VALSTUA BOERDERIJ 145 KM TEN OOSTEN VAN OSLO
UTOYA EILAND 40 KM TEN WESTEN VAN OSLO
Goed je te zien.
Kom op.
Hé, Monica. -Viljar?
Dank je.
Viljar Hanssen? -Alex?
Viljar.
We hebben 'n plek voor je vrijgehouden. -Top.
Goed je te zien, man. -Jij ook.
De crew is bij elkaar.
Lang geleden.
Hoe gaat 't? -Goed.
Heb je nu wel een slaapzak bij je?
Ja, m'n ouders hebben ingepakt.
Hé, het doet al pijn als ik ernaar kijk.
Zaterdag gaat u naar het AUF-zomerkamp op Utoya.
Dit is 't schema en uw toespraak.
KANTOOR VAN DE PREMIER OSLO
Ik begin met uw band met 't eiland, hoe het uw activisme inspireerde.
En dan gaat u over op de problemen.
Het mag van mij wat persoonlijker.
Meer over m'n herinneringen aan 't eiland.
En dan wil ik de jeugdwerkeloosheid bespreken.
Dat is erg belangrijk. -Dat is goed.
Zorg dat er genoeg tijd is om de kinderen te spreken.
Een uur of twee?
De documenten zitten in de koffer.
Die moet u voor maandag lezen.
Begrepen. Nou, dan zijn we klaar. Dank je.
Rust goed uit. -U ook.
U ook, meneer.
Dank je. -Fijne avond.
Morgenochtend is de veiligheidsbriefing van een uur, om tien uur.
Ik doe 't in de residentie. -Oké.
En laat de minister van Justitie eerder komen.
Ja, natuurlijk. -Fijne avond.
Succes met de toespraak, meneer. -Dank je.
Fijne avond, meneer.
Ik zie je hier na de lunch.
Anders?
Goedemorgen. Welkom.
Goed jullie te zien. Hoi.
Kom maar binnen.
Er is plek voor iedereen.
Is dit oké? -Ja, prima.
Oké. Welkom, iedereen.
Welkom bij het eerste seminar van vandaag.
We gaan een oefening doen, en die heet: 'Wat als ik de premier was?'
Bij de AUF kun je vrienden ontmoeten...
...muziek maken, misschien zelfs laat opblijven.
Maar het is ook een kans om na te denken over je toekomst.
Jullie groeien zo snel op dat je ineens zelf de leider van je gemeenschap bent.
Viljar, wil jij beginnen?
Ja, prima.
Hoe gaat het?
Eens kijken.
Dus, in Svalbard, waar ik vandaan kom...
...is iedereen welkom, ongeacht hun nationaliteit.
We hebben Noren...
...Russen...
...Chinezen, Kroaten...
...en ze wonen en werken allemaal samen.
En we hebben er hard aan gewerkt om iedereen te integreren.
Maar in Svalbard wonen maar 2.000 mensen of zo.
Hoe vertaal je dat naar de rest van Europa?
Het gaat om het principe.
En als ik premier zou zijn, zou ik daar voor staan.
AAN: ALLE CONTACTEN ONDERWERP: ZIE DIT ALS MIJN CADEAU...
...AAN ALLE EUROPEANEN
EEN EUROPESE ONAFHANKELIJKHEIDSVERKLARING
Er staat een wit busje achter. Is dat van ons?
Oké. Ik trek het kenteken na en probeer de bestuurder te vinden.
Centrale, kun je een kenteken checken?
Haal hem hier weg. Kom op. Snel.
De premier is veilig.
We hebben hulp nodig.
We hebben nieuws uit Oslo.
Er is een explosie geweest in het centrum.
Bij het kantoor van de premier. Er is geen...
Het is niet veilig. Iedereen weg.
Roep het kabinet bijeen. De politie, defensie en de PST.
Informeer de koning.
De premier is veilig. De overheid functioneert.
Er is veel puin en rook, maar...
...ik zie duidelijk een auto op z'n kop liggen...
...en ik neem aan dat dat een gevolg is van de explosie.
Jullie hebben vast gehoord van de explosie in Oslo.
Ja. We hebben nog niet veel informatie.
Veel van jullie ouders werken daar.
Dus bel ze maar, als je dat nog niet gedaan hebt.
Voorlopig liggen de activiteiten stil totdat we meer weten.
Maar bel nu eerst maar jullie ouders, oké?
Zijn er nog vragen?
Weet je of de premier in orde is?
Hé, mam. -Hoi, Viljar.
Ben je in orde?
Ja. Je vader is bij me. We zijn bij het hotel, het gaat goed.
Ze zeggen dat er 'n explosie was.
Volgens papa was er een explosie.
Was het een bom? -Weten we niet.
Zijn jullie allebei in orde?
Ja, het gaat goed. Torje is geschrokken...
...maar ik zorg voor 'm.
We bellen als we meer weten, oké?
Ze zijn in orde. Ze waren niet in de buurt.
Kom, we gaan. Ik moet me omkleden.
Velna, gaat het? Wat is er gebeurd?
Heb je Eric en de rest al gesproken?
Oké, zeg alle campagnevergaderingen af.
Bel me als je iets hoort, oké?
Dit is wat we tot nu toe weten.
Rond half vier...
...was er een enorme explosie midden in het overheidsdistrict.
Getuigen spreken van een enorme verwoesting van meerdere gebouwen.
Er zijn meldingen van vele gewonden en helaas...
Je ziet gesprongen ruiten...
...300 meter in elke...
Zoals veel Europese landen waren de veiligheidsdiensten al extra alert.
De antiterreureenheid verrichtte onlangs enkele arrestaties.
Ik ben Martin Nilsen, politie.
Heb je gehoord van de bom in de stad? -Ja.
Ik moet 't eiland veiligstellen.
Waar is de veerboot? -Die is geannuleerd.
Haal hem hierheen. Ik heb 'm nu nodig. -Oké.
Monica? -Zeg het maar.
Er is hier een agent die de veerboot nu direct nodig heeft.
Ik kom eraan. -Dank je.
Hij komt eraan. -Oké, mooi.
Ik ben er zo. -Hij is onderweg.
Monica. Ik heb hier de leiding.
Martin Nilsen, politie.
Aangenaam.
Heb je gehoord van de explosie in Oslo? -Ja, vreselijk. Is het erg?
Het kantoor van de premier, alles.
Je moet me naar 't eiland brengen.
Verzamel iedereen, dan geef ik toelichting over de bom.
Iedereen? -Ja, iedereen. Het is belangrijk.
Wat zit er in de kisten?
Wapens.
Die moet u verbergen. Dat maakt de kinderen bang.
Prima.
Toe maar.
Wat is er? -Geen zorgen. De politie is er.
Dus het komt goed.
Simon?
Ja? -Heb je m'n trui?
Is er nieuws over de bom?
Hier. -Het kantoor van de premier is geraakt.
Ja. En het Ministerie van Justitie.
Was het Al Qaida?
Dat staat er niet.
Dit is Trond Berntsen, hoofd veiligheid.
Martin Nilsen, politie.
Sturen ze maar één agent? Waarom is er niet gebeld?
Iedereen is nodig in Oslo. Ik ben gestuurd om 't eiland te bewaken.
Van welk bureau bent u? -PST, de veiligheidsdienst.
Dan kent u vast Jorn. Die werkt bij de PST, hè?
Jorn? Ja, zeker. Hij is één van m'n meerderen.
Is iedereen klaar voor de briefing? -Ja. We verzamelen ze nu.
We moeten vaart maken.
Nou, mag ik uw ID even zien?
Ja, natuurlijk.
We verzamelen in de hut.
Wat was dat?
Misschien moet je gaan kijken.
Gebruik je radio. -Doe ik.
Het is vast niets.
Rennen. Wegwezen.
Rennen.
Hierheen. Kom op.
Rennen, Torje. Rennen.
Hierheen.
Rennen, Torje.
Iedereen weg. Kom op.
Simon. Simon, kom.
Het is oké. Politie.
Blijf weg van de ramen.
Ga liggen, dan kom ik binnen. Oké?
Liggen.
Deze kant op.
Jullie sterven vandaag.
Marxisten, liberalen, leden van de elite.
Schiet op. -Hierheen.
Verstop je hier.
Blijf laag. -Ga liggen.
Viljar. Viljar, kom op, hierheen.
Hier. -Voorzichtig.
Hou vol. Simon, Simon. Deze kant op.
Kom op, snel. -Rennen.
Kom op. We kunnen het halen.
Kom. Hier naar beneden.
Kom op. -Naar beneden.
Naar beneden.
Help.
We weten het niet. Achteruit, alstublieft.
Weet u welke gebouwen zijn geraakt?
Nee. U moet achteruit, alstublieft.
Kom op, we ontruimen het gebied. -Wordt alles geëvacueerd?
Mam. -Viljar?
Iemand schiet op ons. -Viljar?
Doorlopen.
Wat...
Hij hing op. Hij zei dat iemand op ze schoot.
Op hen? Waar?
Maar wat zei hij precies?
'Mam, iemand schiet op ons.'
Hij ging heel snel.
Schiet op ons? -Ja. Hij gaat op voicemail.
Meerdere meldingen van schoten op Utoya.
Begrepen. Dit is O-5. We gaan erheen. Wat is het trefpunt?
Zeg dat nog eens. -Wat is 't trefpunt?
Trefpunt voor Utoya eiland, over.
Eén moment.
Kom op, kom op.
Meneer, mogelijk is er nog een aanslag.
Meldingen van schoten op Utoya.
Het zomerkamp? -Ik krijg nu de details.
Wat weten we? -Er zijn daar honderden kinderen.
Alle details.
Waar zijn jullie?
Kom tevoorschijn, Marxisten.
Hij komt achter ons aan. Hij komt.
Torje, kijk me aan. Het komt goed.
Beloofd.
Starten. -Start die motor.
Starten.
Kom op. Kom op.
Boot Twee, jullie nemen 't noorden. Wij nemen 't westen.
Begrepen? -Begrepen.
Ik wil een update van 't centrum.
Stuur ze erheen. Ik bedoel...
Dit duurt te lang, toch?
Omdat er geen helikopter is.
Nee, er is geen helikopter.
Ze moeten klaar staan...
Zijn ze al op 't eiland? Waar blijven ze?
Viljar, als je dit hoort, bel ons.
...meldingen van een tweede aanslag...
Niets?
Alles wijst op een gecoördineerde aanslag...
...op 't centrum van Oslo en Utoya.
We hebben helaas nog geen details...
...maar het lijkt erop dat dit niet...
Het is oké.
Hij komt eraan. Ga liggen.
Help me. Alsjeblieft.
Help. Help me.
Doe alsof je dood bent.
Ik hoor hem.
Waar is hij?
We moeten springen. Spring.
Viljar. Viljar.
Viljar.
Vlucht. -Nee.
Viljar. -Vlucht.
Vlucht.
Je moet meekomen.
Viljar.
Vlucht. -Nee.
Vlucht.
Simon.
Anders.
Lopen.
Schilden.
Liggen. Liggen.
Ga liggen. Zoek dekking.
Een roadblock.
U kunt niet verder. -Nee. U begrijpt 't niet.
We horen de schoten. -De politie...
Ik moet erdoor. Onze kinderen zijn op 't eiland.
Ik snap het, maar 't is te gevaarlijk.
Achteruit, alstublieft.
Armen opzij. Kom naar voren.
Naar voren. Stop.
Op je knieën.
Op je buik. Schiet op.
Armen opzij. Boeien om.
Niet naar mij kijken.
Daar beneden.
Bij drie. Eén, twee, en drie.
We hebben een man met schotwonden.
Bewusteloos bij aankomst.
Bloeddruk daalt. Zestig-dertig.
Hij heeft 'n transfusie nodig. O-negatief. Zes eenheden.
Een wond in z'n linkerschouder. De wond is diep.
Hartstilstand.
Begin reanimatie.
We raken 'm kwijt. -Plak ze erop.
Gereed. -150.
Lading, 150. -150, opnieuw. Opladen.
Oké, los.
Nog steeds Vfib. -Kom op.
Thorax stabiel. -We hebben 'n pols.
Ik heb 'n pols. -Mooi.
Ik zie een pols. Ga verder.
Hij heeft een schotwond in z'n rechterbeen.
Een slagaderlijke bloeding. -En één in z'n rechterarm.
We raken 'm weer kwijt. -Reanimeren.
Ga voor 200. -200.
Laden. -Oké, los.
Ik heb 'n ademhaling en een pols.
Pols op de monitor.
Een ingangswond bij z'n rechteroog.
En 'n uitgangswond achter.
Bloeddruk is stabiel.
Tachtig over veertig.
Is het bloeden gestopt? -Ja.
Hydroline toegediend. -Oké, we moeten opereren.
Sta maar op.
Mond open.
Ik ben de rechercheur, van het eerste politiedistrict.
Wie ben je? -Ik heet Anders Behring Breivik.
Dit is 'n militaire operatie, een staatsgreep.
De bom werpt de regering om.
En ik heb een politiek kamp geliquideerd.
Heb je hulp gehad?
Ik ben gekozen voor deze missie.
Mijn broeders wachten op mijn signaal om de derde aanslag te starten.
Je zegt dat er nog een aanslag komt?
Ja. -Waar?
Ik kan niet in details treden, maar ik mag onderhandelen.
Wat wil je? -Een totaalverbod op immigratie.
Een einde aan gedwongen multiculturalisme.
En als de premier nog leeft, zeg hem dan dat als hij niet instemt...
...de aanslagen door zullen gaan.
Meneer, de politie vraagt wat ze moeten doen.
Hou 'm aan de praat en breng 'm naar Oslo. -Begrepen.
HOOFDBUREAU VAN POLITIE OSLO
Naam? -Anders Behring Breivik.
Gearresteerd? -Utoya.
Advocaat?
Ik wil vertegenwoordigd worden door een specifieke advocaat.
Hij heet Geir Lippestad.
Bedankt dat je blijft, Anna. -Natuurlijk.
Heb je iets nodig?
Nee, bedankt. Hou de kinderen weg van de televisie.
Maak je geen zorgen, oké? -Heel erg bedankt.
Met Lippestad.
Voor mij?
Breivik?
Nooit van gehoord.
Ik snap het.
Wat is er?
Iemand die gearresteerd is.
Hij vraagt om mij.
Waarom?
OPVANGCENTRUM SLACHTOFFERS 6 KM TEN NOORDEN VAN UTOYA
Hij zat vlak achter ons.
Torje? -Torje.
Het is oké.
Het is oké, Torje.
Het is oké.
Je bent veilig.
Waar is Viljar?
Weet je waar hij is? -We stonden op de klif.
Maar we moesten springen. -Sprong Viljar ook?
Is hij neergeschoten?
Ik ga kijken.
O, mijn God.
Kunt u zien of Viljar Hanssen er is?
Viljar Hanssen.
Kunt u dat checken?
Viljar Hanssen.
Niet hier.
Hij is niet hier.
Hoe bedoel je? -Hij staat niet op de lijst.
Ik bel het ziekenhuis.
Ja. Hallo, ik...
Ik zoek mijn zoon, Viljar Hanssen. Hij was op Utoya.
Heeft u opnames onder die naam?
Oké. Bedankt.
Nee.
Hij was op Utoya.
Ja, heeft u opnames onder die naam?
Oké. Bedankt.
Ja, hallo. Ik zoek Viljar Han...
Stuk bot.
Hallo. -Meneer.
Wilt u de boeien afdoen?
Ja. En laat ons even alleen, alstublieft.
Anders Behring Breivik. Aangenaam.
Geir Lippestad. -Bedankt voor uw komst.
Hoe weet u wie ik ben?
Ik heb uw werk gezien. Negen jaar geleden.
De Benjamin Hermansen neonazi-zaak.
We hebben elkaar toen gezien.
Is dat zo? -Ja.
Ik wist dat ik ooit een advocaat nodig had.
Vertel eens, Mr Breivik...
...wat u vandaag hebt gedaan.
Ik ben een oorlog begonnen...
...om de controle over Noorwegen en het westen te heroveren.
En mij verdedigen...
...is het beste wat u ooit zult doen.
Het is mijn plicht dit te doen...
...maar ik ben het niet eens met wat u gedaan hebt.
Ze waren onschuldig.
Kinderen.
Het waren verraders...
...kinderen van de elite.
Leiders van morgen.
Mijn kinderen gingen ook naar Utoya.
Ik ben een actief lid van de Arbeiderspartij.
Ben ik dan ook een verrader?
U bent mijn advocaat. U bent 'n uitzondering.
Het spijt me.
Anders en Simon zijn dood.
Hij heeft een litteken in zijn nek. Een brandwond.
Oké. Bedankt.
Hij ligt in het ziekenhuis. We gaan erheen.
Wees niet bang. Ik ben niet actief.
Hallo? -Politie. Doe open.
Politie?
Ik ben Ina Anchen, rechercheur bij de eenheid Ernstige Delicten.
Begrijpt u dat u gearresteerd bent...
...in verband met de aanslagen in Oslo en op Utoya?
Ja, natuurlijk.
Heeft u hulp gehad?
Ik maak deel uit van 'n netwerk, de Tempelridders.
Vernoemd naar de kruisridders.
We willen de islam Europa uit.
Kunt u me namen geven?
Natuurlijk niet.
Veilig. -Snel. Haal dit hier weg.
We hebben uw computer gevonden bij uw moeder.
Kunt u me vertellen wat erop staat? -Mijn manifest.
Ik heb 't verstuurd zodat mensen m'n acties zullen begrijpen.
Het is compleet, 1.500 pagina's.
VRAAG NAAR VERDERE AANSLAGEN
Komen er nog meer aanslagen?
Ja, 't is oorlog. Er kan elk moment 'n aanslag komen.
Maar u m'n eisen inwilligen. -Dit is geen onderhandeling.
U kunt nu geen voorwaarden stellen.
Komt er nog 'n aanslag?
Mag ik een pauze?
Ik probeer al sinds m'n arrestatie medische zorg te krijgen. Ik...
...sneed me aan iemands schedel...
...en dit kan gaan ontsteken als ik niet behandeld word.
Kunnen we het verhoor even stoppen, terwijl mijn cliënt...
...medische hulp krijgt?
Het kan bluf zijn. We weten 't niet.
Zeg maar dat ik luister.
Zeg het maar namens mij.
Ik luister naar hem.
Bedankt.
Ik zal het zeggen.
De premier heeft uw eisen gezien.
Hij kan ze niet inwilligen.
Maar ik heb wel een boodschap van hem.
Echt?
Zei hij dat?
Een persoonlijke boodschap van de premier.
Hij zei dat hij wil dat u weet dat hij naar u luistert.
Zit hij daar...
...naar ons te kijken?
We moeten weten of er meer aanslagen komen.
Zeg maar dat ik de aanslagen afblaas, voor nu.
Hoe weten we dat zeker?
Omdat jullie allemaal naar me luisteren.
ULLEVAL ZIEKENHUIS OSLO
Meer hiervan, alsjeblieft.
Gaat u hier zitten. De arts komt zo bij u.
Moeten we hier zitten? -Ja.
Ik ben dr. Thomas, de neurochirurg.
Hallo. Christin.
Ik weet niet hoeveel u al weet, maar...
Erg weinig. -Viljar heeft ernstige verwondingen.
Schotwonden in beide armen...
...en in zijn rechterbeen.
Maar waar we ons zorgen over maken...
...is dat een van de kogels in zijn hoofd is geëxplodeerd.
Dus ik moest een spoedoperatie doen.
En het was gecompliceerd.
Er zitten kogelfragmenten vlak bij zijn hersenstam.
Wat betekent dat?
Dat als hij het overleeft...
...we opnieuw moeten opereren...
...maar zijn toestand is kritiek.
Mogen we hem zien? -Ja. Alstublieft.
Wil je naar binnen? -Ja.
Alstublieft.
Meneer? De pers wacht buiten.
Eén moment.
We hebben een definitief aantal. Acht doden in Oslo.
Negenenzestig op Utoya.
Gewonden?
Minstens 200.
Bedankt.
We zijn allemaal in shock.
Dit was een aanslag op onze overheid...
...en onze kinderen.
We begrijpen niet waarom.
Maar wat we weten...
...is dat ons land is aangevallen door iemand die 't wil veranderen.
Hij wil van onze democratie een tirannie maken.
Onze menselijkheid zien verdwijnen.
We mogen niet toegeven aan deze terreur.
We moeten vechten.
Maar we mogen niet veranderen.
We moeten onze waarden versterken...
...en deze terreur bestrijden met de rechtsstaat.
Niet met de loop van het geweer.
Dank u.
Welkom. -Dank u.
ILA GEVANGENIS 12 KM TEN WESTEN VAN OSLO
Ik ben gelukkig opgegroeid. Ik groeide op in west-Oslo.
Mijn ouders gingen uit elkaar toen ik klein was.
Ga zitten.
Ik heb een goede band met m'n moeder.
Mijn halfzus en ik zijn niet zo close, maar we spreken elkaar soms.
En je vader? -Die heb ik niet gezien sinds ik 16 was.
Ik sprak hem een paar jaar geleden, maar we konden niet afspreken.
Ik was druk met m'n carrière...
...mijn internetbedrijven, en hij woonde in Frankrijk.
Hoe zou je je relatie met je moeder omschrijven?
Mijn moeder heeft er niets mee te maken.
Het gaat erom dat ik begrijp...
...wat je hiertoe bracht.
Hoeveel kinderen heeft u, Mr Lippestad?
Vijf.
En houdt u van ze?
Ja, natuurlijk.
Ik wilde ze raken waar het het meest pijn zou doen.
Dus hij koopt 900 kilo kunstmest en aluminiumnitraat...
...en er waren geen alarmbellen?
We richten ons op islamitische terreur.
We weten dat extreem rechts groeit.
We kunnen niet alles tegenhouden.
We hebben ons best gedaan, meneer.
We weten allemaal dat dit niet genoeg is.
Ik wil de nationale veiligheid verbeteren.
Inlichtingendiensten, defensie, politie.
En ik stel een openbaar onderzoek in.
Een onderzoek naar wat er is gebeurd en hoe we hebben gereageerd.
Er is iets mis gegaan, en we moeten uitzoeken wat.
Alleen op die manier komen we hier doorheen.
Ik bel namens Christin. Ze stelt de campagne uit.
We blijven in Oslo bij Viljar.
En Torje is bij ons, dus hij...
Ik heb de school gebeld, ja.
Ja. Hij wordt nu weer geopereerd.
Goed u te zien. Ik kom net uit de operatiekamer.
En het spijt me...
...dat ik geen beter nieuws heb...
...maar ik heb geprobeerd de kogelfragmenten te verwijderen...
...en ik heb er een aantal verwijderd.
Maar niet allemaal.
Ik moest er een paar...
...laten zitten, vlak bij z'n hersenstam.
Het risico was te groot, helaas.
Dus als hij nu wakker wordt...
...en hij is niet meer zoals hij was...
We kunnen pas zien wat de schade is als hij bijkomt.
Het is nu aan hem, maar we doen alles om Viljars leven te redden.
Dank u wel.
Dit kan niet. Dit kan gewoon niet.
PSYCHIATRISCH CENTRUM
Het was een verstoord gezin.
Breiviks ouders gingen met ruzie uit elkaar toen hij klein was.
Ze vroeg maatschappelijk werk om hulp.
Die twijfelde aan haar ouderschap. -En zijn vader?
Na de scheiding verbrak z'n vader 't contact.
En zijn halfzus? -Geëmigreerd naar Californië.
Toen hij 16 was, dacht ik. -Zestien, zeventien?
Ja, zoiets. -Oké.
Daarna was hij alleen met zijn moeder.
Hij is duidelijk zeer geïsoleerd opgegroeid.
Niet 't beeld wat hij schetste.
Nee, zeker niet.
Dus...
...waar hebben we het over?
Ontoerekeningsvatbaarheid...
...als verdediging?
Ik denk het.
Hoe kun je 't anders verklaren?
Ik ben aangewezen door uw zoon om zijn verdediging te voeren.
Ik weet dat hij geen relatie heeft...
...met z'n vader. Dus ik wil u wat vragen stellen.
Hoe was Anders als kind?
Hij was een normale jongen.
Vriendelijk.
Slim.
Hij hield van genegenheid.
Nadat zijn vader vertrok, was ik een alleenstaande ouder.
Had hij psychische problemen?
Was hij gewelddadig?
Nooit.
Heeft u te maken gehad met maatschappelijk werk?
Na zijn vaders vertrek dacht ik dat ik hun hulp nodig had.
Maar het ging goed met hem.
Had u de laatste tijd het gevoel dat Anders...
...problemen had?
Ik...
...heb de politie verteld dat ik wapens zag in zijn slaapkamer.
Maar hij zei dat hij ze nodig had om te jagen, en...
...ik geloofde hem.
Zou u willen getuigen ter verdediging van Anders?
Wat moet ik zeggen?
Alleen maar dat er problemen waren in zijn jeugd. Dat zou hem helpen.
Maar dan...
...weet iedereen wie ik ben.
Anders heeft recht op verdediging.
Net als iedereen.
Ik kan het niet.
Bedankt voor uw tijd.
Hij...
Hij heeft wel een beetje gelijk, toch?
Waar het land naartoe gaat.
Het is niet meer zoals het was.
Het zijn lastige tijden.
Zijn toestand is nog steeds kritiek.
Hij slaapt nog, maar we bestrijden een infectie.
Ik zie u later. -Ja, heel erg bedankt.
Maar ze staan er niet alleen voor.
Toen hij hen aanviel, viel hij ons allemaal aan.
We horen zo meteen van de premier...
Vieze nazi-vriend. Ik weet waar je woont.
Ik zal jou en je familie laten branden in de hel.
De premier kondigde een onderzoek aan naar de aanslagen van 22 juli.
Het onderzoek wordt geleid door topadvocaat Alexandra Gjorv uit Oslo.
Signe?
Ik help je wel.
Gaat het? -Ja.
Ons werk begint binnenkort. Bedankt.
Dit onderzoek is van essentieel belang.
We moeten onder ogen zien wat er fout is gegaan.
Als we daar niet in slagen, zullen de terroristen winnen.
Wie belde er?
Iemand van kantoor.
Al de derde vanavond.
Ik ben Lara.
Hoi, Lara. -Hoi.
Ik was ook op het eiland. Ik bezoek de overlevenden.
Hoe is het met Viljar?
Hij moet wakker worden.
Hoe gaat het met jou?
Mijn zus heeft het niet gered, dus...
Het spijt me.
Hoe heette ze?
Bano.
Ze zou blij zijn dat je nog leeft.
Dit is Lara. Ze was op het eiland.
Ze wil weten hoe 't met Viljar is.
Hoi. Gaat het?
Ja, prima. -Ken je Viljar goed?
Iedereen houdt van Viljar.
Ik speelde tegen hem met voetballen...
Ja, hij haalde je onderuit.
Ik laat jullie weer alleen.
Mag ik terugkomen als hij wakker is? -Ja, aardig van je.
Hou je taai.
Mijn aanbeveling is dat...
...je ontoerekeningsvatbaarheid pleit.
Het hof zal je laten onderzoeken door een forensisch psychiater.
Die komt met een diagnose, en dan besluit het hof...
...of ze het accepteren. Als ze dat doen...
...word je behandeld in een ziekenhuis.
Niet in de gevangenis? -Nee.
Mensen zullen boos worden.
Het is de wet. -Kan ik het hof toespreken?
Ik zal 'n verzoek indienen, je hebt dezelfde rechten als iedereen.
Luister.
Stikt hij?
Hij stikt.
Kunt u helpen? -Hij kokhalst.
Kunt u iemand bellen?
Kunt u naar kamer vijf komen? Snel.
Wat is er?
Hij kokhalst. -Hij reageert op de slang.
Oké, dat is goed nieuws. We halen hem van de beademing.
Saturatie is goed.
Viljar, ik haal deze slang uit je keel.
Dat zal even ongemakkelijk voelen.
Klaar? -We zijn hier, Viljar.
We zijn bij je. -Oké, bij drie. Eén, twee, drie.
Oké, de slang is eruit.
Viljar, hoor je me?
Heel goed, Viljar.
Kun je je linkerarm optillen?
Heel goed, Viljar.
Kun je de vingers van je rechterarm bewegen?
Ongelofelijk.
Waar kom je vandaan?
Sval... Svalbard.
Wat is er gebeurd?
Het was een terreuraanslag.
Je bent neergeschoten. Maar het is voorbij. Je bent veilig.
Is Torje in orde?
Ik ben hier. -Torje is oké.
Het gaat prima met hem, Viljar.
Er werd zoveel geschoten.
Door maar één man.
Een soort extreem-rechtse.
Hoeveel doden zijn er?
Zevenenzeventig.
Simon en Anders zijn dood, Viljar. Het spijt me.
Simon. Simon.
Viljar.
Gaat het? -Ja.
Het is duidelijk dat het herstel lang zal duren.
Twee of drie jaar.
Er is schade aan de hersenen...
...en er zitten kogelfragmenten...
...vlak bij je hersenstam.
Die fragmenten kunnen verplaatsen.
En...
...dat kan fataal zijn.
Dus we moeten het van dag tot dag bekijken.
Heb je vragen voor me, Viljar?
Is er iets waar je vragen over hebt? Je revalidatie of...
Nee. -Wil je echt niets vragen?
Het is goed zo.
Gaat het, Viljar?
Wil je me even alleen laten?
Natuurlijk.
Is het nodig om mijn cliënt te boeien?
Voor nu wel, ja.
Elke psychiater ter wereld zal wel jaloers op u zijn.
Waarom denk je dat?
Omdat ik het monster ben, en u in mijn hoofd mag kijken.
Vind je jezelf een monster?
Maar u vast wel.
Kun je onze gedachten lezen?
Met 70% nauwkeurigheid.
Weet je het of denk je het te weten?
Ik weet het.
Er is een verschil.
Kunnen mensen jouw gedachten lezen? -Soms.
Ik denk dat ze het proberen.
Voelde je je zo voor de aanslagen of...
...is dat nieuw?
Niet nieuw, maar het werd erger toen ik de aanslagen plande.
Erger?
Ja, veel erger.
Het is oké.
Haal maar even diep adem.
Het spijt me. -Kun je 'm iets geven tegen de pijn?
Geen morfine meer.
We zijn klaar. Oké?
Wat doe jij hier?
Ik woon hier in de buurt. We bezoeken de overlevenden.
Mag ik binnenkomen? -Ja, natuurlijk.
Hoe voel je je?
Het gaat wel.
En jij?
Ja, prima.
Ik was bij de douches toen het begon, dus ik kon me verstoppen.
Maar ik raakte m'n zus Bano kwijt.
Het spijt me van Simon en Anders.
Het is klote.
Hoe is het eten hier? Is het te doen?
Ook redelijk klote.
Sterker nog, behoorlijk klote.
Als je wilt kan ik je iets brengen.
Eten of zo. -Nee, het gaat wel.
Ik heb niet veel honger.
Wil je iets anders? Sigaretten of...
...weet ik veel.
Dat zou lekker zijn. -Oké.
Ik rook alleen niet.
Doet het pijn?
Nee, het is...
Ik moet gewoon voorzichtig zijn.
Ja, het kost tijd.
Dat is wat iedereen blijft zeggen.
Dat zeggen ze tegen mij ook.
Nou...
Ik laat je met rust, maar als je wilt, kan ik nog een keer langskomen.
Dat zou fijn zijn.
Hou je taai. -Jij ook.
Het is alleen de diagnose.
Het is aan het hof of ze het toestaan.
En wat is hun conclusie?
Paranoïde schizofrenie.
Ondertussen heeft de rechter de voorwaarden van je bewaring gewijzigd.
Je mag kranten lezen.
En hier heb je wat post.
WOEDE OM BREIVIKS DIAGNOSE
GESTOORD OF GEWOON SLECHT?
Ik zei toch dat ze boos werden?
Je hebt m'n zusje vermoord.
Ik wens je een miljoen keer die pijn toe.
Fanmail.
Ik mag spreken bij de zitting.
Dat is nog niet besloten.
Dat is erg belangrijk. Ik wil getuigen ondervragen.
LIJST VAN GETUIGEN PREMIER JENS STOLTENBERG
Anders, je kunt de premier niet oproepen.
Noorwegen staat niet terecht.
Jij staat terecht.
Weet je dat zeker?
Kom omhoog. Kom op, kom op.
Heel goed, kom op.
Ja, heel goed.
Kom op. En je rechterbeen.
Goed zo.
Heel goed. Kom op.
Kom op.
Ja, heel goed.
Nog één. Kom op, kom op.
Kom op. Ja.
En ademen.
Ik kan dit niet. -Het gaat goed, Viljar.
Nee. Nee, dat is het niet.
Het is geen leuke campagne.
De mensen zijn boos.
Moet je er niet bij zijn?
Ik blijf bij jou.
Hoe doe je dat op de verkiezingsavond?
Ik skype wel.
Skype?
Serieus? Welke burgemeester doet dat?
Een moeder.
Misschien kun je mee skypen, als je wilt.
Alleen als je wint.
Ik zal het proberen.
Neem op.
Ik bel ze later wel. Geen punt. -Serieus, neem op.
Het is belangrijk.
Het is een verkiezing, verdomme.
Hallo, hoe gaat het?
Dat is fijn.
...zevenenzeventig mensen, op 22 juli, is ontoerekeningsvatbaar.
Ze geloven dat Mr Breivik...
...leidt aan paranoïde schizofrenie, en daar al jaren last van heeft.
Als het hof deze bevindingen toelaat tot het proces...
...kan dat betekenen dat Breivik behandeld wordt...
...in een psychiatrisch ziekenhuis en niet naar de gevangenis hoeft.
De verdachte wordt omschreven...
BREIVIK ONTOEREKENINGSVATBAAR
Viljar?
Hij kan je niks doen.
Hij kan je nooit meer iets doen.
Hoewel de Arbeiderspartij waarschijnlijk zal groeien...
...suggereren polls dat de macht verschuift naar een coalitie.
Erna Solberg wordt beschuldigd van het verspelen...
...van een unieke groei in de nationale economie.
In heel Europa...
...komen partijen als de Vooruitgangspartij in de regering.
Een anti-immigratiebeweging die Anders Breivik als lid had.
Ja, iedereen is er. Mooi.
Ja, kun je me zien? -Ja, ik zie je.
Ik wil zeggen dat ik me vereerd voel om burgemeester van Svalbard te worden.
En ik wil jullie bedanken dat jullie zo begripvol zijn.
Zoals jullie weten is dit een zware tijd voor ons...
...maar hopelijk komen we snel naar huis.
Dus, ja. En Viljar wil nog iets zeggen.
Hé, Viljar. -Hallo, allemaal.
Ik wil gewoon zeggen dat ik trots ben op m'n moeder.
En hopelijk ontslaan ze me hier snel...
...en zijn we met kerst thuis.
Hou je taai, maat. -Tot snel, Viljar.
Laten we allemaal gedag zeggen.
Tot snel. Dag.
Tot gauw.
Gefeliciteerd.
Ze zeggen dat hij gek is.
Denk jij dat hij gek is?
Geen idee.
Misschien.
Ik zag hem.
Hij wist wat hij deed. Zeker weten.
Wat ga je doen als je hier weg mag?
Ik kan de toekomst niet zien.
Ik zie het gewoon niet. Het is alsof ik...
Het is een niemandsland.
Snap je wat ik bedoel?
Maar we leven nog, toch?
Wat betekent dat?
Ik weet het echt niet.
Wat vinden de families van Breiviks verweer?
Ik kan namens mijn cliënt zeggen...
...dat ze zich verzetten tegen de diagnose van Mr Breivik.
En als advocaat van de families en overlevenden...
...van de aanslagen van 22 juli...
...zal ik het hof vandaag verzoeken verder onderzoek te doen.
We eisen dat Mr Breivik wordt gestraft...
...en verantwoordelijk gesteld wordt. Bedankt.
Goedemiddag.
Na zorgvuldige overweging...
...heeft het hof besloten...
...verdere psychiatrische evaluatie van Mr Breivik toe te staan.
Edelachtbare...
...de families verwelkomen dit besluit en zijn u dankbaar.
We zullen uiteraard onze eigen psychiatrische experts oproepen.
Dank u.
Edelachtbare, het hof heeft Mr Breivik al laten onderzoeken.
Verdere evaluatie toestaan heeft geen precedent in de wet.
Dank u. -Mr Lippestad...
...het hof probeert te doen wat het beste is voor Noorwegen.
Natuurlijk, edelachtbare. Dank u.
Bedankt, allen.
SVALBARD, NOORWEGEN 2.000 KM TEN NOORDEN VAN OSLO
Zal ik je jas aanpakken?
Ik zet de tassen hier neer.
Oké. Bedankt.
Bedankt voor jullie komst.
Dit is moeilijk.
Een aantal ouders is niet blij. Er zijn klachten geweest...
...omdat u zo'n gevaarlijke man verdedigt.
Wat bedoelt u?
Ze denken dat de school een doelwit kan worden.
In godsnaam.
Ik weet dat de kans klein is...
...maar we moeten doen wat het beste is voor iedereen.
Dus...
Wat bedoelt u precies?
We vragen ons af of u...
...een andere school wilt zoeken.
Het spijt me.
Het is oké.
Hoe gaat het? -Hé, meid, alles goed?
Hallo, Anders.
Ik wil wat anders verklaren.
Wat? -Ik ben niet gek.
Ik speelde een rol.
Welke rol? -Het monster in 'n nachtmerrie...
...maar dat ben ik niet. Ik ben een soldaat die z'n plicht doet.
Een leider. En een leider geeft z'n macht niet op.
Ik heb de controle aan de families gegeven.
Maar dit is mijn proces. Ik besluit hoe het eindigt.
Ik wil bewijzen dat de aanslagen iets betekenden.
Dan krijg je levenslang.
Ik moet afmaken wat ik begon, en opstaan in die rechtszaal...
...dat is de derde aanslag.
Dat is het hele punt.
Dat is hoe ik win.
Hij wil zijn verweer veranderen.
Hij wil schuldig pleiten.
Heeft hij een reden gegeven? Ik bedoel, waarom?
Hij wil in controle blijven.
En hij kent de gevolgen.
Hij wil verantwoording afleggen voor z'n daden.
De diagnose was duidelijk.
De aanklager is wettelijk verplicht daarbij te blijven.
Hoe omzeilen we dat?
We moeten opnieuw beginnen.
Concluderen dat hij al die tijd wist wat hij deed.
Dat alleen een rationeel iemand zoiets complex kon plannen en uitvoeren.
En dan moeten we bij extreem rechts...
...getuigen vinden die zijn overtuigingen delen...
...zodat we kunnen laten zien dat hij niet de enige is.
Alleen zo kunnen we dit doen.
Goed om terug te zijn.
Hoe gaat het? -Welkom in Albunton Hall.
Bedankt. -Goed je te zien.
Ook goed om jou te zien.
Hoe gaat 't met Viljar? -Prima.
En dit...
Ontspan maar.
Oké. Hoe voelt dat?
Ik weet 't niet. -Doet het pijn?
Ziet het er normaal uit? -Ja.
Wil je het zien? -Ja.
Viljar.
Wat denk je ervan?
Ik weet het niet.
Viljar, hoe gaat het?
Mijn hoofd doet constant pijn.
Mijn schouder...
Ik heb veel...
...fantoompijnen.
Oké, fantoompijn is normaal als je hersenletsel hebt.
De kogelfragmenten zitten diep in je hersenen...
...vlak bij de hersenstam.
Als ze ook maar 'n beetje bewegen...
Ik weet wat de risico's zijn.
Ik begrijp je frustratie.
Maar je moet voorzichtig zijn.
Mam? Pap?
Hij heeft de sneewscooter.
Wat? -Viljar. Hij heeft de sneeuwscooter.
Daar is hij.
Waar is hij mee bezig?
Wat is hij in vredesnaam mee bezig?
O, mijn god.
Viljar. -Viljar.
Viljar.
Ga weg.
Het gaat prima.
-Viljar.
Zo kan ik niet leven.
Doen alsof alles beter wordt.
Dat wordt het niet. Het zit allemaal in mijn hoofd.
En ik raak het niet kwijt.
Wat moet ik doen, verdomme? -Kom op.
Zeg het dan.
Ik weet het niet.
Ik wou dat ik het was geweest, niet jij.
Viljar.
Laten we naar huis gaan, oké?
Mijn cliënt...
...Anders Breivik...
...schrijft over u in zijn manifest.
Hij bewondert u.
Veel mensen bewonderen mij.
Dat komt niet door mij.
Dat komt door de ideeën die ik heb over wat er in de wereld gebeurt.
Hebt u hem ooit ontmoet?
Maar ik moet voorzichtig zijn met wie ik werk, wat ik doe.
En hij komt hier niet vandaan.
Hij komt uit uw kant van Oslo.
Maar ja, we delen dezelfde wereldvisie.
Volgens hem komt er een oorlog.
Ik denk dat de oorlog al begonnen is.
Bent u lid van de Tempelridders?
Er zijn zo veel organisaties.
Ze zijn erg sterk in Scandinavië...
...Noord-Europa, Oost-Europa, natuurlijk.
Erg sterk in het VK, daar ontstaan veel nieuwe groepen.
En Amerika?
Een stormfront.
Het groeit snel.
Erg snel. Het sluit zich aan bij Europa.
Weet je, Lippestad...
...er heerst veel angst en woede.
En daarom moet de toekomst van ons zijn.
Wilt u getuigen ter verdediging van mijn cliënt?
We hebben een e-mail van de advocaten.
Er is een briefing op het vasteland, ze willen dat we komen.
Zodat we weten wat we kunnen verwachten van het proces.
Ga jij maar.
Sveinn.
We moeten samen meedoen. Het is belangrijk.
Meedoen heeft onze zonen bijna het leven gekost.
Ze zijn er nog.
Is dat zo?
Anders Breivik en zijn proces kunnen me niets schelen.
Ik wil dat we verder gaan met onze levens. Meer niet.
Ik heb niks meer van je gehoord.
Ik vraag me af hoe het met je gaat.
Bel me als je wilt praten.
Hé. -Wil je...
...een film kijken of zo?
Misschien straks. Ik ben met wat muziek bezig.
Torje...
...praat met me.
Het gaat prima.
Helemaal niet.
Je weet dat je met me kunt praten.
Jij bent degene die gewond raakte.
Niet ik.
Jij was er ook bij.
Luister...
Het spijt me dat papa en mama zo druk zijn met mij.
Ik weet dat het...
...zwaar voor je was.
Maar we zijn thuis.
Het hof heeft besloten dat Breivik zichzelf mag verdedigen.
Ik begrijp het.
Hoe kan het dat hij mag spreken? Hoe?
Het hof moet zijn rechten bewaren. En hij heeft rechten.
Hij heeft geen rechten.
Je hebt 't over de man die m'n zoon doodde. Ik zou 'm ophangen.
Hij mag zijn proces niet gebruiken als propaganda.
Mee eens, en ik zal er bij zijn om te zorgen dat dat niet gebeurt.
We sluiten het proces af met getuigenissen van slachtoffers.
Daarom is het belangrijk dat de overlevenden...
...vertellen over hun ervaring om tegen zijn verdediging in te gaan.
Ik denk dat dat een sterk statement zal zijn.
Hij mag spreken. Mijn dochter durft haar kamer niet uit te komen.
En mijn dochters stem dan?
Zij spreken voor hen die niet kunnen spreken, omdat zij er bij waren.
En we moeten hun verhalen horen.
Viljar heeft 'n brief gekregen.
Ze willen dat hij getuigt in het proces.
Hij hoeft het niet te doen.
De dokter kan hem verexcuseren.
Misschien moet hij het doen.
Hoe bedoel je?
Misschien moet hij het onder ogen zien.
Kan hij geen terugslag krijgen? -Weten we niet.
Dat is een flink risico.
Het is zijn keuze.
Ik maakte me zorgen om je.
Het gaat prima.
Ik heb een brief gekregen.
Ze willen dat ik verschijn. Bij de zitting.
Ja. Ik ook.
Denk je dat je hem onder ogen kunt komen?
Viljar.
Ben je er nog?
Ja, ik ben er nog.
Denk je dat je het kunt?
Nou...
Ik kan de straat niet eens uitlopen.
Edelachtbare...
...op 22 juli 2011...
...voerde Anders Behring Breivik...
GERECHTSHOF VAN OSLO
...een dubbele terreuraanslag uit...
...waarbij hij 77 onschuldige mensen doodde.
Nog eens honderden werden verwond en dragen de littekens van zijn daden.
Mr Breivik pleitte in eerste instantie ontoerekeningsvatbaarheid.
Nu wenst hij verantwoording af te leggen voor zijn daden...
...maar de Noorse wet is duidelijk.
Als er twijfel bestaat...
...over Mr Breiviks gemoedstoestand op 22 juli...
...hebben wij, de aanklagers...
...geen andere keuze dan het hof te verzoeken hem...
...schuldig te verklaren...
...maar hem te veroordelen tot...
...verplichte psychiatrische behandeling in een bewaakte inrichting.
We zullen niet proberen...
...de misdaden begaan op 22 juli te ontkennen.
We willen wel aantonen dat Mr Breivik...
...niet psychotisch was tijdens deze aanslagen.
In plaats daarvan verklaren we dat hij precies wist wat hij deed.
Dit waren politieke acties.
Mr Breivik.
Ik spreek vandaag namens Europeanen...
...die beroofd zijn...
...van hun etnische, inheemse...
...culturele en territoriale rechten.
De aanklagers zullen u vertellen dat ik gestoord ben.
Dat doen ze omdat ze me vrezen.
Omdat ik de meest verfijnde...
...en spectaculaire politieke aanslagen in Europa heb gepleegd...
...sinds de Tweede Wereldoorlog.
En waarom?
Omdat Noorwegen...
...Europa...
...geen echte democratieën zijn.
Is het democratisch dat een volk niet wordt geraadpleegd...
...of het wel of niet multicultureel wordt?
Om hen te dwingen een minderheid te worden in hun eigen hoofdstad?
In de komende decennia zullen velen zich dit realiseren...
...en hun wapens oppakken, net als ik.
De verdachte heeft genoeg gezegd.
U moet opschieten, Mr Breivik.
Ik wil mijn verklaring afmaken. -Dit is pijnlijk voor de families.
Edelachtbare, de verdachte moet zijn verklaring afmaken. Dank u.
U mag doorgaan, Mr Breivik.
Als een vreedzame revolutie onmogelijk wordt gemaakt...
...is een gewelddadige revolutie de enige optie.
Ik eis vrijgesproken te worden omdat ik mijn land verdedigde.
Ik heb acht weken.
Ik wil zonder kruk lopen.
Geen kruk, niet trillen, niet buiten adem raken.
Je bent nog erg zwak.
Vertel me gewoon wat ik moet doen.
Bedankt voor uw komst, premier.
Ik wil beginnen met bespreken in hoeverre de regering wist...
...van de dreiging die Anders Breivik vormde...
...voor de aanslagen op 22 juli.
Die vraag baarde me duidelijk zorgen.
Volgens de veiligheidsdiensten waren er geen waarschuwingen.
Hij bleef onder de radar.
Premier, ons onderzoek wijst iets anders uit.
We hebben ontdekt dat de inkoop van chemicaliën die Mr Breivik...
...voor de bom gebruikte...
...opgemerkt is door de douane...
...in januari 2011.
Daarop is geen actie ondernomen.
Dat is niet wat ik heb gehoord, voorzitter.
We gaan over op de beveiligingsproblemen rond de overheidsgebouwen.
Slaat u tabblad drie open.
Uit de papieren blijkt...
...dat er binnen de regering voorstellen zijn besproken...
...om de beveiliging rond het kantoor van de premier te verbeteren.
Wist u van die discussies?
De Tempelridders zijn een netwerk van patriotten...
...die denken zoals ik en ook bereid zijn om te vechten...
...om hun levensstijl te verdedigen.
Mr Breivik, u vertelde de politie dat deze organisatie...
...in 2002 is opgericht.
Klopt dat? -Ja, na 11 september.
Was u aanwezig bij de eerste bijeenkomst?
Ja.
Wat gebeurde daar?
Ik kreeg mijn missie.
Deze missie.
Mr Breivik, de politie heeft uw activiteiten in 2002 nagetrokken...
...en geen bewijs gevonden dat u bij zo'n bijeenkomst was.
Kunt u dat verklaren?
Het was een geheime bijeenkomst.
Het is nu niet meer geheim, dus...
...kunt u bewijzen dat die bijeenkomst heeft plaatsgevonden?
Geen commentaar.
Kunt u vertellen wie er bij de bijeenkomsten waren?
Geen commentaar.
De verantwoordelijke voor het lijden van Noorwegen en de dood van 77 mensen...
...toonde geen berouw toen hij de rechtszaal binnenkwam.
Hij was klaar...
Het is vreselijk om iemand zo kalm te zien...
...zelf ontspannen, onder zulke omstandigheden.
Het is fascinerend om hem te zien...
...opgewonden zelfs. De zaal is net z'n podium.
Het is speciaal voor dit proces gebouwd. Dus dat klopt ook.
Hij lacht zelfs naar de camera. -Hij is hier de baas terwijl...
Nee. Nee, nog één. -Nog één.
Nog één.
Toen begon ik de onderdelen voor de bom voorzichtig te verzamelen.
Ik deed het langzaam, zodat de autoriteiten me niet zagen.
Over op de aanslagen.
Voelde u empathie...
...voor de slachtoffers?
Zal ik dit makkelijker maken voor jullie?
Ik zie af van elk beroep...
...elk nieuw proces, dat zal ik de families allemaal besparen...
...als het hof me toerekeningsvatbaar acht.
Goed zo.
Gaat het? -Ja.
Je ouders zijn er. -Oké.
Ik zie je morgen.
Tot morgen.
Ik ben niet klaar.
Dat is oké.
Je hoeft het niet te doen. -Nee, dat is het niet.
Ik moet het doen. -Forceer jezelf dan niet zo.
Een paar woorden, meer niet.
Wat moet ik vertellen? -Wat er gebeurd is.
De waarheid.
Dat ik huil in m'n slaap?
Dat ik niet met vreemden kan praten?
Dat ik bang ben om te sterven?
Ik wil niet dat hij dat hoort.
Wat wil je dan?
Ik wil hem helemaal verrot slaan.
Ik wil zijn gezicht kapot slaan.
Om wat hij iedereen heeft aangedaan.
Om wat hij Simon...
...en Anders...
...en Torje heeft aangedaan.
En jullie.
Hij moet zien...
...wat hij heeft gedaan.
Ik wil hem gewoon verslaan.
Dan is dit je kans.
Hebt u de verdacht ooit ontmoet?
Ik heb hem online ontmoet. -Online?
Ja, online.
Op een chatforum van Mythic Military Games...
...zoals World of Warcraft, Call of Duty.
Het is een plek om te trainen.
Om ideeën uit te wisselen. -Te rekruteren?
Natuurlijk.
En hoe kwam de verdachte op u over?
Hij leidde graag missies.
Online.
Was hij rationeel?
Compleet.
Was hij een leider?
Dat wilde hij wel zijn.
Was Mr Breivik uw leider?
Nee, dat was hij niet.
Zou u Mr Breivik niet volgen?
Ik denk dat anderen beter gekwalificeerd zijn.
O, dus beter dan Breivik?
Zeker.
Zouden zij in staat zijn om te doen wat Anders Behring Breivik heeft gedaan?
Rechts, extreem-rechts, u kunt ons noemen wat u wilt.
We zijn serieus over het grijpen van de macht...
...over het veranderen van de maatschappij.
En de gewelddadige acties van één man...
...helpen ons niet dat doel te bereiken.
Hij is een vuile lafaard.
Dat hij mij zo verraadt? Je verraadt je broeders niet. Nooit.
Er zijn miljoenen mensen die me steunen. En dit is alles wat je hebt?
Hij was de enige.
Ik ben een aanvoerder van de Tempelridders van Europa.
En mijn moeder dan?
Zij kan zeggen dat ik normaal was.
Zij wil het ook niet.
Triest.
Wist je dat ik nooit op haar heb kunnen rekenen?
Nooit. -Anders...
...er is niemand die jouw daden wil verdedigen.
Ik heb niemand nodig.
We waren vluchtelingen.
Op de vlucht voor de oorlog.
Het duurde lang voordat Noorwegen als thuis voelde.
En sommige mensen wantrouwden ons.
Ze waren boos, alleen omdat we hier zijn.
Mijn zus, Bano, heeft me erg geholpen.
Ze vertelde me dat Noorwegen...
...geweldig is.
Het betekende veiligheid...
...voor ons.
En vrijheid...
...en hoop.
En dat is precies wat ik voelde...
...bij het kampvuur op Utoya...
...de avond ervoor.
Maar de volgende dag...
...toen we werden aangevallen...
...en toen mijn zus stierf...
...ben ik dat allemaal kwijtgeraakt.
Ik moest...
...leven in een wereld van pijn...
...en angst...
...en zoveel woede.
En ik zou... Sorry.
Ik voel me gewoon zo schuldig.
Ik bleef me afvragen...
...hoe kan ik leven terwijl zij stierf?
En...
En hoe kan ik mijn ouders onder ogen komen?
En wat zeg ik tegen mijn broer?
En ik kan...
Ik kan gewoon niet begrijpen waarom iemand ons wil vermoorden.
Ik begrijp niet wat er zo beangstigend is aan mij.
Bedankt.
Bedankt, Lara.
Gaat het?
Ja, prima.
Luister.
Sorry dat ik de weg kwijt was...
...de afgelopen maanden. Ik...
Het is oké.
Dat was ik ook.
Hoe dichtbij zit hij?
Ik kon het niet zien op de tv.
Heel dichtbij.
Je hoeft hem niet aan te kijken, als je niet wilt.
Weet je wat je gaat zeggen?
Ik probeer dingen te bedenken...
...maar ik raak in de war.
Ik wil gewoon niet zwak zijn.
Meer niet.
Niet voor hem.
Je kunt zwak zijn en toch sterk.
Dat weet je, toch?
Het komt goed.
Dank je.
Ik moet terug.
Zie ik je morgen? -Tot morgen.
Wacht. Ik heb even een momentje nodig.
Gaat het?
Ja, prima.
Dank je.
Ga zitten, Viljar.
Kun je ons vertellen wat er met je gebeurde op Utoya?
Hij probeerde...
Simon. Simon.
Hij probeerde me te vermoorden.
Viljar.
Ik herinner me...
...dat ik hem zag...
...en dat ik vluchtte.
Een plek zocht om me te verstoppen...
...en m'n broertje te beschermen.
Ik herinner me dat ik geraakt werd.
Vijf keer.
Toen ik...
...op het strand lag, was ik...
...helemaal alleen.
Ik had onvoorstelbaar veel pijn.
Maar nu ben je hier.
Maar alles is anders.
Ik moest m'n lichaam opnieuw leren gebruiken.
Opnieuw leren lopen.
Leren om te eten.
Ik kan m'n linkerarm amper gebruiken.
En ik...
Ik ben aan één oog blind.
Maar dat is...
Dat is een opluchting.
Een opluchting. Hoe bedoel je?
Een opluchting...
...in de zin dat...
...ik hem nu niet aan hoef te kijken.
Maar zo eenvoudig is het natuurlijk niet.
Ik heb een fragment van zijn kogel...
...in mijn hersenen...
...en dat kan me op elk moment doden.
Ik ben ook niet meer wie ik was.
Mijn lichaam is...
Het is kapot.
En het ergste is dat hij...
Hij heeft...
...Anders en Simon vermoord...
...mijn beste vrienden.
Hij hield ze tegen om hun...
...stempel op de wereld te drukken.
Ze hadden de wereld beter gemaakt. En ik...
Ik mis ze elke dag.
Het spijt me, ik...
Ik wilde niet...
Ik wilde niet huilen.
Ik wilde zo graag niet huilen voor hem.
Ik wilde sterk blijven.
Want ik doe dit voor hen.
Zodat zij niet vergeten worden.
Toen je ze neerschoot en...
...mij alleen achterliet op het strand...
...wist ik niet of ik...
...zou leven of sterven.
En daar ben ik blijven hangen.
Maar nu...
...realiseer ik me...
...dat ik een keuze heb.
Want ik heb nog een familie...
...en vrienden...
...en herinneringen.
Dromen.
Hoop.
En liefde.
En hij niet.
Hij is...
...helemaal alleen.
En hij zal wegrotten in de gevangenis, terwijl ik...
Ik heb het overleefd.
En ik kies ervoor om te leven.
Ik ben klaar.
Dank je, Viljar.
We gaan naar huis.
VERSLAG VAN DE 22 JULI-COMMISSIE
Het verslag geeft een volledig overzicht...
...van de gebeurtenissen die leidden tot de aanslagen van 22 juli.
Het concludeert dat Breivik eerder opgemerkt kon worden...
...en dat de politie sneller had moeten reageren...
...op zijn aanval op Utoya eiland.
Het onderzoek wees ook falen in leiderschap en communicatie uit...
...gebrek aan politiematerialen en toegang tot helikopters die mogelijk...
Goed je te zien.
Bedankt voor uw komst.
Allereerst wil ik zeggen dat 't me spijt.
We hadden het beter moeten doen.
Ik had het beter moeten doen.
We vinden allemaal...
...dat de verantwoordelijkheid bij de terrorist ligt.
Bij hem alleen.
Niet bij u.
En Noorwegen heeft u nog steeds nodig.
Om ons hier doorheen te slepen.
Het vonnis is unaniem.
En de conclusie luidt als volgt.
Het hof acht Anders Behring Breivik...
...schuldig aan alle aanklachten...
...en verantwoordelijk voor zijn daden.
Anders Behring Breivik...
...wordt veroordeeld tot eenzame opsluiting voor onbepaalde tijd...
...zolang hij een gevaar voor de samenleving blijft.
Dus, het proces is afgerond.
Hier tekenen.
Alleen wat formaliteiten.
Dank je.
Kom je me opzoeken?
Ik denk het niet, Anders.
Dus we zijn klaar?
Ja. Mijn taak zit erop.
Geir?
Ik zou het weer doen als het kon.
Je hebt niet gewonnen, Anders.
Je hebt gefaald.
Er zijn anderen die mijn werk gaan afmaken.
En wij zullen jullie verslaan. Mijn kinderen en hun kinderen.
Zij zullen jullie verslaan. -Je kunt ons niet eens zien.
Dag, Anders.
Bedankt. Dag.
Viljar studeert rechten aan de Tromso Universiteit in Noorwegen.
Hij hoopt op een carrière in de politiek.
Geir Lippestad is nog steeds advocaat in Oslo.
Jens Stoltenberg bleef premier van Noorwegen tot 2013.
Hij is nu secretaris-generaal van de NAVO.
Anders Behring Breivik zit zijn straf uit in eenzame opsluiting...
...in de gevangenis van Skien, 150 km ten zuiden van Oslo.
Opgedragen aan hen die omgekomen zijn bij de aanslagen van 22 juli 2012...
...en zij die tot op de dag van vandaag moeten leven met de gevolgen.