LOẠT PHIM NETFLIX
Nhà tù Trung tâm Nicosia ở Cộng hòa Síp.
Một thời nó từng nổi tiếng đáng sợ…
- Đi nào. - …vì sự tàn ác của lính gác.
Rồi.
Họ chỉ muốn hủy hoại anh.
Lỗi nhỏ nhất cũng ăn đòn hoặc biệt giam. Tôi tưởng tôi sẽ chết trong hai tuần đó.
Tù nhân có bị đánh đập thể xác không?
Mỗi ngày.
Mà giờ một giám đốc mới đầy quyến rũ đã tiếp quản…
Bọn tôi yêu cô, Anna!
…và cô ấy tuyên bố đã thay đổi được nhà tù gây tranh cãi này.
Các bạn khiến con người tôi tốt đẹp hơn.
Cái gì đang xảy ra vậy?
Tôi sắp dành một tuần bị giam tại một nhà tù
khác hẳn với những nhà tù mà tôi từng tới trước đó…
Họ hát gì đó?
Họ đang hát: "Anna, Bà chúa Ngục tù", họ đang hát thế.
…để tìm hiểu xem phương pháp cải tạo hoàn toàn mới này có hiệu quả hay không.
Anh bị tẩy não rồi.
Cứ như tôi thuộc về gia đình.
Nhưng đây không phải lần đầu tôi ngồi tù.
Tôi là Raphael Rowe, từng bị kết án ở Anh tội giết người mà tôi không hề mắc phải
và bị kết án chung thân không ân xá.
Tôi mất tới 12 năm mới được minh oan.
Giờ tôi đi khắp thế giới để khám phá cuộc sống thực sự
bên trong những nhà tù khốc liệt nhất thế giới.
Nicosia, thủ đô của Cộng hòa Síp.
Hòn đảo Địa Trung Hải này nằm gần Bắc Phi và Trung Đông.
NGÀY THỨ NHẤT
Tôi bị còng tay và đang ngồi phía sau xe tù
trên đường tới Nhà tù Trung tâm của Síp,
nơi từng khét tiếng là một trong những nhà tù bạo lực nhất châu Âu.
Nơi mà họ đã từng từ chối cho thanh tra vào trong tù,
do những việc từng xảy ra ở đó.
Vào những năm trước khi lãnh đạo mới tiếp quản,
có vô vàn báo cáo về việc tù nhân bị lính gác đánh đập nghiêm trọng
và các cáo buộc rằng lính gác để yên cho các tù nhân trẻ hơn
bị các tù nhân lớn tuổi hơn cưỡng hiếp.
Trong một giai đoạn bi thảm, sáu tù nhân đã tự sát trong vòng chưa tới một năm.
Tôi nghe được là giám đốc mới đã tới và cải tổ lại nơi này.
Các tù nhân không còn bị đánh đập dã man nữa.
Tôi sẽ tìm hiểu xem nó thật tới đâu.
Giám đốc mới đã lên phụ trách từ cuối năm 2014,
nhưng phần lớn trong số 350 lính gác
thì đã làm việc ở đây từ dưới thời lãnh đạo cũ.
- Tên anh là gì? - Raphael.
Bọn tôi phải cho chó kiểm tra. Được chứ?
Làm ơn đi theo tôi. Đi qua cửa an ninh. Lại đây.
Theo tôi để đi khám xét.
Há miệng ra.
Anh làm lính gác ở nhà tù này bao lâu rồi?
Tôi làm được 17 năm rồi, và…
- Tôi thì 28 năm. - Hai mươi tám.
Đã từng có một chế độ tàn bạo nơi tù nhân thường xuyên bị đánh đập.
Các anh đã ở đây từ hồi tiếng xấu đó tồn tại.
Hồi trước, bọn tôi không tôn trọng con người. Và có tồn tại bạo lực trong tù.
Và vì sao hồi trước lại thế?
Tôi nghĩ là…
Đây không phải lúc giải thích điều này cho anh.
Anh sẽ tự mình chứng kiến.
Rồi, đi thôi.
Trước khi tù nhân mới được đưa tới phòng giam,
họ đều phải trải qua buổi phỏng vấn chuyên sâu.
Mời ngồi. Xin chào, tôi là Nikki. Tôi muốn chào mừng anh tới đây.
Tôi sẽ thực hiện một bài phỏng vấn. Anh có kỹ năng chuyên môn nào không?
Tôi là nhà báo.
- Anh dùng ma túy hay chất kích thích chứ? - Không.
- Có tài năng, sở thích gì không? - Thể thao.
Bọn tôi có nhiều hoạt động thể thao.
- Mọi tù nhân đều qua quá trình này? - Tất cả, phải.
Thế cô mong tìm ra điều gì về tù nhân?
Bất cứ thứ gì có thể giúp hoặc chỉ bọn tôi đáp ứng nhu cầu của anh.
Các kỹ năng sẽ được phân tích, để sau này giao việc cho anh.
Cô là lính gác bình thường, nhà tâm lý học hay nhân viên xã hội?
Tôi chỉ là quản giáo, mà đã được huấn luyện cho việc này,
tôi còn có bằng Luật và Tội phạm học.
Đi theo tôi.
Tôi được nhận một đống đồ vệ sinh cá nhân có thương hiệu.
Dầu gội, dầu xả, kem đánh răng, bàn chải, dao cạo. Rồi. Mọi thứ anh có thể cần.
- Mọi tù nhân đều có à? - Tất nhiên.
Và ga giường mới toanh.
Toàn bộ quá trình này đã làm tôi hơi mất cảnh giác.
Các bốt điện thoại mở từ tám giờ sáng
tới tám rưỡi tối, nhé?
- Trong lúc đó tôi có thể gọi tùy ý? - Ừ, mọi lúc, bao nhiêu cuộc tùy ý, nhé?
Tôi trả phí hay nhà tù trả?
Nếu anh muốn, tôi sẽ phát Thẻ điện thoại. Rồi, để tôi phát một cái.
Thật điên rồ.
Anh muốn hỏi gì không? Muốn thảo luận gì không?
Không, rất cảm ơn cô.
Có vẻ như nơi này rất khác so với những gì tôi mong đợi khi bước qua cánh cổng.
Nếu bỏ qua bức tường bê tông cao sáu mét và hàng cây số dây thép gai,
tôi gần như cảm thấy mình được chào đón ở đây.
Sau đó tôi bắt gặp một thứ mà thường chỉ ngỡ sẽ gặp ở sảnh khách sạn.
Có một đài phun nước hình đàn piano đang phát nhạc.
Nó có tác dụng gì ở trong một nhà tù an ninh tối đa cơ chứ?
Để làm mọi người ở đây cảm thấy thoải mái hơn.
Nó chơi cả ngày hả?
Phải. Là ý tưởng của một tù nhân đấy.
Tôi được đón một cách rất nhân đạo, được tiếp chuyện một cách rất nhân đạo.
Tôi được cấp đủ thứ đồ mang về phòng giam.
Tôi đang được nghe đài phun nước phát nhạc.
Nói về nhà tù thì nơi đây sẽ thú vị đấy.
Nhà tù này giam giữ tổng cộng 800 tù nhân trong 17 khu.
Tôi đang được đưa tới gặp các bạn tù mới của mình ở Khu 2A,
nơi chứa khoảng 100 tù nhân.
- Chào Phaethon. - Chào.
- Đây là Raph.
- Raph, là Phaethon, cùng phòng. - Hân hạnh. Phaethon.
- Phòng anh đây. - Phaethon sẽ giúp.
Được rồi.
Đây là Phaethon. Anh ấy đã phải vào nhà tù này hai lần.
Án đầu tiên là do cướp có vũ trang,
và giờ anh ấy đang phải ngồi tù tám năm do lừa đảo.
- Tôi đang trong phòng giam. - Ừ.
Phòng ta đấy.
Nghe này, anh không ở khách sạn Hilton.
- Không. - Anh ở tù.
Nhưng anh ở nơi mà những hy vọng về tương lai của anh được chú trọng.
Cả quy trình này đã khiến tôi hơi mất phương hướng.
Cách mà lính gác chào đón tôi làm tôi mất cảnh giác.
Biết đó, vào tù mà, tôi nghĩ: "Rồi".
Thế rồi tôi bắt gặp đài phun nước phát nhạc và đủ thứ.
Nó khiến tôi gãi đầu tự hỏi…
- "Có chuyện gì ở đây vậy?" - Ở đây là vậy.
Triết lý của giám đốc,
văn hóa và những thay đổi cô ấy đã thông qua trong những năm qua,
vì tôi ở đây… Nói thật, đây là lần hai tôi vào tù.
Vậy án đầu của anh là gì? Vào năm bao nhiêu?
Tháng Tư năm 2008, tới cuối năm 2011.
Họ nói trong khoảng thời gian đó có rất nhiều tù nhân bị quản giáo đánh.
Có thật không?
Chính xác.
Và tôi không vui khi nói điều này đâu, vì dù sao đi nữa, vẫn là các nhân viên đó.
Ít nước, ít đồ ăn, nhiều hình phạt hơn.
Họ chỉ muốn hủy hoại anh. Tôi đã thấy người cùng phòng tôi treo cổ.
- Anh chứng kiến à? - Tận mắt. Gã là người Ba Tư.
Gã phải ngồi tù năm năm rưỡi.
Gã phát điên, và sáng ra bọn tôi thấy gã như vậy.
- Treo cổ. - Treo cổ.
- Tự sát. - Y hệt như hai phòng kế bên.
- Gã thuộc số sáu người đã tự sát. - Ừ, thuộc số đó. Tệ lắm.
Thật thú vị khi được gặp bạn tù.
Anh ấy có vẻ tốt bụng, và anh ấy làm tôi cảm thấy rất được chào đón.
Anh ấy là người đã ở đây khi nơi này tàn bạo.
Nhưng điều thú vị là những lính gác
đã từng đánh đập tù nhân vẫn còn làm ở đây,
và anh ấy vẫn sẽ phải nhìn vào mắt những lính gác
đã từng đánh đập, hoặc từng đối xử tệ với anh ấy.
Cách để anh ấy hòa hảo được với họ sẽ thú vị lắm đấy,
vì tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho một quản giáo từng đập tôi te tua
chỉ vì hắn có quyền, tôi thì yếu thế. Tôi bị thế nhiều lần trong tù rồi.
Mà bạn sẽ chả quên đâu, vì mấy vụ đó để lại vết sẹo về thể chất lẫn tinh thần.
NGÀY THỨ HAI
Tù nhân ở đây được ra khỏi phòng giam từ sáu giờ sáng,
và được cho phép ra khỏi khu lúc bảy giờ,
Họ có thể tự do lang thang trên khu đất tới tận năm giờ chiều.
Tôi chỉ đang cố hiểu xem thực sự nơi này là như thế nào.
Chả có tù nhân nào mặc đồng phục cả.
Khi vào tù, bạn thường được phát đồng phục.
Danh tính của bạn sẽ bị bỏ lại ngoài cổng. Ở đây, tù nhân mặc đồ của họ,
để họ được, ở mức độ nào đó, giữ lại danh tính của mình.
Và đó là sự sắp đặt có chủ đích để nhân tính hóa.
Không phải tôi đánh giá thấp việc có nhiều kẻ rất nguy hiểm ở đây,
cũng như lũ trộm cắp vặt hay lũ nghiện.
Bạn biết đó, trong đây có đủ loại tội phạm,
và đây vẫn là nhà tù an ninh tối đa.
Do các tù nhân được cho phép ra ngoài nhiều giờ,
tôi đã mong thấy nhiều người hơn,
mà tôi được bảo đây là buổi chiều đặc biệt.
Hôm nay trong này có gì vậy?
Hôm nay có gì à, hôm nay chơi Bingo.
Đây là lần tổ chức thứ năm.
- Thường bọn tôi… - Bingo?
Bingo.
Có Bingo, tin hay không thì tùy. Tổ chức cho bọn tôi và cả các quý cô trong tù nữa.
- Họ có thể theo. - Ồ, rồi.
Bảy mươi ba…
Bảy mươi ba.
Bảy mươi lăm. Đã tìm ra người thắng cuộc.
Đây toàn là các tù nhân nữ hả?
- Ừ. - Họ bị giam ở đâu?
Có một khu khác, gọi là Khu Ba.
Các quý cô ở khu đó.
Họ giữ phụ nữ tách khỏi đàn ông chứ?
Trăm phần trăm.
Vậy nay khá được ưu ái nhỉ. Được thấy các cô gái.
Tin tôi đi, đôi khi là ưu ái với họ hơn ấy.
Tôi tin thế.
Hai mươi ba.
Lúc vào, tôi chả nghĩ sẽ gặp phụ nữ ở hội trường này.
Để tôi kiểm tra số xem, biết đâu tôi lại thắng.
Mà tôi đang chơi Bingo ở tù.
Họ có thể thắng giải, nệm, ga giường, đồ ngọt, các quà khác.
- Sáu mươi sáu. - Cả tivi màn hình phẳng.
Mà tôi chưa từng thấy thứ gì như thế này cả.
Tôi được bảo người mới tới là giám đốc nhà tù,
Anna Aristotelous.
Đây là lần đầu tôi thấy cô ấy.
Cô ấy đã nắm quyền suốt tám năm qua,
và rõ là cô ấy đã gây ấn tượng sâu sắc với các tù nhân.
Màn chào đón lạ quá. Vì sao họ yêu cô ấy nhiều vậy?
Vì họ…
Vì cô ấy đã giúp họ rất nhiều.
Họ tới đây từ Congo,
ngoài đó chả có gì để ăn.
Họ tới đây, họ có đồ ăn, bữa sáng, bữa tối,
mọi thứ, phòng tập, quần áo, giày dép.
Những tiếng hò reo chủ yếu tới từ dân di cư trái phép
bị đi tù do vào Síp mà không có giấy tờ.
Tôi chưa từng thấy ai hò reo vì quản ngục hay giám đốc nhà tù trước đây cả.
Bọn tôi yêu cô, Anna!
Các bạn đều trong tim tôi.
Chào mừng các bạn đến với sự kiện ngày hôm nay.
Và đầu tiên, tôi muốn cảm ơn các bạn vì sự đặc biệt của các bạn,
vì tính cách các bạn, và mọi lúc các bạn làm tôi cảm động vì hành động của mình.
Anh nghĩ có chân thành không? Họ phản ứng vì họ…
Trăm phần trăm là thật.
Trăm phần trăm.
Bọn tôi thấy họ thế cả trăm lần rồi.
Thế người Síp? Họ có phản ứng thế không?
Bọn tôi sẽ chào, sẽ đứng dậy và bắt tay vì biết cô ấy sao, cô ấy rất cởi mở.
Các bạn khiến con người tôi tốt đẹp hơn.
Lúc đầu tôi nghĩ khi cô ấy bước vào và rồi tất cả hò reo nồng nhiệt,
và rồi cả màn ăn mừng ầm ĩ này, đều là có một chút sắp đặt.
Kiểu, liệu có phải để làm màu?
Nó thật không tưởng. Thật lạ kỳ.
Tôi mong tới lúc được gặp cô ấy.
Giám đốc có vẻ áp dụng một chế độ không theo quy tắc ở đây,
mà tôi chưa thấy liệu cách làm thoải mái này
có hiệu quả với những tội phạm nghiêm trọng nhất.
Cảm ơn.
Đồ ăn ở đây ngon nhỉ? Ý tôi là, nó…
Khi đồ ăn chán hoặc thiếu…
90% các vụ đánh nhau là do đồ ăn.
Đói ăn vụng, túng làm càn mà.
- Chuẩn. - Chuẩn nhỉ?
- Anh thấy đồ ăn sao? - Ngon mà.
Ngon hả?
Người ngồi cạnh tôi là Lovepreet, tới từ Ấn Độ.
Anh ấy tới Síp để làm việc tại một nông trại,
mà dính tới vụ ẩu đả đường phố dẫn tới chết người.
Tôi quay mặt ra vì họ tấn công tôi. Tôi quay mặt ra và tấn công!
Và anh có gì trong tay?
Dao của gã đó.
Dao. Gã có chết không?
Có.
- Gã chết. - Gã chết.
Vậy anh bị xử tội ngộ sát hay giết người?
Giết người.
Và họ cho anh bản án ra sao?
Chung thân.
- Chung thân á? - Phải.
Anh thấy sao?
Trước thì tôi nghĩ đời mình xong rồi. Giờ thì tôi thấy ổn.
Vì có rất nhiều cơ hội trong này.
Tôi ít khi gặp người nào bảo: "Trong tù ổn lắm".
Anh không muốn ở đây mà, nhưng…
Đây đâu phải tù.
Không phải tù mà là trung tâm cải tạo. Vì họ thay đổi tôi rất nhiều.
Thế còn mối quan hệ giữa tù nhân và nhân viên nhà tù thì sao?
Giờ, cứ như tôi là thành viên gia đình.
Của nhà tù.
Lovepreet, bị kết án giết người,
sống trong cùng chế độ thoải mái như toàn thể dân trong này.
Nhiều lúc, trong thời gian ngắn tôi ở đây,
rất dễ để quên mất rằng tôi đang ở một nhà tù an ninh tối đa.
Lúc tôi ngồi ở hội trường Bingo
lắng nghe các chàng trai và cô gái hò reo,
tham gia vào trò chơi Bingo,
mà tôi cứ nhìn mãi vào vài khuôn mặt và nghĩ:
"Các bạn sẽ rời khỏi đây, mà chả phải về nhà với gia đình.
Cũng chả phải đi làm cốc bia. Các bạn sẽ về phòng giam".
Dù mọi thứ có vẻ tử tế thế nào, anh vẫn đang ở tù. Nó là quãng thời gian khó khăn.
NGÀY THỨ BA
- Sao rồi? Khỏe chứ? - Khỏe.
- Konstantinos. Raphael. - Phải.
Ừ. Anh là Konstantinos nhỉ.
- Ừ. - Anh là đầu bếp?
Ừ.
Konstantinos sống cùng khu với tôi.
Anh ấy phải đi tù 12 năm,
và anh ấy sẽ sớm cất lời ngợi ca vị giám đốc nhà tù.
Thật may mắn khi có người phụ nữ đó. Nếu không thì ở đây bọn tôi sẽ… Tôi chịu.
Cô ấy hay ra đây không, để gặp tù nhân ấy? Ra suốt à?
Ra suốt.
Tôi đã sống 12 năm trong những nhà tù khá khốc liệt ở Anh,
nơi mà giám đốc là kẻ độc đoán và bị tù nhân căm ghét.
Ở nước Anh, anh có được gặp giám đốc bao giờ không?
Chỉ khi tôi bị phạt thôi.
Nói gì với cô ấy cũng được, biết chứ?
- Có thể nói với cô ấy mọi lúc, mọi nơi? - Ừ.
Rồi.
Xin chào.
Chào Raphael. Khỏe hả? Ngày mới vui. Tôi là Anna, giám đốc nhà tù.
Ừ, tôi nghe nhiều về Anna rồi.
Anh đã ổn định chưa? Ổn cả chứ hả?
Việc ổn định ở tù là khả thi sao?
Tôi muốn anh được thoải mái.
Tôi đã đọc bài phỏng vấn của anh.
- Rồi. - Phải.
Tôi biết anh thích thể thao.
Rồi. Cô làm thế với mọi tù nhân à?
- Tất nhiên. - Rồi.
Bọn tôi muốn họ thấy hạnh phúc.
Ở tù cũng có thể sao?
Rất khó.
Mà ít ra bọn tôi tạo những điều kiện
tương đồng với điều kiện ở thế giới bên ngoài.
Bọn tôi có cùng hệ thống giáo dục như xã hội tự do.
- Anh nói ngôn ngữ gì? - Chỉ tiếng Anh thôi.
Anh có thể tham dự những buổi học bằng tiếng Hy Lạp hoặc tiếng Nga.
Và đổi lại cô mong chờ điều gì?
Bọn tôi mong đợi điều gì. Một câu hỏi rất hay.
Bọn tôi giúp họ phát triển, thay đổi, cải tạo,
và tái hòa nhập xã hội thành công.
Tôi có bắt buộc phải tham dự hội thảo hay tìm việc làm không?
Nếu tôi không tuân theo thì sao?
Bọn tôi sẽ có các buổi làm việc với anh để xem vấn đề là gì.
Cuối cùng, tin tôi đi, anh sẽ tham gia các môn thể thao thôi.
Anh sẽ tới trường học.
Anh có vẻ hơi hoài nghi.
Chuyện thường mà, anh biết không?
Vấn đề là tôi không quen với kiểu môi trường này.
Trải nghiệm của tôi với nhà tù là sự đối đầu. Trải nghiệm của tôi trong tù
là giám đốc, lính canh không trung thực, họ dối trá, họ thao túng và tàn bạo.
Hôm qua, khi tôi được đặc ân đi chơi Bingo,
cô đã nói một cách rất sôi nổi với những chàng trai và cô gái ở đó
về việc họ tin vào bản thân họ.
Tôi thấy nó có mùi chính trị.
Cô có thể ra ngoài kia, đứng trên sân khấu nói chuyện với mọi người đó.
- Tôi đâu phải chính trị gia. - Có đấy.
Tôi thực sự cảm thấy vậy.
Tôi thích việc mình làm. Tôi đang làm.
Nếu anh thích việc mình làm, anh sẽ làm nó đầy say mê.
Đây là hiện thực của nhà tù này.
Hãy tin đi. Tôi nói anh, điều này là vô cùng.
Tôi… Tin tôi, tôi cũng từng ngạc nhiên.
Anh bị tẩy não rồi. Anh đã bị tẩy não rồi.
Tin tôi đi, anh biết đó, sao mà…?
Tôi có cùng điều kiện sống với anh.
Tôi rất cảm kích vì cô đã tới và dành thời gian cho tôi biết những gì xảy ra ở đây.
Rất vui được gặp anh.
- Cảm ơn. Chào. - Chào.
Tạm biệt.
Trước khi cô ấy tiếp quản nhà tù,
giám đốc là một luật sư chuyên về luật hình sự và nhân quyền.
Hồi đó cô ấy làm ở Bộ Tư pháp,
soạn thảo cải cách nhà tù trước khi cô ấy có cơ hội
để đưa lý thuyết của mình vào thực tế.
Tôi vẫn đang cố tìm hiểu xem có chuyện gì với nơi này.
Cách mà các tù nhân liên tục tung hô giám đốc.
Họ ào lên ăn mừng mỗi khi thấy cô ấy.
Họ bắt tay cô ấy, như thể một nhân vật thần thánh nào đó ấy.
Tôi không rõ đó có phải thật lòng không hay chỉ vì họ muốn điều gì đó.
Lấy lòng được giám đốc nghĩa là bạn được ưu ái hơn người khác.
Còn nhiều thứ để tìm hiểu lắm.
Có vẻ như nơi đây rất thúc đẩy chuyện tù nhân đi học,
nên tôi muốn xem liệu họ có thực sự tới
và nắm bắt cơ hội học tập không.
Các bài học trải từ đọc viết cơ bản đến trình độ đại học.
Xin chào.
Tôi thử học tiếng Nga vỡ lòng.
Xin chào.
Thế nghĩa là gì?
Zdravstvuyte là "chào".
Khỏe không?
Tôi khỏe, cảm ơn.
Người đang giúp tôi là Antonio, 27 tuổi.
Anh học tiếng Nga làm gì? Nhà anh có ai người Nga à?
Mẹ tôi.
Mẹ anh là người Nga.
Antonio, cái này nói sao?
Bà tôi đã nghỉ hưu.
Rồi.
Tham gia vào mấy lớp học kiểu này
thường được coi là cái cớ cho tù nhân
để có mấy tiếng ra khỏi phòng giam, nên họ tới và đốt thời gian ở đây.
Họ đâu cần tìm cớ ra khỏi phòng giam vì họ được ra mà,
nên tới đây là một quyết định chín chắn. Người hoài nghi sẽ nói:
"Họ làm thế vì nó giúp họ ghi điểm thôi".
Mà bạn phải nhìn quanh đi. Bạn thấy được họ tập trung ra sao.
Vì sao…
Vì sao.
- Vì sao… -…quan trọng…
…quan trọng…
…việc học tiếng Nga ở nhà tù Síp á?
Họ bắt đầu tới, người Nga ấy, tới Síp,
và bắt đầu tạo ra việc làm ở đây.
Nên việc học tiếng Nga rất tốt cho bọn tôi.
Rất nhiều cô gái đẹp là người Nga.
Giờ thì tôi hiểu rồi, nhỉ? Giờ… Rồi, giờ tôi đã hiểu.
Hiểu rồi đó.
Động lực đưa tù nhân tới trường đang hiệu quả.
Bảy mươi lăm phần trăm đã tới lớp.
Tôi phát hiện ra bạn học Antonio của tôi ở cùng khu với tôi,
và anh ấy hiểu rất rõ nhà tù này.
Tôi lớn lên trong tù.
Trong tù, trong ma túy, trong trại.
Tôi đã ở nhà tù này từ 2011 tới giờ.
Chỉ có mỗi 2017 là tôi ở ngoài.
- Rồi. - Năm may mắn của tôi.
- Năm may mắn của anh. - Chuẩn.
Sao anh cứ ra vào suốt vậy? Điều gì khiến anh phạm pháp thế?
Tôi chơi ma túy từ năm 15 tuổi. Tôi chơi Heroin, chơi Cocaine, trước tôi chơi hết.
Tôi bị kết án do trộm cắp
và cướp có vũ trang, và do giả mạo và do…
ăn trộm.
Anh phạm pháp để có tiền chơi Heroin à?
Phải.
Bản án khiến anh đang phải ngồi tù
cũng là do ăn cướp hả?
- Giờ á? Ừ. - Ừ.
Cướp kiểu gì? Ngân hàng? Đường phố?
Trang sức.
Với một khẩu súng, vơ đồ và rời đi.
Anh đã ở đây từ 2011, hồi chỗ này còn là nơi hoàn toàn khác.
Hồi tôi vào đây, tôi mới 16.
Họ nhét tôi vào khu 2B. Khu 2B là khu cho đàn ông, người lớn.
Một nhóc 16 tuổi, với triệu chứng cai Heroin.
Tôi đã run rẩy! Tôi tưởng tôi sẽ chết trong hai tuần đó.
Anh đã từng ngồi tù ở đây hồi lính canh còn ngược đãi tù nhân.
Lỗi nhỏ nhất cũng ăn đòn hoặc biệt giam. "Nhốt hắn lại đi".
Đời tôi đã từng hai lần gãy xương này.
Xương sườn.
Phải. Hai lần.
Và hai lần đều trong tù, không phải do tù nhân gây ra.
Do quản giáo.
Antonio kể tôi là anh ấy đã cai ma túy trong tù suốt hai năm qua,
và chưa đầy ba tháng nữa sẽ được thả.
Anh nghĩ lần này được thả chuyện gì sẽ xảy ra?
Tôi không hề nghĩ tới lúc được thả.
Và khi chuẩn bị được thả, tôi bắt đầu nghĩ.
Tôi bắt đầu nghĩ và tôi…
bị căng thẳng.
Vì không biết ngoài đó tôi sẽ tìm thấy gì.
Nghề của Antonio là làm tội phạm.
Anh ấy đã phạm tội từ năm 15, 16 tuổi.
Anh ấy là kẻ sẽ ra ngoài đó và gây hỗn loạn
khi cầm vũ khí đi cướp bóc.
Anh ấy vào tù.
Anh ấy được cho liệu pháp để cai ma túy, mà khi anh ấy ra khỏi cổng,
dù trong đây có hỗ trợ anh ấy tới đâu,
anh ấy không có khả năng phá vỡ vòng lặp của tội phạm và nghiện ngập.
Đó là thử thách lớn cho những ai như anh ấy, và thử thách lớn hơn cho nhà tù,
vì họ đã làm hết sức, họ thả anh ấy ra,
và rồi anh ấy ngựa quen đường cũ.
NGÀY THỨ TƯ
Tôi đã ở nhà tù này đủ lâu để hiểu âm thanh này nghĩa là gì.
Giám đốc đã tới khu,
và tôi vẫn đang cố đoán xem những biểu hiện đó là thật hay giả.
Đa số người anh đang thấy đây là dân xin tị nạn.
- Ồ, dân xin tị nạn. - Dân xin tị nạn đó.
Bất cứ ai đến Síp bất hợp pháp đều có thể bị nhốt tới tận một năm.
Có khoảng 300 dân di cư bất hợp pháp và dân xin tị nạn ở nhà tù này.
Sao việc gặp giám đốc làm họ háo hức thế?
Vì… Tôi tin là vì cách cô ấy đối xử với bọn tôi.
Cá nhân tôi gọi đó là đối xử như với khách VIP.
Phải, bọn tôi đang ở tù, mà cô ấy không đối xử bọn tôi như tù nhân.
Anh cũng là dân xin tị nạn à?
Tôi là dân xin tị nạn, từ Cameroon.
- Họ hát gì đó? Bài hát nói gì? - Họ hát: "Anna, Bà chúa Ngục tù".
- Anna, Bà chúa Ngục tù. - Ừ. Họ hát thế đấy.
Anh nghĩ cô ấy làm vậy vì quan tâm, hay là cách để kiểm soát các anh?
Vì nếu biết cô ấy tốt với mình, các anh sẽ chả gây rối cho cô ấy hay gây rối tại tù.
Không, cô ấy không làm vậy để kiểm soát bọn tôi đâu.
Người tìm cuộc sống tốt hơn đâu phải tội phạm.
Việc này khá phi thường đó Anna.
Phải không?
Nó là một cảm giác phi thường.
Tôi rất xúc động.
Vì sao? Vì sao họ làm điều này?
Những người này không đáng vào tù do di cư bất hợp pháp.
Tôi nghĩ họ nên được đối xử như vi phạm hành chính thôi.
Không phải như một hành vi phạm tội và phạt đi tù.
Nhưng cô tin rằng luật nên thay đổi?
Có, tôi rất tin vào điều đó.
Nhiệm vụ của tôi, như một con người, là giúp đỡ họ.
Giám đốc không chỉ làm việc vì những tù nhân bên trong nhà tù.
Cô ấy còn yêu cầu chính phủ thay đổi luật
tội phạm hóa dân di cư và tị nạn.
Mà tôi muốn thấy việc giám đốc đang làm để cải tạo được tù nhân thực sự là gì.
Việc làm có lương là chìa khóa để tiếp cận sự cải tạo ở đây.
Tù nhân làm những việc như lao công, đầu bếp, bảo dưỡng sân cỏ,
và cả các ngành yêu cầu kỹ năng hơn.
Nghe nói họ có nhiều phân xưởng khác nhau ở nhà tù,
và tôi sẽ đi gặp một người ở một trong số xưởng đó
để tìm hiểu xem anh ấy làm gì ở đó.
Mario? Khỏe chứ? Raphael đây.
- Xin chào. Hân hạnh. - Anh làm gì?
Ở đây bọn tôi đóng sách.
Bọn tôi làm 95% việc đóng sách của chính phủ.
Ồ, anh đóng chỗ sách này cho quốc hội à?
Phải, cho quốc hội, cảnh sát.
- Anh muốn xem qua không? - Có.
Mario gốc ở Lebanon.
Anh ấy đã đi được chín trên tổng số 25 tháng tù.
- Anh chưa từng đi tù à? - Không, lần đầu đó.
- Quen chưa? - Rồi.
Hồi mới tới tôi cũng lo lắm, nói thật.
Anh tưởng vào đây là bị đánh cho tơi tả hả?
Chuẩn. Và sẽ có… Phải, kiểu, anh biết đó, có kẻ nắm quyền…
- Và anh sẽ là hạng tôm tép. - Hiểu.
Anh đi 25 tháng vì tội gì?
Tôi đã bị bắt với một khẩu súng lục, vài viên đạn và một ít ma túy.
- Ma túy để bán hay dùng? - Không, để dùng.
Lần đầu mà thế thì tội nặng đấy nhỉ, mang súng ấy?
Ma túy thì hơi cá nhân… Có nhiều người nghiện mà.
Mang súng, đó là vũ khí giết người,
nên nó nghiêm trọng đấy.
- Nhỉ? - Phải.
Việc này giúp anh sao?
Nó lấy hết sức của tôi, vì khi tôi thức dậy mỗi sáng,
tôi biết tôi phải tới đây và học gì đó mới.
Nó thực sự có ích. Nó… Anh thấy… Anh chả hề thấy mình đang bị nhốt ở tù.
Tôi đã từng chơi ma túy…
À, phải. Rồi.
…và môi trường này thực sự có ích.
Tôi có một gia đình, và tôi đã không hề nghĩ
như tôi đang nghĩ lúc ở trong này.
Có lẽ tôi đã không nghĩ tới cảnh mất gia đình, hiểu chứ?
Giờ khi tôi ở đây, tôi thực sự nghĩ, kiểu như tôi đã mất gia đình rồi.
Giờ tôi rất mong tới ngày gặp con gái.
Khi mất đi gì đó, anh mới biết giá trị.
Anh hiểu bản thân hơn, khám phá ra bản thân khi ở tù.
Với nhiều người, đây có vẻ là một việc nhẹ nhàng cho tù nhân,
mà môi trường nuôi dưỡng ở đây
thực sự đang giúp Mario tập trung vào quá trình cải tạo của mình.
Tù nhân bị giam ở khu của mình từ năm giờ chiều.
Ở nhiều nhà tù, đây là lúc họ chơi ma túy
để giúp họ vượt qua những đêm dài sau song sắt.
Tôi đi hay anh đi?
- Tôi đi. - Chà, nghĩ kỹ quá vậy.
Tôi muốn biết liệu các tù nhân có tiền sử nghiện ma túy
có bao giờ bị cám dỗ không.
Nếu tôi nghiện, kiếm được ma túy trong này chứ?
Không có Heroin. Không có Cocaine.
Không có cả cỏ trong này.
Tù nào chả có ma túy.
Anh không tìm được đâu.
- Nghe khó tin quá. - Nếu không tin thì đừng tin.
Tôi không nói là…
Anh ngạc nhiên.
- Tôi ngạc nhiên. - Lần đầu mà.
- Cái gì chả có lần đầu. - Phải.
Tôi nghiện Heroin suốt 15 năm.
Nếu họ có là tôi sẽ thấy ngay.
Tôi phải nói thật. Tôi đã thử tìm một loại bất kỳ rồi.
Tôi đã hỏi.
Tôi thử… Chín tháng, chả tìm được gì cả.
Nó là bất khả thi.
Họ đang bảo tôi đây là nhà tù không ma túy.
Tôi thực sự ngạc nhiên khi nghe điều đó.
Tôi sẽ nói là, bình thường khi ở tù, bạn sẽ có cảm nhận là có ma túy.
Bạn ngửi được mùi.
Bạn có một… cảm giác là có gì đó đang xảy ra,
kể cả khi tất cả cố giấu nó khỏi bạn, và tôi không có cảm giác đó ở đây.
Nhiều người nói rằng lính gác không tham nhũng nữa,
và ở nơi mà có thời,
họ từng mang hàng lậu vào tù, bao gồm cả ma túy. Mà điều đó giờ đã bị xóa sổ.
Liệu đây có phải nhà tù không ma túy duy nhất trên thế giới?
Nếu thật vậy thì thực sự ấn tượng đấy, việc đang xảy ra ở đây ấy.
NGÀY THỨ NĂM
Trong lúc tôi ở đây,
mối quan hệ thoải mái giữa tù nhân và lính gác đã làm tôi ngạc nhiên.
Mà trước khi giám đốc hiện tại tiếp quản vào năm 2014,
nhà tù này khét tiếng vì những cáo buộc bạo lực của lính gác đối với tù nhân.
Nó đã tệ tới mức các tù nhân ở đây còn tự sát,
và rất nhiều các lính gác đó vẫn còn làm việc ở đây.
Một trong những điều đầu tiên giám đốc quyết định thay đổi
là tâm lý của các nhân viên.
Cô ấy xây một học viện lính canh mới,
và tăng ngân sách đào tạo hàng năm từ chỉ 6.000 lên tận 100.000 euro.
Anh sẽ chỉ Raph cách ta khống chế tù nhân một cách nhân đạo.
Huấn luyện viên Alexandros đứng đầu chương trình.
Điều đầu tiên anh làm sẽ là gì?
Bước đầu luôn luôn là tránh đánh nhau.
Nên nếu tôi lao tới anh, chửi anh… "Đồ khốn, mày đi chết…"
- Tôi không muốn anh làm gì cả. Tôi bực. - Tôi cố làm anh bình tĩnh, nhé?
Rồi tôi sẽ thử dùng sức nặng để cho anh thấy tôi to và khỏe hơn anh.
Rồi.
Cùng ngã nào.
Chậm thôi. Này, bình tĩnh. Đây không phải lỗi của anh.
- Không phải tư thù đâu, nhé? - Rồi.
- Xong rồi, nhé? Ổn chứ? - Rồi.
- Ổn. - Rồi, đi nào. Đi làm tách cà phê.
Cà phê thì thôi, Brandy hay Rum thì uống.
Giờ lính gác được huấn luyện để chế ngự các tù nhân hung hãn
mà không làm đau họ.
Giờ thử tấn công tôi đi.
Được rồi. Rồi. Lên nào anh em.
Thử… Rồi. Được rồi.
- Rồi. - Bình tĩnh.
- Rồi. Thả lỏng. Bình tĩnh. - Bình tĩnh.
- Được chưa? - Rồi.
Mà tôi sẽ…
- Tôi muốn hỏi anh một câu, nhé? - Ừ?
- Anh có đau không? - Không.
Vấn đề là thế.
Nó thú vị đấy, vì thường khi anh chế ngự ai đó, anh thường nói:
"Nằm xuống ngay! Dừng lại!"
Anh thì không. Anh nói: "Không phải tư thù đâu",
và anh đã cố trấn an tôi bằng lời nói.
Thì chẳng có tư thù gì mà, đúng không?
Tôi cố làm anh hiểu rằng anh phải dừng lại ngay. Chả lý gì phải đánh nhau.
Rất nhiều lính gác mới đã được thuê và tập với cách tiếp cận nhân đạo này,
nhưng Panagiotis đã làm việc ở đây gần 30 năm rồi,
vì vậy anh ấy có kinh nghiệm dưới chế độ cũ.
Hồi đó các tù nhân có bị đối xử tệ bạc, đánh đập vô cớ không?
Mỗi ngày.
Có những người bị lính gác đối xử như nô lệ.
Họ nghĩ đã vào tù thì anh ta cần bị phạt. Anh ta cần cần chấp nhận bị ăn đòn.
Việc này dẫn tới nhiều tù nhân tự sát.
Tự sát là một hệ quả tự nhiên thôi.
Họ đã thay đổi cách anh nghĩ và tiếp cận với việc đối xử với tù nhân thế nào?
Giám đốc mới tới
và cô ấy chỉ nói một từ. Duy nhất một từ. Con người.
Cô ấy truyền suy nghĩ ấy cho nhân viên
rằng họ đang đối xử với con người, không phải động vật.
Giám đốc đã khiến tôi rơi lệ cho một tù nhân.
Nếu 28 năm trước anh bảo tôi
tôi sẽ khóc vì một tù nhân, còn lâu tôi mới tin.
Nhiều tù nhân có thể đã ở đây từ hồi nơi này còn theo chế độ cũ.
Anh có thấy những nhân tố đó khó để điều chỉnh không?
Những ngày đó qua rồi. Giờ bọn tôi đối xử với họ như con người.
Giám đốc khẳng định những cải cách của cô đang thay đổi tù nhân theo hướng tốt lên…
và dưới nhiệm kỳ của cô, tỷ lệ tái phạm đã giảm mạnh.
Tôi đang gặp Antonio, người đã ra vào tù suốt cuộc đời trưởng thành của mình.
Anh ấy phạm tội do nghiện ngập,
và thường xuyên có các buổi tư vấn ma túy để giúp anh ấy.
Rồi anh sẽ ra tù, sớm hay muộn,
và quan trọng nhất là chuyện xảy ra sau đó.
Anh gặp rắc rối gì?
Thực tế là tôi đã đi tù từ lúc quá nhỏ
và tôi còn nghiện nữa,
tôi đã tham gia nhiều chương trình và tôi vẫn bị kỳ thị.
Ở đây thì ta ổn, ta "sạch" và ta ổn cả.
Mà ngoài đó? Xã hội đâu đối xử với ta như vậy.
Chỉ vài tuần nữa, Antonio sẽ được thả.
Mà vì môi trường không ma túy trong này an toàn quá,
gần như anh ấy không muốn rời đi.
Tôi không biết sẽ ra sao khi tôi ra ngoài.
- Đồng thời… - Và nó càng làm tôi lo lắng.
Tôi sẽ cố không dùng ma túy, tôi cai được lâu thế rồi mà.
Và cách tốt nhất tôi có thể nghĩ ra để thoát khỏi việc này là
lấy cuốn hộ chiếu và đi khỏi đây.
Ừ mà dù anh đi đâu…
- Vẫn phải đối mặt với những vấn đề đó. - …anh vẫn sẽ phải đối mặt…
Đó chắc là vấn đề tôi sẽ luôn mang theo.
Nhà tù rõ là đang làm hết sức mình
qua các buổi trị liệu ma túy này để thay đổi cách sống của anh ấy.
Câu hỏi là
liệu họ có nhận được cùng sự hỗ trợ này khi ra tù, và tôi được bảo là không đâu.
Khi ra cổng và được thả,
gần như anh ấy lại về con số không, và điều đó thật buồn.
Hy vọng đây sẽ là lần cuối, mà giờ, cả anh ấy cũng chả thể trả lời câu hỏi đó.
Một điều đáng chú ý về nhà tù này
đó là các cơ hội thường xuyên để các tù nhân nam và nữ giao tiếp.
Các tù nhân này đang học điệu nhảy truyền thống của Síp.
Quý cô đủ bản lĩnh để nhìn tôi nhảy có tên Georgia…
và cô ấy có lý do để tập luyện.
Ngày mai tôi sẽ kết hôn!
Tôi rất hạnh phúc và háo hức.
- Mai cô kết hôn hả? - Phải.
Chúc mừng nhé.
Hôn phu của cô ở trong…?
Ở khu khác.
- Khu khác. - Cô cưới một tù nhân khác?
Phải.
Bọn tôi bị bắt do ăn trộm.
Bọn tôi trộm để có tiền mua ma túy và bị bắt vào đây.
Bọn tôi bên nhau đã hai năm rồi và bọn tôi quyết định kết hôn.
Anh cũng được mời đến đấy nhé.
Cảm ơn vì đã mời tôi tới đám cưới của cô.
Chúc mừng. Và tôi sẽ chấp nhận lời mời.
Cảm ơn. Bảo trọng nhé.
Cảm ơn.
Cảm ơn, hân hạnh.
Hân hạnh. Cảm ơn.
Có một khu cho phụ nữ ở nhà tù này.
Nó tách biệt khỏi cánh đàn ông,
mà ở các sự kiện xã hội này họ được trò chuyện bình thường,
và nó tốt cho họ khi họ được thả,
để họ sẽ không cảm thấy hoàn toàn lạ lẫm trước giới tính còn lại.
Đó là một trong số triết lý mấu chốt ở đây,
rằng nhân quyền và khả năng sống cuộc đời bình thường của họ
trong giới hạn nhà tù không nên bị tước đi.
NGÀY THỨ SÁU
Nay là ngày cuối tôi ở đây,
và đã đến lúc nói lời tạm biệt với bạn tù Phaethon.
Tôi muốn xem liệu cách tiếp cận của nhà tù có tác động lâu dài đến anh ấy không.
Tương lai của anh sẽ ra sao?
Vì anh rất khen cách nhà tù này cố thay đổi con người.
Ừ.
Mà rồi sẽ có ngày anh phải thu xếp đồ đạc
và rời khỏi đây.
Vì văn hóa của nhà tù, vốn đã giúp tôi,
bất cứ hoạt động gì trong này đều có ích.
Anh nhận ra những thứ đơn giản cũng đáng quý. Gia đình, bạn bè,
đi dạo ở biển, được ăn kem.
Có lẽ không cần tới 100.000 trong tài khoản ngân hàng.
Có vẻ anh chỉ muốn cuộc đời bình thường.
- Đúng. Rất… Phải. - Rằng anh có một lối sống riêng.
Anh có thể đặt tay lên tim
thề sẽ chả bao giờ trở lại tù chứ?
Tôi chỉ phạm tội lần đó thôi. Giờ, để lấy hết tiền ở đời tôi cũng chả làm.
Mà anh nghĩ lần này được thả, anh sẽ chả trở lại.
Tôi tin vậy.
Bạn sẽ không thể biết chắc,
mà tôi có thể tin rằng Phaethon đã thực sự thay đổi.
Đám cưới của Georgia là đám thứ 20 từng được tổ chức dưới thời giám đốc mới.
Và cô ấy sẽ kết hôn tại nhà thờ Chính thống giáo Hy Lạp của nhà tù.
Có không khí thật đấy. Cứ như khoảnh khắc Bonnie và Clyde ấy, mà là khoảnh khắc vui:
hai người kết hôn trong tù.
Đây là đám cưới Chính thống giáo đầu tiên mà tôi dự.
Đây cũng là đám cưới đầu tiên tôi dự trong tù. Nhà tù thường phá vỡ tình yêu.
Nhà tù thường làm tan vỡ tình yêu giữa hai người.
Mà lần này, nó lại đem hai người lại với nhau.
Demetrius. Chúc mừng. Chúc may mắn.
- Xin chào. - Chúc mừng.
- Khỏe chứ? - Khỏe.
Hãy tận hưởng cuộc sống, bất kể tiếp theo có ra sao, nhé?
Cảm ơn.
Anh thấy cách bọn tôi làm ở đây chưa Raph?
- Rồi? Anh nghĩ sao? - Nó khác thường.
Ý tôi là, nhiều người sẽ nói tù nhân ở đây sướng quá.
Họ không bị trừng phạt theo cách nạn nhân của họ mong đợi.
Cô sẽ nói gì với họ?
Nếu sự bảo vệ và đảm bảo nhân quyền,
một cách tiếp cận nhân đạo hơn với con người là quá mềm yếu,
vậy thì cứ mềm yếu đi.
Ta đã thấy kết quả của các hệ thống trừng phạt
nơi đã vi phạm nghiêm trọng nhân quyền,
nơi mà đã có sáu vụ tự sát trong mười tháng.
Mà khi cô nói về nhân quyền, thế còn những nạn nhân
tin rằng khi ai đó phạm pháp, họ phải bị trừng phạt?
Tôi tin rằng xã hội cần phải cải cách.
Ta nói rằng những người trong…
trong tù nên thay đổi.
Tôi thấy họ thay đổi.
Tôi thấy họ phát triển, thành những người tốt hơn,
và sẵn sàng tái hòa nhập thành công với cộng đồng.
Cô xác định thành công của mình như thế nào?
Có thể thấy kết quả từ việc giảm tỷ lệ tái phạm,
nó đã giảm xuống 15%,
khi trước kia nó là hơn 50%, khi mà hệ thống trừng phạt còn hoành hành.
Cô có thể nêu ra một việc cô đã làm ở đây
mà cô thực sự tin đã thay đổi tư duy và cách nhìn của tù nhân
để họ sẽ không ra đó và tái phạm?
Các giá trị đạo đức mạnh mẽ.
Như tính chính trực, công bằng,
tôn trọng, giao tiếp,
yêu thương và hỗ trợ.
Và tin tôi, cảm giác thật phi thường khi làm việc với những con người này,
được thấy họ phát triển, thay đổi,
tái hòa nhập cộng đồng, thành các công dân có trách nhiệm, tuân thủ luật pháp.
Lúc tôi mới tới nhà tù này,
tôi đã hoài nghi về cách họ làm việc ở đây,
nhưng cách tiếp cận mang tính cách mạng của giám đốc nhằm cải tạo,
ở nơi những phương pháp trừng phạt đã được thay bằng một chế độ nhân đạo hơn,
có vẻ đã hiệu quả.
Không phải ai cũng đồng ý, và cũng dễ hiểu thôi,
mà theo kinh nghiệm của tôi, điều họ đang làm trong nhà tù này
thực sự đang giúp cải tạo các tù nhân.
Biên dịch: Nathalie Nguyen