego kraju.
Prowadzimy taki rodzaj resocjalizacji,
by przygotować osadzonego na powrót do społeczeństwa.
Naszym celem nie jest ograniczanie ludzi.
Nie było to zbyt udane polowanie na foki.
Ale najważniejszy jest fakt, że zabierają więźnia,
tym razem mordercę,
który odsiedział tylko rok z ośmioletniego wyroku,
z więzienia, na łódź, by mógł polować.
Gwałtownych więźniów traktuje się tu zupełnie inaczej
niż gdziekolwiek indziej na świecie.
Po powrocie okazało się, że osadzony Marshall
ma wyjątkowych gości.
Odwiedził go brat z żoną i synem.
Kiedy on i inni grenlandzcy więźniowie
odsiadywali wyrok w odległej Danii,
wizyt rodzinne były rzadkością.
Marshalla odwiedza dziś jego brat,
który jest policjantem.
Spotkanie dwóch skrajności:
recydywisty i stróża prawa.
- Miłej wizyty. Gotowałeś. - Własnoręcznie.
Nieźle.
Bliskość rodziny zdaje się pomagać temu człowiekowi
o brutalniej przeszłości.
Chodzi o resocjalizacje?
Ma im to przypomnieć o tym, czego tu nie mają.
Sprowadzili Marshalla z Danii, bliżej rodziny,
w nadziei, że takie chwile jak ta
odmienią jego życie.
Mój pobyt w tym nowatorskim więzieniu dobiega już końca.
Porozmawiam jeszcze z Tiną,
naczelniczką więzienia, o jego przyszłości.
Jaka jest filozofia tego więzienia?
Mamy dwa cele.
Pierwszym jest ochrona obywateli.
Ale tym głównym celem jest resocjalizacja.
Jeśli chcemy pomóc tym ludziom,
nie możemy zamknąć ich za kratami,
ciągle karać i tylko rozkazywać.
Musimy traktować ich po ludzku,
żeby nauczyli się współżyć z innymi
we właściwy sposób.
A co z ofiarami?
Myślę, że wiele ofiar wie, że ich oprawcy są odizolowani.
Wiedzą, że muszą oni nad sobą pracować.
Sytuacja tutaj jest trudna, bo nie unikniemy
spotkania ze swoim oprawcą,
jeśli po wyjściu mieszka on w tym samym mieście.
To awykonalne.
Przywykliśmy do tego.
Mamy problemy społeczne,
z którymi część obywateli zmaga się już od kilku pokoleń.
Co przyniesie przyszłość?
Mam nadzieję, że sprawniejszy system resocjalizacji,
który zmniejszy liczbę przestępstw.
Bo sytuacja nie poprawi się,
jeśli nadal będziemy wyłącznie zamykać ludzi.
Pani naczelnik wie, co zrobić,
by wydobyć to, co najlepsze z głęboko zaburzonych więźniów.
Jeśli wszystko się uda,
pomoże to w resocjalizacji najgroźniejszych przestępców Grenlandii.
Według władz tylko sprawna resocjalizacja rozwiąże problem z więźniami.
A cel osiągną tylko wtedy,
gdy pomogą skazanym powrócić do życia w społeczeństwie,
a nie będą wysyłać ich do Danii.
Ale zarówno więźniom, jak i strażnikom trudno odnaleźć się
w nowej więziennej rzeczywistości.
Władze są jednak przekonane, że się uda.
Sam też w to wierzę.
Napisy: Wioletta Sarapata