SERIAL NETFLIX
Centralne więzienie w Nikozji w Republice Cypryjskiej.
Kiedyś znane głównie
z brutalności strażników.
Chcieli cię złamać.
Za wszystko wrzucali do izolatki.
Myślałem, że umrę.
Czy więźniów bito?
Codziennie.
Ale teraz władzę przejęła charyzmatyczna naczelniczka…
Kochamy cię, Anna!
…która twierdzi, że odmieniła to kontrowersyjne więzienie.
Dzięki wam staję się lepsza.
Co tu się dzieje?
Spędzę tydzień w więzieniu
innym niż wszystkie, które odwiedziłem do tej pory.
Co śpiewają?
„Anna, królowa więzienia”.
Tu dowiem się,
czy nowe podejście do resocjalizacji naprawdę działa.
Wyprali wam mózgi.
Czuję się jak członek rodziny.
To nie mój pierwszy raz za kratkami.
Nazywam się Raphael Rowe.
W Wielkiej Brytanii skazano mnie za morderstwo, którego nie popełniłem.
Dostałem wyrok dożywocia.
Oczyszczenie z zarzutów zajęło mi 12 lat.
Teraz podróżuję po świecie, by zobaczyć, jak naprawdę wygląda życie
w najcięższych więzieniach świata.
Nikozja, stolica Republiki Cypryjskiej.
Ta śródziemnomorska wyspa
leży blisko Północnej Afryki i Bliskiego Wschodu.
DZIEŃ PIERWSZY
Siedzę w kajdankach na tyle więziennej furgonetki.
Jadę do centralnego więzienia w Nikozji.
To więzienie było znane w Europie jako jedno z najbardziej brutalnych.
Nie wpuszczali inspektorów za mury,
bo wiedzieli, co dzieje się w środku.
Przed przybyciem nowej władzy
pojawiały się liczne doniesienia o pobiciach więźniów przez strażników
i zarzuty, że strażnicy
pozwalali starszym więźniom gwałcić młodszych.
Jeden tragiczny okres skończył się sześcioma samobójstwami w mniej niż rok.
Podobno naczelniczka zreformowała to miejsce.
Więźniowie nie są już brutalnie bici.
Dowiem się, czy to prawda.
Nowa naczelniczka działa od 2014 roku,
ale wielu z 350 strażników
pracowało dla jej poprzedników.
- Imię? - Raphael.
Musi cię sprawdzić pies, dobrze?
Zapraszam za mną. Pod łukiem.
Zapraszam na przeszukanie.
Otwórz usta.
Jak długo jesteście tu strażnikami?
Ja od 17 lat.
- A ja 28. - Tak, 28.
Kiedyś to było brutalne miejsce, więźniowie często byli bici.
Byliście tu wtedy.
Nie szanowaliśmy ludzi.
To było brutalne miejsce.
Czemu tak to wyglądało?
To chyba…
To nie jest dobry moment na wyjaśnienia.
Sam pan zobaczy.
Dobra, chodźmy.
Zanim nowi więźniowie przejdą do celi,
muszą zostać dokładnie przesłuchani.
Proszę usiąść.
Dzień dobry, nazywam się Nikki.
Witam.
Będę prowadziła tę rozmowę.
Ma pan jakieś umiejętności zawodowe?
Dziennikarstwo.
- Bierze pan narkotyki? - Nie.
- Jakieś talenty albo hobby? - Sport.
Mamy rozbudowany program sportowy.
- Rozmawia pani z każdym więźniem? - Tak, z każdym.
Czego chce się pani o nich dowiedzieć?
Wszystkiego, co może nam pomóc w dostosowaniu się do potrzeb.
Pytamy o umiejętności,
żeby później znaleźć pracę.
Jest pani strażniczką albo psycholożką?
Strażniczką, ale przeszłam odpowiednie szkolenie.
Mam też dyplom z prawa i kryminologii.
Zapraszam.
Dostaję spory zapas markowych kosmetyków.
Szampon, odżywka, pasta, maszynka, żyletki.
Wszystko, co niezbędne.
- Wszyscy więźniowie je dostają? - Tak.
Do tego świeża pościel.
Ten proces mnie zaskoczył.
Budki telefoniczne są otwarte od 8.00
do 20.30.
Mogę dzwonić w każdej chwili?
Tyle razy, ile pan chce.
Kto płaci? Ja czy więzienie?
Mogę panu dać też kartę telefoniczną.
Szaleństwo.
Jakieś pytania?
Nie, bardzo dziękuję.
To miejsce jest zupełnie inne,
niż się spodziewałem.
Gdyby nie sześciometrowy mur
i kilometry drutu kolczastego
poczułbym się tu mile widziany.
Potem trafiam na coś, co na ogół widuję w hotelowym lobby.
Grająca fontanna z pianinem.
Jaki pełni cel w więzieniu o zaostrzonym rygorze?
Chcemy, żeby ludzie lepiej się czuli.
- Gra cały dzień? - Tak.
To pomysł jednego z więźniów.
Zostałem przyjęty w bardzo ludzki sposób,
mówią do mnie jak do człowieka
i dostałem pakiet powitalny do celi,
a teraz słucham muzycznej fontanny.
To więzienie
będzie ciekawe.
W tym więzieniu
800 osób ulokowano w 17 skrzydłach.
Idę spotkać nowego współlokatora w skrzydle 2A,
gdzie żyje około 100 więźniów.
- Witaj, Phaethon. - Witam.
- To Raph.
- Raph, to Phaethon, twój współlokator. - Miło mi.
- I cela. - Phaethon ci pomoże.
Dobrze.
To Phaethon. W tym więzieniu siedział dwa razy.
Najpierw za napad z bronią w ręku,
a teraz odsiaduje osiem lat za oszustwo.
Jestem w celi.
To nasza cela.
To nie Hilton.
- Nie. - To więzienie.
Ale więzienie, w którym twoje perspektywy mają znaczenie.
Jestem zdezorientowany przez przyjęcie.
To jak przywitali mnie strażnicy, całkiem mnie rozbroiło.
Myślisz sobie: „To więzienie”.
A potem widzisz fontannę z pianinem i całą resztę.
Aż zacząłem się zastanawiać:
„Co tu się wyprawia?”.
Tak to tu działa.
Filozofia naczelniczki,
kultura i zmiany, które wprowadziła w ostatnich latach…
To mój drugi raz w więzieniu.
Ile siedziałeś za pierwszym razem?
Od kwietnia 2008
do końca 2011.
Ponoć w tym okresie wielu więźniów
było bitych przez strażników, to prawda?
To prawda.
Nie chcę tego mówić, bo większość pracowników się nie zmieniła.
Mniej wody, mniej jedzenia, więcej kar.
Chcieli cię złamać.
Jeden gość powiesił się w celi.
- Widziałeś to? - Tak, widziałem, jak wisi.
Odsiadywał pięć i pół roku.
Zwariował i rano znaleźliśmy go w takim stanie.
- Wisiał. - Tak.
- Zabił się. - Dwie cele obok mnie.
- Jeden z sześciu, którzy się zabili. - Tak. To okropne.
Ciekawie było poznać współlokatora.
Wydaje się bardzo miły, ciepło mnie tu przywitał.
Był tu w brutalnych czasach.
To ciekawe, bo strażnicy,
którzy bili więźniów,
dalej tu pracują.
Będzie patrzył w oczy ludziom,
którzy go bili i źle traktowali.
Ich interakcje będą bardzo ciekawe,
bo ja nie wybaczyłbym strażnikowi,
który mnie pobił, bo mógł,
bo byłem bezbronny.
Wielokrotnie mnie to spotkało.
Tego się nie zapomina,
bo takie rzeczy zostawiają blizny mentalne i fizyczne.
DZIEŃ DRUGI
Więźniowie wychodzą z cel o 6.00.
Przed blok mogą wyjść o 7.00.
Mogą przemieszczać się bez ograniczeń aż do 17.00.
Próbuję zrozumieć, jak naprawdę wygląda to miejsce.
Więźniowie nie noszą jednolitych strojów.
Po przyjęciu często dostajesz uniform.
Twoja osobowość zostaje za bramą.
Tu więźniowie mają własne ubrania,
więc mogą do pewnego stopnia się przez nie wyrażać.
To celowy zabieg, żeby nie odbierać człowieczeństwa.
Nie zapominam, że są tu też bardzo niebezpieczni ludzie,
jak i złodziejaszki czy narkomani.
Pełno tu przestępców,
to dalej więzienie o zaostrzonym rygorze.
Więźniowie mogą spędzać dużo czasu na zewnątrz,
więc spodziewałem się tu większych tłumów,
ale podobno to wyjątkowe popołudnie.
Co tu się dziś dzieje?
Dzisiaj gramy w bingo.
To już piąty raz.
- Zazwyczaj… - Bingo?
Tak, bingo. Wierz lub nie: bingo.
Dla nas i pań, które również odsiadują tu wyroki.
No dobrze.
Siedemdziesiąt trzy.
Siedemdziesiąt pięć.
Mamy zwycięzcę.
To są osadzone?
- Tak. - Gdzie mieszkają?
W bloku 3.
Tam są panie.
Są oddzielone od facetów?
W stu procentach.
To wielki przywilej, możecie zobaczyć kobiety.
Czasem to większy przywilej dla nich.
Tak sądzę.
Dwadzieścia trzy.
Wchodząc, nie spodziewałem się, że zobaczę tu kobiety.
Muszę sprawdzić liczby, może wygrywam.
Gram w bingo w więzieniu.
Mogą tu wygrać materace, narzuty, słodycze i inne rzeczy.
Nawet telewizor.
Nigdy czegoś takiego nie widziałem.
Podobno na salę weszła naczelniczka
Anna Aristotelous.
Widzę ją po raz pierwszy.
Jest na stanowisku od ośmiu lat.
Widać, że zrobiła na więźniach ogromne wrażenie.
Nietypowe powitanie. Czemu tak bardzo ją kochają?
Bo…
Bo tak bardzo im pomaga.
Przyjeżdżają tu z Kongo,
na zewnątrz nie mają jedzenia.
Tu dostają jedzenie, śniadanie i kolację,
a do tego siłownię, ubrania, buty.
Śpiewają głównie nielegalni imigranci,
których zamknięto za wjazd na Cypr bez papierów.
Nie widziałem jeszcze, żeby naczelnik był tak doceniany.
Kochamy cię, Anna!
Wszyscy jesteście w moim sercu. Bardzo serdecznie was witam.
Chcę jednak zacząć podziękowania od docenienia waszych charakterów
i wszystkich chwil, gdy wzruszają mnie wasze działania.
Oni tak naprawdę? Może śpiewają, bo…
To w stu procentach szczere.
Na sto procent.
Po raz setny się tak zachowują.
A ludzie z Cypru też tak reagują?
Witamy się, wstajemy, podajemy dłonie.
Znamy ją, wiemy, że jest otwarta.
Dzięki wam staję się lepsza.
Gdy weszła, wszyscy zaczęli krzyczeć,
więc uznałem, że to wszystko podpucha.
Pokazówka.
To surrealistyczne.
Nie mogę się doczekać tego spotkania.
Naczelniczka wprowadziła bardzo nieformalne podejście,
ale jeszcze nie wiem,
czy coś takiego działa na poważnych przestępców.
Dziękuję.
Jedzenie jest dobre, prawda?
Gdy było kiepskie albo było go za mało,
w 90% bójek chodziło o jedzenie.
Głodny człowiek to wkurzony człowiek.
- Prawda. - Oj tak.
- Co sądzisz o jedzeniu? - Dobre.
Siedzę obok Lovepreeta z Indii.
Przyjechał na Cypr, żeby pracować na roli,
ale wdał się w bójkę, która skończyła się zgonem.
Zaatakowali mnie, więc odwróciłem głowę i oddałem.
- Co miałeś w ręce? - Jego nóż.
Czyli nóż.
- Ten mężczyzna zginął? - Tak.
Odpowiadałeś za zabójstwo czy nieumyślne spowodowanie śmierci?
Za morderstwo.
Jaki dostałeś wyrok?
Dożywocie.
- Dożywocie? - Tak.
I co ty na to?
Myślałem, że to koniec mojego życia,
ale teraz jest dobrze.
Mamy tu mnóstwo możliwości.
Niewiele osób mówi: „Więzienie jest w porządku”.
- Nie chcesz tu być, ale… - To nie więzienie.
To centrum resocjalizacji.
Za bardzo się tu zmieniam.
A co z relacją
między więźniami i pracownikami?
Czuję się tu jak członek rodziny.
Lovepreet siedzi za morderstwo,
ale dotyczą go równie luźne zasady jak resztę osadzonych.
Podczas mojego krótkiego pobytu
łatwo było zapomnieć, że to więzienie o zaostrzonym rygorze.
Siedziałem w sali do bingo,
słuchałem krzyków mężczyzn i kobiet,
którzy brali udział w grze,
ale patrzyłem na wszystkich, myśląc:
„Wyjdziecie stąd, ale nie wrócicie do rodzin.
Nie pójdziecie na piwko, tylko wrócicie do celi”.
Wszystko może być bardzo przyzwoite,
ale ciągle siedzisz w więzieniu.
DZIEŃ TRZECI
- Wszystko gra? - Tak.
- Konstantinos. - Raphael.
Konstantinos, tak?
- Tak. - Gotujesz, prawda?
Tak.
Konstantinos jest z tego samego bloku.
Odsiaduje 12 lat.
Szybko przechodzi do chwalenia naczelniczki.
Ta kobieta to błogosławieństwo. Sam nie wiem, co by było bez niej.
- Często spotyka się tu z więźniami? - Jest tu cały czas.
Odsiedziałem 12 lat w dość ciężkich więzieniach,
w których naczelnicy byli nienawidzeni przez osadzonych.
Widziałeś kiedyś naczelnika w Wielkiej Brytanii?
Tylko gdy czekała mnie kara.
Możemy jej mówić wszystko.
- Zawsze możesz z nią porozmawiać? - Właśnie tak.
Dzień dobry.
Jak się masz, Raphael? Mam na imię Anna, jestem naczelniczką.
Dużo słyszałem o Annie.
Zadomowiłeś się? Wszystko gra?
Można się zadomowić w więzieniu?
Chcę, żeby było ci tu wygodnie. Czytałam twoją rozmowę.
- Jasne. - Wiem, że interesują cię sporty.
- Tak to wygląda z każdym więźniem? - Oczywiście.
Chcemy, żeby byli zadowoleni.
To możliwe w więzieniu?
To bardzo trudne,
ale stworzyliśmy warunki
podobne do warunków w świecie zewnętrznym.
Mamy system edukacyjny jak w wolnym społeczeństwie.
- Jakie znasz języki? - Angielski. I to o ile.
Możesz się uczyć greckiego albo rosyjskiego.
Czego oczekujecie w zamian?
To bardzo dobre pytanie.
Pomagamy ludziom w rozwoju,
zmianach i resocjalizacji,
żeby mogli wrócić do społeczeństwa.
Muszę chodzić do warsztatu albo do pracy?
A jeśli się nie dostosuję?
Umówimy cię na sesję, żeby zrozumieć istotę problemu.
Uwierz, że koniec końców będziesz uprawiał sporty
i chodził do szkoły.
Jesteś sceptykiem.
To normalne.
Nie przywykłem do takiego środowiska.
Dla mnie więzienie to konfrontacja.
Z mojego doświadczenia
naczelnik i strażnicy są nieuczciwi i nieszczerzy,
manipulują i biją.
Wczoraj mogłem pójść na bingo,
słyszałem twoją pełną pasji przemowę do tych ludzi
na temat wiary w siebie.
Wyglądało to politycznie.
Mogłaś przemawiać ze sceny do ludzi na zewnątrz.
- Nie jestem polityczką. - Ależ jesteś.
Naprawdę to czuję.
Lubię to, co robię.
Jeśli lubisz to, co robisz, to działasz z pasją.
To rzeczywistość tego więzienia.
Uwierzysz w to, choć jest ekstremalnie…
Uwierz, że też byłem zaskoczony.
Masz wyprany mózg.
Uwierz mi, jestem…
Mieszkam w takich warunkach jak ty.
Doceniam to, że spędziłaś ze mną czas i wyjaśniłaś, jak to tu wygląda.
Miło być cię poznać.
- Dziękuję. - Pa.
Pa.
Zanim została naczelniczką,
była prawniczką specjalizującą się w prawie karnym i prawach człowieka.
W ministerstwie sprawiedliwości przygotowywała plany reformy więzień,
zanim dostała szansę sprawdzenia teorii w praktyce.
Ciągle próbuję zrozumieć to miejsce.
Więźniowie ciągle chwalą naczelniczkę.
Na jej widok zaczynają świętować.
Witają się z nią jak z istotą boską.
Nie wiem, czy to są szczere reakcje, bo mogą po prostu czegoś chcieć.
Mogą chcieć się jej przypodobać, żeby dostać więcej niż inni.
Ciągle dużo muszę odkryć.
Więzienie bardzo motywuje więźniów do podjęcia nauki.
Sprawdzę, czy przychodzą na zajęcia
i korzystają z tej okazji do nauki.
Są tu zarówno lekcje czytania i pisania, jak i kursy uniwersyteckie.
Dzień dobry.
Ja wybrałem rosyjski dla początkujących.
Dzień dobry.
Co to znaczy?
To znaczy „dzień dobry”.
Jak się masz?
W porządku, dziękuję.
Pomaga mi 27-letni Antonio.
Czemu uczysz się rosyjskiego? Masz tam rodzinę?
Mamę.
Mama jest Rosjanką?
Antonio, jak to powiesz?
- Moja babcia jest na emeryturze. - Tak.
Uczestnictwo w takich zajęciach
jest często dla więźniów wymówką,
żeby wyrwać się na parę godzin z celi,
ale na lekcji marnują czas.
Tu nie muszą tego robić, bo wolno im wychodzić.
To ich świadoma decyzja.
Cynik powiedziałby:
„Robią to tylko po to, żeby zapunktować”,
ale wystarczy rzut oka, żeby zobaczyć ich zaangażowanie.
Dlaczego…
…to ważne…
…żeby uczyć się rosyjskiego na Cyprze?
Przyjeżdża tu coraz więcej Rosjan,
pojawiają się nowe miejsca pracy.
Dla nas to bardzo dobry pomysł.
Wiele pięknych kobiet jest z Rosji.
Teraz was rozumiem.
Wszystko jasne.
Wciąganie więźniów do szkoły działa.
Aż 75% uczęszcza na zajęcia.
Mój kolega z klasy Antonio
mieszka w tym samym skrzydle
i doskonale zna to więzienie.
Dorastałem w więzieniu.
Byłem otoczony narkotykami.
W tym więzieniu siedzę cały czas od 2011.
Poza 2017.
- Jasne. - Mój szczęśliwy rok.
- Szczęśliwy rok. - Tak.
Czemu zawsze wracasz? Co pcha cię ku przestępczości?
Od 15 roku życia zażywam narkotyki.
Heroinę, kokainę, wszystko już brałem.
Skazali mnie za parę włamań,
napadów z bronią w ręku, fałszerstw
i kradzieży.
- Robiłeś to, żeby kupować heroinę? - Tak.
Teraz siedzisz w więzieniu za napad?
Teraz? Owszem.
- Na co? Na bank? - Jubilera.
Weszliśmy z bronią, wzięliśmy wszystko i wyszliśmy.
W 2011 to miejsce wyglądało inaczej.
Miałem 16 lat.
Wylądowałem w 2B. To skrzydło dla dorosłych facetów.
Ja miałem 16 lat i zespół odstawienny po heroinie.
Cały się trząsłem!
Myślałem, że umrę.
Siedziałeś tu, gdy strażnicy dotkliwie bili więźniów.
Za najdrobniejsze rzeczy bili albo wrzucali do izolatki.
Dwa razy w życiu złamałem tę część.
- Żebra. - Dwa razy.
Dwa razy w więzieniu, ale ani raz przez innych więźniów.
To strażnicy.
Antonio mówi, że w więzieniu od dwóch lat nie bierze narkotyków.
Wychodzi za niecałe trzy miesiące.
Czego się spodziewasz tym razem?
Na razie o tym nie myślę.
Zacznę, jak przyjdzie czas, żeby wyjść.
Jak tylko o tym pomyślę,
to się stresuję.
Bo nie wiem, co tam znajdę.
Antonio to zawodowy przestępca.
Zajmuje się tym od 15 roku życia.
To gość, który potrafi rozpętać chaos.
Dokonuje napadów z bronią w ręku.
Wylądował w więzieniu,
poszedł na terapię, rzucił narkotyki,
ale gdy tylko stąd wyjdzie,
straci całe wsparcie.
Do tej pory nie potrafił wyrwać się
z kręgu przestępczości i uzależnienia.
To wielkie wyzwanie dla takich ludzi, ale też dla więzienia,
bo zrobili swoje, wypuszczą go,
a on może wrócić do przestępstw.
DZIEŃ CZWARTY
Jestem tu na tyle długo, że wiem, co oznacza ten hałas.
Odwiedza nas naczelniczka.
Ciągle próbuję zrozumieć, czy to wszystko jest naprawdę.
Większość z nich chce dostać azyl.
- Czyli to azylanci. - Tak.
Każdy, kto pojawi się tu nielegalnie, może dostać aż do roku więzienia.
W tym więzieniu znajduje się około 300 nielegalnych imigrantów i azylantów.
Czemu tak się cieszą na widok naczelniczki?
Chyba chodzi o to, jak nas traktuje.
Lubię mówić, że traktuje nas jak VIP-ów.
Jesteśmy w więzieniu, ale nie traktuje nas jak więźniów.
- Też jesteś azylantem? - Tak.
Pochodzę z Kamerunu.
Co śpiewają?
„Anna, królowa więzienia”.
- Anna, królowa więzienia. - Właśnie tak.
Myślisz, że naprawdę jej zależy? Może po prostu chce was kontrolować?
Jeśli wiesz, że jest dla was dobra, nie będziesz robił problemów.
Tu nie chodzi o to, żeby nas kontrolować.
Ktoś, kto szuka lepszego życia, nie jest przestępcą.
Anna, to niesamowite, prawda?
Wspaniałe uczucie.
Jestem bardzo wzruszona.
Czemu to robią?
Nie powinni siedzieć w więzieniu za nielegalną imigrację.
To powinien być problem natury administracyjnej,
nie przestępstwo karane więzieniem.
Twoim zdaniem prawo powinno zostać zmienione?
Tak, zdecydowanie.
Jestem człowiekiem, mam obowiązek im pomagać.
Naczelniczka pracuje nie tylko dla tych więźniów.
Naciska też na rząd w kwestii zmiany prawa,
które kryminalizuje uchodźców i imigrantów.
Muszę się dowiedzieć, co robi, żeby naprawdę resocjalizować osadzonych.
Płatna praca jest kluczowym elementem tutejszej taktyki.
Więźniowie sprzątają, gotują i utrzymują tereny zielone,
a poza tym zajmują się rzemiosłem.
Podobno jest tu mnóstwo warsztatów.
Idę teraz do faceta, który pracuje w jednym z nich.
Zobaczę, co tu robi.
Mario? Miło mi, Raphael.
- Miło mi. - Czym się zajmujesz?
Introligatorstwem.
Wykonujemy 95% rządowych zleceń introligatorskich.
To dla parlamentu?
Tak, dla parlamentu i policji.
- Chcesz zobaczyć? - Jasne.
Mario pochodzi z Libanu.
Odsiedział już dziewięć miesięcy z zasądzonych dwudziestu pięciu.
- Nigdy nie siedziałeś? - Mój pierwszy raz.
I jak sobie radzisz?
Zanim tu przyjechałem, bardzo się stresowałem.
Spodziewałeś się, że ktoś cię pobije?
Właśnie tak, myślałem, że ktoś będzie mną rządził,
że będę tu nikim.
Za co dostałeś 25 miesięcy?
Złapali mnie z bronią,
amunicją i narkotykami.
- Na sprzedaż czy użytek własny? - Własny.
Noszenie broni to poważna sprawa jak na pierwszy raz, prawda?
Narkotyki to sprawa osobista.
Ale pistolet, którym można zabić?
Poważna rzecz.
- Prawda? - Tak.
Jak to ci pomaga?
Przelewam w to całą energię.
Przychodzę tu rano i uczę się czegoś nowego.
To pomaga, bo czuję…
Nie czuję się zamknięty.
Kiedyś brałem narkotyki.
No dobra.
To otoczenie pomaga.
Mam rodzinę, ale nie myślałem tak,
jak myślę tu za kratami.
Może nie pomyślałem, że stracę rodzinę.
Gdy jestem tutaj,
mam wrażenie, że trochę tak się stało.
Nie mogę się doczekać spotkania z córką.
Jak coś stracisz, poznasz tego wartość.
W więzieniu możesz zrozumieć i odkryć siebie.
Niektórzy powiedzą, że to wygodna posadka dla więźnia,
ale takie środowisko
pomaga Mario skupić się na rehabilitacji.
Od 17.00 więźniowie muszą być w swoich blokach.
W wielu więzieniach to oznacza narkotyki,
żeby przetrwać długie noce za kratami.
Czyj ruch?
- Mój. - Długo myślisz.
Dowiem się, czy więźniowie, którzy mieli problemy z narkotykami,
czują tu pokusy.
Byłbym w stanie kupić tu narkotyki?
Nie znajdziesz heroiny, kokainy ani zioła.
W więzieniach są narkotyki.
Nic nie znajdziesz.
- Nie wiem, czy w to wierzę. - Nie musisz.
- Nie twierdzę, że… - Jesteś zaskoczony.
- Tak. - To pierwszy raz.
- Zawsze jakaś nowość. - Tak.
Przez 15 lat brałem heroinę. Gdyby tu była, to bym ją znalazł.
Będę szczery,
ja szukałem.
Pytałem.
Przez dziewięć miesięcy nic nie znalazłem.
To niemożliwe.
Twierdzą, że to więzienie bez narkotyków.
Bardzo się zdziwiłem.
Zazwyczaj w więzieniu czujesz, że otaczają cię narkotyki.
Czujesz ten zapach.
Masz poczucie, że coś się dzieje,
choć wszyscy próbują to ukryć.
Tu tego nie czuję.
Mówi się o strażnikach, którzy nie są już przekupni.
Dawniej to oni
sprowadzali tu kontrabandę, w tym narkotyki.
Z tym już koniec.
Czy to naprawdę jedyne na świecie więzienie wolne od narkotyków?
Jeśli tak, to będzie naprawdę imponujące. Co tu się wyprawia?
DZIEŃ PIĄTY
Podczas mojego pobytu
zaskoczyła mnie wyluzowana relacja między więźniami a strażnikami.
Przed 2014, kiedy więzienie przejęła nowa naczelniczka,
więzienie było znane z zarzutów o brutalne traktowanie więźniów.
Było tak źle, że część więźniów popełniła samobójstwo.
Wielu strażników z tamtego okresu pracuje tu dalej.
Jedną z pierwszych zmian naczelniczki
była mentalność pracowników.
Powstało nowe centrum szkoleniowe,
a budżet na szkolenia wzrósł z 6000 do 100 000 euro.
Pokażesz Raphowi, jak humanitarnie obezwładniamy więźniów.
Instruktorem jest Alexandros.
Od czego zaczynasz?
Przede wszystkim chcemy uniknąć walki.
Idę w twoją stronę, obrażam cię: „Ty jebany…”.
Nie chcę nic od ciebie, jestem zły.
Spróbuję cię uspokoić.
Teraz wykorzystam jego wagę, żeby pokazać, że jestem większy i silniejszy.
Razem idziemy na ziemię.
Powoli. Uspokój się.
To nie twoja wina.
- Tu nie chodzi o nas. - Dobrze.
- To koniec, tak? - Tak.
- Jasne. - Dobra, chodźmy na kawę.
Kawa? No nie wiem. Ale może brandy albo rum.
Strażnicy mają obezwładniać więźniów, nie robiąc im przy tym krzywdy.
Spróbuj mnie zaatakować.
Dobra, lecimy.
Dobra, patrz.
- No dobra. - Spokojnie.
Wyluzuj.
- Wszystko gra? - Tak.
Ale…
- Chcę o coś spytać. - Tak?
- Coś cię boli? - Nie.
I o to chodzi.
To ciekawe, bo zazwyczaj,
gdy musisz kogoś obezwładnić, mówisz:
„Na ziemię, kurwa!”.
Ty mówiłeś: „To nie jest sprawa między nami”.
Chciałeś spacyfikować mnie werbalnie.
Bo nie chodzi o nas.
Chcę ci uzmysłowić, że musisz przestać.
Nie masz po co się bić.
Wielu nowych strażników szkoliło się już zgodnie z tym podejściem,
ale Panagiotis pracuje tu od 30 lat,
więc pamięta poprzednie władze.
Czy więźniowie byli źle traktowani?
Byli bici bez powodu?
Każdego dnia.
Część z nich strażnicy traktowali jak niewolników.
Jesteś w więzieniu, zasługujesz na karę.
Więzień miał się z tym pogodzić.
Przez to część z nich popełniała samobójstwo.
To była naturalna kolej rzeczy.
Jak zmienili twoją mentalność i podejście do więźniów?
Pojawiła się nowa naczelniczka,
która powiedziała jedno słowo:
człowiek.
Wpoiła pracownikom,
że mają do czynienia z ludźmi, a nie ze zwierzętami.
Przez nią popłakałem się nad losem więźnia.
Gdyby ktoś powiedział mi to 28 lat temu,
to bym mu nie uwierzył.
Część więźniów z tamtych czasów dalej tu jest.
Czy te relacje bywają trudne?
Było, minęło.
Teraz traktujemy ich jak ludzi.
Naczelniczka twierdzi, że jej reformy zmieniają więźniów na lepsze.
Ponoć jej kadencja zbiegła się z dużym spadkiem recydywy.
Idę do Antonio,
który wraca do więzienia całe dorosłe życie.
Jego przestępstwa są motywowane uzależnieniem,
więc regularnie chodzi na terapię.
Pobyt w więzieniu kiedyś się skończy.
Najważniejsze jest to, co zrobisz dalej.
Co cię niepokoi?
Siedziałem w więzieniu i brałem narkotyki już jako młody chłopak.
Dołączałem do wielu programów, przez które byłem napiętnowany.
Tu wszystko gra, nie bierzemy i jest dobrze.
Ale tam? Społeczeństwo nas tak nie traktuje.
Antonio wyjdzie za parę tygodni,
ale to bezpieczne i pozbawione narkotyków miejsce sprawia,
że niemal tego nie chce.
Nie wiem, co się stanie, jak wyjdę.
- Ale wiesz… - To mnie stresuje.
Postaram się niczego nie brać.
Najlepszym rozwiązaniem wydaje się
chwycenie paszportu i wyjazd stąd.
Ale gdzie nie pojedziesz…
- Problemy będą takie same. - Właśnie.
To zawsze będzie we mnie siedzieć.
Więzienie robi, co tylko może.
Za pomocą terapii uzależnień próbują zmienić jego życie.
Pytanie brzmi, czy na wolności też dostaną takie wsparcie.
Podobno nie.
Gdy wyjdzie za bramę,
wraca niemal do początku, co jest dość smutne.
Oby to był ostatni raz,
ale nawet on tego nie wie.
Niesamowity w tym więzieniu jest fakt,
że więźniowie i więźniarki regularnie spędzają razem czas.
Ci więźniowie uczą się tradycyjnego cypryjskiego tańca.
Moje niezborne ruchy musi znosić Georgia,
która ma dobry powód, żeby ćwiczyć.
Jutro wychodzę za mąż.
Jestem bardzo szczęśliwa.
- Jutro bierzesz ślub? - Tak.
Gratuluję.
Twój narzeczony jest…
Z innego bloku.
- Ślub z innym więźniem? - Tak.
Oboje siedzimy za kradzieże.
Kradliśmy przez uzależnienie, przez co tu wylądowaliśmy.
Jesteśmy razem dwa lata, więc postanowiliśmy wziąć ślub.
Przyjdź na uroczystość.
Dziękuję za zaproszenie.
Gratuluję, z chęcią przyjdę.
- Dziękuję. Miłego dnia. - Dziękuję.
- Miło było poznać - Ciebie również.
Żeńska część więzienia
jest oddzielona od męskiej,
ale przy okazji takich wydarzeń obie strony mogą porozmawiać,
co musi ułatwiać powrót na wolność,
bo nikt nie czuje się odcięty od płci przeciwnej.
To jedna z kluczowych filozofii tego miejsca:
prawa człowieka i możliwość prowadzenia normalnego życia
wewnątrz murów więzienia nie powinny być nikomu odbierane.
DZIEŃ SZÓSTY
To mój ostatni dzień.
Czas pożegnać się z moim współwięźniem Phaethonem.
Chcę się dowiedzieć, czy to podejście miało na niego długofalowy wpływ.
Jaka będzie twoja przyszłość?
Bardzo chwaliłeś fakt, że to więzienie chce zmieniać ludzi.
Kiedyś przyjdzie dzień, żeby się spakować i stąd wyjść.
Pomogła mi kultura tego więzienia,
wszystko tu jest pomocne.
Już wiem, że drobnostki mają znaczenie.
Rodzina, przyjaciele,
spacery po plaży, jedzenie lodów.
Choć nie musisz mieć 100 000 na koncie.
Chyba chcesz po prostu żyć normalnie.
- Właśnie tak. - Choć prowadziłeś inne życie.
Czy z ręką na sercu powiesz mi, że nigdy nie wrócisz do więzienia?
To jedyny raz.
Nie powtórzę tego za wszystkie pieniądze świata.
Uważasz, że tym razem wyjdziesz i tu nie wrócisz?
Wierzę w to.
Nie można mieć pewności, ale wierzę, że Phaethon
naprawdę wrócił na dobrą ścieżkę.
Ślub Georgii jest 20. więziennym ślubem
od czasu wejścia nowej naczelniczki.
Ceremonia odbywa się w kaplicy greckiego kościoła prawosławnego.
Wszyscy są podekscytowani.
Chwila a’la Bonnie i Clyde, ale to bardzo ekscytujące.
Ślub w więzieniu.
To mój pierwszy prawosławny ślub.
No i pierwszy mój ślub w więzieniu.
Więzienie zwykle niszczy miłość.
Więzienia niszczą miłość między dwojgiem ludzi.
W tym przypadku więzienie ich połączyło.
Demetrius, gratuluję. Powodzenia.
- Cześć. - Gratuluję.
- Jak się masz? - Świetnie. Cieszcie się resztą życia.
Dziękuję.
Widziałeś już, jak tu działamy?
- Co sądzisz? - To nietypowe.
Niektórzy powiedzieliby,
że więźniom jest tu za dobrze.
Nie są karani tak,
jak oczekiwałyby tego ofiary.
Jak na to odpowiesz?
Jeśli ochrona praw człowieka
i traktowanie innych jak ludzi ma oznaczać bycie miękkim,
to proszę bardzo.
Wiem, jak działa system karania,
który pozwala sobie na łamanie praw człowieka,
który spowodował sześć samobójstw w dziesięć miesięcy.
Mówisz o prawach człowieka.
A co z ofiarami, które wierzą,
że przestępcy zasługują na karę.
Myślę, że społeczeństwo potrzebuje zmian.
Mówimy, że ludzie w więzieniach muszą się zmienić.
Jestem świadkiem tych zmian i rozwoju, widzę, jak stają się lepszymi ludźmi,
którzy są gotowi na powrót do społeczeństwa.
Jak definiujesz sukces?
Jednym z rezultatów jest odsetek recydywy,
który spadł do 15%.
Wcześniej przekraczał 50%,
a system karania był w rozkwicie.
Możesz wskazać jedną rzecz,
która twoim zdaniem zmienia podejście i perspektywy więźniów,
zmniejszając ich szansę na recydywę?
Mocne wartości.
Prawość, uczciwość,
szacunek, komunikacja,
miłość i wsparcie.
Pracując z tymi ludźmi, czuję się wspaniale,
bo widzę, jak się rozwijają,
wracają na łono społeczeństwa
i stają odpowiedzialnymi, uczciwymi obywatelami.
Gdy tu przyjechałem, byłem sceptyczny,
ale rewolucyjne podejście do resocjalizacji,
w którym kary zastąpiono bardziej ludzkim podejściem,
wydaje się działać.
Nie każdy się zgodzi, to zrozumiałe,
ale moje doświadczenie pokazuje, że to, co tu robią,
naprawdę pomaga więźniom się zmienić.
Napisy: Jędrzej Kogut