ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ NETFLIX
Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, Κυπριακή Δημοκρατία.
Παλιά είχαν κακή φήμη…
-Πάμε. -λόγω της βίας των δεσμοφυλάκων.
Ναι.
Ήθελαν να σε λυγίσουν.
Νόμιζα ότι θα πέθαινα.
Οι κρατούμενοι υφίσταντο ξυλοδαρμό;
Κάθε μέρα.
Πλέον, όμως, έχει αναλάβει μια χαρισματική διευθύντρια.
Άννα, σ' αγαπάμε!
Η ίδια ισχυρίζεται ότι έχει μεταμορφώσει την αμφιλεγόμενη φυλακή.
Με κάνετε καλύτερο άνθρωπο.
Τι συμβαίνει εδώ;
Θα περάσω μία εβδομάδα κλεισμένος σε μια φυλακή
που όμοιά της δεν έχω ξαναδεί.
Τι τραγουδούν;
Τραγουδούν "Άννα, βασίλισσα των φυλακών".
Θέλω να μάθω αν αποδίδει η ριζοσπαστική νέα προσέγγιση επανένταξης.
Σου άλλαξαν τα μυαλά.
Νιώθω ότι είναι οικογένειά μου.
Δεν είναι η πρώτη μου φορά στη φυλακή.
Με λένε Ράφαελ Ρόου.
Καταδικάστηκα στη Βρετανία για έναν φόνο που δεν έκανα
σε ισόβια κάθειρξη χωρίς αναστολή.
Μου πήρε 12 χρόνια να αθωωθώ.
Τώρα, ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο να ανακαλύψω πώς είναι η ζωή
μέσα στις πιο σκληρές φυλακές του κόσμου.
Λευκωσία, η πρωτεύουσα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το νησί της Μεσογείου βρίσκεται κοντά στη Β. Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
ΗΜΕΡΑ ΠΡΩΤΗ
Φοράω χειροπέδες και βρίσκομαι σε μια αστυνομική κλούβα,
καθοδόν προς τις κυπριακές φυλακές,
οι οποίες είχαν τη φήμη πως ήταν από τις πιο βάναυσες της Ευρώπης.
Ένα μέρος στο οποίο δεν επέτρεπαν σε επιθεωρητές να μπαίνουν,
λόγω των όσων συνέβαιναν εκεί.
Στα χρόνια προτού αναλάβει η νέα ηγεσία,
υπήρξαν πολλές καταγγελίες για ξυλοδαρμούς κρατουμένων από φύλακες
κι ισχυρισμοί ότι φύλακες επέτρεπαν σε μεγαλύτερους κατάδικους
να βιάζουν τους μικρότερους.
Μια εποχή, αυτοκτόνησαν έξι κρατούμενοι σε λιγότερο από έναν χρόνο.
Άκουσα ότι η νέα διευθύντρια μεταρρύθμισε τις φυλακές.
Οι κρατούμενοι πλέον δεν υφίστανται άγριο ξυλοδαρμό.
Θα μάθω αν αληθεύει αυτό.
Η νέα διευθύντρια ανέλαβε στα τέλη του 2014,
αλλά πολλοί από τους 350 δεσμοφύλακες
εργάζονταν επί προηγούμενης ηγεσίας.
-Πώς λέγεστε; -Ράφαελ.
Θα κάνουμε έναν έλεγχο με το σκυλί. Εντάξει;
Ακολουθήστε με, παρακαλώ. Περάστε από την αψίδα. Ελάτε.
Ακολουθήστε με για την έρευνα.
Ανοίξτε το στόμα.
Πόσο καιρό είστε δεσμοφύλακες σ' αυτήν τη φυλακή;
Εγώ τα τελευταία 17 χρόνια.
-Εγώ τα τελευταία 28. -Είκοσι οχτώ.
Παλιά υπήρχε ένα άγριο καθεστώς, με ξυλοδαρμούς κρατουμένων.
Ήσασταν εδώ όταν επικρατούσε αυτή η φήμη.
Παλιά, δεν σεβόμασταν τους ανθρώπους.
Υπήρχε βία στη φυλακή.
Γιατί ήταν έτσι παλιά;
Νομίζω ότι
δεν είναι η ώρα να σας τα εξηγήσω όλα αυτά.
Θα δείτε και μόνος σας.
Πάμε.
Προτού οδηγηθούν στο κελί οι νέοι κατάδικοι,
περνούν όλοι από μια λεπτομερή συνέντευξη.
Καθίστε, παρακαλώ. Γεια σας, με λένε Νίκη.
Σας καλωσορίζω.
Θα σας πάρω μια συνέντευξη.
Έχετε επαγγελματικές δεξιότητες;
Δημοσιογραφία.
Χρήση ναρκωτικών ή άλλων ουσιών;
Όχι.
-Κάποιο ταλέντο ή χόμπι; -Αθλητισμός.
Έχουμε αθλητικές δραστηριότητες.
Το κάνετε αυτό με όλους;
Με όλους, ναι.
Τι θέλετε να μάθετε για τον κρατούμενο;
Οτιδήποτε μπορεί να μας βοηθήσει για τις ανάγκες σας.
Οι δεξιότητες θα επεξεργαστούν, ώστε να σας ανατεθεί εργασία αργότερα.
Είστε δεσμοφύλακας, ψυχολόγος, κοινωνική λειτουργός;
Λειτουργός φυλακών,
αλλά έχω εκπαιδευτεί και έχω πτυχίο νομικής και εγκληματολογίας.
Ελάτε μαζί μου.
Μου δίνουν έναν σωρό επώνυμα είδη περιποίησης.
Σαμπουάν, μαλακτικό, οδοντόκρεμα, οδοντόβουρτσα, ξυραφάκια.
Όλα όσα χρειάζεστε.
-Τα παίρνουν όλοι αυτά; -Ναι, φυσικά.
Και καινούρια, καθαρά σεντόνια.
Αυτή η διαδικασία με έπιασε λίγο απροετοίμαστο.
Οι τηλεφωνικοί θάλαμοι είναι ανοιχτοί από τις 8:00 π.μ.
μέχρι τις 8:30 μ.μ. Εντάξει;
Και μπορώ να πάρω τηλέφωνο;
Οποιαδήποτε ώρα, όσα τηλεφωνήματα θέλετε.
Με δικά μου έξοδα ή της φυλακής;
Να σας δώσω τηλεκάρτα, αν θέλετε. Να σας δώσω μία τώρα.
Είναι τρελό.
Θέλετε να ρωτήσετε κάτι; Να συζητήσουμε κάτι;
Όχι, ευχαριστώ πολύ.
Φαίνεται ότι αυτό το μέρος είναι πολύ διαφορετικό
από ό,τι περίμενα όταν μπήκα.
Αν αγνοήσω τους τοίχους από μπετόν ύψους έξι μέτρων και το συρματόπλεγμα,
άρχισα να νιώθω άνετα που είμαι εδώ.
Και τότε, συναντώ κάτι που θα περίμενα να βρω σε λόμπι ξενοδοχείου.
Είναι ένα πιάνο που παίζει μουσική με σιντριβάνι.
Ποιος είναι ο σκοπός του μέσα σε μια φυλακή υψίστης ασφαλείας;
Για να κάνει τους ανθρώπους που είναι εδώ να νιώθουν καλύτερα.
Και παίζει όλη μέρα;
Ναι. Ήταν ιδέα ενός κατάδικου.
Η διαδικασία εισαγωγής έγινε πολύ ανθρώπινα.
Μου μίλησαν πολύ ανθρώπινα.
Μου έδωσαν προμήθειες για το κελί μου.
Ακούω μουσική από ένα σιντριβάνι.
Όσον αφορά φυλακές, αυτή θα έχει πολύ ενδιαφέρον.
Στις φυλακές αυτές διαμένουν 800 κατάδικοι σε 17 πτέρυγες.
Με οδηγούν να γνωρίσω τον νέο μου συγκρατούμενο στην πτέρυγα 2Α,
όπου διαμένουν 100 κρατούμενοι.
-Γεια σου, Φαέθων. -Γεια σας.
-Γεια σου. -Από δω ο Ραφ.
-Από δω ο Φαέθων, ο συγκάτοικός σου. -Ραφ, χάρηκα. Φαέθων.
-Το κελί σου. -Θα σε βοηθήσει.
Εντάξει.
Αυτός είναι ο Φαέθων. Έχει εκτίσει δύο ποινές εδώ.
Η πρώτη ήταν για ένοπλη ληστεία
και τώρα εκτίει οκταετή φυλάκιση για απάτη.
Είμαι μέσα στο κελί.
-Ναι. -Το κελί μας.
Δεν είσαι στο Hilton.
-Όχι. -Είσαι σε φυλακή,
αλλά είσαι σε ένα μέρος όπου μετράει η προοπτική σου στη ζωή.
Τα έχω λίγο χαμένα από τη διαδικασία εισαγωγής.
Ο τρόπος με τον οποίο με υποδέχτηκαν ήταν αφοπλιστικός.
Μπαίνεις στη φυλακή και λες "Εντάξει".
Και μετά βλέπω ένα σιντριβάνι που παίζει μουσική.
Σάστισα και είπα
"Τι συμβαίνει εδώ;"
Έτσι είναι εδώ.
Η φιλοσοφία της διευθύντριας,
το πνεύμα της και οι αλλαγές που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια,
επειδή αυτή είναι η δεύτερη φορά που κάνω φυλακή.
Ποια ήταν η πρώτη σου ποινή; Ποια χρονιά;
Από τον Απρίλιο του 2008 μέχρι τα τέλη του 2011.
Λένε ότι εκείνη την περίοδο, πολλοί κρατούμενοι
έτρωγαν ξύλο από φύλακες.
Ισχύει αυτό;
Ισχύει.
Δεν χαίρομαι που το λέω, επειδή το προσωπικό ήταν περίπου το ίδιο.
Λιγότερο νερό και φαγητό, περισσότερη τιμωρία.
Ήθελαν να σε λυγίσουν.
Είδα άνθρωπο που κρεμάστηκε.
-Τον είδες που κρεμάστηκε; -Τον είδα. Ένας Πέρσης.
Ήταν ήδη μέσα πεντέμισι χρόνια.
Του έστριψε και τον βρήκαμε έτσι το πρωί.
-Κρεμασμένο. -Ναι.
-Αυτοκτόνησε. -Δύο δωμάτια πιο κάτω.
Ένας από τους έξι που αυτοκτόνησε.
Ένας από τους έξι. Φριχτό.
Έχει ενδιαφέρον ο συγκρατούμενος.
Φαίνεται καλό παιδί και με έκανε να νιώσω άνετα.
Ήταν εδώ όταν αυτή η φυλακή ήταν βάναυση.
Το ενδιαφέρον είναι πως οι δεσμοφύλακες
που χτυπούσαν κρατούμενους είναι ακόμα εδώ
και βλέπει στα μάτια
όσους τον χτυπούσαν ή του φέρονταν απαίσια.
Θα έχει ενδιαφέρον η σημερινή σχέση τους,
επειδή εγώ δεν θα μπορούσα να συγχωρέσω φύλακα
που με έκανε μαύρο στο ξύλο,
επειδή ήμουν ευάλωτος.
Μου συνέβη πολλές φορές.
Δεν τα ξεχνάς, όμως, επειδή αυτά
αφήνουν σωματικά, ψυχικά τραύματα.
ΗΜΕΡΑ ΔΕΥΤΕΡΗ
Στις 6:00 π.μ. οι κατάδικοι βγαίνουν από το κελί τους
και στις 7:00 π.μ. από την πτέρυγά τους.
Μπορούν να κυκλοφορούν στον χώρο μέχρι τις 5:00 το απόγευμα.
Προσπαθώ να αντιληφθώ πώς είναι αυτό το μέρος.
Κανένας κρατούμενος δεν φοράει στολή.
Συνήθως, στην εισαγωγή δίνουν στολή.
Αφήνεις την ταυτότητά σου στην πύλη.
Εδώ, οι κρατούμενοι έχουν τα ρούχα τους
και ως έναν βαθμό κρατούν την ταυτότητά τους.
Αυτό γίνεται σκόπιμα, ως ένδειξη ανθρωπιάς.
Δεν υποτιμώ ότι εδώ υπάρχουν πολύ επικίνδυνοι άντρες,
όπως και κλέφτες, ναρκομανείς.
Το μέρος είναι γεμάτο με κάθε είδους εγκληματία
και παραμένει φυλακή υψίστης ασφαλείας.
Αφού οι κατάδικοι μπορούν να βγουν έξω,
περίμενα να δω πιο πολύ κόσμο,
αλλά έμαθα ότι γίνεται κάτι ξεχωριστό.
Τι γίνεται εδώ σήμερα;
Σήμερα έχουμε μπίνγκο.
Είναι η πέμπτη φορά που γίνεται.
-Συνήθως… -Μπίνγκο;
Μπίνγκο.
Είτε το πιστεύεις είτε όχι.
Και για μας και για τις γυναίκες της φυλακής.
Μάλιστα.
Εβδομήντα τρία.
Εβδομήντα πέντε. Έχουμε νικητή.
Αυτές είναι όλες κρατούμενες;
-Ναι. -Πού μένουν;
Σε άλλη πτέρυγα, την πτέρυγα 3.
Εκεί μένουν.
Τις κρατούν χωριστά από τους άντρες;
Εντελώς.
Άρα, σήμερα έχετε το προνόμιο να δείτε τις γυναίκες.
Το προνόμιο είναι πιο πολύ δικό τους.
Έτσι πιστεύω.
Είκοσι τρία.
Δεν περίμενα να δω γυναίκες την ώρα που έμπαινα.
Να ελέγξω τον αριθμό μου, μήπως και κερδίσω.
Παίζω μπίνγκο στη φυλακή.
Μπορούν να κερδίσουν στρώματα, σκεπάσματα, γλυκά κι άλλα δώρα.
Ακόμα και τηλεόραση.
Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο.
Μου είπαν ότι μόλις μπήκε η διευθύντρια των φυλακών,
Άννα Αριστοτέλους.
Πρώτη φορά τη βλέπω.
Κατέχει τη θέση τα τελευταία οχτώ χρόνια
και είναι εμφανές ότι έχει εντυπωσιάσει τους κατάδικους.
Περίεργη υποδοχή. Γιατί την αγαπούν τόσο πολύ;
Επειδή…
Επειδή τους βοηθάει πολύ.
Είναι από το Κονγκό,
έξω δεν είχαν να φάνε.
Έρχονται εδώ και έχουν φαγητό, πρωινό, βραδινό,
τα πάντα, γυμναστήριο, ρούχα, παπούτσια.
Οι επιδοκιμασίες προέρχονται από παράνομους μετανάστες,
οι οποίοι φυλακίστηκαν για παράνομη είσοδο στην Κύπρο.
Δεν έχω ξαναδεί ποτέ κανέναν να δείχνει εκτίμηση
σε διευθυντή φυλακών.
Άννα, σ' αγαπάμε!
Σας έχω στην καρδιά μου.
Σας καλωσορίζω στη σημερινή εκδήλωση.
Πρώτα και πάνω απ' όλα, σας ευχαριστώ για το ήθος σας,
για τον χαρακτήρα σας και κάθε στιγμή με συγκινείτε με τις πράξεις σας.
Πιστεύεις ότι είναι αληθινό αυτό που δείχνουν;
Είναι εντελώς αληθινό.
Εντελώς.
Τους έχω δει να αντιδρούν έτσι εκατό φορές.
Και οι Κύπριοι αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο;
Χαιρετάμε, σηκωνόμαστε, κάνουμε χειραψία.
Ξέρουμε ότι είναι πολύ ανοιχτή.
Με κάνετε καλύτερο άνθρωπο.
Στην αρχή, όταν μπήκε μέσα
και υπήρξε μεγάλη επιδοκιμασία από όλους
και ξέσπασαν σε ζητωκραυγές, το βρήκα λίγο στημένο.
Το κάνουν για επίδειξη;
Είναι τόσο σουρεαλιστικό, αλλόκοτο.
Ανυπομονώ να τη γνωρίσω κάποια στιγμή.
Η διευθύντρια εφαρμόζει ένα πολύ χαλαρό καθεστώς,
αλλά δεν έχω δει ακόμα αν αυτή η προσέγγιση
θα αποδώσει με τους βαρυποινίτες.
Ευχαριστώ.
Το φαγητό εδώ είναι καλό, έτσι;
Παλιά, η ποιότητα ή ποσότητα του φαγητού
ήταν η κύρια αιτία των καβγάδων.
Λένε ότι η πείνα φέρνει θυμό.
-Ισχύει. -Ισχύει, έτσι;
-Πώς βρίσκεις το φαγητό; -Είναι καλό.
Είναι καλό;
Ο διπλανός μου είναι ο Λάβπριτ, από την Ινδία.
Ήρθε στην Κύπρο να δουλέψει σε φάρμα,
αλλά μπλέχτηκε σε έναν καβγά που κατέληξε θανατηφόρος.
Μου επιτέθηκαν, γύρισα το κεφάλι.
Γύρισα και επιτέθηκα.
Τι κρατούσες στο χέρι σου;
Μια λεπίδα.
Ένα μαχαίρι. Και πέθανε;
Ναι.
-Πέθανε. -Πέθανε.
Δικάστηκες για ανθρωποκτονία ή φόνο;
Για φόνο.
Και τι ποινή σου έδωσαν;
Ισόβια.
-Ισόβια; -Ναι.
Πώς νιώθεις;
Παλιά, πίστευα ότι η ζωή μου τελείωσε.
Τώρα, νιώθω καλά.
Επειδή υπάρχουν πολλές ευκαιρίες μέσα.
Δεν γνωρίζω πολλούς που να λένε ότι η φυλακή είναι καλή.
Δεν θέλεις να είσαι εδώ, αλλά…
Δεν είναι φυλακή.
Είναι κέντρο επανένταξης.
Επειδή με άλλαξε πολύ.
Και η σχέση
μεταξύ κρατουμένων και προσωπικού;
Πλέον, νιώθω ότι είναι οικογένειά μου.
Είναι καταδικασμένος δολοφόνος,
αλλά ζει στο ίδιο χαλαρό καθεστώς με τον γενικό πληθυσμό.
Υπήρξαν στιγμές κατά την παραμονή μου εδώ,
που εύκολα ξεχνούσα πως ήμουν σε φυλακή υψίστης ασφαλείας.
Όταν καθόμουν στην αίθουσα του μπίνγκο,
ενώ άκουγα άντρες και γυναίκες να ζητωκραυγάζουν,
να συμμετέχουν στο μπίνγκο,
έβλεπα κάποια πρόσωπα και σκεφτόμουν
"Θα φύγετε από δω, αλλά δεν θα γυρίσετε σπίτι.
Δεν θα πάτε για μπύρες. Θα πάτε σε ένα κελί".
Όσο αξιοπρεπή και να είναι όλα, εξακολουθείς να είσαι φυλακή.
Αυτό είναι το δύσκολο.
ΗΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ
-Τι κάνεις; Είσαι καλά; -Ναι.
-Κωνσταντίνος. Ράφαελ. -Ναι.
Ναι. Είσαι ο Κωνσταντίνος.
-Ναι. -Είσαι ο σεφ, έτσι;
Ναι.
Ο Κωνσταντίνος μένει στην πτέρυγά μου.
Εκτίει ποινή δώδεκα ετών
και δεν άργησε να ξεκινήσει να εκθειάζει τη διευθύντρια των φυλακών.
Είναι ευλογία αυτή η γυναίκα.
Αλλιώς, θα ήμασταν… δεν ξέρω.
Έρχεται συχνά και βλέπει τους κρατούμενους; Συνέχεια;
Συνέχεια.
Πέρασα 12 χρόνια σε σκληρές φυλακές στη Βρετανία,
όπου ο διευθυντής ήταν αυταρχικός και οι κατάδικοι τον μισούσαν.
Στη Βρετανία βλέπετε ποτέ τον διευθυντή;
Μόνο όταν έπαιρνα τιμωρία.
Μπορείς να της πεις τα πάντα.
-Της μιλάς όποτε θέλεις; -Ναι.
Μάλιστα.
Γεια σου, Ράφαελ. Τι κάνεις; Είμαι η Άννα, η διευθύντρια.
Άκουσα πολλά για την Άννα.
Βολεύτηκες; Όλα καλά;
Βολεύεται ποτέ κανείς στη φυλακή;
Θέλω να νιώθεις άνετα. Διάβασα τη συνέντευξή σου.
-Μάλιστα. -Ναι.
Ξέρω ότι σου αρέσει ο αθλητισμός.
Ναι. Το κάνετε για όλους αυτό;
-Βεβαίως. -Μάλιστα.
Θέλουμε να είναι ευτυχισμένοι.
Είναι εφικτό αυτό;
Είναι πολύ δύσκολο.
Τουλάχιστον, δημιουργούμε συνθήκες
παρόμοιες με αυτές του έξω κόσμου.
Έχουμε το ίδιο εκπαιδευτικό σύστημα με την κοινωνία.
-Τι γλώσσες μιλάς; -Αγγλικά, με το ζόρι.
Μπορείς να παρακολουθήσεις μαθήματα ελληνικών ή ρωσικών.
Τι περιμένετε ως αντάλλαγμα;
Τι περιμένουμε; Πολύ καλή ερώτηση.
Βοηθάμε τους ανθρώπους να εξελιχθούν, να αλλάξουν, να συμμορφωθούν
και να επανενταχθούν επιτυχώς στην κοινωνία.
Είναι υποχρεωτικό να παρακολουθήσω κάποιο εργαστήρι ή να βρω δουλειά;
Τι γίνεται αν δεν ακολουθήσω;
Θα κάνουμε συνεδρίες μαζί σου να δούμε ποιο είναι το πρόβλημα.
Στο τέλος, πίστεψέ με, θα συμμετέχεις στα αθλήματα.
Θα συμμετέχεις στο σχολείο.
Είσαι λίγο επιφυλακτικός.
Είναι συνηθισμένο.
Δεν είμαι συνηθισμένος σε τέτοιο περιβάλλον.
Η εμπειρία μου είναι οι συμπλοκές.
Η εμπειρία μου είναι ο διευθυντής
και οι φύλακες να είναι ανέντιμοι, χειριστικοί και βάναυσοι.
Χτες, είχα το προνόμιο να πάω στο μπίνγκο,
μίλησες με πάθος στους άντρες και στις γυναίκες που ήταν εκεί,
για την πίστη στον εαυτό τους.
Φάνηκε σαν να έκανες πολιτική.
Θα μπορούσες να βρίσκεσαι σε μια σκηνή μιλώντας σε κόσμο έξω.
-Δεν είμαι πολιτικός. -Είσαι πολιτικός.
Αυτό νιώθω.
Μου αρέσει αυτό που κάνω.
Αν σου αρέσει αυτό που κάνεις, το κάνεις με πάθος.
Αυτή είναι η πραγματικότητά μας.
Το πιστεύεις; Σου λέω, είναι ακραίο.
Πίστεψέ με, ξαφνιάστηκα.
Σου άλλαξαν τα μυαλά, σου έκαναν πλύση εγκεφάλου.
Πίστεψέ με. Πώς;
Ζω υπό τις ίδιες συνθήκες με σένα.
Ευχαριστώ που ήρθες και αφιέρωσες χρόνο
για να μου μιλήσεις.
Κι εγώ χάρηκα.
-Ευχαριστώ. Γεια. -Γεια.
Γεια.
Προτού αναλάβει τη φυλακή,
ήταν δικηγόρος στο ποινικό δίκαιο και στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Εργάστηκε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης,
καταρτίζοντας τη μεταρρύθμιση των φυλακών, ώσπου κατάφερε
να βάλει σε εφαρμογή τις θεωρίες της.
Ακόμα προσπαθώ να ανακαλύψω τι είναι αυτό το μέρος.
Ο τρόπος που οι κρατούμενοι υποστηρίζουν συνέχεια τη διευθύντρια.
Ξεσπούν σε επευφημίες όταν τη βλέπουν.
Της σφίγγουν το χέρι, λες και είναι πρόσωπο λατρείας.
Δεν ξέρω αν είναι ειλικρινές
ή αν το κάνουν επειδή θέλουν κάτι.
Να αποκτήσουν την εύνοιά της για να κερδίσουν κάτι παραπάνω.
Έχω ακόμα πολλά να μάθω.
Φαίνεται να υπάρχει πίεση για την εκπαίδευση των καταδίκων,
έτσι θέλω να δω αν όντως συμμετέχουν
και αν επωφελούνται από την ευκαιρία.
Τα μαθήματα εκτείνονται από βασική γραφή μέχρι πτυχία πανεπιστημίου.
Δοκιμάζω τα ρωσικά για αρχάριους.
Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει "γεια σου".
Τι κάνεις;
Είμαι καλά, ευχαριστώ.
Αυτός που με βοηθάει είναι ο 27χρονος Αντόνιο.
Γιατί μαθαίνεις ρωσικά; Έχεις συγγενείς από Ρωσία;
Η μητέρα μου.
Η μαμά είναι Ρωσίδα.
Πώς θα το πεις;
Η συμμετοχή σε τέτοια μαθήματα
θεωρείται συνήθως μια δικαιολογία
για να βγαίνουν λίγες ώρες από το κελί τους,
για να ροκανίζουν χρόνο.
Αυτοί, όμως, επειδή μπορούν να είναι έξω,
έρχονται με τη θέλησή τους.
Κάποιος θα έλεγε κυνικά
ότι το κάνουν για να πάρουν τα εύσημα.
Δείτε γύρω σας, όμως. Βλέπετε πόσο συμμετέχουν.
Γιατί…
είναι σημαντικό…
να μάθει κάποιος ρωσικά σε κυπριακή φυλακή;
Στην Κύπρο έρχονται πολλοί Ρώσοι,
να ανοίξουν επιχειρήσεις.
Άρα είναι καλό να μάθουμε ρωσικά.
Υπάρχουν και όμορφες Ρωσίδες.
Τώρα κατάλαβα.
Καταλάβαμε.
Το κίνητρο που τους δίνουν για το σχολείο αποδίδει.
Το 75 τοις εκατό παρακολουθεί μαθήματα.
Έμαθα ότι ο συμμαθητής μου, ο Αντόνιο, είναι στην ίδια πτέρυγα με μένα
και ξέρει τη φυλακή πολύ καλά.
Είμαι στη φυλακή από το 2011 μέχρι σήμερα.
Μόνο το 2017 δεν μπήκα.
-Ναι. -Η τυχερή μου χρονιά.
-Η τυχερή χρονιά. -Ναι.
Γιατί μπαινοβγαίνεις; Τι σε ωθεί στην εγκληματικότητα;
Κάνω χρήση ναρκωτικών από 15 χρονών.
Ηρωίνη, κοκαΐνη. Παλιά τα έκανα όλα.
Το έκανες για να συντηρείς τον εθισμό;
Ναι.
Η ποινή που εκτίεις τώρα
είναι για ληστεία;
-Τώρα; Ναι. -Ναι.
Σε τράπεζα; Στον δρόμο;
Κοσμήματα.
Με όπλο, παίρνουμε ό,τι είναι να πάρουμε και φεύγουμε.
Ήσουν εδώ το 2011 όταν το μέρος ήταν εντελώς διαφορετικό.
Όταν ήρθα, ήμουν 16 χρονών.
Με έβαλαν στην πτέρυγα 2Β με άντρες, μεγάλους άντρες.
Νόμιζα ότι θα πέθαινα.
Ήσουν εδώ όταν οι φύλακες φέρονταν πολύ άσχημα στους κρατούμενους.
Έσπασα δύο φορές στη ζωή μου αυτό το σημείο.
Τα πλευρά σου.
Ναι. Δύο φορές.
Και τις δύο φορές ήταν στη φυλακή, όχι από κρατούμενους.
Από δεσμοφύλακες.
Μου λέει ότι απεξαρτήθηκε στη φυλακή τα τελευταία δύο χρόνια
και θα βγει σε λιγότερο από τρεις μήνες.
Τι νομίζεις ότι θα γίνει αυτήν τη φορά;
Δεν σκέφτομαι τίποτα για έξω.
Όταν έρχεται η ώρα να βγω, αρχίζω να το σκέφτομαι.
Αρχίζω να το σκέφτομαι και…
Επειδή δεν ξέρω τι θα βρω έξω.
Είναι επαγγελματίας εγκληματίας.
Το κάνει από τα 15, 16 του.
Είναι ένας τύπος που προκαλεί πανικό,
που παίρνει όπλα και διαπράττει ληστείες.
Μπαίνει φυλακή.
Κάνει θεραπεία για να απεξαρτηθεί,
αλλά μόλις βγει από την πύλη,
όποια στήριξη και να έχει λάβει εδώ,
δεν καταφέρνει να σπάσει τον φαύλο κύκλο του εγκλήματος και του εθισμού.
Είναι μεγάλη πρόκληση γι' αυτόν κι ακόμη μεγαλύτερη για τη φυλακή,
επειδή κάνουν ό,τι κάνουν, τον βγάζουν
και καταλήγει εκεί όπου ξεκίνησε.
ΗΜΕΡΑ ΤΕΤΑΡΤΗ
Πέρασα αρκετό χρόνο εδώ για να ξέρω τι σημαίνει αυτός ο ήχος.
Ήρθε η διευθύντρια,
κι ακόμα δεν έχω καταλάβει αν αυτή η διαχυτικότητα είναι ειλικρινής.
Οι περισσότεροι είναι αιτούντες άσυλο.
-Είναι αιτούντες άσυλο. -Ναι.
Όποιο άτομο φτάσει παράνομα στην Κύπρο μπορεί να φυλακιστεί μέχρι έναν χρόνο.
Υπάρχουν κάπου 300 παράνομοι μετανάστες και αιτούντες άσυλο σ' αυτήν τη φυλακή.
Γιατί ενθουσιάζονται που τη βλέπουν;
Λόγω του τρόπου που μας υποδέχτηκε.
Σαν υποδοχή επισήμων, έτσι την αποκαλώ.
Ναι, είμαστε στη φυλακή, αλλά δεν μας φέρεται ως κρατούμενους.
Είσαι κι εσύ αιτών άσυλο;
Ναι, είμαι από το Καμερούν.
Τι τραγουδούν; Τι λέει το τραγούδι;
"Άννα, βασίλισσα των φυλακών".
-"Άννα, βασίλισσα των φυλακών". -Ναι.
Το κάνει επειδή νοιάζεται
ή είναι τρόπος να σας ελέγχει;
Επειδή αν σας φέρεται καλά,
δεν θα προκαλέσετε προβλήματα στη φυλακή.
Όχι, δεν το κάνει για να μας ελέγχει.
Κάποιος που ψάχνει μια καλύτερη ζωή δεν είναι εγκληματίας.
Είναι απίστευτο, Άννα.
Δεν είναι;
Είναι ένα απίστευτο συναίσθημα.
Είμαι πολύ συγκινημένη.
Γιατί το κάνουν αυτό;
Δεν έπρεπε να βρίσκονται στη φυλακή
για παράνομη μετανάστευση.
Θα έπρεπε να τους επιβάλλεται
ένα διοικητικό μέτρο
και όχι να θεωρείται έγκλημα το οποίο τιμωρείται με φυλάκιση.
Πρέπει να αλλάξει η νομοθεσία;
Ναι, το πιστεύω ακράδαντα.
Το καθήκον μου ως άνθρωπος είναι να τους βοηθήσω.
Η διευθύντρια δεν τους βοηθάει μόνο εντός της φυλακής.
Ασκεί πιέσεις στην κυβέρνηση για τροποποίηση του νόμου,
ο οποίος ποινικοποιεί τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.
Θέλω να δω, όμως, τι κάνει για τη συμμόρφωση των καταδίκων.
Η αμειβόμενη εργασία είναι κλειδί για την επανένταξη.
Οι κρατούμενοι εργάζονται ως καθαριστές, μάγειρες, κηπουροί,
αλλά και σε πιο εξειδικευμένες θέσεις.
Μου είπαν ότι έχουν πολλά εργαστήρια εδώ στη φυλακή
και πάω να συναντήσω κάποιον σε ένα εργαστήρι
για να μάθω τι κάνει εδώ.
Μάριο; Είμαι ο Ράφαελ.
-Γεια, χάρηκα. -Τι κάνετε εδώ;
Κάνουμε βιβλιοδεσία.
Κάνουμε το 95 τοις εκατό της κυβερνητικής βιβλιοδεσίας.
Κάνετε τη βιβλιοδεσία για τη βουλή;
Ναι, για τη βουλή, για την αστυνομία.
-Θέλεις να δεις; -Ναι.
Ο Μάριο κατάγεται από τον Λίβανο.
Έχει ήδη εκτίσει εννιά από τους 25 μήνες της ποινής του.
-Δεν έχεις ξανακάνει φυλακή; -Όχι, πρώτη φορά.
Πώς το διαχειρίζεσαι;
Προτού έρθω, ήμουν πολύ αγχωμένος.
Περίμενες ότι θα σε έκαναν μαύρο στο ξύλο;
Ακριβώς. Ότι κάποιος θα είχε τον έλεγχο
-κι εγώ θα ήμουν ο αδύναμος. -Ναι.
Για ποιο πράγμα καταδικάστηκες;
Με έπιασαν με πιστόλι, πυρομαχικά και ναρκωτικά.
-Για εμπόριο ή για χρήση; -Για χρήση.
Αρκετά σοβαρό έγκλημα η κατοχή όπλου για πρώτη φορά.
Τα ναρκωτικά είναι λίγο προσωπικό. Συμβαίνει.
Η κατοχή ενός φονικού όπλου
είναι κάτι σοβαρό.
-Δεν είναι; -Είναι.
Πώς σε βοηθάει αυτό;
Ξοδεύω όλη μου την ενέργεια. Ξυπνάω το πρωί
και ξέρω ότι θα έρθω να μάθω κάτι καινούριο.
Βοηθάει πολύ.
Δεν νιώθεις ότι είσαι στη φυλακή.
Ήμουν χρήστης ναρκωτικών.
Μάλιστα.
Αυτό το περιβάλλον βοηθάει πολύ.
Έχω οικογένεια και παλιά δεν σκεφτόμουν
με τον τρόπο που σκέφτομαι εδώ.
Δεν σκεφτόμουν ότι θα χάσω την οικογένειά μου.
Τώρα, που είμαι εδώ,
σκέφτομαι ότι έχασα την οικογένειά μου.
Ανυπομονώ να πάω να δω την κόρη μου.
Όταν χάσεις κάτι, ξέρεις την αξία του.
Κατανοείς τον εαυτό σου στη φυλακή. Τον ανακαλύπτεις.
Σε κάποιους θα φανεί ξεκούραστη δουλειά για κατάδικο,
αλλά το περιβάλλον διαπαιδαγώγησης
βοηθάει αδιαμφισβήτητα τον Μάριο να επικεντρωθεί στην επανένταξή του.
Στις 5:00 μ.μ. οι κατάδικοι κλείνονται στις πτέρυγες.
Αλλού, είναι η ώρα που στρέφονται στα ναρκωτικά
για να αντέξουν τις πολλές ώρες πίσω από τα σίδερα.
Παίζω εγώ ή εσύ;
-Εγώ. -Το σκέφτεσαι πολύ.
Θέλω να μάθω αν οι κρατούμενοι με παρελθόν τοξικομανίας
μπαίνουν σε πειρασμό.
Αν έκανα χρήση ναρκωτικών, θα έβρισκα;
Δεν θα βρεις ούτε ηρωίνη, ούτε κοκαΐνη, ούτε χόρτο.
Όλες οι φυλακές έχουν.
Δεν θα βρεις.
-Δεν ξέρω αν το πιστεύω. -Μην το πιστέψεις.
Δεν λέω…
Σε εκπλήσσει.
-Με εκπλήσσει. -Πρώτη φορά.
-Πάντα υπάρχει πρώτη φορά. -Ναι.
Έκανα ηρωίνη από τα 15 μου.
Αν είχαν, θα την έβρισκα.
Θα σου πω την αλήθεια. Προσπάθησα να βρω κάτι.
Ρώτησα.
Εννιά μήνες εδώ, δεν βρήκα τίποτα.
Είναι αδύνατο.
Μου είπαν ότι εδώ δεν έχει ναρκωτικά.
Ξαφνιάστηκα όταν το άκουσα.
Συνήθως, όταν είσαι σε μια φυλακή,
ξέρεις ότι έχει ναρκωτικά.
Το μυρίζεσαι.
Νιώθεις ότι κάτι συμβαίνει,
ακόμα κι αν όλοι το κρύβουν.
Εδώ δεν το ένιωσα.
Λένε πολλά για το ότι οι φύλακες πλέον δεν είναι διεφθαρμένοι,
και ότι παλιά
έκαναν λαθρεμπόριο στη φυλακή, ακόμα και ναρκωτικών.
Πλέον, αυτό εξαλείφθηκε.
Είναι στα αλήθεια η μόνη φυλακή στον κόσμο χωρίς ναρκωτικά;
Αν ισχύει αυτό, είναι πολύ εντυπωσιακό. Τι συμβαίνει εδώ;
ΗΜΕΡΑ ΠΕΜΠΤΗ
Από την αρχή που ήρθα,
με έχει εκπλήξει η χαλαρή σχέση μεταξύ κρατουμένων και δεσμοφυλάκων.
Προτού αναλάβει η νυν διευθύντρια το 2014,
η φυλακή φημιζόταν για επεισόδια βίας από φύλακες προς καταδίκους.
Ήταν τόσο άσχημα, που κάποιοι κρατούμενοι αυτοκτόνησαν,
και πολλοί απ' αυτούς τους δεσμοφύλακες ακόμη δουλεύουν εδώ.
Από τα πρώτα πράγματα που άλλαξε η διευθύντρια
ήταν η νοοτροπία του προσωπικού.
Δημιούργησε νέα ακαδημία δεσμοφυλάκων
και αύξησε τον ετήσιο προϋπολογισμό εκπαίδευσης από 6.000 σε 100.000 ευρώ.
Θα δείξουμε στον Ραφ πώς ακινητοποιούμε τους κατάδικους με ανθρώπινο τρόπο.
Ο Αλέξανδρος είναι ο επικεφαλής του προγράμματος.
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κάνετε;
Πάντα το πρώτο βήμα είναι η αποφυγή του καβγά.
Έρχομαι κατά πάνω σου, σε βρίζω,
είμαι θυμωμένος.
Προσπαθώ να σε ηρεμήσω.
Προσπαθώ να σου δείξω
-ότι είμαι πιο δυνατός από σένα. -Μάλιστα.
Πάμε μαζί.
Αργά. Ηρέμησε.
Δεν φταις εσύ.
-Δεν είναι κάτι προσωπικό. -Εντάξει.
-Τελείωσε. Είσαι καλά; -Ναι.
-Πάμε να πιούμε έναν καφέ.
Δεν ξέρω για καφέ, αλλά ένα μπράντι, ένα ρούμι.
Οι φύλακες εκπαιδεύτηκαν να υπερισχύουν των βίαιων κατάδικων,
χωρίς να τους χτυπούν.
Προσπάθησε να μου επιτεθείς.
Εντάξει. Πάμε, παιδιά.
Εντάξει, ναι.
-Εντάξει. -Χαλαρά.
Ναι, χαλάρωσε. Ήρεμα.
Ήρεμα.
-Εντάξει; -Εντάξει.
Όμως, θα…
-Θέλω να σε ρωτήσω κάτι. -Ναι;
-Νιώθεις πόνο; -Όχι.
Αυτό ακριβώς.
Έχει ενδιαφέρον. Συνήθως,
όταν ακινητοποιείς κάποιον, λες
"Κάτσε κάτω! Σταμάτα!"
Δεν το έκανες. Είπες "Δεν είναι κάτι προσωπικό".
Προσπαθούσες να με ηρεμήσεις λεκτικά.
Δεν είναι κάτι προσωπικό μεταξύ μας.
Προσπαθώ να βάλω στο μυαλό σου ότι πρέπει να σταματήσεις.
Δεν υπάρχει λόγος καβγά.
Οι νέοι φύλακες εκπαιδεύτηκαν στην ανθρώπινη προσέγγιση,
αλλά ο Παναγιώτης δουλεύει εδώ για σχεδόν 30 χρόνια
και έχει εμπειρία από τα προηγούμενα καθεστώτα.
Οι κρατούμενοι υφίσταντο κακοποίηση και ξυλοδαρμό χωρίς λόγο;
Κάθε μέρα.
Πώς άλλαξαν τον τρόπο σκέψης και προσέγγισης των κρατουμένων;
Κάποιοι κρατούμενοι που ήταν εδώ τότε είναι ακόμα εδώ.
Είναι δύσκολος ο χειρισμός της δυναμικής;
Η διευθύντρια λέει ότι η μεταρρύθμιση κάνει τους κρατούμενους καλύτερους…
κι ότι κατά τη θητεία της, υπήρξε τεράστια πτώση στο ποσοστό υποτροπής.
Συναντώ ξανά τον Αντόνιο,
ο οποίος μπαινοβγαίνει στη φυλακή από τα 18 του.
Ο εθισμός του τον οδηγεί στην εγκληματικότητα
και κάνει τακτικά συμβουλευτικές συνεδρίες για βοήθεια.
Ο Αντόνιο αποφυλακίζεται σε λίγες εβδομάδες.
Εδώ, όμως, το περιβάλλον είναι καθαρό από ναρκωτικά
και είναι λες και δεν θέλει να φύγει.
Η φυλακή κάνει όσα μπορεί
μέσω αυτών των συνεδριών για να του αλλάξει τρόπο ζωής.
Το θέμα είναι να παίρνουν την ίδια στήριξη αφότου βγουν
και μου έχουν πει ότι αυτό δεν ισχύει.
Όταν περάσει την πύλη και βγει έξω,
επιστρέφει σχεδόν στην αρχή κι αυτό είναι πολύ λυπηρό.
Μακάρι να είναι η τελευταία φορά,
αλλά ούτε ο ίδιος δεν μπορεί να το ξέρει.
Κάτι που βρίσκω αξιοσημείωτο εδώ
είναι οι τακτικές ευκαιρίες που έχουν να κοινωνικοποιηθούν άντρες και γυναίκες.
Οι κρατούμενοι μαθαίνουν παραδοσιακούς κυπριακούς χορούς.
Η κοπέλα που είχε την τόλμη να χορέψει μαζί μου λέγεται Γεωργία…
και έχει σοβαρό λόγο που κάνει πρόβες.
-Παντρεύεσαι αύριο; -Ναι.
Συγχαρητήρια.
Ο αρραβωνιαστικός σου είναι…
Σε άλλη πτέρυγα.
-Παντρεύεσαι άλλον κρατούμενο; -Ναι.
Ευχαριστώ που με καλέσατε στον γάμο σας.
Συγχαρητήρια. Αποδέχομαι την πρόσκληση.
Ευχαριστώ.
Ευχαριστώ, χάρηκα.
Κι εγώ.
Υπάρχει γυναικείο τμήμα στη φυλακή.
Είναι χωριστά από τους άντρες,
αλλά σε κοινωνικές εκδηλώσεις μπορούν να μιλήσουν κανονικά,
κι αυτό είναι καλό για όταν βγουν,
για να μη νιώθουν εντελώς αποξενωμένοι από το άλλο φύλο.
Μια σημαντική φιλοσοφία εδώ
είναι ότι δεν πρέπει να στερηθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα
και τη φυσιολογική ζωή εντός των περιορισμών μιας φυλακής.
ΗΜΕΡΑ ΕΚΤΗ
Η τελευταία μου μέρα εδώ.
Ώρα να αποχαιρετίσω τον συγκρατούμενό μου, τον Φαέθων.
Θέλω να μάθω αν η προσέγγιση της φυλακής είχε αντίκτυπο επάνω του.
Πώς θα είναι το μέλλον σου;
Μου είπες τα καλύτερα για το πώς η φυλακή
-θέλει να σας αλλάξει. -Ναι.
Θα έρθει μια μέρα που θα φτιάξεις τα πράγματά σου
και θα φύγεις.
Η κουλτούρα της φυλακής με έχει αλλάξει.
Οτιδήποτε συμβαίνει εδώ σε βοηθάει.
Κατάλαβα ότι τα απλά είναι τα σημαντικά.
Η οικογένεια, οι φίλοι, μια βόλτα στην παραλία, ένα παγωτό.
Κι ας μην έχεις 100.000 στην τράπεζα.
Φαίνεται ότι θέλεις μια κανονική ζωή.
-Ακριβώς. Ναι. -Είχες έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής.
Μπορείς να πεις με το χέρι στην καρδιά
ότι δεν θα ξαναμπείς στη φυλακή;
Τώρα, πλέον μπορώ.
Δεν θα το έκανα για όλα τα λεφτά του κόσμου.
Νομίζεις ότι όταν βγεις δεν θα ξαναγυρίσεις.
Το πιστεύω.
Κανείς δεν ξέρει σίγουρα,
αλλά πιστεύω ότι ο Φαέθων έχει γυρίσει σελίδα για τα καλά.
Ο γάμος της Γεωργίας είναι ο εικοστός εντός φυλακής υπό τη νέα διευθύντρια.
Ο γάμος γίνεται στο ορθόδοξο εκκλησάκι της φυλακής.
Υπάρχει μια συναισθηματική φόρτιση.
Θυμίζει τους Μπόνι και Κλάιντ, αλλά επικρατεί ενθουσιασμός.
Ένας γάμος στη φυλακή.
Πρώτη φορά βρίσκομαι σε ορθόδοξο γάμο.
Πρώτη φορά βρίσκομαι σε γάμο εντός φυλακής.
Η φυλακή διαλύει την αγάπη.
Συνήθως διαλύει την αγάπη μεταξύ δύο ανθρώπων.
Σ' αυτήν την περίπτωση, όμως, ένωσε δύο ανθρώπους.
Δημήτρη, να ζήσετε. Καλή τύχη.
-Γεια. -Να ζήσετε.
-Τι κάνεις; -Καλά.
Απολαύστε τη ζωή σας, ό,τι κι αν συμβεί.
Ευχαριστούμε.
Λοιπόν, Ραφ, είδες πώς δουλεύουμε εμείς εδώ;
-Πώς το βρήκες; -Είναι ασυνήθιστο.
Κάποιοι θα πουν ότι οι κατάδικοι καλά την έχουν εδώ μέσα.
Ότι δεν τιμωρούνται με τρόπο που θα περίμεναν τα θύματα.
Σ' αυτούς τι λέτε;
Αν η προστασία και διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
αν η ανθρωπιστική προσέγγιση σε ανθρώπους είναι ήπια προσέγγιση,
τότε έχουμε ήπια προσέγγιση.
Είδαμε τα αποτελέσματα από τα τιμωρητικά συστήματα
με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
με έξι αυτοκτονίες μέσα σε δέκα μήνες.
Όταν μιλάτε για ανθρώπινα δικαιώματα, τι γίνεται με τα θύματα
που πιστεύουν ότι ο εγκληματίας πρέπει να τιμωρηθεί;
Η κοινωνία χρειάζεται αναμόρφωση.
Λέμε ότι οι άνθρωποι στη φυλακή
πρέπει να αλλάξουν.
Τους βλέπω να αλλάζουν.
Τους βλέπω να εξελίσσονται, να γίνονται καλύτεροι
και έτοιμοι να επανενταχθούν επιτυχώς στην κοινωνία.
Πώς ορίζεις την επιτυχία σου;
Τα αποτελέσματα φαίνονται από το ποσοστό υποτροπής,
το οποίο μειώθηκε στο 15 τοις εκατό,
ενώ παλιά ήταν πάνω από 50 τοις εκατό,
όταν άκμαζε το τιμωρητικό σύστημα.
Μπορείς να ορίσεις ένα πράγμα που κάνεις εδώ
που πιστεύεις ότι αλλάζει τη νοοτροπία και το μέλλον των κρατουμένων,
ώστε να μην υποτροπιάσουν;
Ισχυρές ηθικές αξίες.
Όπως ακεραιότητα, δικαιοσύνη,
σεβασμός, επικοινωνία,
αγάπη και στήριξη.
Πίστεψέ με, είναι απίστευτο το συναίσθημα να συνεργάζομαι μαζί τους,
να τους βλέπω να εξελίσσονται,
να επανεντάσσονται στην κοινωνία
και να γίνονται υπεύθυνοι και νομοταγείς πολίτες.
Όταν πρωτοήρθα εδώ,
ήμουν επιφυλακτικός για όσα είδα,
αλλά η επαναστατική προσέγγιση της διευθύντριας,
αντικαθιστώντας την τιμωρία με ένα ανθρώπινο καθεστώς,
φαίνεται να αποδίδει.
Δεν θα συμφωνήσουν όλοι και είναι κατανοητό,
αλλά από την εμπειρία μου, αυτό που κάνουν εδώ
βοηθάει στη συμμόρφωση των καταδίκων.
Υποτιτλισμός: Μαρία Ρούσσου