EEN NETFLIX-SERIE
De Zenica-gevangenis in Bosnië en Herzegovina.
Een vervallen, voormalig communistische, zwaarbewaakte gevangenis.
Heb je veel mensen neergeschoten?
Ja.
Velen. Ik zit er niet mee.
In een land vol met maffia en georganiseerde misdaad...
...heeft deze gevangenis een pittige mix van extreem gevaarlijke mannen.
Ik hield van vechten. Het zat in mijn bloed.
Van wapenhandelaars tot maffiabazen en koelbloedige moordenaars.
Ik ben een moordenaar, maar we hebben ook een hart.
Ik verblijf een week in deze 130-jarige oude gevangenis...
...maar het is niet mijn eerste keer achter de tralies.
Ik ben Raphael Rowe.
Ik was onterecht veroordeeld voor een moord in de VK.
Ik kreeg levenslang.
Het kostte me 12 jaar om mijn naam te zuiveren.
Nu reis ik de wereld over...
...om te ontdekken hoe het leven is in de strengste gevangenissen ter wereld.
Bosnië, Midden-Europa.
Minder dan 30 jaar geleden was deze plek een groot oorlogsgebied.
Overal in Bosnië...
...word je constant herinnerd aan het verschrikkelijke conflict...
...dat hier plaatsvond.
Zoals deze kogelgaten van scherpschutters.
Na het uiteenvallen van de socialistische staat Joegoslavië...
...verklaarde Bosnië de onafhankelijkheid.
Er brak een wreed conflict uit...
...met strijders uit de hele regio.
Meer dan 200.000 mensen werden gedood door afslachting of etnische zuivering.
Twee miljoen mensen vluchtten het land uit.
Door de chaotische nasleep van de oorlog...
...kregen maffia-achtige groepen vrij spel.
Na de oorlog was er armoede en instabiliteit...
...waardoor georganiseerde criminele netwerken konden groeien.
Dit leidde tot een van de grootste problemen in Europa...
...wapenhandel, drugs en mensensmokkel.
Bosnië staat dicht bij Rusland op de lijst...
...van landen met de meeste georganiseerde misdaad in Europa.
Als ze worden opgepakt...
...komen deze gevaarlijke criminelen vaak in de Zenica-gevangenis terecht.
En daar verblijf ik aankomende week.
Oorlog verwoest levens.
Het leidt tot geweld en zware criminaliteit.
Deze gevangenis in Bosnië...
...heeft enkele van de zwaarste criminelen in de georganiseerde misdaad.
Deze mensen staan bekend om...
...hun extreme geweld en intimidatie.
Ik weet niet wat ik kan verwachten, maar het zal niet lang meer duren.
De zwaarbewaakte Zenica-gevangenis heeft een geduchte reputatie.
Na de oorlog in Bosnië...
...werden mensenrechten hier vaak geschonden...
...en er was sprake van marteling.
Ik hoop dat ze me goed behandelen hier.
DAG 1
Draai je om naar de muur. Handen omhoog.
We gaan je fouilleren...
...voor het geval dat je verboden dingen bij je hebt.
Handen omlaag. Draai je om.
We kunnen nu naar binnen.
Je moet naakt zijn voor dit onderzoek.
Open je mond.
Tong naar boven en beneden.
Kijk naar links en naar rechts.
Ondergoed uit.
Ik heb vele fouilleringen in gevangenissen ondergaan...
...en deze behoort tot een van de meest gênante.
Til je genitaliën iets op.
Oké. Draai je om.
Op je hurken.
Kuch.
Goed.
Ga daarheen.
Stop bij de muur.
Dat was een grondig proces.
Ze onderzochten me naakt, ze keken onder mijn ballen...
...ze lieten me hurken en kuchen.
Ze zijn erg grondig om er zeker van te zijn...
...dat gevangenen die de gevangenis in komen...
...geen smokkelwaar bij zich hebben.
Stop.
Blijf staan.
Doe je broek en shirt aan.
Door de gevangene te dwingen om een uniform te dragen...
...laten ze zien dat hier regels gelden.
Niet de warmste kleren, maar ik heb tenminste een uniform.
Je komt met mij mee.
Van alle gebouwen...
...lijken er één of twee nieuw...
...maar de meeste...
...zijn vervallen.
Ik ben onderweg naar mijn celblok, waar ik mijn celmaten ga ontmoeten...
...voor de allereerste keer. -Rechtdoor.
Mijn hart gaat tekeer.
Deze vleugel huisvest gewelddadige mannen en degenen die veroordeeld zijn...
...voor wapen, drugs en mensenhandel.
Dit is de nieuwe.
Ik kan een cel delen met maffiabazen en moordenaars.
Trek je schoenen uit.
Naar binnen.
Oké. Ik?
Ja.
Elvis. -Elvis. Raphael.
Raphael.
Leuk je te ontmoeten.
Eén, twee, drie, vier, vijf. Zes mensen in deze cel?
Vijf. Ja.
Vijf met jou erbij.
Vier en ik is vijf.
Ja. -Oké.
Laten we je bed opmaken.
Laten we nu meteen je bed opmaken.
Oké. -Kijk.
Zo moet het eruit zien.
Oké.
Houd het daar vast.
Zit je ook in deze cel? -Ja.
Ik ben Raphael. -Ik ben Eldin.
Praat niet te veel, terwijl we het bed opmaken.
Doe dit eronder.
Hou het hier vast.
Kussen.
Het is klaar.
Bedankt voor je hulp, Elvis.
Heb je sigaretten bij je? Rook je?
Nee.
Heb je iets bij je?
Nee.
Wat is dit voor een vest?
Wat? Vind je mijn bodywarmer mooi?
Zal ik hem uitdoen?
Dit is niet het warmste onthaal.
Was je graag ramen?
Bedoel je deze ramen? -Ja.
Geef hem die krant...
...en deze fles.
Het moet hier schoon zijn.
Is er een probleem? Kom op.
Oké.
Het lijkt erop dat je me vraagt dit te doen...
...niet omdat het nodig is...
...maar gewoon omdat je wilt dat ik dit doe.
Doe wat je gezegd wordt.
Dit is de gevangenis.
Niet de kinderopvang.
Nee, natuurlijk niet.
Alle andere cellen in deze gang zijn hetzelfde als deze cel?
Gebruik je handen niet als je tegen me praat.
Oké. Als ik praat, doe ik dat automatisch.
Maar ik sta dat niet toe.
Waarom ben je hier?
Voor moord en georganiseerde misdaad.
Dus je bent een maffiabaas?
Ja.
Vind je dat een goede titel? Je lijkt erom te lachen.
Eindelijk word ik geholpen door een van mijn celmaten.
Als je liever met mij wil praten, omdat ik Engels spreek...
...kom dan hierheen en praat met mij.
Sorry, ik verstond je naam niet. -Eldin.
Eldin. -Eldin.
Spreek ik dat goed uit? Eldin? -Ja.
Oké.
En dit is onze celmaat, Muharem.
O, er is er nog een. -Hoi.
Harem. -Muharem.
Muharem. Leuk om jou ook te ontmoeten.
Waarom zit je hier?
Fraude, witwassen en wapenhandel.
Ik werkte voor de EUPM, de Europese politie.
Drieënhalve week voordat ik zou trouwen...
...reed een dronken bestuurder mijn vrouw dood...
...en dat veranderde mijn leven.
Ik wilde niet meer voor de politie werken.
Ik wilde een crimineel worden. Ik wilde graag gokken.
Ik wilde graag wapens stelen en ze verkopen.
En zo kwam ik hier terecht.
Is dit de eerste keer dat je vastzit?
Nee. Ik zat ook vast in 2011.
Hoelang?
Anderhalf jaar. Voor wapenbezit.
Het was een uzi.
Waarom had je een uzi?
Daar heb ik geen verklaring voor.
Eldin geeft me een rondleiding.
Dit is de zitkamer waar iedereen rookt.
We schaken hier en lezen de krant. We krijgen elke dag een krant.
Dit is de badkamer.
Dat ruik ik. Je bent waarschijnlijk gewend aan die geur.
Dit is de douche. -Oké.
Dit zijn de wc's.
Oké.
Jullie ruiken het niet, maar ik wel. Het stinkt hier enorm.
Het stinkt hier door het gat in de muur...
...waardoor het water naar beneden komt.
Daar kunnen we niets aan doen. Het is een oud gebouw.
Vier wastafels met water.
Hebben jullie warm en koud water? -We hebben elke dag warm water.
Wie houdt dit netjes?
WERKT NIET!
Elke dag doet iemand anders het.
Geen enkele schoonmaak krijgt deze plek schoon.
Het komt rechtstreeks uit de 19e eeuw.
Hoe vaak mag je naar buiten om te sporten?
Je krijgt twee uur om te luchten en twee uur om te sporten.
Oké. -Een keer in de ochtend...
...en een keer in de middag. -Oké.
In dit deel van de gevangenis...
...sluiten de celdeuren van de meest gewelddadige misdadigers 's avonds niet.
Ze kunnen hier vrij bewegen.
Dat is de enige deur die dichtzit.
Dus als om 19.00 die deur dichtgaat...
...worden jullie aan het lot overgelaten?
Ja.
Het is hier eigenlijk vrij relaxed, toch?
Ik voel me hier niet opgesloten. Het voelt niet alsof je opgesloten zit.
Er moet een goed vertrouwen onderling zijn.
Mensen denken: gevangene, gevaarlijk, wreed, gewelddadig.
Waarom krijgen ze zo veel ruimte? Ze vechten vast de hele tijd.
Ik zeg niet dat het niet gebeurt. Mensen raken in een gevecht.
Natuurlijk.
Afgelopen maand raakte ik in gevecht en zat ik 15 dagen in een isoleercel.
Waar ging dat over?
Het was stom. Het ging over een afstandsbediening en tv.
En je moest 15 dagen in isolatie.
Ja.
Terug in de cel wil ik graag...
...de verstandhouding met mijn celgenoot Elvis verbeteren.
Dus gingen we zitten om te praten.
Dit is niet de eerste keer dat je vastzit.
Nee.
Vierde.
Vier keer. -Ja.
Dus hoeveel jaar heb je in totaal in de gevangenis doorgebracht?
Ongeveer 13 jaar.
Als iemand die leiding gaf aan een georganiseerd crimineel netwerk...
...wat voor een dingen liet je ze doen?
Overvallen, zware mishandeling.
Veel dingen.
Als ik gevraagd werd een auto in de brand te steken...
...stuurde ik twee of drie man om het gedaan te krijgen.
Het is een transactie.
Als iets je dwarszit, wil je dat ik hem aanpak...
...door zijn auto of huis in de fik te steken...
...gewoonweg hem kapot te maken.
Heb je veel geld verdiend aan de misdaad?
Ik had veel spullen.
Geld, mooie auto's...
...wapens en drugs.
Veel vrouwen om me heen.
Heb je veel mensen neergeschoten?
Veel.
Veel?
Ja.
Waarom is dat grappig?
Het is grappig, omdat het niets bijzonders voor me is.
Ik zit er niet mee.
Heb je ergens spijt van?
Heb ik spijt?
Dat heb ik. Van een moord tijdens een overval.
Die man had niet dood moeten zijn.
Ik heb met die man te doen.
Toen ik in deze cel kwam, wist ik niet wat me te wachten stond.
Het was intimiderend om Elvis en mijn andere celmaten te ontmoeten.
Hij is een voormalige maffiabaas...
...en hij is eraan gewend om mensen te manipuleren.
Hij leek instabiel.
Er waren momenten dat ik dacht dat hij me aan zou vallen...
...en ik dacht: als hij naar mijn keel grijpt...
...kan ik hem met mijn rechterhand slaan.
Dat is de mentaliteit om te overleven in de gevangenis...
...als je niet weet met wie je te maken hebt.
Ik kom erachter dat vele van de gevangenen hier...
...schuldig zijn aan gewelddadige maffiose praktijken.
Ik wil graag weten wat deze gevangenis doet...
...om deze zware criminelen te veranderen.
DAG 2
Het is mijn eerste ochtend in de Zenica-gevangenis.
Elvis vertrok om 5.00 uur voor zijn gevangenisbaan...
...dus ben ik in het gezelschap van Eldin en Muharem.
Melden.
Dit is het appel? -Ja.
Elke dag om 7.30 uur gaat het alarm voor het appel.
Het zit erop. -Dat is het?
Ja. Het zit er weer op. We kunnen gaan.
Hij telde niet echt.
Sommige mensen gingen naar het werk om 5.00 uur 's ochtends.
Zij zijn afgevinkt. Dus hij weet precies hoeveel mensen...
...er binnen zijn, wie er aan het werk of ergens anders is.
Werk jij? Ga je naar het werk vandaag?
Nee, ik kan niet werken. Dat heb ik je al verteld.
Twee weken geleden heb ik gevochten. -O, dus je hebt straf.
Ik heb straf. Ik zit in groep C.
O, juist. Dus je zit in een lagere categorie.
Ik moet vier maanden wachten totdat ik weer mag werken...
...of iets positiefs mag doen.
Echt? Vier maanden... -Ja.
Dat is je straf, vier maanden... -Dat is mijn straf.
...zonder privileges voor vechten. -Ja. En 15 dagen in isolatie.
Door ervaring weet ik dat 15 dagen in isolatie zwaar is.
De straf is direct en heftig als je hier de regels breekt.
Als nieuweling heb ik nog niets op mijn kerfstok en heb ik alle privileges.
Dus kan ik aan het werk.
Hierin? -Ja.
Ik meld me bij de keuken.
Wil je dat ik dat doe? -Zoals dit, van alle kanten.
Oké. O, je spreekt ook Engels? -Ja.
Goed. Oké.
Heb je dit gemaakt? -Ja.
Zoals dit, kijk.
Dat is sneller.
O, goed. Oké.
Oké. We krijgen anders de schuld...
Ik ben niet erg blij mijn celmaat Elvis te zien. De voormalige maffiabaas.
Je doet het niet goed. Je moet het zo doen.
Hij zei dat ik het anders moest doen. Jij zegt me het zo te doen.
Zoals dit.
Neem een besluit, jongens.
Elvis heeft al zeven jaar van zijn 20-jarige straf erop zitten.
Ondanks zijn slechte uitstraling...
...lijkt het erop dat hij een harde werker is...
...en vandaag is hij ook wat vriendelijker.
Laten we deze leeg maken. Breng me die.
Ik neem de lichtste.
Breng me ook die andere.
Ik dacht dat ik het lichte werk deed...
...en nu laat je me het zware werk doen.
Dat is zwaar.
Dus je bent hier al sinds 5.00 uur 's ochtends?
Ja. Ik werk van 5.00 uur tot 12.00 uur.
Krijg je hiervoor betaald?
Ja.
Ik krijg 100 euro per maand.
Dat is genoeg om fatsoenlijk te kunnen leven hier.
We kunnen fruit kopen...
...tandpasta en andere benodigdheden.
Waarom werk je hier?
Ik wil graag chef worden.
Waarom?
Misschien kan ik chef worden als ik vrijkom.
Dat is een grote verandering in je levensstijl.
Ja, dat probeer ik. Als het werkt, werkt het.
Ik dacht als ik hier kom...
...zie ik jou iemand vertellen wat te doen met je voeten omhoog.
Je draait een verrassend goede dienst, Elvis.
Ik denk anders dan vroeger.
Ik heb een gezondere geest en denkwijze.
Ik leerde hier om te werken. Ik had nooit een eerlijke baan.
Ik ben erg veranderd. Ik ben niet meer hetzelfde.
Ik heb niet alleen veel geleerd over hoe het hier werkt...
...maar ik heb ook veel geleerd over Elvis.
Het is fascinerend.
Hij gelooft dat zijn persoonlijkheid is veranderd door wat hij doet.
Er is ook een andere kant van Elvis.
Hij heeft een enge uitstraling...
...maar hij werkt hard. Het inspireert hem.
Dat is iets positiefs.
Mijn keukendienst is afgelopen.
Gevangenen met goed gedrag...
...kunnen genieten van de buitenlucht.
Elke dag krijgen we de tijd om te sporten...
...en dat ga ik nu doen.
Er is een basketbal- en voetbalveld.
Ook is er een sportzaal in een soort kooi...
...met oude roestige gewichten.
Het is allemaal een beetje oud...
...maar het is beter dan niets.
Het is verrassend dat gevangenen gestimuleerd worden zich te gedragen...
...door het werk in de keuken of te kunnen sporten.
Het lijkt erop dat ze iets proberen te doen...
...om de gevangenen te veranderen.
DAG 3
Het is mijn derde dag in de Zenica-gevangenis in Bosnië.
Ik zoek de meer gastvrije celmaat Eldin...
...maar hij is nergens te vinden.
Laten we achterom gaan. Kom op.
Een van de bewakers vertelt me waar we hem kunnen vinden.
Een paar dagen na de ontmoeting met Eldin...
...heeft hij zich in de problemen gewerkt.
Hij lijkt zo'n soort karakter te hebben.
Hij is in isolatie geplaatst.
Het lijkt erop dat je alle vrijheid krijgt bij goed gedrag.
Nu krijg ik te zien wat er gebeurt als je dat niet doet.
Hoe gaat het?
Wat is er gebeurd? Hoe kom je hier terecht?
De cipier zei dat ik naar mijn kamer moest gaan...
...en ik negeerde dat bevel.
Ik zei dat ik niet naar mijn kamer ging.
Ik kreeg een discussie met hem waardoor hij me handboeide...
...en naar de isolatie bracht.
Ik heb een grote mond. Ik praat veel.
Ik praat voordat ik denk.
Dit is mijn 14e keer in isolatie in zes jaar tijd.
Door zijn grote mond belandde hij weer voor 15 dagen in de isoleercel.
Dit is een vrij sobere cel, of niet?
Er is een tafel en een stoel...
...en een stuk beton met een matras.
Dit is alles wat ik krijg. Ik heb twee kussens, twee dekens en een matras.
Geen sigaretten. Niets. Er is eten. Geen krant. Er is niets te doen hier.
Drieëntwintig uur zit je hier binnen...
...en dan krijg je een uur in de buitenlucht.
Aangezien dit je 14e keer is, werkt het duidelijk niet.
Het werkt niet voor jou.
Het maakt je gek om eerlijk te zijn.
Ik word er slechter van. Het maakt me zo kwaad.
Ik word er woedend door en ik ben boos op iedereen...
...als ik hieruit kom.
Ik blijf dan stomme dingen doen om weer in isolatie terecht te komen.
Je kan me opsluiten en de sleutel weggooien...
...en dan gedraag ik me wellicht voor 15 of 20 dagen in de maand...
...maar dan verandert er weer iets in mijn hoofd...
...en ben ik terug bij af.
Is jouw gedrag te wijten aan een psychisch probleem?
Ik heb een oorlog meegemaakt.
Ik was thuis als negenjarige...
...toen ze met automatische wapens m'n pa meenamen naar een concentratiekamp...
...toen ze mij meenamen naar een concentratiekamp.
Het had een grote invloed op mijn jeugd.
Ik wil het niet als een excuus gebruiken.
Ik kan dingen niet verkeerd blijven doen. Ik geef dat dan de schuld.
Er zijn ergere dingen gebeurd.
Hele families werden vermoord tijdens de oorlog.
Ik probeer je te laten begrijpen...
...waardoor ik veranderd ben... -Dat begrijp ik.
...van een goed persoon in een slecht persoon.
Ik begrijp het.
Ik hoop dat je dingen anders probeert te zien.
Weet je? -Geen probleem.
Een fijne dag. -Jij ook. Let goed op jezelf.
Dat zal ik doen.
Voor iemand met zoveel trauma als Eldin...
...weet ik niet of isolatie echt werkt.
Het moet erg schadelijk zijn...
...om dag in dag uit alleen te zijn.
Ik heb vele maanden in isolatie doorgebracht.
Het verandert iemand niet.
Het maakt je bozer en gefrustreerder.
Hij zegt dat hij dat ook zo ervaart.
Ik wil weten hoe bewakers de harde kant van dit systeem rechtvaardigen.
Boris Soko werkt hier al 15 jaar.
Ik ben in een relaxtere omgeving geweest.
Ik ben in kleinere ruimte geweest waar ze gestraft worden.
Waar is dat goed voor? Wat is het doel?
Het doel van...
...de ruimtes waar we gevangenen isoleren die constant...
...de regels negeren...
...is dat de gevangenen daar kunnen leren dat hun gedrag...
...goed gedrag...
...leidt tot verbetering en beloningen.
Ze moeten dit zelf leren en begrijpen...
...tijdens hun tijd hier.
Zijn er dingen veranderd in de tijd dat je hier werkt?
Voor de gevangenen...
...is het makkelijker geworden hun straf uit te zitten.
Voor de bewakers is het werk echter moeilijker geworden.
Het is een gezamenlijke inspanning om gevangenen te helpen...
...die een misdaad hebben begaan...
...te rehabiliteren in de tijd dat ze hier zijn...
...en ze normale burgers te laten worden...
...die zich aan de wet houden.
Misschien is een beloon- en strafmethode te rechtvaardigen...
...als het echt een gevangene verandert.
Maar deze geharde maffia en veelplegers...
...zijn niet makkelijk te veranderen.
Ik vind mijn celmaat, de maffiabaas Elvis, tijdens de maaltijd de volgende dag.
Nu we een betere verstandhouding hebben, ga ik met hem lunchen.
Krijgt iedereen hetzelfde of kunnen ze kiezen?
Je kan kiezen.
Deze metalen dienbladen bestaan op veel plaatsen niet meer.
Het is een erg gevaarlijk wapen, maar ze hebben...
...zo'n vertrouwen in de gevangenen hier...
...dat ze nog steeds deze dienbladen geven.
Ik heb ze niet gezien sinds mijn eigen tijd in de gevangenis.
Ik wil weten waarom Elvis een crimineel werd.
Dit is...
Broer. -O, dat is je broer.
Ja. -Hallo.
Hallo. -Leuk je te ontmoeten.
Ik ben Sami.
Sami.
Elvis en zijn oudere broer Sami waren betrokken bij de georganiseerde misdaad.
Ik probeer de gelijkenis te zien, maar hij is de knapste, of niet?
Ze zijn beiden veroordeeld voor gewapende overval en moord.
Vertel me over jullie verleden.
Hoe was jullie jeugd?
We hadden een slechte jeugd.
Slechte jeugd.
Onze vader was lid van het leger van Bosnië en Herzegovina...
...en hij raakte gehandicapt.
Waardoor kwamen jullie in de criminaliteit terecht?
Vooral de armoede.
Er was oorlog in het land.
Onze vader kon de dingen die een kind of tiener nodig heeft niet betalen.
Dus besloten we het zelf te doen en kozen we dit pad.
We zijn de weg kwijtgeraakt en we hebben spijt van de gevolgen.
Ga je die worstjes opeten?
Nee.
Ja.
Ik dacht dat je aardig voor me was, maar je bent uit op mijn eten.
Drink je koffie?
Koffie? Ja. -Ja.
Oké, we gaan. -Laten we gaan.
Laten we koffie halen.
Dat is heet.
Je kan niet overal koffie drinken.
Iedereen heeft zijn eigen plek om koffie te drinken en te eten.
Dus dit is jullie plek om koffie te drinken?
Ja.
Wij drinken hier koffie.
Je zei dat je betrokken raakte bij de georganiseerde misdaad.
Leg me uit wat dat betekent.
Veel dingen waren beschikbaar...
...zoals wapens.
Je kan allerlei wapens vinden voor een mooie prijs...
...als een cadeautje.
We vormden beiden onze criminele groep. -Ja.
Aan zijn kant en de mijne.
We maakten ze bang zodat ze voor ons zouden werken.
Elke dag wilden we meer...
...en elke dag zit je er dieper in.
Het was nooit genoeg. Hier wordt het hebzucht genoemd.
En heeft de gevangenis je veranderd, Sami?
Heel erg.
Ik handelde erg impulsief...
...maar ik denk anders nu. Daden hebben gevolgen.
Ik vond het leuk om te vechten. Het zat in mijn bloed.
Nu weet ik dat elk gevecht tot een straf leidt.
Dus nu denk ik na voordat ik iets doe.
Twee erg interessante, open persoonlijkheden.
Hun leven is deels een nalatenschap van de oorlog die hier plaatsvond...
...omdat ze toegang tot wapens hadden...
...konden ze die gebruiken om overvallen te plegen.
De tijd in de gevangenis is een tijd van reflectie voor ze...
...en wat hen betreft, zijn ze niet meer diegenen waar mensen bang voor waren.
DAG 5
De ultieme beloning voor goed gedrag in Zenica...
...is om verplaatst te worden naar een gedeelte van de gevangenis...
...dat niet echt lijkt op een gevangenis. Daar ga ik vandaag naar toe.
Sommige beschrijven het als 'open omstandigheden'.
Je kan auto's, voetgangers en huizen zien...
...vanuit deze kant van de gevangenis.
Er is nog steeds een connectie met de buitenwereld.
Je komt hier als je de regels gevolgd hebt...
...en je snel vrijkomt.
Dit is de perfecte plek om te zien...
...of de gevangenis iemand echt veranderd.
Hoi.
Hallo.
O, hallo.
Hallo. Ik ben Raphael.
En jij bent? -Mirza.
Mirza. Dus dit is de sporthal?
Kan iedereen de sporthal gebruiken?
Iedereen hier kan de sporthal gebruiken.
O, kom.
Jij en ik?
Degene die verliest, betaalt de koffie.
Mirza was lid van een maffia-achtige organisatie...
...en hij werd veroordeeld voor verschillende misdrijven.
Hij komt binnenkort vrij.
Dit is goed. Het is leuk en ontspannend.
Iedereen heeft het hier naar zijn zin.
Het is hier schoon en opgeruimd. Iedereen gedraagt zich hier goed.
Ze sporten, werken en hebben een familie.
Het lijkt op een paradijs hier.
Hoe kom je aan een plek hier?
Door goed gedrag en werken.
Dit is de beste plek, maar je hebt hersenen nodig om hier te komen.
In de gevangenis moet je vechten.
Na een tijdje verander je en besef je dat dit beter is...
...dan isolatie en dan word je rustiger.
Als je klaar bent met trainen, kan ik dan zien waar je slaapt...
...waar je cel is? -Oké, geen probleem.
Laat maar zien. -Oké. Laat me omkleden.
Hij is een grote jongen...
...maar ik voel me niet geïntimideerd. Hij lijkt me best aardig.
Oké.
Deze kant op.
Hoe gaat ie? Dit is mijn nieuwe kamergenoot.
Mooi uitzicht, hè?
Ja.
Oké. Bedankt.
Vip.
Hier.
Erg interessant.
Jullie slapen hier met zijn tweeën?
Ik had een kamergenoot...
...totdat hij een fout maakte en eruit werd gezet.
Gevangenen worden hier nog steeds nauw in de gaten gehouden...
...en mogen geen misstap maken als ze hier willen blijven.
Mirza doet zijn best om de regels te volgen...
...maar is hij ook echt veranderd?
Vertel me over de privileges.
Jij krijgt bijvoorbeeld...
...vijf dagen per maand verlof...
...om te zien of je klaar bent om vrijgelaten te worden.
Dat is een enorm privilege.
Na die vijf dagen doe ik mijn best om geen fout te begaan.
Vertel me waarom je hier zit.
Was je betrokken bij drugs, overvallen?
Nee, geen drugs.
Nooit iets met drugs.
Oké. Geen drugs.
Alleen afpersing.
Wat duistere zaken.
Je beschermt mensen, zodat niemand ze raakt.
Als mensen niet meewerken, dan doe je er alles aan...
...om ze over te halen.
Veel van deze daden...
...voor sommige ben ik veroordeeld, andere niet.
Ik ben wie ik ben.
Weet je wat me het meest geholpen heeft in de gevangenis?
Dit is wat helpt.
De Koran.
Allah, Koran, Islam.
Als ik vrijkom, ga ik naar Europa...
...want Bosnië is arm.
Er is geen geld hier.
Europa heeft veel geld. Dus is er meer geld voor mij.
Hoe ga je aan dat geld komen?
Op dezelfde manier als vroeger.
Zo gaat dat. Zo kies ik ervoor het te doen en zo blijf ik het doen.
Ik zal nooit veranderen.
Waarom zou je dat toegeven?
Omdat ik eerlijk ben. Ik ben niet zoals alle andere lafaards.
Ik kom van de straat.
De gevangenis heeft me niet veranderd. Ik ben er slechter door geworden.
Zijn karakter is nogal extreem.
Hij zegt dat als hij vrijkomt, hij hetzelfde gaat doen als vroeger.
Je kan iemand alle rehabilitatieprogramma's aanbieden.
Ze veranderen niet totdat ze er klaar voor zijn.
DAG 6
Het is mijn laatste dag in de Zenica-gevangenis.
Er zitten veel moordenaars hier...
...maar voordat ik wegga...
...ben ik uitgenodigd om wellicht de meest beruchte gevangene te ontmoeten.
Ik word meegenomen naar een meer besloten deel van de gevangenis.
Gevangenen die...
...hier zitten, worden hier gehouden voor hun eigen bescherming...
...of voor de bescherming van andere gevangenen.
De man die ik ga ontmoeten...
...wordt gezien als erg gevaarlijk...
...en er is me verteld dat hij gruwelijke misdaden heeft gepleegd.
Dus ik vind het best spannend.
Hallo.
Jasminko?
Ja.
Raphael.
Leuk je te ontmoeten.
Jasminko Jašarević kreeg een van de langste gevangenisstraffen...
...die de Bosnische rechtbank ooit uitdeelde.
Je krijgt geen levenslang in Bosnië, maar hij kreeg 42 jaar.
Hij zit nu al 16 jaar vast.
Wat voor misdaden heb je begaan?
Moorden.
Een moord vond plaats in het jaar 2000.
En de andere twee...
...de tweede vond plaats in 2003 en de derde in 2004.
Hoeveel mensen heb je vermoord?
Vier.
Twee werden er vermoord voor geld. Dat is alles wat ik kan zeggen.
Een van zijn misdaden was de brute moord op een 71-jarige vrouw...
...die vermoord werd in haar huis voor juwelen en geld.
De misdaden van Jašarević vonden jaren na de Bosnische oorlog plaats.
Hij sloot zich zelfs aan bij de internationale vredesmacht...
...die hier toentertijd was.
In plaats van vredeshandhaving, vermoordde hij keer op keer voor geld.
Was de moord in 2000...
...gerelateerd aan je rol als vredestichter?
Deze man was...
...een oorlogsverslaggever tijdens de oorlog.
Ik was ingehuurd door twee mensen om wat beeldmateriaal te bemachtigen...
...en het in beslag te nemen. Daarbij heb ik hem vermoord.
Vertel me wie Jasminko is in tegenstelling tot de veroordeelde crimineel.
Ik was een officier.
Toen koos ik het criminele pad. Dat was mijn fout.
Ik ben niet gevaarlijk of gewelddadig.
Ik ben een moordenaar, maar we hebben ook een hart.
Ik ben een mens van vlees en bloed, net zoals jij.
De familie van de mensen die je vermoordde...
...die mensen die van ze hielden...
...hoe begrijpen mensen dat?
Ik heb het gedaan.
Ik weet dat niemand en niets kan compenseren...
...voor het familielid dat ik vermoordde.
Zelfs als ze me de doodstraf zouden geven...
...brengt het diegene niet terug.
Je zit een hele lange straf uit.
Denk je dat je ooit vrijkomt?
Laten we zeggen...
...dat ik over twee of drie jaar op de helft van mijn straf zit.
Ik hoop...
...dat ik gezond en helder ben...
...als ik mijn vrijheid krijg.
Bij velen die ik heb ontmoet...
...kan je in context plaatsen wat ze gedaan hebben.
Het kan door de oorlog komen of door de armoede.
Maar het is niet te begrijpen dat iemand vier mensen vermoordt.
Misschien moet zo'n persoon nooit vrijgelaten worden.
Voordat ik de Zenica-gevangenis verlaat...
...vraag ik gevangenisdirecteur Redzo Kahric...
...hoe dit systeem, een gedeelte relaxed, een gedeelte extreem streng...
...criminelen in positieve zin verandert.
Ik ontmoet hem in het nieuwe gedeelte van de gevangenis...
...waar sommige gevangenen binnenkort naartoe verhuizen.
Mijn enige doel is om vertrouwen op te bouwen met de gevangenen.
De belangrijkste rol van de gevangenis, het doel dat we bereikt hebben...
...is om het leven van de gevangenen te veranderen.
Als je iemand vertrouwen geeft, geloof me...
...de meerderheid van de gevangenen houdt zich beter aan hun woord...
...dan de meeste mensen in de buitenwereld, de gewone burger.
Degene die problemen creëert en zich niet aan de regels houdt...
...wil niet geholpen worden. Dan kan het management ook niets doen.
Wat is het recidiveniveau van de gevangenis?
Met andere woorden, hoeveel gevangenen die vrijgelaten worden komen hier terug?
De meerderheid van de gevangenen...
...die voorwaardelijk vrijkomen...
...schamen zich om opnieuw de gevangenis in te gaan.
Het is moeilijk om een eerlijk man te zijn en de slechte daden te vergeten.
Echter zijn er steeds meer gevangenen...
...die deze manier van denken accepteren en veranderen in positieve zin.
Als ik de Zenica-gevangenis verlaat, zit Eldin nog steeds in isolatie.
Ik hoop dat hij loskomt...
...van zijn destructieve gedrag.
Elvis en zijn broer Sami zitten nog vele jaren vast...
...voordat ze de voorgenomen veranderingen kunnen testen.
Achter deze muren ontmoette ik enkelen van de gevaarlijkste criminelen in Bosnië.
Het is niet makkelijk ze te motiveren om hun denkwijze te veranderen...
...maar ik twijfel er niet aan dat de Zenica-gevangenis...
...zijn best doet om een verschil te maken.
Gezien de complexe uitdagingen van dit land...
...zijn ze beperkt in wat ze kunnen doen.
Ondertiteld door: Maartje van der Zeijden