EEN NETFLIX-SERIE
Aan de oevers van de Dnester...
...in de republiek Moldova, ligt de Rezina-gevangenis...
...strafinrichting nummer 17.
Een vervallen, oude, zwaarbeveiligde Sovjetgevangenis.
De muren komen op me af.
Ik hoor mijn hart kloppen.
Hier zitten de gevaarlijkste criminelen van Moldova.
Het meisje was gewurgd.
Waarom deed je het, Lilian?
Een derde van de gevangenen hebben levenslang zonder hoop op vrijlating.
Hoelang zit je hier al?
Zesentwintig jaar.
Hier komt de vraag.
Wat is het doel van de gevangenisstraf?
Dat iemand sterft in de gevangenis?
Ze leven in een hard Sovjetstijl regime.
Tweeëndertig stappen.
Dat doe ik elke keer als ik hier loop.
Tweeëndertig stappen.
Wanneer was je voor het laatst buiten op het plein?
Dat weet ik niet meer.
Ze staan aan de afgrond. Er is geen hoop.
Je wordt in de bak gegooid en dat is het.
Ik ben Raphael Rowe...
...en ik was in het VK veroordeeld voor een moord die ik niet had gepleegd.
Ik kreeg levenslang zonder kans op vrijlating.
Het kostte 12 jaar om mijn naam te zuiveren.
Nu reis ik de wereld over om te ontdekken hoe het leven echt is...
...in 's werelds strengste gevangenissen.
Moldova, Oost-Europa.
Moldova is een voormalige Sovjetstaat en het armste land in Europa.
De gemiddelde persoon verdient slechts 12 dollar per dag.
Het leven is zwaar, het moordcijfer is een van de hoogste van Europa.
Het land is streng voor criminelen.
De gevangenisstraffen zijn wel zeven keer langer...
...dan het gemiddelde van Europa.
En als je schuldig bent aan moord, krijg je minimaal dertig jaar.
Zij gaan naar de zwaarbeveiligde Rezina-gevangenis, strafinrichting 17...
...en daar ga ik naartoe.
DAG 1
Ik ben nu onderweg naar strafinrichting 17 in Moldova.
Ze zeggen dat dit een plek is...
...waar veel van de jongens met wie ik mijn tijd zal uitzitten...
...levenslange straffen hebben...
...zonder hoop op vrijlating.
Officieel is levenslang in Moldova dertig jaar.
In de realiteit is er nog nooit iemand met levenslang vrijgelaten.
Sommige van deze jongens zullen de maatschappij van nu nooit zien...
...de westerse levensstijl.
Ik weet niet hoe ze op me reageren...
...en daarom ben ik hier.
De Rezina-gevangenis heeft een intimiderende reputatie.
Hij is gebouwd onder Jozef Stalin en er zitten 300 criminelen vast.
Honderdzes hebben levenslang...
...en daar zit ik de komende week mee vast.
Raphael. -Ja.
Geboortejaar?
1968.
Kom maar mee.
Het voelt alsof je terug in de tijd gaat.
Marteling en misbruik van mensenrechten liggen misschien in het verleden...
...maar hoeveel is er verder veranderd sinds het Sovjettijdperk?
De muren komen op me af.
Ik hoor mijn hart kloppen.
Voor ik in de cel wordt geplaatst...
Kom hier.
...krijg ik een medisch onderzoek.
Laat je benen en gezicht zien.
In welk jaar is dit gebeurd?
1988.
Ik ben in mijn gezicht gesneden.
Elk litteken wordt zorgvuldig vastgelegd.
Vijftien centimeter.
Wat is dit voor wond?
Een steekwond.
Ik wil niet dat ze denken dat ik een stoere jongen ben...
...of dat iemand met me wil vechten.
Als je zo'n opvallend litteken hebt op je gezicht...
...volgt het je in de gevangenis.
Vasea, doe open. Rennen.
Ga naar de baas.
Ga naar boven.
De volgende stop is een gesprek met de beveiliger.
Hij zal besluiten met wie ik de komende week een cel zal delen.
Je wordt geplaatst in een cel...
...met twee andere gevangenen...
...met levenslang.
Moet ik bang zijn voor mijn celgenoten?
Stel geen vragen...
...en begin geen ruzie.
Deze gevangenis, zoals vele in het Sovjettijdperk...
...wordt geregeerd door een bende.
De bendehiërarchie wordt met geweld gehandhaafd als je je misdraagt.
Ik deel een cel met twee mannen die buiten het bendeheerschap leven...
...in een apart deel van de gevangenis met anderen die niet bij de bende zitten.
Ik ben blij dat ze niet bij de bende zitten...
...maar beide celgenoten zijn veroordeeld voor de meest ernstige misdrijven.
Daar gaan we.
Hallo.
Hallo. Spreek je Engels?
Een beetje.
O, een beetje. -Maar hij begrijpt het niet.
Hij begrijpt het niet. Dus jij vertaalt.
Ga zitten. -Bedankt.
Ik zal mezelf voorstellen. Ik ben Raphael.
Ik ben Max. -Max.
Lilian.
Lilian. Aangenaam.
Dit is jullie ruimte en jullie gaven me het gevoel dat ik welkom was...
...door te lachen.
Ik voelde me op mijn gemak, want buiten die deur...
...bonsde mijn hart.
Wie zijn die jongens? Hoe zien ze eruit?
Hoe oud zijn ze? Zullen ze me accepteren?
Zullen ze me welkom heten?
Hoe vind je het dat ik hier in jouw ruimte zit?
Het is belangrijk dat je zoals wij bent.
We brengen hier veel tijd door.
Tweeëntwintig uur.
We mogen maar twee uur naar buiten.
Het is belangrijk dat er een goede relatie tussen gevangenen is.
Het is heel belangrijk.
Wat moet ik weten om...
...hier te overleven?
Ik zou hem adviseren...
...om gewoon zichzelf te zijn.
Vertel het hem.
Wees zoals je bent in het leven.
Wij zullen je helpen.
Jij zit hier al sinds...
Sinds '05.
Dus je zit hier al 16 jaar?
Ja. Hij iets meer.
Iets van 17.
Wanneer eindigt je dag?
De deur is permanent gesloten...
...en gaat open wanneer zij het willen.
Raphael.
Het is een opluchting dat Maxim en Lilian me op mijn gemak laten voelen.
Ik help wel.
In de gevangenis moet je je celgenoten respecteren...
...vooral als je 22 uur per dag met elkaar zit opgesloten.
Ik heb ze nodig om me te begeleiden door de geheime gevangenisregels.
Kun je dat vasthouden, die hoek? -Oké.
Maar eerst heb ik hulp nodig met mijn beddengoed.
Kijk, dat gaat daar. Lukt het?
Drie mannen lukt het niet.
Dat is een hoek, toch?
En dit is de andere hoek.
Zo.
Vertel hem dat respect er zo uitziet.
Wat hulp kan geen kwaad. -Ja.
Zo is het goed.
En die gaat daar.
De lakens zijn te wit, zelfs voor zijn eerste avond.
Het is te goed.
Ik ga het bed testen. Het matras.
Ja, probeer het. -Nogal hard.
Goedemorgen. -Goedemorgen.
Snurk je?
Nee.
Lilian soms.
Soms. Ik niet.
Jij snurkt niet.
Het is het einde van mijn eerste dag in de Rezina-gevangenis...
...en het is tijd om de en suite faciliteiten te gebruiken.
Ze hebben me alleen een stuk zeep gegeven...
...en iedereen weet dat dit niet het beste scheermes is.
Vrouwen weten dat ook.
Ze geven je een tandenborstel.
De borstel is niet slecht.
Tandenpasta voor gevoelige tanden, dat is goed.
En het is een goede tube.
En een rol toiletpapier.
Mijn voorkeur is wit, maar ik neem genoegen met bruin.
Dit is niet alleen een badkamer.
Het is een plek van privacy...
...want nergens anders in de gevangenis heb je privacy.
Denk daar maar over na.
Deze gevangenis is benauwend.
Het is zo klein en krap.
Het is zo ingesloten dat je je aanspant.
Kijk uit als je naar Max kijkt.
Hij is groot, maar hij zit ineengedoken.
Dat is de gevangenis.
Je moet je weg vinden in deze omgeving, en die is...
...ik benadruk het nog eens...
...heel klein.
Het water is ijskoud.
DAG 2
Mijn eerste ochtend in de Rezina-gevangenis.
Max zei dat we vastzitten in onze kleine cel...
...vanaf het moment dat we wakker worden tot 13.00 uur.
Daarna mogen we twee dierbare uren naar buiten om te sporten en te kletsen.
Lilian eet niet 's ochtends.
Hij drinkt koffie en rookt een sigaret.
Dat is zijn ontbijt. -Ik eet een beetje.
Oké. -Wij eten alles...
...wat onze ouders ons opsturen.
We eten geen gevangenisvoedsel, want het is niet lekker.
Kun je me je cel laten zien?
Vertel wat we zien.
Dit is mijn bed, voor de rest van mijn leven.
Dit is mijn televisie. Ik heb boeken.
Wat zijn dat voor documenten?
Is dat je dossier of je studie?
Studie, mijn dossier, werk...
...onze brieven aan de president, de minister-president...
...andere ministers, alles.
Vraag je om verbetering van de omstandigheden?
Ja. -Oké.
Maxim pleegde een gewapende overval waarbij een agent werd doodgeschoten.
Hij zegt dat hij het wapen niet afvuurde...
...maar hij is veroordeeld voor moord en kreeg levenslang.
Hij zit hier al 16 jaar en in die tijd...
...is hij Rezina's leidinggevende activist geworden voor gevangenishervorming.
Een van zijn successen was het verkrijgen van het recht voor gevangenen...
...om computers in hun cellen te krijgen.
We hebben 14 jaar gevochten voor dit apparaat...
...en de rechter besloot dat we het mochten hebben zonder internet.
Toen kwam toestemming voor koelkasten in de cel...
...zodat gevangenen hun kostbare eten vers konden houden.
Hierna waren zesduizend...
Zesduizend gevangenen kregen niet alleen een koelkast...
...maar ook dingen zoals dit.
Een waterkoker.
MP3-spelers en zo. -Juist.
De gevangenen moeten deze luxegoederen natuurlijk zelf kopen.
Vrijwel alles in deze cel...
...is gebouwd door Max en Lilian en betaald door hun families.
Deze plek hier.
Dit hebben wij gebouwd.
Wat, de hele cel? -Ja.
Lilian, krijg ik nog koffie?
Ik ben... -Lilian.
Ik wil echt mijn koffie.
Lilian, kom, zet wat koffie.
Er is geen plek. -Ik maak wel plek.
Ik ga, want hij...
Er is niet genoeg ruimte voor ons drieën.
Ik ben zo onder de indruk.
Ze zitten levenslang, ze komen nooit meer vrij...
...dus ze hebben zelf hun cel...
...waar ze de rest van hun leven zullen zitten, bewoonbaarder gemaakt.
Ze hebben de vloer betegeld, er liggen plinten...
...de muren zijn gestukt en geverfd, er is elektriciteit.
Ze hebben een klein keukentje gebouwd. Ik heb nog nooit zoiets gezien.
Max en Lilian delen deze cel al jaren.
Lilian, jouw specialiteit is koffiezetten.
Ja.
Wat is mijn taak? Moet ik de afwas doen?
Want jij maakt koffie en Maxim maakt pap.
Na het eten, ruim ik af en veeg ik en Maxim doet de afwas.
Zo doen we het.
Zo kunnen we met elkaar overweg en zo hebben we het altijd gedaan.
Om 13.00 uur stipt doet de bewaker de deur open.
We worden naar het dak gebracht...
...waar Max me voorstelt aan een kleine groep gevangenen...
...die ook hebben gekozen om niet onder het benderegime te leven.
Dag, mensen. -Hallo.
Ze worden weggehouden van de algemene gevangenisbevolking...
...en dit zijn de enige gevangenen...
...waar Max en Lilian ooit mee in contact komen.
Kom op. -Max.
We lopen hierheen. We lopen.
Is dit je beweging?
Er zijn geen tralies. -Is dit alle ruimte?
Ja, dit is onze enige ruimte.
Het is moeilijk te geloven dat de gevangenen 22 uur in hun cel zitten...
...en alleen deze kleine gang krijgen om te bewegen.
Om je het zien van de lucht en het aanraken van het gras te ontnemen.
Dat is wreed en onmenselijk.
Wanneer was je voor het laatst buiten op de binnenplaats?
Weet ik niet meer.
We proberen permanent te wandelen.
Juist, want dit is de enige kans die je hebt om je benen te strekken.
Hoelang zit je hier al?
Zevenentwintig.
Hij zit hier 27 jaar.
Gemaakt in de USSR.
Ik heb de stappen geteld. We kunnen er 32 zetten. Dat doe ik.
Elke keer dat ik op en neer loop, zet ik 32 stappen.
Dus de volgende keer dat je naar buiten gaat, zet je 32 stappen...
...en dat is wat deze jongens al jaren doen.
Tweeëndertig stappen. Denk daar maar eens over na.
Zevenentwintig jaar, man.
Ik werd bijna gek.
Maar godzijdank heb ik mijn gezond verstand.
Afgesloten worden van de open lucht is deel van de prijs die de groep betaalt...
...omdat ze de benderegels van de gevangenis afwijzen.
We proberen te leven volgens de officiële regels.
En we volgen de Bijbel.
We steunen geen bendes.
Er is de kans dat ze ons slaan...
...omdat we er niet bij willen horen.
Dus je wilt niet meer zoals zij denken.
En als we daar zouden zitten...
...zou ik nooit voor mijn rechten kunnen vechten.
Tenzij het mag van de grote baas. -Ja.
De macht van de misdaadbazen in de gevangenis reikt zo ver...
...dat Max' groep de autoriteiten heeft moeten smeken...
...om ze buiten de benderegels te laten leven.
Toen we een aanvraag indienden...
...dat we geen deel wilden uitmaken van deze groep.
'Help ons alsjeblieft.'
De directeur heeft ons toen...
...apart geplaatst.
Oké. -Niet hen.
Nee. Voor jullie veiligheid. -Ja.
En nu vragen we ze of we buiten mogen voetballen...
...volleyballen en zo.
Hij zei: 'Daar kunnen we je niet beschermen.'
Max en de andere gevangen willen niet omgekocht worden.
Ze willen ook bepaalde dingen doen, zoals werken en studeren.
Maar zij zeggen dat het niet kan...
...en de bazen in de georganiseerde misdaad zijn ontzettend rijk...
...en ik heb gehoord dat ze voor sommige faciliteiten in de gevangenis betalen...
...en heel veel controle en invloed hebben...
...waar Max en de jongens geen deel van willen uitmaken.
Daarom worden ze bijna dubbel gestraft in de gevangenis.
Max' groep van bendeweigeraars zitten langer in de cel dan andere gevangenen.
De uren dat je naar dezelfde vier muren zit te staren...
...brengen me terug naar mijn eigen tijd in de gevangenis...
...en de eindeloze wanhoop die ik voelde.
DAG 3
Het is mijn derde dag in de Rezina-gevangenis.
Wederom kruipen de ochtenduren voorbij tot de klok de lunchtijd nadert.
Het eten dat de gevangenis geeft, is smerig...
...en mijn celgenoten eten het zelden, maar Max heeft een levenslijn.
We zitten in de cel en wachten tot Max terugkomt.
Hij is een pakketje gaan ophalen.
Op dit soort plekken, waar ze gebrek hebben aan middelen...
...is het belangrijk dat je familie je dingen opstuurt.
Ik breng wat eten.
Veel lekkers.
Verrassingen.
Ik heb eten gekregen van mijn ouders.
Dat kwam vandaag binnen, of is het er al een paar dagen?
Nee, ze sturen me een pakketje via het postkantoor.
Meestal sturen ze het op maandag...
...en krijg ik het op dinsdag.
Oké. Vraag jij om dingen?
Eerst wel, maar nu weten ze wat ik nodig heb.
Kunnen de pakketjes zo groot of zo klein zijn als je wil?
Je kunt zo'n pakketje krijgen of zo groot.
Oké.
We mogen er per week één krijgen van één persoon.
Dus je moeder en zus kunnen er apart een sturen.
Ja.
Jeetje. Ik voel me verwend.
Mijn ouders zijn oud.
Mijn vader is 81 en mijn moeder 71.
Ze zijn gepensioneerd. Ze werken niet...
Maar ze helpen me zo goed als ze kunnen.
Mensen met levenslang, zoals Max, mogen geen betaald werk doen...
...dus ze zijn afhankelijk van familie voor basisbehoeftes.
Zijn laatste campagne is om te mogen werken...
...zodat hij nog normaal eten kan betalen wanneer zijn ouders hem...
...niet meer kunnen steunen.
DAG 4
Na een paar dagen in de Rezina-gevangenis...
...voel ik de druk al van zo lang in een kleine ruimte te zitten.
Onze groep gevangenen kan niet buiten gaan voetballen.
Maar wanneer de gevangenis het toelaat, kunnen we een binnensport spelen.
Ik ben net uit mijn cel gehaald om naar de recreatieruimte te gaan...
...waar ik tafeltennis mag spelen...
...met wat andere gevangenen.
Kijk om je heen.
Dit is de gang van de mensen met levenslang...
...dit is waar ze verblijven.
Hier hebben we het over. Zo breed is de gang.
Hallo. Hoe gaat het?
Ik herkende je niet zonder je hoed en zo.
Hij is een held in tafeltennis.
Speel eerst met hem.
Oké, kom op.
Hij wachtte op je. -Hij wacht op mij.
Mijn ambitie is om drie van de elf te scoren.
Hij speelt al 27 jaar tafeltennis.
Ik heb 12 jaar gespeeld in de gevangenis.
Hij 27 jaar. Dus eens zien of ik drie punten kan krijgen.
Engeland-Moldova. We maken je in.
Omdat je ons niet kan verslaan met voetbal.
Het lijkt erop dat ik tegen de lokale kampioen speel.
Heb genade.
Dat was agressief.
Hoe vaak kun je tafeltennis spelen?
Twee keer per week.
Oké. -Drie uur.
Dit is pijnlijk.
Eén punt.
Deze tafel is niet zo goed.
Nee, daarom verlies ik.
Het enige...
...bij het tafeltennis...
...is dat ze lachen...
...en dit is niet een plek waar je vaak lacht.
Dat staat vast.
Het is een ontsnapping.
Het is het moment waarin je je omgeving kan vergeten.
Hier kunnen ze hun energie, frustratie en stress kwijt.
De gevangenen van Rezina weten dat ze onder Moldova's rechtssysteem...
...waarschijnlijk niet vrij zullen komen, of ze nou zijn veranderd of niet.
Max' grootste uitdaging is om de strafregels te veranderen.
Hij stelt me voor aan Sergei...
...die al twintig jaar vastzit.
Hoe oud was je toen je naar de gevangenis kwam?
Negentien.
En je hebt levenslang voor moord?
Ja.
Ik deed niet direct mee aan de moord.
Hij deed mee aan de misdaad.
Er waren drie mannen, hij was de chauffeur.
De chauffeur? -Ja.
Maar hij deed niet mee aan de moord.
Dus de jury en politici zeggen niet:
'Sergei, je moet 25 jaar zitten...
...voor je kan worden vrijgelaten?'
Of twintig jaar? -Nee.
Nee. -Dertig jaar voor ons allemaal.
Dus levenslang is dertig jaar minimum? -Ja.
Minimum.
Er is nog nooit iemand met levenslang vrijgelaten.
Een paar jaar terug dachten ze dat ze een levenslijn kregen.
In 2016...
...kregen onze politici een Europese wet...
...waarbij tieners...
...die een misdaad pleegden tussen 18 en 21 jaar...
...een lagere straf zouden krijgen.
Deze wet was voor iedereen. -Oké.
De jury zei tegen ons, en tegen hem en mij:
'Maar jullie hebben levenslang, dus de wet is niet van toepassing.'
Het is erg vreemd.
Het was op iedereen van toepassing, maar niet op ons.
Dit is de vraag.
Wat is het doel van de straf?
Dat iemand sterft in de gevangenis?
Heel raar.
Max en Sergei zijn in hoger beroep gegaan...
...maar tot nu toe is dat geweigerd...
...dus ze zitten waarschijnlijk de rest van hun leven in Rezina...
...opgesloten, 22 uur per dag.
Na het pingpong passeren we het enige raam...
...waar de gevangenen in mijn vleugel de buitenwereld kunnen zien
Het is dichtbij en toch zo ver weg. Daar is vrijheid.
Toen ik hier de eerste jaren zat, was dit pijnlijk.
Maar nu ik weet dat ik hier voor de rest van mijn leven zit...
...begrijp ik het.
Hoe bedoel je?
Als je een paar jaar hebt...
...weet je dat er de mogelijkheid is om daar te zijn.
Maar met levenslang niet.
Onze kans is zo klein...
...dat ik het niet eens een kans kan noemen.
Als je deze jongens in de ogen kijkt, zie je dat er geen hoop is.
Ik weet hoe het voelt...
...als je niet weet of je ooit nog uit de gevangenis komt.
Geen man of vrouw op aarde zou zonder hoop moeten leven...
...en zij hebben geen hoop.
Ze moeten iets krijgen dat zegt: 'Ooit word je vrijgelaten.'
Nu staan ze aan de afgrond. Er is geen hoop.
DAG 5
Max' campagne heeft zijn leven een doel gegeven.
En vandaag spreek ik twee ondernemende gevangenen...
...die binnen de bendezone leven...
...die ook een manier hebben gevonden om te overleven.
Zoals met alle gevangenen met levenslang mogen ze geen geld verdienen met werk.
Maar met hun eigen gereedschap en middelen...
...hebben ze helemaal zelf een timmerwerkplaats gebouwd.
Vanaf hier kan ik de binnenplaats zien...
...waar de gevangenen binnen de bende kunnen voetballen.
Anatol.
Raphael. Anatol. -Anatol.
Ja.
En dit is? -Dema.
Dema.
Met dit gereedschap vormen we het hout.
Hiermee snijden we.
Ik ben doodsbang dat dit gereedschap mij of hem in het gezicht raakt.
Hij draagt geen bescherming, hij vertrouwt dus op zijn kunnen.
De gevangenis biedt deze faciliteiten niet, dus deze jongens...
...hebben zelf initiatief genomen...
...om een werkplaats te bouwen...
...waar ze naartoe kunnen om uit hun cel te ontsnappen.
We maken een sieradendoosje.
Laat maar zien wat ik moet doen. Ik probeer het eens.
Zo.
Oké. Zo maak je het midden.
Oké.
Zo. Leg je hand hier.
Goed. Oké.
Je moet je spieren gebruiken, want dit is erg zwaar.
Wat doe je ermee als je klaar bent?
Voor de pandemie...
...hield de gevangenis veilingen voor ons.
Ze gaven ons 50 procent van het geld en zette het op onze rekeningen.
Nee. Vanaf hier. Het moet zo.
Ik zie het al.
Zodat het hetzelfde wordt.
Oké, dus dit is...
Wat doe je met die 50 procent?
We betalen de elektriciteit hier...
...en kopen dingen van de markt.
Hier hebben we geld nodig.
Mijn handen zijn...
Kijk, deze is rood.
Het is warm. Je handen zijn sterk.
Dema is als jonge man veroordeeld voor een dubbele moord.
Hoelang zit je al vast?
Zesentwintig jaar.
Je zit al 26 jaar vast.
En twintig jaar hier, in Rezina.
Ik ben hier vijf dagen per week.
Je bent vrij in je geest.
Je bent één met het gereedschap en met wat je doet.
Dit is plezier.
Of het nou in de gevangenis is of in vrijheid, we moeten werken.
Daarom zijn we mannen.
Het is goed te zien dat zelfs onder dit strenge regime...
...er plek is voor ondernemen en creativiteit.
Elke gevangene heeft iets nodig om ze erdoorheen te helpen.
Ik studeerde rechten toen ik vastzat.
In de cel laat Lilian me zien hoe hij met zijn straf omgaat.
Ik heb notitieblokken.
Ik schrijf over mijn leven, over mijn verleden.
Ik schrijf over het heden en de toekomst.
Alles.
Is het als een dagboek?
Mijn hart en ziel zit hierin.
Elk woord is geschreven met bloed en tranen, want...
...voor mij is de gedachte aan mijn familie alles.
Ik hou van muziek.
Lilian is zelfs songwriter geworden.
Dus dat bewaar je onder je bed, het muziekapparaat.
Ja.
Hij gebruikt het als hij wil zingen.
Doe je weleens mee in een duet?
Nee, ik zing niet.
Ik heb geen stem.
Kun je geloven dat dit gebeurt in de vleugel van mensen met levenslang...
...met een gevangene die nooit zal worden vrijgelaten?
Ik wil de andere gevangenen niet lastigvallen, dus het is iets zachter.
er is een stem gebracht door de wind
het is als je stem, lieverd, die fluistert
je verliet me lang geleden
mijn gewonde, trieste ziel
je verliet me lang geleden...
Ik ben onder de indruk.
Ik wil meedoen.
mijn gewonde, trieste ziel
er is een stem gebracht door de wind
het is als je stem, lieverd, die fluistert
ik hoor je liefde door de wind
het is alsof je stem fluistert...
Geweldig.
mijn tranen zijn opgedroogd
de tranen van liefde stroomden ooit
Lilian, helpt het je te ontsnappen?
Ik weet niet of er iets is dat echt helpt.
Ik leef hier al 18 jaar mee.
Dit is mijn innerlijke pijn.
Mijn kwelling.
En daar leef ik mee. God is mijn enige hoop.
In mijn tijd achter de tralies...
...heb ik gevangenen ontmoet die werden gekweld door hun misdaden...
...en sommigen hadden totaal geen wroeging.
Ik heb Lilian nog niet gevraagd wat hij heeft gedaan...
...en hoe hij er nu over denkt.
DAG 6
Vandaag is het mijn taak om Lilian te helpen koken.
Je geeft mij het lastige werk.
Ja? Dit is het makkelijkste klusje dat ik heb.
Moet ik het hetzelfde snijden als jij?
Lilian wil dat ik geen hap verspil.
Maak je je zorgen om mijn techniek?
Iets kleiner.
Mijn vraag is: waarom verpest je dit eten?
Wil je me vertellen waarom je vastzit?
Ik wil het graag weten.
Ik heb een vrouw en haar nichtje vermoord.
Ik ploegde voor ze, ik bracht ze hout en hielp ze.
De reden was alcohol.
Hoe oud waren ze?
Het nichtje was...
...17 of 18 jaar.
Maar de oma...
...was 60 of 55 of zoiets. Ik weet het niet meer.
Ik weet dat je toen dronken was, maar hoe heb je ze vermoord?
Wat is er gebeurd?
Het meisje was gewurgd...
...en de oma met een steen tegen haar hoofd geslagen.
Zo.
Waarom deed je het, Lilian?
De afgelopen dagen dat ik je heb leren kennen, lijk je niet iemand...
...die zoiets vreselijks zou doen.
Ik kan het nog steeds niet uitleggen waarom het is gebeurd.
Ik had alles.
Alcohol.
Alcohol veroorzaakt de grootste problemen op aarde.
Ik vroeg de bewaker om me even uit de cel te laten.
Dat had ik niet verwacht.
Ik weet niet of ik geschokt of verrast ben.
Hij heeft twee mensen vermoord, een oude vrouw en een meisje.
Ze zeggen altijd dat je niet op het uiterlijk moet afgaan.
Dat probeer ik te doen.
Ik heb deze jongens ontmoet, ik wist niets over hun misdaden...
...en de afgelopen dagen hebben we elkaar leren kennen.
We hebben gelachen.
We hebben gesproken over de omstandigheden hier.
En toen kwam deze klap.
Hij zit hier voor twee moorden en het waren niet zomaar moorden.
Ze waren wreed. Twee weerloze vrouwen.
Ik moet toegeven dat het mijn beeld van Lilian verandert.
Ik kan niet doen alsof ik niet geraakt ben door wat hij zei...
...de beschrijving van de misdaad die hij heeft gepleegd...
...en hoe.
Ik twijfel aan mijn eigen beoordelings- vermogen en of ze wel of niet...
...dertig jaar of hun hele leven moeten zitten.
Het eten is klaar, dus ik ga terug naar de cel.
Ik hier?
Ga zitten.
Ik heb nog een stoel nodig.
Ik weet niet waar de kleine is.
Deze is extra, voor gasten.
Goed gedaan.
Je hebt gehoord wat ik zei.
Wat ik je vraag is:
verdien ik levenslang of niet?
Toen ik hier kwam, wist ik niks over je.
Ik wist alleen dat je levenslang vastzit...
...en dat je gedoemd bent om jaren in deze cel te zitten.
Ik geloof dat iedereen een tweede kans verdient.
Dat is het belangrijkste.
Weet je, Raphael... -Laat me uitpraten.
Ik ben geschokt door de misdaden die je hebt gepleegd...
...maar ik heb het geluk dat ik je leerde kennen voor ik dat wist...
...want dat is de man die ik heb leren kennen...
...niet de man die die misdaden heeft gepleegd.
Er zijn jaren voorbijgegaan...
...jaren.
Niemand beoordeelt of ik ben veranderd.
Je wordt in de bak gegooid, en dat is het.
Dat is het.
DAG 7
Mijn tijd in de Rezina-gevangenis zit er bijna op.
Het is tijd om afscheid te nemen van Lilian en Max.
Jullie hebben me met onze gesprekken laten zien...
...en met de mensen die ik heb ontmoet...
...dat zelfs als je ermee moet leven dat je nooit wordt vrijgelaten...
...dat jullie en de andere gevangenen een vuurtje hebben vanbinnen...
...dat ik als hoop zou omschrijven.
En zelfs onder deze extreme omstandigheden, houd je dat aan.
Het kan makkelijk doven.
Ja. -Maar jullie besloten dat...
...er een toekomst is voor jullie.
Wanneer die komt, weet niemand.
Je weet het niet. Hopelijk verandert de situatie.
We noemen het een grote strijd...
...om de kans om vrijgelaten te worden...
...of te laten zien dat we ook mensen zijn die een tweede kans kunnen krijgen.
Het belangrijkste aan hoop is dat het als laatste sterft.
Vergeet niet dat voor mij het lijden doorgaat.
Ik moet gaan...
...want anders ga ik nooit weg. -Oké.
En jij. Vriend. We zijn je vrienden.
Vriend.
Oké, vriend.
Zie je hoe snel je wordt vrijgelaten?
Eindelijk werkt de wet zoals het hoort.
Eindelijk werkt onze wet.
Ik ga weg, dus er is hoop.
Je moet het vuurtje laten branden.
Hopelijk zien we je buiten.
Ooit.
Ooit. Dag.
Dag.
Ik vind dat deze gevangenen oprecht een kans verdienen.
De situatie verandert in Moldova...
...maar in Rezina...
...voelt het alsof de wieltjes pijnlijk langzaam dragen.
Dit is een harde, vervallen gevangenis die onderdrukkend en claustrofobisch is.
Veel mensen hier zitten levenslang...
...en hebben een zware tijd.
De strafwet maakt het nog zwaarder voor velen hier, die onder deze wet...
...de buitenwereld waarschijnlijk nooit zullen zien.
Ondertiteld door: Maartje van der Zeijden