ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ NETFLIX
Φυλακές Ζενίτσα, Βοσνία και Ερζεγοβίνη.
Μια πρώην κομμουνιστική φυλακή υψίστης ασφαλείας σε εξαθλίωση.
Πυροβόλησες πολύ κόσμο;
Ναι.
Πολύ κόσμο. Δεν με ενοχλεί.
Σε μια χώρα γεμάτη μαφία και οργανωμένο έγκλημα,
η φυλακή αυτή φιλοξενεί εξαιρετικά επικίνδυνους άντρες.
Μου άρεσε να τσακώνομαι, ήταν στο αίμα μου.
Από εμπόρους όπλων μέχρι αρχινονούς και βάναυσους δολοφόνους.
Κατά κάποιον τρόπο, είμαι δολοφόνος, αλλά έχουμε κι εμείς ψυχή.
Θα περάσω μια εβδομάδα κλεισμένος σε αυτήν τη φυλακή ηλικίας 130 ετών,
αλλά δεν είναι η πρώτη μου φορά πίσω από τα σίδερα.
Με λένε Ράφαελ Ρόου.
Καταδικάστηκα στη Βρετανία για έναν φόνο που δεν έκανα,
σε ισόβια κάθειρξη χωρίς αναστολή.
Μου πήρε 12 χρόνια να αθωωθώ.
Τώρα, ταξιδεύω σε όλο τον κόσμο
να ανακαλύψω πώς είναι η ζωή μέσα στις πιο σκληρές φυλακές του κόσμου.
Βοσνία, κεντρική Ευρώπη.
Πριν από σχεδόν 30 χρόνια, το μέρος αυτό ήταν εμπόλεμη ζώνη.
Όπου και να πας εδώ στη Βοσνία,
υπάρχει μια διαρκής υπενθύμιση για τη φριχτή σύγκρουση
που συνέβη εδώ,
όπως αυτές οι τρύπες από πυροβολισμούς.
Μετά από την κατάρρευση της σοσιαλιστικής Γιουγκοσλαβίας,
η Βοσνία ανακήρυξε ανεξαρτησία,
αλλά ξέσπασε μια βάναυση σύγκρουση,
φέρνοντας πολεμιστές από όλη την περιοχή.
Πάνω από 200.000 θύματα ήταν ο απολογισμός μαχών, σφαγής και εθνοκάθαρσης.
Δύο εκατομμύρια διέφυγαν από τη χώρα.
Ο χαοτικός απόηχος του πολέμου, όμως,
έδωσε έδαφος σε μαφιόζικες συμμορίες.
Μετά από τον πόλεμο ήρθε η φτώχεια και η αστάθεια,
τα εγκληματικά κυκλώματα βρήκαν χώρο να ακμάσουν,
οδηγώντας σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ευρώπης.
Η εμπορία όπλων, ναρκωτικών και ανθρώπων.
Σήμερα, η Βοσνία κατατάσσεται κοντά στη Ρωσία
ως μια από τις χειρότερες χώρες της Ευρώπης στο οργανωμένο έγκλημα.
Αν τους πιάσουν,
πολλοί τέτοιοι επικίνδυνοι εγκληματίες οδηγούνται στις φυλακές Ζενίτσα.
Εκεί θα περάσω την εβδομάδα που μπαίνει.
Ο πόλεμος ρημάζει τα πάντα.
Εκτρέφει τη βαναυσότητα και τη σοβαρή εγκληματικότητα.
Η φυλακή στην οποία κατευθύνομαι
φιλοξενεί από τους πιο στυγνούς οργανωμένους εγκληματίες.
Οι άνθρωποι αυτοί φημίζονται
για ακραία βία και εκφοβισμό,
και δεν ξέρω τι να περιμένω όταν φτάσω εκεί σε λίγη ώρα.
Η φυλακή υψίστης ασφαλείας Ζενίτσα έχει κακή φήμη.
Μετά από τον πόλεμο,
υπήρξαν εκτενείς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
ακόμα και βασανιστήρια.
Ελπίζω να μου φερθούν σωστά.
ΗΜΕΡΑ ΠΡΩΤΗ
Γυρίστε στον τοίχο. Πάνω τα χέρια.
Θα κάνω σωματική έρευνα,
σε περίπτωση που έχετε κάτι απαγορευμένο.
Εντάξει, κάτω τα χέρια. Γυρίστε σε μένα.
Μπορούμε να μπούμε.
Πρέπει να γδυθείτε για την έρευνα.
Ανοίξτε το στόμα.
Η γλώσσα πάνω και κάτω.
Γυρίστε στα αριστερά. Στα δεξιά.
Βγάλτε το εσώρουχο.
Έχω υποβληθεί σε πολλές έρευνες σε φυλακές.
Αυτή είναι από τις πιο εξευτελιστικές.
Σηκώστε λίγο τα γεννητικά όργανα.
Εντάξει. Γυρίστε.
Βαθύ κάθισμα.
Βήξτε.
Ωραία.
Μπείτε μέσα.
Μείνετε στον τοίχο.
Πολύ διεξοδική διαδικασία.
Με ξέντυσε, έλεγξε κάτω από τους όρχεις,
με έβαλε να βήξω σε βαθύ κάθισμα.
Είναι σχολαστικοί, για να βεβαιωθούν
ότι οι κρατούμενοι που μπαίνουν
δεν κουβαλούν λαθρεμπόριο.
Σταματήστε.
Μείνετε εδώ.
Φορέστε παντελόνι και πουκάμισο.
Η υποχρέωση των κρατουμένων να βάλουν στολή
δείχνει ότι πρέπει να υπάρχει συμμόρφωση με τους κανονισμούς.
Δεν είναι τα πιο ζεστά ρούχα, αλλά τουλάχιστον πήρα στολή.
Ελάτε μαζί μου.
Τα κτήρια,
ένα-δυο φαίνονται καινούρια,
αλλά γενικά…
είναι ερείπιο.
Πάω στην πτέρυγα, όπου θα γνωρίσω τους συγκρατούμενούς μου
για πρώτη φορά.
Ευθεία.
Θα σπάσει η καρδιά μου.
Η πτέρυγα φιλοξενεί βίαιους άντρες που καταδικάστηκαν για εμπορία όπλων,
ναρκωτικών και προσώπων.
Αυτός είναι ο καινούριος.
Μπορεί να μοιραστώ το κελί με νονούς της μαφίας ή δολοφόνους.
Βγάλε τα παπούτσια.
Έλα μέσα.
Εντάξει. Εγώ;
Ναι.
-Έλβις. -Ράφαελ.
Ράφαελ.
Χάρηκα.
Ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε. Έξι άτομα εδώ μέσα;
-Πέντε. -Ναι.
Πέντε με σένα.
Τέσσερα συν ένας εγώ, πέντε.
-Ναι. -Μάλιστα.
Να στρώσουμε το κρεβάτι σου.
Να στρώσουμε το κρεβάτι.
-Εντάξει. -Κοίτα.
Έτσι πρέπει.
Εντάξει.
Κράτα το εκεί.
-Μένεις κι εσύ στο κελί; -Ναι.
-Με λένε Ράφαελ. -Έλντιν.
Μη μιλάτε όταν στρώνουμε το κρεβάτι!
Πέρνα το από κάτω.
Πάρ' το εκεί.
Μαξιλάρι.
Τελείωσε.
Ευχαριστώ, Έλβις.
Έφερες τσιγάρα; Καπνίζεις;
Όχι.
Έφερες τίποτα;
Όχι.
Τι είναι αυτό;
Σ' αρέσει το αντιανεμικό μου;
Θες να σου το βγάλω;
Δεν είναι και η πιο φιλική υποδοχή.
Καθαρίζεις παράθυρα;
-Αυτά τα παράθυρα; -Ναι.
Δώσε του μια εφημερίδα.
Δώσε του το μπουκάλι.
Πρέπει να καθαρίζουμε.
Υπάρχει πρόβλημα; Έλα.
Εντάξει.
Νιώθω ότι μου ζήτησες να το κάνω,
όχι επειδή θέλει καθάρισμα,
αλλά επειδή ήθελες να το κάνω.
Πρέπει να κάνεις ό,τι σου λένε.
Επειδή εδώ είναι φυλακή.
Όχι νηπιαγωγείο.
Βέβαια.
Όλα τα κελιά στον διάδρομο είναι τα ίδια μ' αυτό;
Μην κουνάς τα χέρια όταν μου μιλάς.
Μάλιστα. Όταν μιλάω, κάνω κινήσεις με τα χέρια.
Εγώ δεν το επιτρέπω αυτό μπροστά μου.
Γιατί είσαι μέσα;
Για φόνο και οργανωμένο έγκλημα.
Είσαι νονός οργανωμένου εγκλήματος;
Ναι.
Σου αρέσει ο τίτλος; Σε βλέπω να χαμογελάς.
Επιτέλους, ένας άλλος συγκρατούμενος ήρθε να με σώσει.
Επειδή μιλώ αγγλικά,
αν θέλεις, έλα να μιλήσουμε.
-Ξέχασα το όνομά σου. -Έλντιν.
-Έλντιν.
-Το προφέρω σωστά; Έλντιν; -Ναι.
Έλντιν.
Αυτός είναι ο Μουχάρεμ.
-Ακόμα ένας. -Γεια.
-Χάρεμ. -Μουχάρεμ.
Μουχάρεμ. Χάρηκα.
Εσύ γιατί μπήκες;
Εξαπάτηση, ξέπλυμα χρήματος και εμπορία όπλων.
Ξεκίνησα να δουλεύω για την ΑΑΕΕ, την ευρωπαϊκή αστυνομία.
Τρεισήμιση εβδομάδες πριν από τον γάμο μου
σκοτώθηκε η γυναίκα μου
και άλλαξε όλη η ζωή μου.
Ήθελα να φύγω από την αστυνομία.
Ήθελα να γίνω εγκληματίας, να τζογάρω.
Να κλέβω και να πουλάω όπλα.
Κι έτσι, κατέληξα εδώ.
Πρώτη σου φορά στη φυλακή;
Όχι. Μπήκα και το 2011.
Πόσο καιρό;
Ενάμιση χρόνο. Για οπλοφορία.
Ένα αυτόματο Uzi.
Γιατί κουβαλούσες αυτόματο Uzi;
Δεν έχω εξήγηση.
Ο Έλντιν προσφέρθηκε να με ξεναγήσει.
Εδώ είναι το καπνιστήριο.
Παίζουμε σκάκι, διαβάζουμε καθημερινά την εφημερίδα.
Το μπάνιο είναι εδώ.
Το μυρίστηκα. Θα έχεις ανοσία στη μυρωδιά.
-Εδώ είναι το ντουζ. -Μάλιστα.
Οι τουαλέτες είναι εδώ.
Μάλιστα.
Δεν θα το μυρίζεις, είναι έντονη η μυρωδιά.
Ναι, επειδή έχει τρύπες στους τοίχους
και το νερό περνά.
Δεν γίνεται τίποτα, το κτήριο είναι παλιό.
Τέσσερις βρύσες με νερό.
-Έχετε ζεστό και κρύο. -Έχουμε ζεστό κάθε μέρα.
Ποιος έχει την ευθύνη για την καθαριότητα;
Άλλο άτομο κάθε μέρα.
Όσο και να καθαριστεί, δεν σώζεται η κατάσταση.
Είναι του 19ου αιώνα.
Πόσο συχνά βγαίνετε για άσκηση;
Δύο ώρες για περπάτημα και δύο ώρες για το γυμναστήριο.
Μία φορά το πρωί
και μία το απόγευμα.
Όλως παραδόξως, σ' αυτό το τμήμα της φυλακής,
ακόμα και οι βίαιοι εγκληματίες δεν κλειδώνουν την πόρτα το βράδυ.
Κινούνται ελεύθερα εντός αυτού του χώρου.
Η μόνη πόρτα που κλειδώνει.
Στις 7:00 όταν κλειδώνουν την πόρτα,
σας αφήνουν ανεπιτήρητους;
Ναι.
Αρκετά χαλαρό καθεστώς, έτσι;
Δεν νιώθω τη φυλάκιση, τον εγκλεισμό.
Θα υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ σας.
Ο κόσμος θα πει "Οι φυλακισμένοι είναι επικίνδυνοι, βίαιοι.
Πώς τους δίνουν τόσο χώρο; Θα τσακώνονται συνέχεια."
Δεν λέω ότι δεν συμβαίνει. Υπάρχουν τσακωμοί.
Και βέβαια.
Πριν από έναν μήνα, έφαγα απομόνωση 15 μέρες λόγω καβγά.
Τι έγινε;
Ήταν χαζό. Για ένα τηλεκοντρόλ και μια τηλεόραση.
Και μπήκες 15 μέρες απομόνωση.
Ναι.
Γυρνώντας στο κελί, κάνω προσπάθεια
να τα βρω με τον τρομακτικό συγκρατούμενό μου, τον Έλβις,
έτσι καθόμαστε να τα πούμε.
Δεν είναι η πρώτη σου φορά εδώ.
Όχι.
Η τέταρτη.
-Τέσσερις φορές. -Ναι.
Πόσα χρόνια συνολικά πέρασες στη φυλακή;
Περίπου 13 χρόνια.
Ως επικεφαλής ενός οργανωμένου εγκληματικού κυκλώματος,
τι είδους πράξεις καθοδηγούσες;
Ληστείες, βαριά σωματική βλάβη.
Πολλά πράγματα.
Ζητούσαν να βάλω φωτιά σε τρία αμάξια,
κι έστελνα δυο τρεις να το κάνουν.
Είναι μια συναλλαγή.
Αν σε ενοχλεί κάποιος και θέλεις να του κάνω κακό,
να βάλω φωτιά στο αμάξι ή στο σπίτι του,
για να καταστραφεί.
Έβγαλες πολλά λεφτά απ' αυτό;
Είχα πολλά πράγματα.
Λεφτά, ωραία αυτοκίνητα,
πολλά όπλα, πολλά ναρκωτικά.
Πολλές γυναίκες γύρω μου.
Πυροβόλησες πολύ κόσμο;
Πολύ κόσμο.
Πολύ;
Ναι.
Γιατί το βρίσκεις αστείο;
Είναι αστείο, επειδή
είναι συνηθισμένο για μένα.
Δεν με ενοχλεί.
Μετάνιωσες για ό,τι έχεις κάνει;
Αν μετάνιωσα;
Ναι. Μια φορά, έγινε ένας φόνος κατά τη διάρκεια μιας ληστείας.
Εκείνος δεν έπρεπε να σκοτωθεί.
Νιώθω άσχημα γι' αυτόν.
Όταν πρωτομπήκα στο κελί, δεν ήξερα τι να περιμένω.
Ήταν τρομακτική η γνωριμία μου με τον Έλβις.
Είναι πρώην αρχινονός
και έχει συνηθίσει να ελέγχει και να χειρίζεται τους άλλους.
Φαίνεται επικίνδυνος.
Κάποιες στιγμές νόμιζα ότι θα μου επιτεθεί,
και σκέφτηκα ότι αν με αρπάξει,
θα τον χτυπούσα με το δεξί μου χέρι.
Αυτή είναι η νοοτροπία επιβίωσης στη φυλακή,
όταν δεν ξέρεις με ποιους έχεις να κάνεις.
Ανακαλύπτω ότι πολλοί κρατούμενοι
είναι βετεράνοι στο βίαιο μαφιόζικο έγκλημα.
Θέλω να μάθω αν αυτή η φυλακή κάνει κάτι
για να αλλάξει αυτούς τους σκληρούς εγκληματίες.
ΗΜΕΡΑ ΔΕΥΤΕΡΗ
Πρώτο πρωινό στη φυλακή Ζενίτσα.
Ο Έλβις έφυγε για δουλειά στις 5:00 π.μ.
και έμεινα με τον Έλντιν και τον Μουχάρεμ.
Αναφορά.
-Παίρνουν παρουσίες; -Ναι.
Στις 7:30 κάθε μέρα, ηχεί συναγερμός για γρήγορη λήψη παρουσιών.
-Τελείωσε. -Αυτό ήταν;
Ναι, τελείωσε.
Δεν φάνηκε καν ότι μετρούσε.
Κάποια άτομα έφυγαν για δουλειά στις 5:00.
Εκείνους τους έσβησε, άρα ξέρει πόσα άτομα
είναι μέσα, ποιοι είναι στη δουλειά και ποιοι κάπου αλλού.
Εσύ δουλεύεις σήμερα;
Όχι, δεν μπορώ να δουλέψω. Σου το είπα.
Μπλέχτηκα σε καβγά.
Είσαι τιμωρημένος.
Ναι, μπήκα στην τρίτη κατηγορία.
Μάλιστα, είσαι στη χαμηλή κατηγορία.
Πρέπει να περιμένω τέσσερις μήνες για να ξαναδουλέψω
ή να κάνω οτιδήποτε θετικό.
-Τέσσερις μήνες; -Ναι.
-Είναι η ποινή σου; -Η τιμωρία μου.
-Έχασες το προνόμιο της εργασίας. -Συν 15 μέρες απομόνωση.
Ξέρω από πικρή εμπειρία ότι οι 15 μέρες απομόνωση είναι δύσκολες.
Αν παραβιάσεις τους κανόνες εδώ, η τιμωρία είναι άμεση και αυστηρή.
Ως νέος κρατούμενος, όμως, έχω καθαρό μητρώο και πλήρη προνόμια,
έτσι μπορώ να δουλέψω.
-Εδώ; -Ναι.
Παρουσιάζομαι στην κουζίνα.
-Να το κάνω εγώ; -Όλες τις πλευρές.
-Εντάξει. Μιλάς αγγλικά; -Ναι.
Ωραία, εντάξει.
-Εσύ το έφτιαξες; -Ναι.
Έτσι, δες.
Πιο γρήγορα.
Εντάξει.
Επειδή θα μας φταίξουν…
Δεν χαίρομαι που βλέπω τον Έλβις, τον πρώην αρχινονό.
Δεν το κάνεις καλά. Έτσι να το κάνεις.
Εκείνος είπε αλλιώς. Εσύ μου λες έτσι.
Έτσι.
Αποφασίστε, παιδιά.
Ο Έλβις ήδη εξέτισε εφτά από τα 20 χρόνια φυλάκισης.
Παρά την απειλητική του αύρα,
φαίνεται ότι εδώ εργάζεται σκληρά
και σήμερα είναι λίγο πιο φιλικός.
Να τα αδειάσουμε. Φέρε το εκείνο.
Θα πάρω το πιο ελαφρύ.
Φέρε και το άλλο.
Ναι. Νόμιζα ότι έκανα την εύκολη δουλειά
και τώρα λες να κάνω τα βαριά.
Αμάν, είναι βαρύ.
Είσαι εδώ από τις 5:00 το πρωί;
Ναι. Από τις 5:00 μέχρι τις 12:00.
Πληρώνεσαι για τη δουλειά σου;
Ναι.
Παίρνω 100 ευρώ τον μήνα.
Είναι αρκετά για να ζήσει αξιοπρεπώς ένας κρατούμενος.
Αγοράζουμε φρούτα,
οδοντόκρεμα και ό,τι άλλο χρειαζόμαστε.
Γιατί θέλεις να δουλεύεις εδώ;
Θέλω να γίνω σεφ.
Γιατί;
Ίσως να γίνω σεφ όταν βγω.
Είναι μεγάλη αλλαγή από τον τρόπο ζωής σου.
Ναι, θα το δοκιμάσω. Αν πετύχει, πέτυχε.
Νόμιζα ότι θα έρθω εδώ
να σε βρω με τα πόδια ψηλά να διατάζεις.
Ξαφνιάστηκα που είδα ότι εργάζεσαι σκληρά, Έλβις.
Πλέον σκέφτομαι διαφορετικά.
Το μυαλό μου είναι πιο καθαρό.
Συνήθισα να δουλεύω εδώ, παλιά δεν είχα μια σωστή δουλειά.
Έχω αλλάξει πολύ. Δεν είμαι πια ο ίδιος άνθρωπος.
Όχι μόνο έμαθα πολλά για το πώς δουλεύουν εδώ,
αλλά έμαθα και πολλά για τον Έλβις.
Έχει ενδιαφέρον.
Πιστεύει ότι έχει αλλάξει η προσωπικότητα και ο χαρακτήρας του.
Υπάρχει και η άλλη πλευρά του,
αυτή η απειλητική αύρα που νιώθω όταν είναι παρών.
Δουλεύει σκληρά, όμως. Τον εμπνέει.
Αυτό είναι κάτι θετικό.
Τέλος η βάρδια μου στην κουζίνα.
Έμαθα ότι οι κρατούμενοι όπως εγώ, με σωστή συμπεριφορά,
μπορούν να απολαμβάνουν την αυλή.
Κάθε μέρα μπορούμε να γυμναστούμε.
Εκεί πάω τώρα.
Υπάρχει γήπεδο μπάσκετ, γήπεδο ποδοσφαίρου.
Υπάρχει ένα κλουβί με βάρη
με πολύ παλιά και σκουριασμένα βάρη.
Είναι παλιά,
αλλά καλύτερα παρά τίποτα.
Μου κάνει εντύπωση ότι υπάρχει κίνητρο για καλή συμπεριφορά,
είτε με δουλειά στην κουζίνα ή με επίσκεψη στο γυμναστήριο.
Φαίνεται ότι προσπαθούν να κάνουν κάτι
που να προσφέρει αλλαγή στα άτομα που καταλήγουν εδώ μέσα.
ΗΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ
Η τρίτη μου μέρα στις φυλακές Ζενίτσα στη Βοσνία.
Ψάχνω τον πιο φιλόξενο συγκρατούμενό μου, τον Έλντιν,
αλλά δεν τον βρίσκω πουθενά.
Πάμε, έλα.
Ένας δεσμοφύλακας με ενημερώνει πού είναι.
Λίγες μέρες μετά τη γνωριμία μας,
ο Έλντιν πάλι έμπλεξε.
Μάλλον είναι ο χαρακτήρας του έτσι.
Μπήκε στην απομόνωση.
Εδώ, αν φέρεσαι σωστά, έχεις αρκετή ελευθερία,
αλλά τώρα θα δω τι γίνεται αν δεν φερθείς σωστά.
Τι κάνεις;
Τι έγινε; Πώς κατέληξες εδώ μέσα;
Μου είπε ο φύλακας να πάω στο δωμάτιό μου
και παράκουσα την εντολή του
και του είπα ότι δεν θα πάω.
Μπήκα σε αντιπαράθεση μαζί του και μου πέρασε χειροπέδες
και με έφερε στην απομόνωση.
Δεν κρατώ το στόμα μου κλειστό. Μιλάω πολύ.
Δεν σκέφτομαι προτού μιλήσω.
Είναι η 14η φορά που μπαίνω απομόνωση μέσα σε έξι χρόνια.
Η αθυροστομία του Έλντιν του χάρισε 15 μέρες στην απομόνωση.
Εδώ είναι ένα άδειο κελί.
Έχεις τραπέζι, καρέκλα,
μια πλάκα από μπετόν με ένα στρώμα.
Μόνο αυτά έχω. Δύο μαξιλάρια, δύο κουβέρτες κι ένα στρώμα.
Ούτε τσιγάρα ούτε εφημερίδα. Μπορείς να φας. Δεν έχει τίποτα να κάνεις.
Είσαι εδώ μέσα 23 ώρες
και σε αφήνουν μια ώρα έξω.
Αφού ήρθες ήδη 14 φορές, προφανώς δεν αποδίδει.
Στην περίπτωσή σου.
Σου στρίβει, δεν σου λέω ψέματα.
Με κάνει χειρότερο. Με θυμώνει πιο πολύ.
Γίνομαι έξω φρενών, νευριάζω με τους πάντες
όταν βγαίνω.
Και συνεχίζω τις βλακείες που με φέρνουν πάλι εδώ.
Κλείδωσέ με και πέτα το κλειδί,
και θα είμαι εντάξει για 15-20 μέρες τον μήνα,
και μετά κάτι γίνεται στο μυαλό μου
και φέρομαι πάλι όπως πριν.
Θα έλεγες ότι η συμπεριφορά σου προκύπτει από ψυχιατρικό πρόβλημα;
Έχω περάσει πόλεμο.
Ήμουν εννιά χρονών μέσα σε ένα σπίτι
όταν ήρθαν με αυτόματα όπλα, και πήραν εμένα και τον πατέρα μου
σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Επηρέασε πολύ την παιδική μου ηλικία.
Δεν θέλω να είναι δικαιολογία.
Αλλά, σ' αυτό ρίχνω την ευθύνη για τα λάθη μου.
Κάποιοι πέρασαν και χειρότερα.
Άλλου σκοτώθηκε η οικογένειά του στον πόλεμο.
Σου δίνω να καταλάβεις
-πώς μου έστριψε… -Καταλαβαίνω.
από θετικό άτομο σε αρνητικό.
Καταλαβαίνω.
Ελπίζω από τώρα να ξεκινήσεις να το βλέπεις διαφορετικά.
Κανένα πρόβλημα.
-Καλή σου μέρα. -Επίσης. Να προσέχεις.
Εντάξει.
Για κάποιον που πέρασε τέτοια τραυματική εμπειρία,
δεν είμαι σίγουρος αν η απομόνωση είναι η λύση.
Θέλω να τονίσω πόσο καταστροφικό πρέπει να είναι αυτό για τα άτομα
που περνούν τόσες μέρες σε αυτόν τον χώρο μόνοι τους.
Πέρασα κι εγώ πολλούς μήνες στην απομόνωση.
Δεν βοηθάει το άτομο να αλλάξει.
Κάποτε σε θυμώνει και σε απογοητεύει πιο πολύ.
Κι ο ίδιος αυτό λέει.
Θέλω να μάθω πώς δικαιολογούν οι φύλακες το σκληρό αυτό μέτρο.
Ο Μπόρις Σόκο δουλεύει εδώ τα τελευταία 15 χρόνια.
Είδα το πιο χαλαρό περιβάλλον.
Είδα τον μικρό χώρο τιμωρίας.
Πώς εξυπηρετεί; Ποιος είναι ο σκοπός του;
Πίστεψέ με, ο σκοπός της ρύθμισης αυτής,
οι χώροι απομόνωσης των κρατουμένων που συνεχώς απειθαρχούν
τους κανόνες και τους κανονισμούς
είναι ότι όσο βρίσκονται εκεί, μαθαίνουν ότι η συμπεριφορά τους,
η καλή συμπεριφορά
θα οδηγήσει στη βελτίωση και την επιβράβευση.
Πρέπει να καταλάβουν από μόνοι τους το μάθημά τους,
όσο βρίσκονται εκεί.
Έχουν αλλάξει τα πράγματα σημαντικά από τότε που έγινες φύλακας;
Για τους κρατούμενους πλέον
είναι πολύ πιο εύκολο να εκτίσουν την ποινή τους.
Ενώ, για μας τους φύλακες είναι πιο δύσκολη η δουλειά μας.
Είναι μια συλλογική προσπάθεια να βοηθήσουμε τους κρατούμενους
που διέπραξαν εγκλήματα έξω
ως προς την επανένταξή τους για όσο καιρό είναι εδώ
και να γίνουν νομοταγείς πολίτες
που θα ακολουθούν τους κανόνες της κοινωνίας.
Ίσως είναι δικαιολογημένη η τακτική καρότο-μαστίγιο,
εάν αλλάζει τους κρατούμενους προς το καλύτερο.
Οι σκληροί μαφιόζοι και οι κατ' επανάληψη παραβάτες, όμως,
δεν είναι εύκολο να συμμορφωθούν.
Στο μεσημεριανό την επόμενη μέρα, βρίσκω τον συγκρατούμενό μου, τον Έλβις.
Αφού πλέον τα πάμε καλύτερα, θα φάμε μαζί.
Παίρνουν όλοι το ίδιο ή επιλέγει ο καθένας ό,τι θέλει;
Έχεις επιλογή.
Αυτούς τους μεταλλικούς δίσκους δεν τους βρίσκεις σε πολλά μέρη πια.
Είναι επικίνδυνο όπλο, αλλά
εμπιστεύονται τους φυλακισμένους
και ακόμα τους χρησιμοποιούν.
Έχω να τους δω από τότε που έκανα εγώ φυλακή.
Θέλω να μάθω τι οδήγησε τον Έλβις στην εγκληματικότητα.
Αυτός είναι…
-Αδερφός. -Ο αδερφός σου.
-Ναι. -Γεια σου.
-Γεια. -Χάρηκα.
Με λένε Σάμι.
Σάμι.
Ο Έλβις και ο αδερφός του ήταν μπλεγμένοι στο οργανωμένο έγκλημα.
Προσπαθώ να δω αν μοιάζετε. Αυτός είναι πιο όμορφος, έτσι;
Και οι δύο εκτίουν μακροχρόνια κάθειρξη για ένοπλη ληστεία και φόνο.
Μιλήστε μου λίγο για την καταγωγή σας.
Για τα παιδικά σας χρόνια.
Ήταν δύσκολα και φτωχικά.
Φτωχικά παιδικά χρόνια.
Ο πατέρας ήταν στον στρατό της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης
και έμεινε παράλυτος.
Ποια θεωρείτε ότι είναι η αιτία που μπλέξατε με το έγκλημα;
Η φτώχεια, κυρίως.
Επειδή η χώρα ήταν σε πόλεμο.
Ο πατέρας μας δεν είχε τα λεφτά για όσα χρειάζεται ένα παιδί.
Έτσι, το πήραμε επάνω μας και επιλέξαμε αυτόν τον δρόμο.
Πήραμε τον λάθος δρόμο και μέχρι σήμερα ζούμε τις συνέπειες και μετανιώνουμε.
Θα φας τα λουκάνικα;
Όχι.
Ναι.
Σε είδα που με γλυκοκοίταζες,
αλλά ήθελες το φαΐ μου.
Πίνεις καφέ;
-Καφέ; Ναι. -Ναι.
-Πάμε, τότε. -Πάμε.
Πάμε να πιούμε καφέ.
Πολύ ζεστός.
Δεν μπορείς να πιεις καφέ οπουδήποτε.
Συνήθως, ο καθένας έχει το μέρος του που πίνει καφέ ή που τρώει.
Εννοείς, αυτή είναι η γωνιά σας που πίνετε καφέ;
Ναι.
Εδώ πίνουμε καφέ.
Μου έλεγες ότι μπλεχτήκατε με το οργανωμένο έγκλημα.
Δώσε μου να καταλάβω τι σημαίνει αυτό.
Από ένα σημείο και μετά, έβρισκες πολλά πράγματα,
όπως όπλα. Όπως και σήμερα.
Και σήμερα βρίσκεις όπλα, κάθε είδους, είτε φτηνά
είτε σου τα χαρίζουν.
-Φτιάξαμε εγκληματικές ομάδες. -Ναι.
Η δική του κι η δική μου.
Από φόβο ήρθαν να δουλέψουν μαζί μας.
Κάθε μέρα, θέλαμε αυτό, θέλω εκείνο.
Και κάθε μέρα που περνάει χώνεσαι όλο και πιο βαθιά.
Ποτέ δεν ήταν αρκετά. Υπήρχε απληστία.
Πόσο σε έχει αλλάξει η φυλακή, Σάμι;
Πάρα πολύ.
Παλιά δρούσα αυθόρμητα,
αλλά τώρα σκέφτομαι διαφορετικά, οι πράξεις έχουν συνέπειες.
Παλιά, μου άρεσε να τσακώνομαι, ήταν στο αίμα μου.
Τώρα, ξέρω ότι ο κάθε καβγάς σημαίνει τιμωρία.
Άρα, πλέον σκέφτομαι πρώτα και μετά κάνω οτιδήποτε.
Δύο πολύ ενδιαφέροντες και ανοιχτοί χαρακτήρες.
Η ζωή τους, ως ένα σημείο, είναι κληρονομιά του πολέμου στη χώρα,
επειδή είχαν πρόσβαση σε όπλα,
τα οποία χρησιμοποίησαν σε ληστείες.
Το διάστημα που βρίσκονται στη φυλακή έκαναν μια ενδοσκόπηση
και λένε πως δεν είναι πλέον ο φόβος κι ο τρόμος των άλλων.
ΗΜΕΡΑ ΠΕΜΠΤΗ
Η απόλυτη επιβράβευση της καλής συμπεριφοράς εδώ
είναι η μεταφορά σε έναν χώρο της φυλακής,
ο οποίος δεν μοιάζει καθόλου με φυλακή. Εκεί κατευθύνομαι τώρα.
Κάποιοι θα την αποκαλούσαν ανοιχτή φυλακή.
Βλέπεις αυτοκίνητα, πεζούς και σπίτια
από αυτό το σημείο.
Υπάρχει η σύνδεση με τον έξω κόσμο.
Μπορείς να ζεις υπό αυτό το καθεστώς αν ακολούθησες τους κανόνες
και πλησιάζει η αποφυλάκισή σου.
Το ιδανικό μέρος να κρίνει κανείς
εάν η φυλακή έχει όντως αλλάξει τους κρατούμενους προς στο καλύτερο.
Γεια.
Γεια σας.
Γεια.
Γεια, με λένε Ράφαελ.
-Το όνομά σου; -Μίρζα.
Μίρζα. Εδώ είναι το γυμναστήριο;
Έχουν όλοι πρόσβαση;
Όλοι όσοι είμαστε εδώ.
Έλα.
Εσύ κι εγώ;
Αν χάσεις, κερνάς καφέ.
Ο Μίρζα ήταν μέλος μαφιόζικης εγκληματικής οργάνωσης
και καταδικάστηκε για σειρά εγκλημάτων,
αλλά σύντομα θα αποφυλακιστεί.
Είναι ωραία εδώ. Χαλαρωτικά.
Όλοι περνούν ωραία εδώ.
Είναι καθαρά, συγυρισμένα. Όλοι εδώ είναι καλά παιδιά.
Τους αρέσει ο αθλητισμός, δουλεύουν, έχουν οικογένεια.
Είναι σαν παράδεισος εδώ.
Πώς κερδίζεις τη θέση σου εδώ;
Με καλή συμπεριφορά και με δουλειά.
Είναι το καλύτερο μέρος, αλλά θέλει μυαλό να έρθεις εδώ.
Στη φυλακή, πρέπει να παλέψεις.
Με τον καιρό βελτιώνεσαι και μαθαίνεις ότι καλύτερα να είσαι εδώ
παρά στην απομόνωση, κι έτσι χαλαρώνεις.
Αν τελειώσεις, μπορώ να δω πού κοιμάσαι,
-το κελί σου; -Βέβαια.
-Δείξε μου. -Περίμενε να αλλάξω.
Είναι μεγαλόσωμος.
Δεν με τρομάζει, όμως. Φαίνεται αρκετά φιλικός.
Ωραία.
Από δω.
Ήρθε ο νέος μου συγκάτοικος.
Ωραία θέα, έτσι;
Ναι.
Ωραία, ευχαριστώ.
Χώρος επισήμων.
Οι επίσημοι.
Εδώ.
Πολύ ενδιαφέρον.
Είστε δύο εδώ; Ένας, δύο κοιμούνται εδώ;
Είχα έναν συγκάτοικο,
μέχρι που έκανε ένα λάθος και τον έδιωξαν.
Οι κρατούμενοι παρακολουθούνται στενά εδώ
και δεν πρέπει να κάνουν λάθη εάν θέλουν να μείνουν εδώ.
Ο Μίρζα προσέχει να ακολουθεί τους κανόνες κατά γράμμα,
αλλά έχει αλλάξει στ' αλήθεια;
Μίλα μου λίγο για τα προνόμια.
Για παράδειγμα,
έναν μήνα μπορείς να βγεις για πέντε μέρες,
για να δουν αν είσαι έτοιμος να βγεις.
Μεγάλο προνόμιο.
Μετά από τις πέντε μέρες, κάνω το παν να μην κάνω χαζομάρα.
Πες μου για ποιο έγκλημα μπήκες.
Έμπλεξες με ναρκωτικά, με ληστείες;
Όχι ναρκωτικά.
Ποτέ με ναρκωτικά.
Εντάξει, όχι ναρκωτικά.
Με κομπίνες.
Κάποιες κομπίνες.
Προσφέρεις προστασία σε κόσμο.
Όταν αρνούνται, όταν δεν θέλουν, κάνεις ό,τι μπορείς
για να δεχτούν.
Για πολλές απ' αυτές τις πράξεις,
για κάποιες έχω καταδικαστεί και για κάποιες όχι.
Είμαι αυτός που είμαι.
Να σου πω τι με βοήθησε πιο πολύ στη φυλακή;
Αυτό βοηθάει.
Το Κοράνι.
Ο Αλλάχ, το Κοράνι, το Ισλάμ.
Όταν βγω, θα πάω στην Ευρώπη.
Η Βοσνία είναι φτωχή.
Δεν υπάρχουν λεφτά εδώ.
Η Ευρώπη είναι γεμάτη λεφτά, εκεί θα έχω πιο πολλά λεφτά.
Τι θα κάνεις για να κερδίσεις λεφτά;
Τα ίδια με πριν.
Έτσι είναι η ζωή. Αυτό επιλέγω κι έτσι θα συνεχίσω.
Δεν θα αλλάξω ποτέ.
Γιατί μου το εκμυστηρεύεσαι;
Επειδή είμαι ειλικρινής. Δεν είμαι δειλός σαν τους άλλους.
Είμαι της πιάτσας.
Η φυλακή δεν με άλλαξε. Μόνο χειρότερο μπορεί να σε κάνει.
Είναι ένας χαρακτήρας με σκαμπανεβάσματα.
Λέει ότι όταν θα βγει, θα γυρίσει στην παλιά του ζωή.
Μπορείς να δώσεις σε κάποιον όλα τα προγράμματα επανένταξης.
Θα αλλάξει, όμως μόνο όταν είναι έτοιμος.
ΗΜΕΡΑ ΕΚΤΗ
Η τελευταία μου μέρα στη Ζενίτσα.
Έχει πολλούς δολοφόνους,
αλλά προτού φύγω,
με κάλεσαν να γνωρίσω τον πιο διαβόητο κρατούμενο.
Με οδηγούν σε έναν περίκλειστο χώρο της φυλακής,
όπου μένουν κρατούμενοι
είτε για δική τους προστασία
είτε για την προστασία των άλλων.
Ο άντρας που θα γνωρίσω
θεωρείται πολύ επικίνδυνος
και μου έχουν πει ότι έχει διαπράξει ειδεχθή εγκλήματα,
έτσι νιώθω λίγο αγχωμένος.
Γεια σου.
Γιασμίνκο;
-Ναι. -Ναι;
-Ράφαελ. -Χάρηκα.
Ο Γιασμίνκο Γιασάρεβιτς έλαβε μια από τις πιο μακροχρόνιες ποινές
που έδωσε ποτέ δικαστήριο της Βοσνίας.
Στη Βοσνία δεν υπάρχουν ισόβια, αλλά ο ίδιος καταδικάστηκε σε 42 χρόνια.
Μέχρι στιγμής, έχει εκτίσει τα 16.
Τι εγκλήματα διέπραξες;
Φόνους.
Ένας φόνος έγινε το 2000.
Και οι άλλοι δύο,
ο δεύτερος το 2003 και ο τρίτος το 2004.
Πόσους ανθρώπους σκότωσες;
Τέσσερις.
Τους δύο για λεφτά, μόνο αυτό μπορώ να σου πω.
Ένα από τα εγκλήματά του ήταν η στυγνή δολοφονία μιας 71χρονης,
στο σπίτι της για κοσμήματα και μετρητά.
Τα εγκλήματα του Γιασάρεβιτς συνέβησαν χρόνια μετά από τον πόλεμο στη Βοσνία.
Μάλιστα, δούλευε στις διεθνείς ειρηνευτικές δυνάμεις
που βρίσκονταν εδώ τότε.
Αντί για ειρηνευτής, όμως, έγινε δολοφόνος κατ' εξακολούθηση για λεφτά.
Ο φόνος το 2000 που λες
ήταν συνδεδεμένος με τον ρόλο σου ως ειρηνευτής;
Υπήρχε ένας άντρας.
Ήταν πολεμικός ανταποκριτής.
Με προσέλαβαν δύο άτομα να βρω κάποια πλάνα
και να τα πάρω από το άτομο που τελικά σκότωσα.
Πες μου ποιος είναι ο Γιασμίνκο, σε αντίθεση με τον κατάδικο εγκληματία.
Ήμουν αξιωματούχος.
Μετά, διάλεξα το έγκλημα, αυτό ήταν το λάθος μου.
Δεν είμαι επικίνδυνος. Δεν είμαι βίαιος.
Είμαι δολοφόνος, κατά κάποιο τρόπο, αλλά έχουμε κι εμείς ψυχή.
Είμαι από σάρκα και αίμα, όπως εσύ.
Οι οικογένειες των ανθρώπων που σκότωσες,
οι αγαπημένοι τους,
πώς το κατανοούν αυτό;
Ναι, το έκανα.
Κανείς και τίποτα δεν αποζημιώνει
για τον συγγενή τους που σκοτώθηκε.
Ακόμη κι αν μου επέβαλλαν θανατική ποινή,
δεν θα έφερνε πίσω αυτούς που σκότωσα.
Εκτίεις μια μακροχρόνια κάθειρξη.
Πιστεύεις ότι θα αποφυλακιστείς ποτέ;
Ας πούμε ότι
σε δύο χρόνια θα είμαι στα μισά της ποινής μου.
Ελπίζω ότι
η υγεία μου και το μυαλό μου θα είναι σε καλή κατάσταση
όταν έρθει η ελευθερία.
Για πολλά άτομα που γνώρισα, οι πράξεις τους μπαίνουν σε ένα πλαίσιο.
Ίσως είναι λόγω του πολέμου ή λόγω της φτώχειας.
Όταν ένας κάνει τέσσερις φόνους, όμως, δεν μπαίνει σε πλαίσιο.
Ίσως δεν πρέπει να αποφυλακιστεί ποτέ.
Προτού φύγω από τη Ζενίτσα,
θέλω να ρωτήσω τον κυβερνήτη της φυλακής, Ρέτζο Κάριτς,
πόσο πιστεύει ότι το καθεστώς του, εν μέρει χαλαρό και εν μέρει πολύ σκληρό,
αλλάζει τους εγκληματίες προς το καλύτερο.
Τον συναντώ σε ένα ολοκαίνουριο τμήμα της φυλακής,
όπου θα μετακομίσουν σύντομα κάποιοι κρατούμενοι.
Μόνος μου στόχος είναι να αναπτυχθεί εμπιστοσύνη μεταξύ κρατουμένων
και κύριος ρόλος της φυλακής, ο στόχος που έχουμε πετύχει,
είναι να αλλάξουμε τη ζωή των κρατουμένων.
Όταν δώσεις εμπιστοσύνη σε κάποιον, πιστέψτε με,
η πλειοψηφία των κρατουμένων κρατούν τον λόγο τους καλύτερα
από τους περισσότερους πολίτες εκτός φυλακής.
Όσοι θέλουν να δημιουργούν προβλήματα και δεν σέβονται τους κανόνες,
αν δεν θέλουν να βοηθηθούν, εμείς δεν μπορούμε να βοηθήσουμε.
Πόση επιτυχία έχει η φυλακή στη μείωση της υποτροπής;
Πόσοι κρατούμενοι βγαίνουν και μετά επιστρέφουν στη φυλακή;
Έχω παρατηρήσει ότι η πλειοψηφία των κρατουμένων
που αποφυλακίζονται,
ντρέπονται να γυρίσουν στη φυλακή.
Γίνονται έντιμοι άνθρωποι και ξεχνούν τις κακές τους πράξεις.
Είναι πολύ δύσκολο, αλλά έχουμε όλο και περισσότερους
που αποδέχονται αυτόν τον τρόπο σκέψης και προχωρούν σε ένα θετικό μονοπάτι.
Τη μέρα που φεύγω από τις φυλακές Ζενίτσα, ο Έλντιν βρίσκεται ακόμα στην απομόνωση.
Ελπίζω να βρει τον τρόπο να σπάσει
τον καταστροφικό φαύλο κύκλο της συμπεριφοράς του.
Ο Έλβις και ο αδερφός του ο Σάμι, έχουν ακόμα πολλά χρόνια φυλάκισης,
μέχρι να μπορέσουν να ελέγξουν αν όντως έχουν αλλάξει, όπως λένε.
Εδώ γνώρισα τους πιο επικίνδυνους εγκληματίες της Βοσνίας.
Είναι δύσκολο να τους δώσεις κίνητρο να αλλάξουν,
αλλά αναμφίβολα οι φυλακές Ζενίτσα
κάνουν ό,τι μπορούν.
Όμως, λόγω των δύσκολων προκλήσεων που αντιμετωπίζει ακόμα η χώρα,
οι ενέργειές τους είναι περιορισμένες.
Υποτιτλισμός: Μαρία Ρούσσου