BİR NETFLIX DİZİSİ
Güney Kıbrıs'taki Lefkoşa Merkez Hapishanesi.
Bir zamanlar gardiyanlarının…
-Haydi beyler. -…gaddarlığıyla ünlüydü.
Evet.
İradeni kırmaya çalışıyorlar.
En ufak şeyler için döver, hücreye kapatırlardı.
O iki hafta öleceğim sandım.
Hükümlüler dövülüyor muydu?
Her gün.
Ama şimdi yeni, karizmatik bir liderleri var.
Seni seviyoruz Anna!
Bu tartışmalı hapishaneyi dönüştürdüğünü iddia ediyor.
Beni daha iyi bir insan yapıyorsunuz.
Neler oluyor burada?
Bu hapishanede bir hafta geçireceğim.
Daha önce kaldıklarıma hiç benzemiyor.
Ne söylüyorlar?
"Hapishane Kraliçesi Anna" diyorlar.
Bu yeni rehabilitasyon yaklaşımının işe yarayıp yaramadığını araştıracağım.
Beynin yıkanmış.
Ailenin bir ferdi gibi hissediyorum.
Ama bu, hapse ilk girişim değil.
Adım Raphael Rowe.
İngiltere'de işlemediğim bir cinayetten
şartlı tahliyesiz müebbet hapse mahkûm edildim.
Adımı temize çıkarmak 12 yılımı aldı.
Şimdi dünyayı dolaşarak
dünyanın en zor hapishanelerindeki hayatı keşfediyorum.
Güney Kıbrıs'ın başkenti Lefkoşa.
Bu Akdeniz adası Kuzey Afrika'ya ve Orta Doğu'ya yakın.
BİRİNCİ GÜN
Kelepçeliyim. Cezaevi aracındayım.
Güney Kıbrıs'taki Merkez Hapishanesi'ne götürülüyorum.
Avrupa'nın en çok kötü muamele yapılan, kötü şöhretli hapishanelerinden biriydi.
Burası içeride yaşananlar yüzünden denetçilerin girişine bile
izin verilmeyen bir yerdi.
Yeni idareden önceki yıllarda
hükümlülerin gardiyanlarca dövüldüğüne dair sayısız ihbar vardı.
Gardiyanların yaşça büyük hükümlülerin
genç hükümlülere tecavüz etmesine göz yumduğu iddia ediliyordu.
Bir yıldan kısa bir süre içinde altı hükümlünün intihar ettiği
trajik bir dönem yaşandı.
Yeni bir müdürün gelip reform yaptığını duydum.
Artık hükümlülere şiddet uygulanmadığını.
Bunun doğru olup olmadığını araştıracağım.
Yeni müdür 2014'ün sonundan beri burada.
Ama 350 gardiyanın çoğu
önceki idarenin döneminde de burada görev yapıyordu.
-Adınız nedir? -Raphael.
Köpekle üstünüzü aramamız gerekiyor. Tamam mı?
Beni takip edin lütfen. Kapıdan geçin.
Arama için benimle gelin.
Ağzınızı açın.
Bu hapishanede ne kadar zamandır gardiyanlık yapıyorsunuz?
Ben 17 yıldır buradayım.
-Ben de 28 yıldır. -28.
Çok sert bir rejim uygulanıyordu. Mahkûmlara dayak atılıyordu.
Hapishane kötü şöhretliyken buradaydınız.
Eskiden onlara saygı duymuyorduk.
Bu hapishanede şiddet vardı.
Neden daha önce öyleydi?
Bence şöyle…
Şimdi bunu anlatmanın zamanı değil.
Kendiniz göreceksiniz.
Tamam, gidelim.
Yeni hükümlüler hücreye götürülmeden önce
idareyle ayrıntılı bir görüşme yapıyor.
Oturun lütfen. Merhaba. Adım Nikki.
Hoş geldiniz.
Görüşmeyi benimle yapacaksınız.
Profesyonel mesleğiniz nedir?
Gazeteciyim.
Uyuşturucu kullanıyor musunuz?
Hayır.
-Bir yeteneğiniz, hobilerin var mı? -Spor.
Burada bolca spor etkinliği var.
Bu görüşmeyi her hükümlüyle yapıyor musunuz?
Evet. Herkesle.
Hükümlü hakkında ne öğrenmeyi umuyorsunuz?
İhtiyaçlarını karşılayabilmek için bilgi ediniyoruz.
Yetenekleriniz değerlendirilecek. Daha sonra size bir iş verilecek.
Gardiyan mı, psikolog mu, sosyal hizmetler görevlisi misiniz?
İnfaz memuruyum
ama bunun eğitimini aldım.
Hukuk ve Suç Bilimi diplomam da var.
Benimle gelin.
Tanınmış markalı, büyükçe bir kişisel bakım seti veriyorlar.
Şampuan, saç kremi, diş macunu, diş fırçası, jilet.
İhtiyaç duyacağınız her şey var.
-Tüm hükümlülere veriliyor mu? -Evet.
Ayrıca yepyeni çarşaflar.
Bu kadarını beklemiyor, biraz şaşırıyorum.
Telefon kabinleri sabah sekizle
akşam sekiz buçuk arasında açık.
Bu arada dilediğim saatte arayabilir miyim?
Dilediğiniz saatte, dilediğiniz kadar arayabilirsiniz.
Ben mi ödüyorum, hapishane mi ödüyor?
Telefon kartı verebilirim. Hatta hemen vereyim.
İnanılmaz.
Bana sormak, konuşmak istediğiniz bir şey var mı?
Hayır, çok teşekkürler.
Burası bu kapıdan girerken beklediğimden
çok farklı bir yer gibi görünüyor.
Altı metrelik beton duvarları,
kilometrelerce jiletli teli görmezden gelsem
burada neredeyse sıcak karşılandığımı hissedeceğim.
Sonra da otel lobisinde bulmayı bekleyeceğim bir şeyle karşılaşıyorum.
Müzik çalan, piyano şeklinde bir şadırvan.
Maksimum güvenlikli hapishanede bunun işlevi nedir?
Buradaki mahkûmlara kendilerini daha iyi hissettirmek.
Bütün gün mü çalıyor?
Evet. Bu bir mahkûmun fikriydi.
Giriş işlemlerim insanca yapıldı.
Bana insan gibi hitap ettiler.
Hücreme götürmem için bir set verdiler.
Şadırvanlı bir müzik çalar dinliyorum.
Bunu diğer hapishanelerle kıyaslamak ilginç olacak.
Bu hapishanede 17 koğuşta toplam 800 hükümlü kalıyor.
100 hükümlünün kaldığı 2A numaralı koğuştaki
yeni hücre arkadaşımla tanışmaya götürülüyorum.
-Merhaba Feofan. -Merhaba.
-Raph.
-Feofan senin hücre arkadaşın. -Memnun oldum. Feofan.
-Hücren burası. -Feofan sana yardım edecek.
Tamam.
Feofan bu hapishaneye daha önce bir kere girip çıkmış.
İlki silahlı soygun içinmiş.
Bu kez de dolandırıcılıktan sekiz yıl yatıyor.
Şu anda hücredeyim.
-Evet. -Bu bizim hücremiz.
Dinle. Hilton'da değilsin.
-Doğru. -Hapistesin.
Hayattan beklentilerinin önemsendiği bir yerdesin.
Hâlâ kayıt işlemlerinin şaşkınlığını yaşıyorum.
Gardiyanların karşılaması beni hazırlıksız yakaladı.
Hapse girerken böyle geriliyorsun.
Müzik çalan şadırvanı falan gördüm.
Bu biraz aklımı karıştırdı.
Dedim ki
"Ne oluyor burada?"
Burada işler böyle.
Müdürün felsefesi bu.
Son birkaç yılda uygulamaya koyduğu değişiklikler ve kültür böyle.
Çünkü açıkçası hapse ikinci kez girdim.
İlk cezan neydi? Hangi yıldaydı?
Nisan 2008'den 2011'in sonuna kadardı.
O dönemde birçok hükümlünün gardiyanlarca dövüldüğünü söylüyorlar.
Bu doğru mu?
Doğru.
Şunu memnuniyetle belirteyim,
hemen hemen aynı ekip.
Az su, az yemek, çok ceza.
İradeni kırmaya çalışıyorlardı.
Kendini asan birini gördüm.
-Kendini mi astı? -İpte gördüm. İranlı bir adamdı.
Beş buçuk yıldır yatıyordu.
Kafayı yemişti. Sabah o hâlde bulduk.
-Asılı. -Asılı hâlde.
-İntihar etti. -İki yan hücrede.
İntihar eden altı kişiden biriydi.
Altı kişiden biri. Evet. Feci.
Hücre arkadaşımla tanışmam ilginçti.
Çok iyi birine benziyor.
Sıcak bir karşılama oldu.
Kötü muamele varken de buradaymış.
İşin ilginç yanı
hükümlüleri döven gardiyanlar hâlâ burada.
Onu döven ya da ona bok gibi davranan gardiyanlarla göz göze geliyor.
Şimdi onlarla iyi geçinmesi çok ilginç
çünkü sırf gücü yetiyor diye, sırf savunmasızım diye
beni döven bir gardiyanı asla affedemem.
Hapiste başıma çok geldi.
Şunu unutmayın, bu türden şeyler
fiziksel, ruhsal yaralar açar.
İKİNCİ GÜN
Hükümlüler hücrelerinden sabah altıda salınıyor.
Yedide ise koğuşlarından çıkabiliyorlar.
Akşamüstü beşe kadar avluda serbestçe dolaşabiliyorlar.
Buradaki yaşantıyı sindirmeye çalışıyorum.
Hiç kimse hapishane kıyafeti giymiyor.
Giriş işlemleri sırasında hapishane kıyafeti verirler.
Kimliğini kapıda bırakarak girersin.
Ama burada kendi kıyafetleri var.
Kendi kimliklerini bir derece koruyabiliyorlar.
İnsanca muamele için bilinçli olarak yapılan bir şey bu.
Onları hafife alarak söylemiyorum.
Aralarında çok tehlikeli adamlar var.
Hırsızlar ve uyuşturucu bağımlıları da.
Burası her türden suçluyla dolu.
Hâlâ maksimum güvenlikli bir hapishane.
Hükümlüler açık havada uzun süre kalabildiklerinden,
daha çok hükümlü görmeyi bekliyordum
ama o günün özel bir gün olduğunu öğrendim.
Bugün burada ne olacak?
Bugün ne mi var? Bingo var.
Beşinci kez düzenleniyor.
-Genellikle… -Bingo mu?
Bingo.
İster inan ister inanma, bingo var.
Bingo oyununda bizimle birlikte kadın hükümlüler de olacak.
-Katılacaklar. -Tamam.
73.
75. Talihlimiz belli oldu.
Bu kadınların hepsi hükümlü mü?
-Evet. -Nerede kalıyorlar?
Üçüncü Koğuş adında ayrı bir blokta.
Kadınlar orada.
Kadınları erkeklerden ayrı mı tutuyorlar?
Kesinlikle.
O hâlde bugün çok özel bir gün. Kadın görebiliyorsunuz.
İnan bana, onlar için daha da özel.
Bence öyle.
23.
Buraya girerken içeride kadın görmeyi beklemiyordum.
Sayılarıma bakayım. Belki de kazanmışımdır.
Hapishanede bingo oynuyorum.
Yorgan, çarşaf, tatlı ve benzeri ödüller var.
Hatta bir de LCD televizyon.
İlk kez böyle bir şey görüyorum.
Duyduğuma göre yeni gelen kişi hapishane müdürü.
Anna Aristotelous.
Bu onu ilk görüşüm.
Sekiz yıldır bu hapishanenin başında.
Hükümlüler üzerinde çok olumlu bir etki bıraktığı anlaşılıyor.
Seni seviyoruz Anna!
Tuhaf bir karşılama. Onu neden bu kadar çok seviyorlar?
Çünkü…
Onlara çok yardımcı oluyor.
Buraya Kongo'dan gelmişler.
Dışarıda karınlarını bile doyuramıyorlar.
Burada yemek var. Kahvaltı, akşam yemeği…
Her şey. Spor salonu, kıyafet, ayakkabı.
En büyük tezahürat Kıbrıs'a belgesiz giriş yaptıkları için
tutuklanan kaçak göçmenlerden geliyor.
Bugüne kadar bir hapishane müdürünün bu kadar takdir edildiğini görmemiştim.
Seni seviyoruz Anna!
Hepinizi çok seviyorum.
Bugünkü etkinliğimize hoş geldiniz.
Her şeyden önemlisi ethos'unuz için teşekkürler.
Karakteriniz için. Yaptıklarınızla beni her seferinde duygulandırıyorsunuz.
Sence bunlar hakiki mi? Samimiyetle mi yapıyorlar?
Kesinlikle hakiki.
Yüzde yüz.
Böyle davrandıklarını belki yüz kez gördüm.
Kıbrıslılar da aynı şekilde mi tepki veriyor?
Merhaba diyor, ayağa kalkıyor, tokalaşıyoruz.
Çünkü çok açık fikirli olduğunu biliyoruz.
Beni daha iyi bir insan yapıyorsunuz.
Müdür içeriye girdiğinde herkes tezahürata,
büyük bir kutlama yapmaya başlayınca
başta bunun bir tiyatro olduğunu düşündüm.
Şov mu yapıyorlardı?
Gerçeküstü. Çok tuhaf.
Müdürle tanışmak için can atıyorum.
Müdür burada çok serbest bir rejim uyguluyor gibi görünüyor.
Ama bu rahat yaklaşımın
ciddi suçlar işlemiş hükümlülere söktüğünü görmedim henüz.
Teşekkürler.
Yemekleri iyi, değil mi? Yani bu…
Yemekler kötüyken ya da yetersizken
kavgaların yüzde 90'ı yemekten çıkıyordu.
"İnsan açken sinirli olur" derler.
-Doğru. -Doğru, değil mi?
-Yemekleri sence nasıl? -İyi.
İyi mi?
Yanımdaki adam Lovepreet. Hindistan'dan.
Kıbrıs'a çiftlikte çalışmak için gelmiş.
Ama sokakta kavgaya tutuşmuş ve kavgada biri ölmüş.
Yüzümü çevirdim çünkü saldırıyorlardı.
Kafamı çevirip savurdum.
Elinde ne vardı?
Adamın bıçağı.
Bıçak. Adam öldü mü?
Evet.
-Öldü. -Evet.
Kasıtsız cinayetten mi, taammüden cinayetten mi yargılandın?
Taammüden.
Ne kadar süre hapis cezası aldın?
Müebbet aldım.
-Müebbet mi? -Evet.
Ne hissediyorsun?
Hayatım bitti, diye düşünüyordum.
Şimdi iyi hissediyorum.
Çünkü içeride birçok imkân var.
"Hapishane iyi" diyen pek fazla insanla tanışmadım.
Burada olmak istemiyorsun ama…
Burası hapishane değil.
Hapishane değil, rehabilitasyon merkezi.
Çünkü beni çok değiştiriyor.
Peki ya hükümlülerle
cezaevi personelinin ilişkisi?
Hapishanede ailenin bir ferdi gibi hissediyorum.
Cinayetten hükümlü Lovepreet
genel hükümlü grubuyla birlikte serbest bir rejimde cezasını çekiyor.
Burada geçirdiğim kısa süre içinde
maksimum güvenlikli bir hapishanede olduğumu unutmak çok kolay.
Bingo salonunda oturmuş,
kadınların, adamların tezahüratlarını dinlerken,
bingo oynamalarını izlerken
bazılarının yüzlerine bakıp şöyle düşündüm,
"Buradan çıkıp evinize, ailenize dönmeyeceksiniz.
Bira içmeye gitmeyeceksiniz. Hücrenize gideceksiniz."
Her şey ne kadar güzel olursa olsun yine de hapishanedesin.
Bunun zor yanı bu.
ÜÇÜNCÜ GÜN
-Ne haber? İyi misin? -Evet.
-Konstantinos. Raphael. -Evet.
Evet. Konstantinos.
-Evet. -Şefsin, değil mi?
Evet.
Konstantinos bizim koğuştan.
12 yıla çarptırılmış.
Hemen hapishane müdürüne övgü düzmeye başlıyor.
İyi ki başımızda bu kadın var.
Yoksa ne olurdu bilmem.
Hükümlülerle görüşmeye sık sık geliyor mu?
-Sürekli? -Sürekli.
İngiltere'nin en kötü cezaevlerinde 12 yıl yattım.
Hapishane müdürü otoriterdi. Hükümlüler ondan nefret ederdi.
İngiltere'de müdürü hiç gördün mü?
Sadece ceza alacağım zaman.
Onunla her şeyini konuşabilirsin.
-Dilediğin zaman konuşabiliyor musun? -Evet.
Peki.
Merhaba.
Merhaba Raphael. Nasıl gidiyor? Ben Anna. Hapishane müdürüyüm.
Hakkınızda çok şey duydum.
Alıştın mı? Her şey yolunda mı?
Hapishaneye alışabilmek mümkün mü?
Rahat etmeni istiyorum. Görüşme notlarını okudum.
-Tamam. -Evet.
Sporla ilgilendiğini biliyorum.
Peki. Tüm hükümlülerinkini okur musunuz?
-Tabii ki. -Tamam.
Mutlu hissetmelerini istiyoruz.
Hapishanede bu mümkün mü?
Çok zor.
Ama hiç değilse
dış dünyadakine yakın şartlar oluşturuyoruz.
Özgür toplumdakiyle aynı eğitim sistemini uyguluyoruz.
-Hangi dilleri biliyorsun? -İngilizce biliyorum sayılır.
Yunanca ve Rusça kurslarımıza katılabilirsin.
Karşılığında ne bekliyorsunuz?
Karşılığında ne mi bekliyoruz? Güzel soru.
İnsanların gelişmesine, değişmesine, ıslah olmasına yardımcı oluyoruz.
Topluma yeniden entegre olmalarına.
Atölyede çalışmam, iş bulmam zorunlu mu?
Ya size ayak uydurmazsam?
Sorunun ne olduğunu anlamak için seanslar yaparız.
İnan bana, sonunda spora başlarsın.
Kurslara iştirak edersin.
Seni biraz şüpheci gördüm.
Bu gayet doğal.
Sorun şu ki bu tür ortamlara alışkın değilim.
Benim hapishane tecrübemde çatışma var.
Benim hapishane tecrübemde müdür de,
gardiyanlar da yalancı, düzenbaz,
hileci, gaddar.
Dün bingo oynama ayrıcalığını yaşadığımda
oradaki adamlara, kadınlara büyük bir tutkuyla hitap ettiniz.
Kendilerine inanmalarını söylediniz.
Bu bana biraz politik geldi.
Kürsüye çıkıp dışarıdakilere hitap edebilirdiniz.
-Politikacı değilim. -Politikacısınız.
Bu benim hissettiğim şey.
Yaptığım işi seviyorum.
İşini seviyorsan tutkuyla yaparsın.
Hapishanemizin gerçeği bu.
İnanacaksın. İnan bana. Kesinlikle.
İnan bana, ben de şaşırmıştım.
Çoktan, beynin yıkanmış senin.
İnan bana. Biliyor musun, ben de…
Seninle aynı koşullarda yaşıyorum.
Yanıma gelip burada olanları anlatmak için vakit ayırdınız. Teşekkür ederim.
Tanıştığımıza sevindim.
-Hoşça kal. -Güle güle.
Güle güle.
Hapishane müdürü buraya gelmeden önce
ceza hukuku ve insan hakları alanlarında uzman bir avukatmış.
Adalet bakanlığında hapishane reformu tasarıları hazırladıktan sonra
teoriyi pratiğe dökme fırsatı yakalamış.
Hâlâ burayı tam olarak anlamaya çalışıyorum.
Hükümlülerin müdüre neden sürekli tezahürat yaptığını.
Onu görür görmez kutlama moduna geçiyorlar.
Elini sıkıyor, ona kutsal biriymiş gibi davranıyorlar.
Bu davranışlarında samimiler mi
yoksa ondan özel bir istekleri olduğu için
aralarını iyi tutmaya çalıştıklarından mı bilmiyorum.
Keşfedilecek çok şey var.
Hükümlüleri eğitime katılmaya teşvik etmek için çok uğraşıyorlar.
Gerçekten katılıyorlar mı,
öğrenme şansını kullanıyorlar mı görmek istiyorum.
Temel okuma yazmadan üniversite seviyesine kadar dersler var.
Merhaba.
Rusçaya Giriş dersine giriyorum.
Merhaba.
Ne demek bu?
"Zdravstvuyte", "merhaba" demek.
Nasılsın?
İyiyim. Teşekkürler.
Bana yardımcı olan kişi 27 yaşındaki Antonio.
Neden Rusça öğreniyorsun? Rusya'da yakının mı var?
Annem.
Annen Rus.
Antonio, bunu nasıl söylüyorsun?
Büyükannem emekli.
Evet.
Hükümlüler bu türden derslere katılmayı
hücrelerinden birkaç saatliğine çıkma fırsatı olarak görür.
Buraya gelip vakit öldürürler.
Ama hücreden çıkmaya ihtiyaçları yok çünkü serbestler.
Buraya isteyerek geliyorlar.
Kuşkucu bir insan şöyle diyebilir,
"Sırf takdir kazanmak için yapıyorlar."
Onlara bakıp ne kadar istekli olduklarını görebilirsiniz.
Neden…
-Neden… -Neden önemli…
…neden önemli…
Kıbrıs hapishanesinde Rusça öğrenmek neden önemli?
Kıbrıs'a gelmeye,
iş kurmaya başlayan Ruslar var.
O yüzden Rusça öğrenmek bizim için önemli.
Bir sürü güzel Rus kadını var.
Şimdi anladım işte.
Şimdi anladık.
Hükümlüleri eğitime yöneltme yöntemi işe yarıyor.
Yüzde 75'i derslere devam ediyor.
Sınıf arkadaşım Antonio'nun benimle aynı koğuşta kaldığını öğrendim.
Bu hapishaneyi çok iyi biliyor.
Bu hapishanede büyüdüm.
Hapishanede, uyuşturucu kliniklerinde.
2011'den beri bu hapishanedeyim.
Sadece 2017'de yoktum burada.
-Tamam. -Şanslı yılım.
-Şanslı yılın. -Şanslı yılım.
Neden sürekli girip çıkıyorsun? Seni suça iten nedir?
15 yaşından beri uyuşturucu kullanıyorum.
Eroin, kokain. Hepsini kullandım.
Soygundan hüküm giydim.
Silahlı soygundan, sahtecilikten, şeyden…
Hırsızlıktan.
Eroin alabilmek için mi suç işliyorsun?
Evet.
Şu anda hapiste bulunma sebebin de soygun mu?
-Şimdi mi? Evet. -Evet.
Ne tür? Banka? Sokak?
Mücevherci.
Silahla. Alabildiğimizi alıp çıktık.
Sen 2011'de buradayken burası bambaşka bir yerdi.
Buraya 16 yaşındayken girdiğimde
beni 2B'ye koydular.
2B iri kıyım adamların koğuşudur.
16 yaşında, eroin krizi semptomları gösteren bir çocuktum. Titriyordum!
O iki hafta öleceğim sandım.
Gardiyanların hükümlülere çok kötü davrandığı dönemde içerideydin.
En ufak şeyler için döver, hücreye kapatırlardı. "Hücreye."
Hayatımda buramı iki kez kırdım.
Kaburgalarını.
Evet. İki kez.
Hapiste iki kez kırdım. İkisini de hükümlüler yapmadı.
Gardiyanlar.
Antonio hapishanede iki yıldır uyuşturucuyu bıraktığını söylüyor.
Tahliyesine de üç aydan kısa bir süre kalmış.
Bu kez tahliye edildiğinde ne olacak sence?
Dışarısıyla ilgili bir şey düşünmüyorum.
Çıkma zamanı geldiğinde düşünmeye başlayacağım.
Düşünmeye başlayacağım.
Strese gireceğim.
Çünkü dışarıda neyle karşılaşacağımı bilmiyorum.
Antonio hayatı suçla geçmiş biri.
15, 16 yaşından beri suç işliyor.
Dışarıya çıkınca kargaşaya yol açan,
silahlı soygun yapan biri.
Hapse giriyor.
Uyuşturucudan kurtulmak için terapi görüyor.
Ama kapıdan çıkar çıkmaz
ona burada ne destek verilirse verilsin
suç ve bağımlılık döngüsünü kıramıyor.
Onun gibiler için zor. Hapishane idaresi için daha da zor.
Ellerinden geleni yapıp onu tahliye ediyorlar.
Ama çıkar çıkmaz geri geliyor.
DÖRDÜNCÜ GÜN
Bu hapishanede bu sesin anlamını öğrenecek kadar kaldım.
Müdür bizim koğuşta.
Hâlâ bu gösterilerde samimi olup olmadıklarını anlamaya çalışıyorum.
Gördüğün adamların çoğu sığınmacı.
-Sığınmacı! -Sığınmacılar.
Kıbrıs'a yasa dışı yolla gelen herkes bir yıla kadar hapis yatabilir.
Bu hapishanede 300 civarı kaçak göçmen ve sığınmacı bulunuyor.
Müdürü görünce neden bu kadar çok seviniyorlar?
Sanırım bize iyi muamele ettiği için.
Ben şahsen buna "VIP muamelesi" diyorum.
Evet, hapishanedeyiz ama bize mahkûm gibi davranmıyor.
Sen de sığınmacı mısın?
Sığınmacıyım. Kamerunlu'yum.
Ne söylüyorlar? Şarkının sözleri ne?
"Hapishane Kraliçesi Anna" diyorlar. Evet. Böyle söylüyorlar.
Sence bunu sizi umursadığı için mi,
sizi kontrol etme yolu olduğu için mi yapıyor?
Size iyi davrandığını biliyorsanız
zorluk çıkarmaz, hapishanede soruna yol açmazsınız.
Hayır, bunu bizi kontrol edebilmek için yapmıyor.
Daha iyi bir hayat istemek insanı suçlu yapmaz.
Anna, bu gerçekten inanılmaz.
Değil mi?
İnanılmaz bir duygu.
Çok duygulanıyorum.
Neden? Bunu neden yapıyorlar?
Bu insanlar hapiste olmamalı.
Kaçak göçmenlik yüzünden.
Bence onlara sadece
idari tedbirler uygulanmalı.
Hapse girmeyi gerektirecek bir suç ve ceza olmamalı bu.
Yasanın değişmesi mi gerek sizce?
Evet, buna kesinlikle inanıyorum.
Bir insan olarak vazifem onlara yardım etmek.
Müdür hapishanede sadece bu hükümlüler için çalışmıyor.
Yasaların değişmesi, hükûmetin göçmenliği ve sığınmacılığı
suç kapsamından çıkarması için de çalışıyor.
Müdürün hükümlüleri rehabilite etmek için tam olarak ne yaptığını merak ediyorum.
Ücretli çalışma buradaki rehabilitasyon yaklaşımının kilit unsuru.
Hükümlüler temizlikçi, şef, bahçıvan olarak çalışıyor.
Daha nitelikli işler de var.
Hapishanede birçok farklı atölye varmış.
Bu atölyedekilerden biriyle tanışacağım.
Bakalım burada ne yapıyor.
Mario, nasılsın? Ben Raphael.
-Merhaba. Memnun oldum. -Ne yapıyorsun?
Kitap ciltliyoruz.
Resmî ciltleme işlerinin yüzde 95'ini biz yapıyoruz.
Bu kitapları meclis için mi ciltlediniz?
Evet, meclis için, emniyet için.
-Görmek ister misin? -Evet.
Mario aslen Lübnanlı.
25 aylık cezasının dokuzuncu ayında.
-Daha önce hapse girdin mi? -Hayır. Bu ilk.
-Alışabildin mi? -Oldu.
Buraya gelirken çok gergindim açıkçası.
Ne bekliyordun? Buraya geldiğinde dayak yemeyi mi?
Aynen. Birinin yönettiği bir yere gelip
oradaki küçük kişi olmayı.
25 ay cezayı ne için aldın?
Tabanca, mühimmat ve uyuşturucu maddeyle yakalandım.
Kendin için mi, satmak için mi?
Kendim içindi.
Tabanca taşımak ilk sefer için bayağı ciddi bir suç.
Kendi kullanacağın uyuşturucuyu yakalatmaktan biraz yatardın.
Tabanca ölümcül bir silah.
Ciddi olan bu.
-Değil mi? -Evet, öyle.
Ne faydası oluyor?
Bu iş tüm enerjimi alıyor.
Sabah kalkınca buraya gelip yeni bir şey öğreneceğimi biliyorum.
Çok iyi geliyor.
Hapsedilmiş gibi hissetmiyorsun.
Eskiden uyuşturucu kullanıyordum.
Tamam. Peki.
Bu ortamın çok faydasını görüyorum.
Ailem var. Buraya gelmeden önce
burada düşündüğüm gibi düşünemiyordum.
Ailemi kaybedebilirim diye düşünmüyordum belki de.
Buraya geldiğimden beri
Ailemi biraz kaybettim diye düşünüyorum.
Kızıma kavuşmak için sabırsızlanıyorum.
Kaybettiğin şeyin değerini anlıyorsun.
Hapiste kendini anlıyor, kendini keşfediyorsun.
Kimine ballı bir hapishane işi gibi görünebilir
ama buradaki pozitif ortamın
Mario'nun rehabilitasyonuna odaklanmasına yardımcı olduğu belli.
Hükümlüler akşam beşten sonra koğuşlarına kapatılıyor.
Birçok hapishanede hükümlüler demir parmaklıkların ardındaki uzun geceye
ancak uyuşturucuyla katlanabiliyor.
Sıra hangimizde?
-Bende. -Cidden düşünüyorsun.
Eski uyuşturucu bağımlısı hükümlüler şeytana uyuyor mu merak ediyorum.
Uyuşturucu kullanıyor olsam burada bulabilir miydim?
Eroin, kokain bulamazsın. Esrar da bulamazsın.
Her hapishanede uyuşturucu vardır.
Bulamazsın.
-Buna inanmıyorum. -İnanmazsan inanma.
Şey demiyorum…
Şaşırdın.
-Şaşırdım. -Bu bir ilk.
-Her şeyin bir ilki vardır. -Evet.
15 yıl eroin kullandım.
Burada olsa kesinlikle bulurdum.
Açık konuşacağım. Bir şeyler bulmaya çalıştım.
Soruşturdum.
Dokuz ay aradım. Hiçbir şey bulamadım.
İmkânsız.
Bu hapishanede uyuşturucu bulunmadığını söylüyorlar.
Bunu duyduğuma çok şaşırdım.
Şöyle diyeyim, normalde hapishanedeyken
orada uyuşturucu bulunduğunu hissedersin.
Kokusunu alırsın.
Herkes senden saklıyor olsa da
bir şeylerin döndüğünü hissedersin.
Burada öyle bir hisse kapılmadım.
Gardiyanların artık kirli işler yapmadığı söyleniyor.
Bir zamanlar
hapishaneye uyuşturucu ve benzeri yasak maddeler getiriyorlardı.
Ama bu sorun çözülmüş.
Burası dünyanın tek uyuşturucusuz hapishanesi mi?
Bu doğruysa gerçekten etkilendim.
Neler oluyor burada?
BEŞİNCİ GÜN
Burada bulunduğum sürede
hükümlülerle gardiyanların rahat ilişkisi beni çok şaşırttı.
Yeni müdürün geldiği 2014 yılından önce
gardiyanların hükümlülere uyguladığı şiddete dair iddialar ayyuka çıkmıştı.
Durum o kadar kötüydü ki hükümlüler intihar ediyordu.
Bu gardiyanların bir kısmı burada hâlâ görev yapıyor.
Müdür ilk olarak personelinin zihniyetini değiştirmeye karar vermiş.
Yeni bir gardiyan akademisi kurmuş.
Senelik eğitim bütçesini 6.000 avrodan 100.000 avroya çıkarmış.
Raph'a hükümlüleri nasıl insanca kontrol altına aldığımızı gösterin.
Programın hocalığını Alexandros yapıyor.
Yaptığınız ilk şey ne olur?
İlk adım her zaman kavgadan kaçınmak.
Üstüne yürüyüp taciz ediyorum. "Seni şöyle, seni böyle…"
Hiçbir şey yapmanı istemiyorum. Öfkeliyim.
Sakinleştirmeye çalışırım.
Sonra kendi ağırlığını kullanarak daha iri ve güçlü olduğumu gösteririm.
Şimdi birlikte inelim.
Yavaşça. Sakin ol.
Senin suçun değil.
-Konunun ikimizle ilgisi yok. -Tamam.
-Bitti, tamam mı? İyi misin? -Tamam.
-Evet. -Haydi. Kahve içmeye gidelim.
Kahveyi bilemem ama konyak veya rom olur.
Gardiyanlara saldırgan hükümlüleri onları incitmeden
etkisiz hâle getirmeleri öğretiliyor.
Bana saldırmaya çalış.
Tamam. Peki. Haydi arkadaşlar.
Dene. Tamam.
-Tamam. -Gevşe.
Tamam. Gevşe.
Sakinleş.
-Tamam mı? -Tamam.
-Ama sana bir şey sormak istiyorum. -Evet?
-Acı duyuyor musun? -Hayır.
İşte olay bu.
Bu çok ilginç çünkü genellikle birini etkisiz hâle getirirken şöyle dersin,
"Yat aşağı! Yapma onu!"
Sen bunu yapmadın. "İkimizin arasında mesele yok" dedin.
Beni sözlerinle etkisiz hâle getirdin.
Konunun ikimizle ilgisi yok, tamam mı?
Buna hemen son vermeyi kafana sokmaya çalış.
Kavga için bir sebep yok.
Bir sürü yeni gardiyan alınmış ve insanca yaklaşım için eğitilmiş.
Ama Panagiotis yaklaşık 30 yıldır burada.
Eski rejimlerde yaşananları tecrübe etmiş.
Sebepsiz yere kötü muamele gören, dövülen hükümlüler var mıydı?
Her gün.
Gardiyanlar kimine köle gibi davranıyordu.
"Hapisteyse cezalandırılmayı hak ediyor.
Dayağı kabullenmesi gerekir" denirdi.
Bu da hükümlü intiharlarına yol açtı.
İntiharlar olağan hâle gelmişti.
Bu olaylar düşünce yapınızı, hükümlüye yaklaşımınızı nasıl değiştirdi?
Yeni müdür geldiğinde
tek bir kelime söyledi.
Tek bir kelime.
"İnsan."
Personele karşılarında hayvan değil
insan olduğu düşüncesini aşıladı.
Müdür, hükümlü için ağlamamı sağladı.
28 yıl önce bana bir hükümlü için
ağlayacağımı söyleseler hayatta inanmazdım.
Eski rejimin hükümlülerinden bazıları hâlâ burada.
Bu dinamikleri yönetmenin zor olduğunu düşünüyor musunuz?
Eski günler geride kaldı.
Şimdi onlara insan gibi davranıyoruz.
Hapishane müdürü reformlarının hükümlüleri
iyi yönde değiştirdiğini iddia ediyor.
Göreve geldiğinden beri
tekrar suç işleme oranında hızlı bir düşüş olduğunu söylüyor.
Hayatı boyunca sürekli
hapse girip çıkmış olan Antonio'nun yanına gidiyorum.
Suçlarını tetikleyen şey bağımlılık.
Düzenli olarak uyuşturucu terapi seanslarına gidiyor.
Mahkûmiyetin er ya da geç bitecek.
En önemli şey ondan sonra ne olacağı.
Aklını kurcalayan şey ne?
Çok genç yaşta hapse girmiş olmam,
uyuşturucu bağımlısı olmam,
bir sürü programa katıldığım hâlde hâlâ böyle yaftalanmam.
İçeride iyiyiz, temiziz. Problem yok.
Peki ya dışarıda? Toplum bize iyi gözle bakmıyor.
Antonio birkaç haftaya tahliye edilecek.
Ama içeride uyuşturucudan arındırılmış öyle güvenli bir alan var ki
buradan çıkmak istemiyor sanki.
Çıktığımda ne olacağını bilmiyorum.
-Aynı zamanda… -Beni strese sokan şey bu.
Uzun zamandır olduğu gibi uyuşturucudan uzak durmaya çalışacağım.
Bundan kurtulmak için aklıma gelen en iyi yol
pasaportumu alıp buralardan gitmek.
Evet ama nereye gidersen git…
-Aynı sorunla karşılaşacağım. -…aynı sorun…
Nereye gidersem gideyim benimle gelecek.
Terapi seanslarıyla Antonio'nun yaşam tarzını değiştirmesi için
ellerinden geleni yapıyorlar.
Hapisten çıktıklarında aynı şekilde destek alıp almayacakları mesele.
Duyduğuma göre almıyorlar.
Tahliye edilip kapının önüne çıktığı anda başladığı noktaya dönüyor. Çok üzücü.
Umarım bu son olur.
Bu soruya şu an o bile yanıt veremez.
Bu hapishanenin etkileyici bir yanı da
kadın ve erkek hükümlülere düzenli olarak sosyalleşme imkânı vermesi.
Bu hükümlüler geleneksel Kıbrıs dansını öğreniyor.
Dansımı izleyecek kadar cesur olan bu kadının adı Georgia.
Bolca prova yapmak için iyi bir sebebi var.
Yarın evleniyorum!
Çok mutlu ve heyecanlıyım.
-Yarın evleniyor musun? -Evet.
Tebrik ederim!
Nişanlın…
Başka koğuşta.
-Bir hükümlüyle evleniyorsun! -Evet.
Hırsızlıktan tutuklandık.
Bağımlılığımıza para yetiştirmek için hırsızlık yapıp buraya düştük.
İki yıldır birlikteyiz. Evlenmeye karar verdik.
Düğünümüze sizi de bekleriz.
Düğününe davet ettiğin için çok teşekkür ederim.
Tebrikler. Davetini kabul ediyorum.
Teşekkürler. Kendinize iyi bakın.
Teşekkürler.
Teşekkürler. Memnun oldum.
Ben de. Sağ ol.
Hapishanenin kadınlar koğuşu var.
Erkek hükümlülerden ayrı kalıyorlar.
Sosyal etkinlikler sırasında normal sohbetler edebiliyorlar.
Topluma yeniden entegrasyonları için bu önemli.
Karşı cinsten tamamen kopmuş olmuyorlar.
Buranın temel felsefelerinden biri bu.
Hapishane içinde de hayatlarını normal şekilde
sürdürme imkânları olmalı ve insan hakları ellerinden alınmamalı.
ALTINCI GÜN
Buradaki son günüm.
Hücre arkadaşım Feofan'la vedalaşma vakti.
Hapishanenin yaklaşımının onda kalıcı bir etki yaratıp yaratmadığını merak ediyorum.
Gelecekte seni ne bekliyor?
Bu hapishanenin insanları ne kadar çok değiştirdiğini söylüyorsun.
Eşyalarını toplayıp buradan ayrılman gereken bir gün gelecek.
Çok faydasını gördüğüm hapishane kültürü sayesinde
buradaki her etkinlik iyi geliyor.
Basit şeylerin değerini anlıyorsun.
Aile, arkadaşlar, sahilde yürüyüş yapmak, dondurma yemek.
Cebinde, bankanda 100.000 olmasa da olur.
Normal bir hayat istiyormuş gibisin.
-Kesinlikle. Çok. Evet. -Belli bir yaşam tarzın vardı.
Elini vicdanına koyup hapse bir daha dönmeyeceğini söyleyebilir misin?
Bir daha asla yapmam.
Dünyadaki tüm parayı versen de yapmam.
Bu defa çıktığında dönmeyeceğini düşünüyorsun.
Buna inanıyorum.
Kesin olarak bilemezsin
ama Feofan'ın gerçekten temelli değiştiğine inanabilirim.
Georgia'nın düğünü müdür göreve geleli beri
kıyılan 20'inci nikâh.
Nikâhları hapishanenin Yunan Ortodoks şapelinde kıyılıyor.
Çok heyecan verici bir ortam var.
Bonnie ve Clyde'ı andırıyor ama heyecan verici.
Hapiste evlenen bir çift.
İlk kez bir Ortodoks düğününe katılıyorum.
Ayrıca ilk hapishane düğünüm.
Hapis normalde âşıkları ayırır.
İki kişinin arasındaki aşkı sona erdirir.
Ama bu kez iki kişiyi bir araya getirdi.
Demetrius. Tebrik ederim. Bol şans.
-Merhaba. -Tebrik ederim.
-Nasılsın? -Çok iyiyim.
Ne olursa olsun hayatınızın tadını çıkarın.
Teşekkürler.
Raph, burada neler yaptığımızı gördün mü?
-Nasıl buldun? -Sıra dışı.
Hükümlülere fazla iyi davranıldığını söyleyenler olacak.
Cezalarını kurbanların beklediği gibi çekmiyorlar.
O insanlara ne demek istersin?
İnsan haklarını koruyacak ve gözeteceksek
insanlara insanca yaklaşım, yumuşak davranışla olmalıysa
yumuşak bir yaklaşım olacak.
Cezalandırıcı sistemlerin sonuçlarını gördük.
İnsan haklarının ağır bir şekilde çiğnendiğini.
10 ay içinde altı kişi intihar etti.
İnsan haklarından bahsediyorsunuz ama kurbanlar ne olacak?
Suç işleyenlerin cezalandırılması gerektiğine inananlar?
Bence toplumsal reform da gerekiyor.
Hapishaneye düşen insanların
değişmesi gerektiğini söylüyoruz.
Değiştiklerini görüyorum.
Daha iyi insanlar olup geliştiklerini.
Topluma başarılı bir şekilde yeniden entegre olduklarını.
Başarınızı nasıl tanımlıyorsunuz?
Tekrar suç işleme oranlarında bunun sonucunu görüyoruz.
Yüzde 15'e geriledi.
Cezalandırıcı sistemin yaygın olduğu dönemde,
bundan önce yüzde 50'nin üzerindeydi.
Burada yaptığınız, değişime neden olduğuna inandığınız,
hükümlülerin düşünce yapısını, bakışını değiştiren,
yeniden suç işlemelerine mâni olan bir şey söyler misiniz?
Sağlam ahlaki değerler.
Örneğin dürüstlük,
hakkaniyet,
saygı, iletişim,
sevgi ve destek.
İnan bana, bu insanlarla çalışmak
olağanüstü bir duygu.
Geliştiklerini, değiştiklerini,
topluma yeniden entegre olduklarını,
sorumluluk sahibi, kanunlara saygılı insanlar olduklarını görmek.
Bu hapishaneye adım atarken
burada yaptıklarından biraz şüphe duydum.
Ama müdürün rehabilitasyona devrimci yaklaşımıyla
cezalandırıcı metotların yerini alan daha insanca bir rejim
işe yarıyor gibi görünüyor.
Herkes hak vermeyebilir. Bu da anlaşılır bir şey.
Ama tecrübelerime göre bu hapishanede yaptıkları şey
hükümlülerin kesinlikle rehabilite olmasını sağlıyor.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy