Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
8 CZERWCA 1990
Dobra, od początku.
Budzi się... Możemy zaśpiewać... Rozumiesz, co mam na myśli?
Tak samo, ale bez tego ozdobnika na końcu.
Tak.
- Budzi się miasteczko - Tak!
BELLA
Wiejski świat, tak?
- Wiejski świat. - Zapomniany wiejski świat.
Tak.
Jak co dnia budzi się miasteczko
Świtu blask z powiek kradnie sen
Jak co dnia wszyscy ludzie rześko
Wstają tu, by rzec
- Bonjour - Bonjour
- Bonjour, bonjour - Bonjour
Latem roku 1990...
PRODUCENT, PIĘKNA I BESTIA
...zebraliśmy się w Nowym Jorku, by nagrać piosenki
do Pięknej i Bestii.
Howard Ashman i Alan Menken mieli już na koncie Oscary,
Złote Globy i Grammy i potrafili poruszyć wyobraźnię
całego pokolenia.
Od pierwszej chwili kiedy ją ujrzałem
Wiedziałem, miłość musi przyjść
Tylko ona, prosty fakt Równie piękna jest jak ja
Więc zdobędę ją i musi za mnie wyjść
Wiedzieliśmy, że to wyjątkowy dzień.
Ale nie zdawaliśmy sobie sprawy, że za dziewięć miesięcy Howard odejdzie.
Wychowywaliśmy się z Howardem na ulicy Flannery Lane...
SIOSTRA HOWARDA
...w Baltimore. To była ulica szeregowców.
Rząd dziesięciu domów,
przerwa i kolejny rząd dziesięciu domów.
Howard uwielbiał opowiadać historie, a moim zadaniem jako młodszej siostry
było ich słuchanie.
Często zostawaliśmy sami w domu i Howard mnie pilnował.
Kiedyś powiedział: „Poczekaj tu” i zostawił mnie na dole,
a ja słyszałam go na górze. Słyszałam, jak zamyka drzwi,
że coś się dzieje, a on wziął z łazienki turecki ręcznik
i owinął go sobie wokół głowy jak turban.
Zawołał mnie do swojego pokoju, który był na szczycie długich,
wąskich i stromych schodów. Światła w jego pokoju były zgaszone,
a okna zasłonięte.
Pamiętam, że paliło się lekkie światło.
Przykrył czymś klosze i zaczął mnie oprowadzać,
ale to już nie był jego pokój. Oprowadzał mnie po krainie,
którą sam stworzył.
Użył plastikowych kowbojów, Indian i żołnierzyków,
ale pomalował je, pokrył chusteczkami
i brokatem, zrobił z nich bohaterów
własnego pomysłu, o wiele bardziej interesujących niż kowboje i Indianie.
Do tego przygotował scenki, stworzył miniaturowy świat.
Scena po scenie opowiadał mi,
na co właśnie patrzę.
„Patrz tam, Dzwoneczek” albo „Tu jest Piotruś Pan
„i Tygrysia Lilia”. W jednej scence wykorzystał lustro,
które miało udawać jezioro albo lodowisko.
Użył całej swej kreatywności, by to stworzyć.
Chciał zabrać mnie do miejsca, które nie przypominało żadnego z tych,
które znaliśmy z hrabstwa Baltimore w Marylandzie.
W ten sposób Howard świetnie się bawił
i zabierał innych w tę wspaniałą podróż.
MATKA HOWARDA
Howard lubił występować w ogrodzie,
pisał sztuki i je obsadzał wszystkimi dzieciakami z sąsiedztwa.
Wszystkie prześcieradła, stare pościele
przerabiał na kurtyny i kostiumy, więc niczego nie mogłam wyrzucać.
Tata nazywał się Ray Ashman.
OJCIEC HOWARDA
Parał się wieloma rzeczami, ale szczególnie zapamiętałam,
jak pracował w fabryce wafli do lodów, które musiał rozwozić.
Gdy powiedziałam, że Howard powinien zapisać się na lekcje tańca,
jego ojciec powiedział, że chłopcy nie uczą się tańczyć.
Tata był bardzo zabawnym człowiekiem.
Nauczył mnie opowiadać historie.
Kiedyś opowiedziałam mu dowcip, który go rozśmieszył, a następnego dnia
przerobił go na historię
o sobie samym.
Nie mówił „Wchodzi facet do baru”,
tylko „Nie uwierzycie, wchodzę do baru...”.
Taki właśnie był tata.
Próbował zabierać Howarda na ryby,
zainteresować go baseballem, ale Howard się do tego nie palił.
Pojechali na ryby, usiedli na brzegu, zarzucili wędkę
i tak sobie siedzieli, ale Howard nie...
Ray też nie był wybitnym wędkarzem, ale sądził, że to jest coś, co robi się,
gdy ma się syna, że trzeba to robić.
Siedział tak i patrzył na Howarda, a Howard na niego i zapytał:
„Howard, dobrze się bawisz?”, a Howard na to: „Nie, tato.
„A ty?”. A on: „Nie. Wracajmy do domu”.
Więc wrócili do domu z pustymi rękami.
Mama była półprofesjonalną śpiewaczką.
Kiedyś śpiewała w lokalnej telewizji. Na początku to ona była gwiazdą.
Potem ten tytuł przeszedł na Howarda, ale od zawsze mieliśmy coś wspólnego
z show-biznesem.
Gdy Howard miał sześć lat, poszliśmy na przedstawienie.
To było przestawienie dla dzieci i grały w nim dzieci.
Gdy weszły na scenę i zaczęły grać,
Howard szturchnął mnie i powiedział: „Mamusiu, chcę to robić. Byłoby fajnie”.
Więc dowiedziałam się, jak może to robić
i przedstawiłam go paru osobom. Zapisaliśmy go do CTA,
Dziecięcego Towarzystwa Teatralnego, pomyślałam, że to coś dla niego,
bo lubił udawać wszystkie postaci.
W Piotrusiu Panie mógł grać Kapitana Haka i każdego, kogo tylko chciał.
Wystarczyło powiedzieć: „Howard, zagraj to i to”, a on to robił.
Miałem wielu znajomych, którzy grali na pianinie.
Razem odgrywaliśmy partie wokalne z Rodgersa i Hammersteina.
Potem zobaczyłam Gypsy z Mitzi Green w teatrze Forda.
Nie pamiętam, kto grał w My Fair Lady, ale oczywiście, to też.
Całe moje pokolenie dorastało na tych samych przedstawieniach,
a ja się w nich zakochałem.
Pisał wiersze na każdą okazję. Urodziny, święta, rocznice.
Potem wiersze przerodziły się w historie.
Historie przerodziły się w sztuki i teksty piosenek...
...które zawsze opowiadały historię.
W wieku 14 lat pisałem musicale o wszystkim.
W szkole średniej
wyśpiewywałem nawet listy zakupów, to stało się moim hobby.
Howard i ja jako pierwsi w rodzinie poszliśmy na studia.
Nasi rodzice nie mówili: „Jeśli chcesz zająć się teatrem,
„powinieneś skończyć Yale”.
Pierwszy rok Howard studiował na Uniwersytecie Bostońskim,
a następnie przeniósł się na Goddard,
o którym mówi się, że to najbardziej luzacki i szalony
koledż znany ludzkości, nie mają tam nawet ocen.
Totalna swoboda.
Wydawał się tam szczęśliwy, dużo grał w teatrze,
zajął się też teatrem eksperymentalnym.
Moja mama widziała go
wijącego się nago po ziemi,
na jej oczach, to nie było przyjemne
dla żadnego z nich.
Lato spędził z grupą teatralną, gdzie poznał Stuarta White'a.
Wtedy nazywano go Snooze. Snooze White.
Snooze też był z Baltimore, ale...
nie znali się wcześniej.
DYREKTOR TEATRU WPA
W pewnym momencie tego lata zostali parą.
Stuart był wulkanem energii, był jak chochlik.
Był wspaniałym aktorem, ale jego pasją była reżyseria
i to właśnie tym chciał się zajmować.
Zakochali się w sobie.
Gdy przyszło do wyboru studiów podyplomowych,
obaj wybrali Indianę, obaj dostali stypendia,
będąc członkami profesjonalnej grupy aktorskiej,
i zaczęli wspólne życie. Zbudowali sobie wspólny dom.
Howard wydawał się wtedy bardzo szczęśliwy.
Poznałam Howarda w 1971 roku...
PRZYJACIÓŁKA I WSPÓŁPRACOWNICZKA
...na wydziale teatralnym Uniwersytetu Indiana.
Byłam na pierwszym roku, a on był aktorem
w Indiana Touring Company.
Nie uważał się za aktora.
Był świetnym aktorem, ale nie to chciał robić.
Chciał pisać i reżyserować.
Robił magistra ze scenopisarstwa
i zamierzał wystawić swoją wersję Królowej Śniegu.
Zamierzał napisać teksty piosenek i wyreżyserować przedstawienie.
Wszyscy chcieli wziąć udział
w tej produkcji.
Howard był bardzo charyzmatyczny i zawsze miał wokół siebie
najróżniejszego rodzaju fanów.
Howard miał w sobie jakąś dziką... żywotność.
Za to Stuart był na swój chłopięcy sposób ekstrawagancki.
Razem przyciągali do siebie
całe rzesze ludzi.
Stuart i Howard byli siłą, z którą należało się liczyć.
Świetnie się uzupełniali, bo Howard chciał pisać,
a Stuart reżyserować, więc razem
skończyli uniwersytet i przenieśli się do Nowego Jorku.
Nowy Jork lat 70. był straszny i brudny.
Był przerażający.
Jednocześnie wytworny i groźny.
Parę razy mnie napadnięto, ale było tam tyle energii...
AUTOR TEKSTÓW
...tyle kreatywności, że aż było ją czuć.
Howard nie obracał się w nowojorskim towarzystwie związanym z teatrem.
Nie miał takich znajomości jak aktorzy i reżyserzy
związani z Yale.
Przyjaźnił się tylko ze starymi znajomymi z Uniwersytetu Indiana,
a my byliśmy nikim.
Po przyjeździe do Nowego Jorku zacząłem pracować
jako pisarz, bo tym się wtedy zajmowałem,
i z początku udało mi się wyprodukować kilka sztuk.
Głównie jednoaktowych.
Gdy przeniósł się do Nowego Jorku, na takich rzeczach nie dało się
dobrze zarobić, więc zaczął myśleć:
„Z teatru nic nie będzie, może znajdę pracę
„w branży wydawniczej”.
Pisał streszczenia książek na okładki, bo potrzebował pieniędzy.
Miał redagować Album Klubu Myszki Miki
i był w siódmym niebie, bo oglądał ten program jako dziecko
i go wprost uwielbiał. Miał jechać do Kalifornii,
by pracować nad nim w siedzibie Disneya i to był jego ukochany projekt.
Ale w sercu nie chciał być redaktorem.
Chciał pisać i reżyserować.
Sztuka przyciągała wielu młodych ludzi,
którzy nie mogli robić tego, o czym marzyli,
więc zakładali własne instytucje.
Pewnego dnia Howard zadzwonił i mówi: „Co sądzisz o założeniu
„własnego teatru?”. A ja na to: „Pewnie”.
LIPIEC 1977
Stuart go znalazł. To był loft, jakby teatralna sala lekcyjna.
Mieściła się na drugim piętrze.
WPA był obskurnym teatrem. Było tam ciemno, ponuro,
a pod nim mieściła się
jakaś paskudna ciastkarnia.
Wtedy wszyscy nam to odradzali.
„Dolna Piąta Aleja to wymarła część miasta, nic tam nie ma”.
„Ludzie tam nie przyjdą, w nocy jest tam strasznie. Nie róbcie tego”.
Ostatnie piętro zajął koreański dom publiczny
i nie muszę mówić, że był popularniejszy niż którykolwiek inny biznes w budynku.
Przekształcili tę dziurę, jedno, wielkie nic
w teatr typu black box.
Mieliśmy dobrą przestrzeń na scenę i miejsca dla 99 widzów.
Ja miałem być dyrektorem zarządzającym.
Howard i Stuart dzielili obowiązki dyrektora artystycznego.
Howard...
wybierał sztuki, Stuart je reżyserował,
ten teatr był ich placem zabaw.
KOMPOZYTOR
To był ich święty klub. Było tam bardzo przytulnie.
Niemal jak w jakimś teatralnym klasztorze.
MANAGER - SKLEPIK Z HORRORAMI
To było jedno z tych wyjątkowych, magicznych miejsc,
gdzie wszystko było możliwe.
Dla nich Broadway nie był szczytem, byli niesamowitym ruchem
off-off-broadwayowskim.
Nowy Jork obudził coś w Stuarcie.
Nagle stał się bardzo niedojrzały,
zaczął szukać przygód.
Szczególnie seksualnych.
Howard wolał domowe zacisze.
Akceptował to, póki coś w nim nie pękło.
Czasem nazywał Howarda „babcią”, bo Howard był jak jego rodzic,
a Stuart wolał się bawić.
„Nowy Jorku, nadchodzę”.
Miałem w Stuarcie kochanka, ale nie współpracownika.
Był wciąż nietrzeźwy. Ciągle pił.
Spotykał się z innymi. Mieliśmy prawie po 30 lat.
A on nie przepracował ani dnia.
Stuart miał osobowość autodestrukcyjną.
Pewnego dnia szliśmy Ósmą Aleją, rozmawiając o tym, że się starzejemy,
a on powiedział: „Nie mam zamiaru dożyć 39 lat”.
Howard powiedział, że stworzył ten teatr,
by ratować ich związek.
Ale się nie udało.
Zerwali i to odbiło się na rodzinie,
bo musieliśmy wybierać strony, jak po rozwodzie.
Stuart odszedł.
Zawsze zgadzałem się na wszystkie ich pomysły,
bo w nich wierzyłem.
Po odejściu z WPA Stuart nie miał tego szczęścia
i spotkał się z wieloma odmowami, ludzie uważali, że gwiazdorzy.
Myślę, że aby przetrwać, musiałem wybrać Howarda,
bo z nim nadal potrafiłem pracować.
Było jasne, że Howard idzie w kierunku,
który niedługo będzie się liczył i bardzo chciałem być jego częścią.
Pracowałem z zespołem baletowym, ze śpiewakami, pisałem piosenki
dla Ulicy Sezamkowej, wszyscy próbowali jakoś się wybić.
W środowisku panowała atmosfera rywalizacji. Komu się uda,
kto dostanie szansę?
Poznaliśmy się przez Maury'ego Yestona. Zadzwonił do mnie i powiedział:
„Alan, jest taki pisarz Howard Ashman
„i chciałby wystawić Niech pana Bóg błogosławi, panie Rosewater”.
Byłem fanem Vonneguta, ale on chciał napisać wszystkie piosenki.
Ja na to: „W porządku, spotkam się z nim”.
NIECH PANA BÓG BŁOGOSŁAWI, PANIE ROSEWATER
W moich drzwiach stanął facet w podartych dżinsach i bomberce.
Pamiętam, miał brązową skórzaną bomberkę
z postawionym futrzanym kołnierzem
i chyba jakiś podkoszulek bez rękawów.
Wszedł, odpalał jednego papierosa od drugiego, był nieogolony, pomyślałem:
„Co to za jeden?”. Wcześniej Howard spotkał się z wieloma innymi...
kompozytorami, ale wybrał mnie, więc rozpoczęliśmy współpracę.
Podszedłem do tego naiwnie.
Myślałem, że usiądziemy razem i spróbujemy napisać te piosenki,
że mu pomogę, bo zajmuję się tym zawodowo,
a on pewnie się na tym nie zna, ale postaram mu się to
ułatwić, jak tylko się da, więc zacząłem rzucać sugestie,
a on wskazał palcem... Howard miał bardzo długie palce.
Wskazał wers piosenki
i powiedział: „Nie, ma być tak”.
Ja na to: „W porządku”.
Miał konkretną wizję nie tylko słów,
ale i brzmienia muzyki.
Choć sam nie komponował
i nie grał na żadnym instrumencie, miał niesamowity głos.
Wszystko miał w głowie
i Alan musiał się napracować, by brzmiało dokładnie tak, jak chciał.
Obawiałem się pisania piosenek i pierwszy raz współpracowałem z tekściarzem
i kompozytorem, sam będąc pisarzem. Byłem bardzo sfrustrowany.
Byłem sfrustrowany, bo miałem konkretny pomysł
na te piosenki i nie wiedziałem, dlaczego sam ich nie piszę,
i dlaczego tak się wstydzę. I wtedy zacząłem to robić.
Okazało się, że nie tylko jestem w tym niezły, ale przede wszystkim
lubię to najbardziej na świecie.
Pisząc piosenki, bawię się dużo lepiej, niż pisząc dialogi.
Wtedy po raz pierwszy przed moimi oczami,
gdy siedziałem przy pianinie, pojawił się tekst Howarda.
Zapamiętałem, jakie to głębokie przeżycie
po raz pierwszy siedzieć przed tekstem Howarda Ashmana.
Gdy byliśmy razem w pokoju, wypełniała go czysta twórcza energia.
Wszystkie chwyty dozwolone.
Była tylko jedna zasada: nie wychodź z tego pokoju
bez dobrego pomysłu i dobrej piosenki.
Potrafił mnie przycisnąć, namawiać, przymilać się, zachwycać,
śpiewać... Nic nie cieszyło mnie bardziej, niż gdy mówił:
„To jest to”.
„CHEESE NIPS” Z NIECH PANA BÓG BŁOGOSŁAWI, P. ROSEWATER
Ćwiczyliśmy scena po scenie i pewnego dnia drzwi się otworzyły
i usłyszałem, jak ktoś mówi...
„O mój Boże, przyszedł Kurt Vonnegut”. Wszyscy na niego patrzyliśmy
cali w nerwach i pamiętam,
że wszystko oglądał i słuchał z bardzo surową miną.
Próba się skończyła, a on wstał
i z wielkim uśmiechem wyszedł z sali, a my wiedzieliśmy, że jest zadowolony.
Podobało mu się. My mu się podobaliśmy.
Rosewater dostał dobre recenzje,
więc studio Warner Brothers od razu postanowiło go wyprodukować.
W końcu przenieśliśmy przedstawienie do teatru Entermedia,
ale takie operacje nie zawsze się udają.
To zły pomysł przenosić intymną historię
na wielką scenę i zapychać ją
masą realistycznej scenografii i produkować ją na Broadwayu.
Im intymniejsza historia, im bardziej skupiona na ludziach,
a mniej na energii, tym mniejszego teatru wymaga.
Specjalizował się w kameralnych sztukach.
Dla mnie pierwszą lekcją, jaką dostaliśmy, było to,
że tak mała przestrzeń jak WPA, gdzie oczekiwania są skromne...
a element zaskoczenia bardziej obecny...
gdzie widownia jest zaledwie kilka metrów od ciebie
i rozmawia o czymś, do czego możemy się odnieść,
to zupełnie inne doświadczenie niż kupno drogiego biletu
do dużego teatru, gdzie siedzi się daleko od sceny
i jest nieco bardziej krytycznym.
I to był... istny koszmar.
Producentka z Warner Brothers w pewnej chwili chciała zwolnić Howarda,
czuć było napięcie.
To była kompletna porażka. Walter Kerr nas zmiażdżył
w New York Timesie.
Po wyprodukowaniu adaptacji Niech pana Bóg Błogosławi, panie Rosewater,
które cieszyło się pozytywną opinią wśród krytyków
i odniosło sukces
w kręgach off-off-Broadwayu, choć nie komercyjny...
zdecydowałem, że mój kolejny projekt musi
przyciągać uwagę, a obsada ma mieć maksymalnie osiem osób.
Chciałem też umieścić w nim jakiś chwyt sceniczny,
który zostanie zauważony.
- Jestem głodny. - Nie obchodzi mnie to.
Nie widzisz, że jestem w rozsypce? Zabiłem człowieka. Jestem mordercą.
Obejrzałem ten film, gdy miałem 14 lat...
SKLEPIK Z HORRORAMI
...i już dawno powinienem spać, ale leżałem w swoim pokoju
w piwnicy i puścili go w telewizji.
To horror komediowy. Parodia horroru.
Pomyślałem, że to najbardziej błyskotliwy film,
jaki w życiu widziałem.
To był bardzo dziwny fenomen kulturowy,
legenda głosi, że to jedna z najtańszych produkcji w historii.
Zrobiono go w dwa dni w ramach zakładu w 1960 r. na planie innego filmu.
Ta roślina jest świetna. To ona przyciągnęła moją uwagę.
Nie słyszałem, by ktoś przeniósł film o potworach na deski teatru.
Grano w teatrach horrory, ale nie było prawdziwego,
epickiego przedstawienia o potworze.
Pamiętam, że siedzieliśmy, a on mówi:
„To będzie mój następny projekt”.
Popatrzyliśmy na niego i odrzekliśmy: „Oszalałeś. To jest okropne.
„To głupi i tandetny film. Nie rób tego”.
To było zabawne,
bo oczywiście nikogo nie słuchał.
Nie dbał o nasze zdanie i powiedział: „Nie, uważam, że to jest to.
„To moje przedstawienie”.
Pierwsza rzecz, którą robi się
z każdą adaptacją, to uspójnienie historii.
Musicale wymagają w miarę prostej, jasnej i przekonującej konstrukcji fabuły,
bo niewiele się w nich mówi.
Fabuła Sklepiku z horrorami
rozłazi się w drugiej połowie filmu i jest to naprawdę zabawne,
gdy ma się 12 lat, ale 30-latkowie
są znudzeni po pierwszej połowie, chyba że są nietrzeźwi lub nadal studiują.
O mój Boże! Nie przerywaj teraz.
Adaptacja jest jak czytanie
i opowiadanie kumplowi, co się przeczytało.
Adaptacja to mówienie światu: „To uderzyło mnie w tym,
co przeczytałem, to urzekło mnie w tej historii”.
Proces komunikowania innym własnego odbioru dzieła.
Tym właśnie jest adaptacja.
W pewnym sensie uważałem ten film za fajny, zabawny i mądry i chciałem,
by widzowie doświadczyli czegoś podobnego,
więc go przekształciłem. Reżyseria, scenariusz, piosenki,
praca konceptualna to dla mnie jedno i to samo.
Howard na zawsze zmienił moje podejście do pisania piosenek...
...swoją umiejętnością pisania w konkretnym stylu.
Chciał, by piosenki jak najlepiej oddawały ten styl.
Na początku chcieliśmy utrzymać je w konwencji jazzowej,
niekonwencjonalnej, jak w filmie Cormana,
potem jednak się z tego wycofaliśmy i wtedy Howard powiedział:
„Niech to będzie mroczna wersja Grease”.
Miało być rock’n’rollowo jak w zespole Phila Spectora.
PRODUCENT MUZYCZNY
To miało sens i świetnie się sprawdziło.
I tak to się zaczęło. Miałem swój teatr, WPA.
Moja agentka stwierdziła, że mam fart, bo nikt nie wyprodukowałby
czegoś tak pokręconego.
Obejrzała film i powiedziała, że chyba mi rozum odebrało.
Pierwszy draft jej się spodobał,
ale twierdziła, że nigdy tego nie wyprodukuję.
Wyprodukowaliśmy go więc sami i można powiedzieć,
że odnieśliśmy natychmiastowy sukces.
Nigdy w historii amerykańskiego teatru
nie było takiego widowiska...
Na Skid Row nie poznaje się miłych chłopców, panie Mushnick.
...suspensu...
...ich wnętrzności po całej podłodze.
...i romansu.
Nagle Seymour
Mrożący krew w żyłach musical,
Sklepik z horrorami.
Jest z nami Howard Ashman, autor scenariusza, piosenek i reżyser
Sklepiku z horrorami, który zobaczyć możecie w teatrze Orpheum.
- Zgadza się. - To bardzo zabawna sztuka.
Outer Critics Circle i komitet Drama Desk Award nagrodziły was
za wybitne teksty piosenek.
- Tak, i Drama Critics Circle. - To pewnie wspaniałe...
- Słucham? - Drama Critics Circle też nas doceniło.
Gratulacje, to pewnie wspaniałe uczucie
móc stworzyć coś takiego
i móc to wystawiać. Jesteś pionierem. On tak mówi.
Bardzo mi miło.
- To prawda. - To bardzo miłe.
Czuję się jak dziadek.
Tego chciałbym się dowiedzieć. Czemu nazwał cię pionierem?
Co takiego zrobiłeś, czego nie zrobił nikt wcześniej?
Osobiście nie zrobiłem niczego, ale tak jak mówiłem Jerry'emu,
Godspell przetarł nam szlak.
Musicale off-broadwayowskie mają w Nowym Jorku swoją historię,
która sięga aż Opery za trzy grosze w Theater de Lys w połowie lat 50.
Są też Dames at Sea. Pisząc Sklepik, chciałem napisać Dames at Sea
wśród horrorów, wzorowałem się na bardzo...
sam nie wiem, bardzo...
- zwięzłej... - Formie.
Formie i gatunku.
Sklepik z horrorami celowo ma formę
konwencjonalnego amerykańskiego musicalu komediowego.
W zasadzie parodiuje amerykańskie musicale komediowe.
W drugim numerze siedząca na śmietniku dziewczyna
śpiewa o tym, czego chce, jak kiedyś Eliza Doolittle,
Fiona Mc... Jak bohaterka Brigadoon.
Kobiety robią to w musicalach od lat.
Różnica polega na tym, że nasza Audrey śpiewa
o tosterze, szeregowcu i młynku do odpadków,
zamiast o zamku w chmurach.
Wydawało się, że ogląda się coś,
co grupa bardzo utalentowanych ludzi
skleciła w jakimś garażu, jakimś cudem angażując wspaniałych aktorów,
wspaniałą scenografię i kostiumy, i wystawiła ten
niesamowicie profesjonalnie wyglądający spektakl w istnej dziurze.
Howard bardzo jasno zaznaczył, że Sklepik z horrorami
ma pozostać na off-Broadwayu.
Czuło się sugestie, że jeśli spektakl
ma być popularny, musi wejść na Broadway.
Ale przyszedł magiczny moment, gdy Roger Corman powiedział...
REŻYSER, SKLEPIK Z HORRORAMI (1960)
...„Idealnie. Wychodzisz z teatru
„i jesteś na Skid Row”.
Dostaliśmy propozycje od około 30 nowojorskich producentów i wybraliśmy
Shubert Organization z Davidem Geffenem i Cameronem Mackintoshem
z Londynu, którzy przenieśli spektakl z WPA
do teatru Orpheum,
gdzie wystawiany jest... odpukać... do dziś.
Następnie pokażemy Sklepik z horrorami,
film, któremu udało się to, co nie udało się wielu przed nim.
Jest w nim ta sama magia,
co w Rocky Horror Picture Show, który od lat cieszy się
mianem filmu kultowego i myślę, że ten też ma szansę się takim stać.
Nakarm mnie, Krelborn. Nakarm mnie.
Film odniósł duży sukces, a dlaczego?
Wydaje mi się, że ma to wiele wspólnego z faktem, że muzyka użyta w filmie
nie traktuje siebie tak poważnie,
w przeciwieństwie do West Side Story, gdzie wszystko jest absolutnie poważne
i widzowie mają udawać, że bohaterowie nie śpiewają.
Zawsze pracujemy z przymrużeniem oka
i myślę, że po pierwsze
ludziom łatwiej to zaakceptować, a po drugie używamy muzyki pop,
dla której są bardziej wyrozumiali
niż na przykład dla muzyki w stylu operetkowym używanej
w większości musicali, więc chyba mam duże szczęście.
Urodziłem się w Cincinnati w Ohio...
PARTNER HOWARDA
...i zostałem adoptowany w wieku trzech miesięcy.
Dorastając w Cincinnati, chodziłem do szkół katolickich,
a w trzeciej klasie liceum zostałem wyrzucony ze szkoły Jezuitów,
po czym trafiłem na Uniwersytet Ohio State w Columbus.
Od samego początku wiedziałem, że chcę zajmować się architekturą.
Pod koniec grudnia 1979 roku skończyłem studia
i przyjechałem do Nowego Jorku odwiedzić mojego wujka.
Przywiozłem ze sobą portfolio i CV i zacząłem chodzić po biurach,
z którymi współpracował, aż w jednym zaproponowano mi pracę.
W styczniu 1980 roku przeniosłem się do kawalerki
na Zachodniej 34. ulicy i tak zaczęła się moja nowojorska przygoda.
Był chyba sobotni wieczór w barze w West Village,
wydaje mi się, że Howard właśnie wracał ze spektaklu Sklepiku z horrorami,
nasze oczy się spotkały, zaczęliśmy rozmawiać
i po prostu zaskoczyło.
Kilka dni później zadzwonił do mnie i zaprosił mnie na randkę.
Odpowiedziałem: „Oczywiście, bardzo chętnie”.
Zapytał: „Byłeś kiedyś na rozdaniu Grammy?”.
Powiedział, że jego muzyka jest nominowana
i zapytał, czy chcę pójść z nim.
Bardzo szybko zaczęliśmy spotykać się na poważnie.
Sklepik z horrorami zapewnił nam przypływ gotówki, więc stwierdził,
że na lato wynajmie mieszkanie
i zobaczymy, więc tak zrobiliśmy i w Dniu Pamięci Narodowej
mieszkaliśmy już razem w East Hampton.
Bill był dla Howarda kotwicą. Był partnerem życiowym,
o którym zawsze marzył, bo chciał mieć kogoś
szczerego, lojalnego i pewnego.
Nasze wzajemne oddanie przyszło naturalnie.
Nie ustaliliśmy, że od teraz będziemy budować wspólne życie.
Prawdziwe zaangażowanie przyszło,
gdy postanowiliśmy zbudować razem dom.
Myślę, że ten dom był symbolem ich związku,
wiary Howarda w Billa, jego lojalności wobec Billa.
W ten sposób chciał powiedzieć: „Chcę, by ten młody architekt
„stworzył wspaniałe miejsce,
„w którym będziemy żyć i będzie cudownie”.
Po dwóch wspólnych latach wiedzieliśmy, że jesteśmy sobie
oddani i że tworzymy prawdziwy związek,
jak małżeństwo.
Urzędnicy federalni mówią o epidemii, choć rzadko o tym słyszymy.
WIECZORNE WIADOMOŚCI CBS 2 SIERPNIA 1982
Wydawało się, że problem dotyczy tylko jednej części populacji.
Ale Barry Peterson dowodzi, że sytuacja się zmieniła.
Bobby Campbell walczy o życie. Należy do szybko rosnącej grupy chorych,
których walka fascynuje i przeraża świat współczesnej medycyny.
Istnieje jedna na pięć szans, że ofiara umrze w ciągu pierwszego roku.
Wykryta w społeczności homoseksualistów choroba dramatycznie się rozprzestrzenia.
Eksperci w dziedzinie chorób ogłaszają stan narodowej epidemii.
Ta choroba zbiera większe żniwo
niż TSS i choroba legionistów razem wzięte, a większość kraju
wciąż nic nie wie o tym raku.
- Dlaczego? - Myślę,
że dlatego, że to rak homoseksualistów.
Pamiętam, jak Howard zadzwonił i zapytał,
czy słyszałam o raku homoseksualistów.
Stuart go ma.
Gdy Stuart zachorował, zadzwoniłyśmy do niego z Nancy.
Nie rozmawialiśmy od lat, bo gdy zerwali,
stanęłyśmy po stronie Howarda i byłyśmy na niego strasznie wściekłe,
ale obie do niego zadzwoniłyśmy i porozmawiałyśmy z nim.
Mieszkał w Connecticut i chciałyśmy
go odwiedzić, ale powiedział, że dopiero gdy wydobrzeje,
nie chciał się wtedy z nikim spotykać.
Stuart zachorował, zanim w ogóle wiedzieliśmy,
czym jest ta choroba. I chyba wszyscy
czuliśmy, że wyzdrowieje... ale tak się nie stało.
Wszystkich nas to dotknęło, a w szczególności Howarda,
bo razem dorastali, razem stawali się młodymi mężczyznami i...
łączyła ich bardzo burzliwa, namiętna
i artystyczna relacja, która dla obu była ważnym
doświadczeniem formatywnym.
Gdy Howard zrozumiał, że Stuart umrze,
miłość łącząca ich w przeszłości okazała się ważniejsza
od bardzo emocjonalnego zerwania. Ciągle go odwiedzał.
Potem Howard stracił też bliskiego przyjaciela, Davida Evansa.
David też zmarł na AIDS, więc w tamtym okresie
Howard musiał pożegnać wiele bliskich osób.
Chciał stworzyć coś, co byłoby wyrazem jego ówczesnego stanu ducha,
którego nie potrafił wyrazić w inny sposób.
Sheridan Square był sercem nowojorskiej kultury gejowskiej
i myślę, że chciał przedstawić to miejsce
jako pełne poczucia żalu i straty.
I jeśli wszystko ma swe dobre strony Tam feniks odradza się
W oczach zlęknionych, choć łagodnych Dziś
Na Sheridan Square
To było bolesne doświadczenie, bo wszyscy mieliśmy
przyjaciół i bliskich, którzy chorowali i umierali
i było to przerażające, bo nikt nie wiedział,
kiedyś przyjdzie jego kolej.
Najpopularniejsze widowisko sportowe w Ameryce to nie Super Bowl...
TRAILER FILMU SMILE 1975
...Igrzyska Olimpijskie ani World Series.
To konkursy piękności.
Następnym projektem Howarda
po Sklepiku z horrorami
była musicalowa adaptacja filmu Smile.
Ten spektakl śpiewa, to musical. To musi być musical.
KOMPOZYTOR, AUTOR TEKSTÓW PIOSENEK
Jeśli tego nie zrobimy, popełnimy duży błąd.
Ludzie pracujący w mojej branży rzadko mają okazję zrobić coś takiego
i to prawdziwy dar móc to zrobić.
Rozpoczęły się przesłuchania do Smile i...
AKTORKA
...zapowiadało się wspaniałe show, Howard Ashman, Marvin Hamlisch.
Pomyślałam: „O Boże! Żartujecie sobie?”.
Pierwszą płytą, jaką kupiłam,
była płyta z muzyką do Chóru, a kolejną do Sklepiku z horrorami.
Znałam je na pamięć, więc wiedziałam,
że to będzie coś niesamowitego.
„DISNEYLAND” Z MUSICALU SMILE
Przesłuchiwali mnie sześć razy.
Marvin wiecznie objadał się typowo nowojorskimi kanapkami
z pastrami czy peklowaną wołowiną, z których po ugryzieniu
natychmiast wszystko wypada, ale Howard zawsze był uroczy,
uważny, siedział na brzegu krzesła
i robił notatki, widać było, że ma misję.
Szukał aktorki, która śpiewa, nie piosenkarki, która gra.
Właśnie wtedy uznałam, że muszę z nim pracować,
bo on naprawdę rozumie aktorów.
„UNTIL TOMORROW NIGHT” MUSICAL SMILE
Dla Howarda to była realizacja marzeń i pasji
i jedyna okazja do pracy z gwiazdorską obsadą,
z kimś pokroju Marvina. To był jego bilet na Broadway.
Myślę, że idzie dobrze.
I chyba to jest najważniejsze.
Uważam, że jesteśmy na właściwej drodze.
Jesteśmy tam, gdzie mamy być i robimy to, co mamy robić.
Dokładnie wiemy, co musimy zrobić do 11 grudnia.
11 grudnia, pokaz dla producentów.
Są tu wszyscy,
w tym magnat przemysłu fonograficznego, David Geffen,
oraz reprezentacja Shubert Organization,
najważniejszych producentów Broadwayu.
Pytanie brzmi: „Czy Smile znajdzie finansowanie,
„czy to jego koniec?”.
Odpowiedz? To była niemal katastrofa.
Wszystko prezentowało się świetnie
w małej zamkniętej przestrzeni, ale pomysł pójścia dalej
i przeniesienia tej sztuki na Broadway uczyniłby z niej bardzo drogą,
wielką produkcję i wydaje mi się, że producenci zaczęli się tego obawiać.
Shubert i Geffen odmówili, a Howard źle znosił odmowę,
nie był do niej przyzwyczajony i był w prawdziwym szoku.
Nie wiem, czego tak przestraszył się David
i Shubert Organization, nie powiedzieli tego Howardowi,
ale to go zraniło.
Poczuł się zdradzony. Rozumiał, że mogliby stracić
dużo pieniędzy, ale mimo to czuł się zdradzony.
Howard trwał przy swoim bez względu na wszystko.
Razem z Marvinem w końcu mogli ściągnąć innych producentów,
zebrać potrzebne im pieniądze i kontynuować prace nad produkcją.
Widać było, że Marvin i Howard czują presję,
coraz częściej się kłócili.
Nigdy nie było między nimi porozumienia, która ułatwiałoby proces pisania.
Do tego momentu było dobrze.
„WINNERS ALL” SESJA HOWARDA I MARVINA
- Powiem ci coś. - Mów.
- Szczerze. - Tak?
- Nie taka będzie melodia? - Problemem z „Winners All”...
- Tak? - Problemem jest to,
że słowa brzmią tak.
Niektórzy muszą przegrać Ale my o to nie dbamy
To nie ma sensu gramatycznego.
„Jedni wygrywają, inni nie, ale wszyscy zwyciężamy”.
To nie ma sensu. Doprowadza mnie to do szału.
Marvin był gwiazdą.
Howard nie miał na koncie nagrody Tony, Pulitzera ani Oscara,
które miał Marvin, więc nie miał siły przebicia.
- To będzie hit? - Kto wie?
Widownia na nowojorskiej premierze...
...oszalała na punkcie Smile. Był po prostu wspaniały.
Po przedstawieniu poszliśmy
do budynku New York Timesa, by poczekać na gazetę.
Był tam też Marvin Hamlisch.
Nie musieliśmy czytać gazety, bo staliśmy obok,
patrzyliśmy na twarz Marvina i po prostu wiedzieliśmy.
Chyba więcej go nie widziałam. Wycofał się i zniknął.
I tyle.
Howard wiedział, że to koniec.
Był wściekły.
Był wściekły na nowojorską społeczność teatralną.
Bardzo wściekły.
„POSTCARD” Z MUSICALU SMILE
Nigdy wcześniej nie widziałam, by coś go powstrzymywało.
Chyba nigdy nie widziałam, by coś tak...
go przyhamowało, a tym razem tak się stało.
To było druzgocące.
Czuł się zawstydzony, chciał uciec
z dala od miasta i nikomu się nie pokazywać i chyba dlatego
Jeffrey złapał go w idealnym momencie.
Jeffrey Katzenberg był wtedy szefem Walt Disney Studios...
PRODUCENT, PIĘKNA I BESTIA
...i próbował ściągnąć Howarda do Los Angeles.
„Drogi Howardzie, cieszę się, że mieliśmy okazję się spotkać.
„Perspektywa współpracy z tobą
„przy projektach Disneya jest dla nas bardzo ekscytująca.
„Połączenie talentu Howarda Ashmana
„i nazwiska Walta Disneya to prawdziwy strzał w dziesiątkę.
„Pozdrawiam serdecznie, Jeffrey”.
David Geffen, który był moim przyjacielem...
BYŁY PREZES DISNEY STUDIOS
...i mentorem, powiedział:
„Musisz poznać Howarda Ashmana”. I tak właśnie poznałem Howarda.
Nigdy tego nie zapomnę, byliśmy u Howarda na sederze, było święto Paschy.
W środku kolacji zadzwonił Jeffrey, prawie jak Eliasz.
Czekaliśmy, aż przyjdzie Eliasz, a zadzwonił Jeffrey
i nie wiem czemu, ale Howard odebrał
i rozmawiał w trakcie sederu, bo to przecież Jeffrey.
Ciągle go nagabywał: „Kiedy przyjedziesz?
„Kiedy podpiszemy umowę? Kiedy będziesz? No przyjedź!”.
Walt Disney Studios w Burbank w Kalifornii
przez dekady było wylęgarnią świetnych animacji.
Ale w latach 80. jego pozycja zaczęła słabnąć.
Dział animacji przeniesiono do magazynów
w Glendale w Kalifornii.
Kolejne urocze miejsce, w które nas przenieśli.
Chodźcie, zobaczmy, kto tam jest.
Howard poleciał do L.A., myśląc pewnie,
że będzie pracował w pięknym kampusie,
że będzie tam Siedmiu Krasnoludków,
że będzie w miejscu, w którym Walt Disney robił swoje filmy.
Ale Disney przeniósł dział animacji
do parku przemysłowego oddalonego od studia o pięć kilometrów
i nagle Howard znalazł się w przyczepie.
Myślałam sobie: „Poważnie? Przecież to Walt Disney Company”.
Pamiętam, że tak pomyślałam. „Jesteśmy w przyczepie na parkingu
„za kręgielnią?”
Po przyjeździe do L.A. Howard spotykał się
z wieloma reżyserami i producentami.
Jednym z pierwszych projektów był napisany z Tiną Turner scenariusz
do filmu o jej życiu pt. Ja, Tina.
Jakimś cudem nigdy nie odnajdywał się w branży filmów aktorskich
i w Hollywood, tak jak na Broadwayu, czuł się trochę outsiderem.
Potem trafił do animacji, gdzie poznał ludzi
zafascynowanych kreskówkami, którzy nosili bieliznę na głowach
i wydaje mi się, że właśnie tam Howard czuł, że jest na swoim miejscu.
Straszna, co?
Do tej pory pracowałem przy musicalach teatralnych i to bardzo ciekawe, bo...
SPOTKANIE ZESPOŁU 28 KWIETNIA 1987
...te dwie formy bardzo wiele łączy.
Gdy zaproponowano mi pracę dla Disneya,
zapytałem: „A co z animacją?
„Czy mogę pracować w tym dziale?”. Tym chciałem zajmować się najbardziej.
Jest coś baśniowego w bajkach Disneya,
od Królewny Śnieżki po Pinokia.
Wychowałem się na Pinokiu i Piotrusiu Panie i możliwość
pracy przy czymś takim... Jest tyle książek:
Królewna Śnieżka, Śpiąca Królewna,
Kopciuszek, Piotruś Pan, Pinokio.
Móc stworzyć coś, co znajdzie się
pośród nich, to...
Bardzo trudne,
ale i wspaniałe.
To niesamowite, bo w animacji
można wykorzystać cały szereg najróżniejszych umiejętności
i metod pracy.
Być może ostatnim idealnym miejscem
do produkcji broadwayowskich musicali jest właśnie animacja. To inny świat.
Jeffrey zapytał: „Z kim chcesz pracować?”.
A Howard odpowiedział: „Z Alanem”.
Podczas pierwszej podróży do L.A. byłem podekscytowany, były tam palmy,
Sunset Boulevard, to był wspaniały czas.
Gdy zacząłem pracować w animacji, wszystko to wydało mi się
zaskakująco małe.
Z jako pierwszym zacząłem pracę z Peterem Schneiderem,
który pracował jako manager
przy produkcji Sklepiku z horrorami. Peter był wiceprezesem
do spraw animacji.
Moje pierwsze wrażenie odnośnie do Johna i Rona to...
REŻYSER, MAŁA SYRENKA
...„O rany, są tacy środkowoamerykańscy”.
REŻYSER, MAŁA SYRENKA
Typowa amerykańska klasa średnia.
Od razu po przeczytaniu treatmentu Howard wpadł na pewien pomysł.
W oryginalnej wersji scenariusza pojawiał się bohater,
który był krabem.
Howard powiedział: „A może zrobimy z niego Jamajczyka?”.
Byliśmy zdziwieni, to było coś zupełnie innego
od oryginalnego zamysłu.
Howard bardzo wcześnie dołączył do projektu, pojechaliśmy do Nowego Jorku,
by się z nim spotkać, a on... tylko na podstawie treatmentu,
nim jeszcze powstał scenariusz porozmieszczał w fabule piosenki,
wydaje mi się, że napisał je
w pięć minut po przeczytaniu treatmentu, ale mówił: „Załóżmy, że mamy piosenkę,
„nazwijmy ją 'Naprawdę chcę',
„może nazywać się, jak chcecie, ale powiedzmy, że 'Naprawdę chcę'”.
Byliśmy w mieszkaniu Howarda w Greenwich Village, przyszedł Alan
i zagrał ją na pianinie, a Howard zaśpiewał
i brzmiało to niesamowicie.
Gdy Howard się tu pojawił i na przykładzie Małej syrenki
dosłownie nauczył nas, jak opowiedzieć historię za pomocą piosenek.
Moim celem było przekazanie
konkretnych informacji, jednocześnie utrzymując je w tonie ballady.
To jej marzenie. Nie przegapicie głównego tematu filmu.
To główny zamysł filmu. Wyśpiewując go,
utrwala go w naszych głowach: chce być człowiekiem.
W końcu się nim stanie i będzie żyła długo i szczęśliwie.
Tego właśnie chce.
Co on powiedział?
Główna bohaterka musi mieć pragnienie. Musi czegoś bardzo pragnąć
i wyrazić to piosenką. Nie mieliśmy o tym pojęcia,
nim pojawił się Howard.
Powinniśmy byli o tym wiedzieć.
Potrafił pomóc z każdym problemem twórczym
i do dziś uważam...
BYŁY DYREKTOR MUZYCZNY DISNEYA
...że był chyba jedyną osobą, jaką znałem,
która gdy przychodziłem do niego z czymś, nad czym się głowiłem,
od razu rozwiązywała mój problem i zwykle trafiała w dziesiątkę.
Projektowałem postać Urszuli. W scenariuszu opisana była...
PROJEKTANT, MAŁA SYRENKA
...jako postać w typie Joan Collins, dlatego rysowałem ją jako bardzo chudą,
kościstą kobietę z czarnymi włosami.
Była jak punkowa mamuśka.
STORYBOARDZISTA, MAŁA SYRENKA
Była przedziwna.
Stworzyłem projekt wzorowany na Divine.
Z FILMU JOHNA WATERSA FEMALE TROUBLE
Ten projekt znalazł się w scenorysie razem z innymi projektami
i gdy Howard Ashman przyszedł je obejrzeć,
wybrał właśnie ten.
Pat Carroll jest wspaniała, ale nie słyszeliście głosu wiedźmy,
jeśli nie słyszeliście wersji Howarda albo nawet jego wersji Audrey 2.
- Jest naprawdę... - I nie powinniście.
„WYZNANIE URSZULI” TAŚMA ROBOCZA
Wszyscy woleliby pisać teksty dla Kapitana Haka niż Piotrusia Pana.
To dużo lepsza zabawa. A Urszula jest wyjątkowo zabawnym czarnym charakterem,
nie tylko dlatego, że wygląda jak ośmiornica i jej dolne partie
wspaniale się poruszają, to także bardzo wyrafinowana postać.
Jest wygadana i dla mnie jako dla autora tekstów była to dobra zabawa,
bo mogłem wymyślać więcej rymów, gier słownych i wyrafinowanego humoru.
Jej piosenka to według mnie przede wszystkim numer komediowy,
następnie wyraz jej postaci, a w trzeciej kolejności tekst,
który pcha do przodu fabułę.
Na początku piosenki Ariel nie wie nawet, kim jest Urszula,
a na końcu zostaje zamieniona w człowieka.
W tej trzyminutowej sekwencji bardzo wiele się dzieje.
Dobry wieczór, z przyjemnością witam państwa w 92nd Street Y...
DOM KULTURY
...na premierowym spotkaniu z cyklu „Plays Into Film”.
Celem cyklu jest przybliżenie państwu twórczej pracy
stworzonej w jednym medium i przetłumaczonej na inne.
3 MARCA 1988
Mamy zaszczyt poinformować, że są dziś z nami pan Menken i pan Ashman.
Powitajcie ich razem ze mną, dziękuję.
Na początek chciałabym wyrazić radość z możliwości rozmowy z Howardem Ashmanem
i Alanem Menkenem oraz z tego, że udało im się do nas dołączyć,
by opowiedzieć o pracy nad Sklepikiem z horrorami.
Wydaje mi się, że ciekawym tematem dzisiejszej rozmowy
będzie świat filmów musicalowych, który wydaje się przechodzić
swoisty renesans w Hollywood.
Czy uważacie, że kręcenie filmu na podstawie musicalu
to zupełnie inny proces niż kręcenie filmu na podstawie sztuki?
- Skomentujecie to jakoś? - Tak, to ćwiczenie głupoty.
To prawda. Nie wiem, czemu ludzie sądzą, że filmowe musicale się sprawdzają,
może podczas wielkiego kryzysu,
może w latach 40. lub wczesnych 50.,
ale to bardzo trudne. Sama natura tego medium...
Gdy ludzie zaczynają śpiewać, to wygląda głupio w teatrze,
a jeszcze głupiej, gdy się to kręci.
Możesz opowiedzieć trochę o zmianach, jakie zaszły
między tym, co dzieje się na scenie, a tym, co dzieje się w filmie,
- niektóre z nich były diametralne. - Bardzo.
- Opowiesz nam o tym? - Filmy wymagają badania rynku.
Może was to zaskoczy, ale filmy są jak pasta do zębów.
Po pierwszych pokazach filmu
i przejrzeniu kart,
na których widzowie spisali swoje spostrzeżenia...
Przeczytałem je wszystkie.
Zebrano grupę kilkunastolatków,
którzy mieli zdecydować, co w tym roku obejrzy Ameryka,
a oni pisali rzeczy typu: „Czemu oni śpiewają?”.
To tak nawiasem mówiąc.
Myślę, że mamy wielkie szczęście,
że pracujemy w tym obszarze filmu, w którym musical może zadziałać,
- i są to animacje Disneya. - Tak, wygląda na to,
że to jedyne miejsce w animacji, gdzie broadwayowski kunszt się przydaje.
Myślę, że może być cała...
Kilka dni przed wystąpieniem w 92nd Street Y, Howard był u lekarza,
bo w ostatnich kilku tygodniach
zaobserwował u siebie białe plamki w gardle
i na języku. Wiedzieliśmy, że to pleśniawki,
które pojawiają się u ludzi z osłabionym układem odpornościowym.
Lekarz chciał przebadać go na obecność wirusa HIV, ale Howard odmówił.
Bał się, że straci ubezpieczenie,
jeśli to znajdzie się w jego dokumentach, więc lekarz ustąpił i postanowił
zbadać poziom limfocytów T.
Jak sądzisz, jaka jest przyszłość amerykańskiego musicalu?
- Nie wiem. - Jesteśmy nieco podłamani.
Lekarz zadzwonił z wynikami badania tego dnia, gdy Howard miał wystąpić
w 92nd Street Y i poziom limfocytów okazał się tak niski,
że jasne stało się, że ma wirusa HIV.
Obaj byliśmy w szoku, zdruzgotani i powiedziałem mu:
„Nie możesz dziś wystąpić”.
Dosłownie się trząsłem.
Odparł: „Nie, idę. Nie ma powodu, by nie iść”.
Więc wsiedliśmy w taksówkę i pojechaliśmy do 92nd Street Y.
Czy w przyszłości zrealizujesz jeszcze jakiś projekt teatralny?
Nie planuję. Może kiedyś, jeśli zbiorę się na odwagę,
ale nie w tej chwili. Odpoczywam.
Dziękuję wszystkim za przyjście i do zobaczenia za tydzień.
- Gdy się rozluźniam, zaczynam... - Rozluźnij się.
16 SIERPNIA 1989 NAGRANIA DO MAŁEJ SYRENKI
- Może powinnam się odsunąć. - Może trochę.
Miałam wrażenie, że Howardowi było tak przykro z powodu porażki Smile,
że chciał mi to wynagrodzić szansą na przesłuchanie.
Pamiętam, że przez te kilka dni bardzo się denerwowałam.
Pragnął tak perfekcyjnie dopracować monolog,
który mieliśmy nagrać, czyli „Naprawdę chcę”.
Doszliśmy do momentu, w którym po 25 czy 30 próbach,
poprosiłam go: „Howard, czy możesz przeczytać to sam?”.
„Ja będę cię naśladować”.
Mija tam czas.
Zaśpiewaj.
Mija tam czas Chcę poznać już, co z nich każdy wie
Gdy nagrywaliśmy, było...
- Tak. - ...więcej głosu.
- Dużo więcej. - Tak.
Spróbujmy...
Myślę, że diagnoza zmieniła wszystko.
Ale praca go napędzała,
dawała mu wiarę i wolę
do dalszego działania i życia.
Wykonanie było niesamowite.
- Rozumiem. - Tak przy okazji.
- Ma być bardziej intymne. - Tak.
Stojąc przed Lunt-Fontanne
i śpiewając dla 1500 osób.
Chcę mieszkać tam, kiedy jest cień
Lub w słońcu brodzić dzień cały
Wśród ludzi żyć, w ich świecie być Naprawdę chcę
Chcieliśmy stworzyć piosenki, które opowiadają historię,
które naprawdę popchnęłyby fabułę do przodu
i trzymały się kupy, nie chcieliśmy,
żeby fabuła stawała na czas piosenki. W filmie pojawia się moment,
w którym krab musi przekonać syrenkę, by nie wychodziła na powierzchnię
i nie zmieniała swojego życia, więc musi zaśpiewać „Na morza dnie”,
a ona „Naprawdę chcę”, bo tak bardzo pragnie wyjść na ląd.
Kolejnym dobrym przykładem jest piosenka „Całuj ją”, bo jeśli nie...
Jeśli książę nie pocałuje syrenki, zdarzy się coś najgorszego,
straci jego i wszystko...
Nie chcę zdradzać fabuły.
Ale sytuacja jest naprawdę napięta i wtedy wchodzą piosenki,
które napędzają fabułę.
- Świetnie. - Lepiej tego nie nagramy.
Super.
- Jesteście zadowoleni? - Tak.
To dobrze.
Pamiętam, że gdy do „Naprawdę chcę” została nagrana animacja,
Jeffrey po obejrzeniu jej stwierdził: „Trzeba wyciąć tę piosenkę,
„jest nudna”.
To normalne, że podczas wolnej piosenki, gdy na ekranie niewiele się dzieje,
szczególnie dzieciaki zaczynają tracić zainteresowanie.
Szkolono nas, by tego unikać.
Powiedziałem, że powinniśmy pomyśleć...
BYŁY PREZES DISNEY STUDIO
...o wycięciu tej piosenki,
a Howard Ashman odparł na to: „Po moim trupie”.
„Uduszę cię”.
Howard kochał proces tworzenia, ale nienawidził, gdy inni
w niego ingerowali.
Gdy pracowaliśmy nad Małą syrenką, pewnego dnia znalazłam w kserokopiarce
notatkę i stwierdziłam,
że muszę oddać ją temu, kto ją tam zostawił.
Przeczytałam ją, było w niej napisane, że Howard marnuje za dużo czasu
na powtórki, że kosztuje studio za dużo czasu i pieniędzy
i że może powinien odejść.
Howard był bardzo bystry. Powiedział: „Te filmy opierają się
„na takich piosenkach”.
Każdy z nich miał jakąś jej wersję,
czy to „Milion gwiazd na niebie lśni”, czy jakikolwiek inny przykład.
Z początku może wydawać się,
że to nie zadziała, ale w szerszej perspektywie taka piosenka jest potrzebna.
Potrzebne są takie chwytające za serce momenty.
Nie porównuję go do Walta, ale z drugiej strony...
BYŁY WICEPREZES DISNEY COMPANY
...miał na wszystkich podobny wpływ.
Ogromny wpływ.
Gdy Howard coś mówił, wszyscy go słuchali.
Toczyliśmy o tę piosenkę batalię i ostatecznie miał rację.
Piosenka nie tylko została w filmie, ale stała się jednym z jego najbardziej
pamiętnych momentów.
Przychodził do biura Disneya, wykonywał swoją pracę
i wracał do domu, gdzie podpinano go
do kroplówki i podawano płyny oraz leki.
Musieliśmy zmienić nasz salon
w salę szpitalną.
Na początku łatwo było to ukryć, bo z pozoru wydawał się zdrowy.
Przez rok czy dwa funkcjonował całkiem nieźle,
ale choroba postępowała.
Przez myśl mi nie przeszło, że miał AIDS,
ale wiem, że były dni, gdy Nancy Parent musiała ściągać go
z kanapy, stawiać na nogi i wysyłać do pracy.
Gdy dowiedzieliśmy się o chorobie Howarda,
nasz świat wywrócił się do góry nogami. Jego praca w Disneyu,
dom, co zrobić z taką wiadomością?
Ustaliliśmy więc, że będziemy kontynuować budowę i wynajęliśmy dom
w pobliżu placu budowy.
Mieszkaliśmy w pobliskim Beacon.
Mieliśmy sporo na głowie, a najgorsze było to,
że wszystko musiało być utrzymane w tajemnicy
i przez długi czas nie mogliśmy nikomu o niczym powiedzieć.
W takiej sytuacji masz ochotę uciec
i nie musieć nikomu się tłumaczyć, dlatego wyjechaliśmy z Nowego Jorku.
Gdy pracowaliśmy w moim studiu, nie pamiętam już, nad jaką piosenką,
i nie wychodziło tak, jak chciał, bardzo się frustrował.
Chciał nagrać jedną wersję piosenki, więc przyniósł Walkmana Pro.
W tamtych czasach Walkman Pro był najlepszym ze wszystkich walkmanów.
Przypinał do niego malutki mikrofonik,
pewnie z nie najwyższej półki, ale...
Mikrofon przerywał, miał problem z łączeniem.
Większość ludzi po prostu kupiłaby inny mikrofon.
A Howard rozbił walkmana o ścianę.
Powiedział: „Nie ruszaj go”.
W takich chwilach zastanawiałem się: „To moja wina? Czy jestem tak...
„tak marnym kompozytorem, że go tak frustruję?”.
Wtedy mówiłem: „Wybacz, muszę coś zrobić”,
wychodziłem i dosłownie płakałem.
To była trudna współpraca.
Myślę, że zachowywał się tak, ponieważ wiedział, że jest chory.
O czym my nie wiedzieliśmy.
Ale na pewno jego frustracja związana była z chorobą i świadomością, że jego życie
prawdopodobnie się kończy, że nie ma dużo czasu,
że nie zdąży zrobić tego, co sobie założył,
że nie zrobi tego tak, jak chciał, a ci idioci jeszcze mu przeszkadzają.
Co zrobić? Zejdźcie mi wszyscy z drogi.
W trakcie pracy nad Małą syrenką pracowaliśmy też nad Aladynem.
To była świetna zabawa.
HOWARD JAKO ALADYN CTA 1965
Początkowo miał być ukłonem w stronę filmów Droga do... Hope'a i Crosby'ego.
Chętnie bym się napił.
W stronę kreskówek studia Fleischer, miał być stylowy, kumpelski.
Piosenka „Nie ma takich dwóch jak jeden ja” to czysty Fats Waller.
Było jasne, że Howard uwielbia Aladyna,
co było zrozumiałe, bo grał go w przedstawieniu
w Baltimore, gdy był jeszcze dzieciakiem.
Ale teraz, pracując nad Syrenką, wchodzi do pokoju
z 30 stronami treatmentu, sześcioma piosenkami
i natychmiast bierze się do roboty, a to nie były
przypadkowe, doklejone piosenki, to były złożone,
osadzone w tej historii utwory, które potrafią stworzyć
tylko Howard i Alan i wszystkich nas powaliły na kolana.
Nasza praca nad piosenkami...
Może zacznę od...
...nie zaczyna się z pierwszą nutą.
Zaczyna się od zarówno rytmu...
- Dialog, dialog, dialog. - ...i treści tego,
- co prowadzi do piosenki. - Dialog, dialog.
- Tego, co w niej jest. - Kolejny dialog.
- Tego, co dzieje się później. - Dialog.
W momencie, w którym kończymy piosenkę.
ALADYN
„ARABSKA NOC” TAŚMA ROBOCZA
Te wszystkie drobne wybory, w których Howard był mistrzem,
potrafił je rozpoznać i umieścić dokładnie we właściwym miejscu.
Pierwsze trzy czy cztery piosenki, „Nie ma takich dwóch”, „Książę Ali”,
napisał je sam.
To, co wychodziło spod pióra Howarda, było...
W wersji tekstowej było niewiarygodne.
„KSIĄŻĘ ALI” TAŚMA ROBOCZA
Wspaniałe. Cudowne.
Wiele osób myśli, że w Disneyu
historie same do nas przychodzą.
Historia wpada ci do głowy i gotowe.
Ale to nieprawda, bo w Disneyu pracują ludzie,
którzy siedzą przy biurkach z ołówkami i papierem
i starają się wymyślić coś ciekawego, i poczuć empatię
i emocje wobec swoich bohaterów.
ALADYN, ZEBRANIE ZESPOŁU
Wielokrotnie się nie udaje i pomysł po prostu pada.
Musimy zrozumieć, z czego ulepiony jest Aladyn,
a chyba nadal nie rozumiemy.
Zrobiliśmy pokaz dla Jeffreya i poszliśmy do biura Dona Ernsta.
PRODUCENT, ALADYN
Don Ernst, producent filmu, powiedział: „Wejdźcie.
„Wchodźcie”. My na to: „Co się dzieje?”.
„Rozmawiałem z Jeffreyem. Nie podoba mu się film.
„Stwierdził, że jest okropny”.
Poszliśmy potem do Jeffreya i mówimy: „Nie podobał ci się?”,
a on na to: „Nie, nie ma tego czegoś. Przez cały pokaz spisywałem
„listę gości na urodziny żony”.
Więc prace nad Aladynem zostały wstrzymane, a tymczasem
wszyscy wsiedli w samolot i polecieli do Disney Worldu na Florydę.
Moi przyjaciele się denerwują, zwykle nie podoba mi się nic, co tworzę.
KONFERENCJA PRASOWA - 4 LISTOPADA 1989
Każdy projekt, w którym biorę udział, to dla nich...
To pierwsza rzecz, którą zrobiłem,
o której mówię, że to naprawdę dobry film, gdy mnie o to pytają.
Bardzo mi się podoba.
Przy pracy nad zwykłym filmem, normalnym...
- Normalnym. - ...wszystko może
pójść nie tak. Pogoda, budżet.
Czy coś może pójść nie tak przy pracy nad filmem Disneya?
To ciekawe, żaden proces twórczy nie obejdzie się bez elementu napięcia,
konfliktu. Jest między nami wiele napięcia twórczego.
Howard musiał wziąć udział w konferencji prasowej i siedzieć tam
przez osiem godzin dziennie.
Miał wtedy założony cewnik
i codziennie przyjmował dożylnie leki,
które potrafiliśmy podawać sami, pomagałem mu w tym,
by kontrolować infekcję.
Wtedy jeszcze nikt nie wiedział o chorobie.
Wszyscy oczekiwali, że będziemy się bawić,
przewodnik wsadzał nas na rollercoastery,
a Howarda mdliło, starał się to ukryć,
trzymać się jakoś na nogach,
wytrzymywać jakoś te konferencje przez dwa dni z rzędu.
Było mu bardzo ciężko.
Pamiętam, że Howard powiedział:
„Gdy zobaczyłem tę paradę, zalałem się łzami,
„bo poczułem, że to będzie żyło jeszcze długo po mnie”.
Wtedy myślałem, że go to poruszyło,
bo coś, co stworzył, będzie trwało. Nie miałem pojęcia,
że jego słowa kryły drugie dno.
Oscara otrzymuje...
26 MARCA 1990
Alan Menken i Howard Ashman za piosenkę „Na morza dnie”
z filmu Mała syrenka.
Nie będę opowiadał żartów o rybach, tylko szybko podziękuję.
Ludziom z Disneya: Jeffowi Katzenbergowi, Peterowi Schneiderowi, Samowi Wrightowi,
który zaśpiewał tę piosenkę. A szczególnie Johnowi Muskerowi
i Ronowi Clementsowi, którzy stworzyli Małą syrenkę.
Czuję się ogromnie szczęśliwy, dziękuję.
Na Balu Gubernatora po gali siedzieliśmy z trzema statuetkami
i Howard powiedział: „Chcę, byś wiedział, że jestem dziś bardzo szczęśliwy,
„i gdy wrócimy do Nowego Jorku,
„musimy poważnie porozmawiać”.
Zapytałem o czym.
Myślałem sobie: „Nie chce już ze mną pracować?”.
Nie wiem, czemu nie przyszło mi do głowy, że z Howardem
coś jest nie tak. Rozdanie Oscarów było w niedzielę,
więc spotkaliśmy się chyba we wtorek u niego w domu, usiedliśmy w salonie
i powiedział: „Wiesz...”, ja na to: „Co? O czym chcesz rozmawiać?”.
Odparł: „Jestem chory”.
Jakby miliony kostek domina zaczęły się nagle walić.
Powiedział: „Cieszę się, że powiedziałem ci to teraz,
„bo wiem, że sobie poradzisz”.
Wiecie, co chciał zrobić? Powiedzieć: „Niedługo umrę”.
Nie miał nawet 40 lat. „Umrę i cieszę się,
„że wiem, że sobie poradzisz”.
Wtedy to był wyrok śmierci.
Dowiedziałem się, że człowiek, którego uwielbiam, z którym
świetnie się bawię w pracy,
z którym tworzę drużynę, niedługo umrze
i to mnie bardzo otrzeźwiło.
Gdy o tym usłyszałem, byłem wściekły na Howarda.
Byłem wściekły, bo nie pojawił się na żadnej z sesji nagraniowych
do Małej syrenki.
Nie mógł podróżować.
Wymyślał różne wymówki, dlaczego nie może przyjechać,
a ja byłem wściekły, że nie powiedział nam wcześniej.
Gdybym wiedział, nagrywalibyśmy w Nowym Jorku.
Howard nie chciał, by ludzie wiedzieli. Bał się, że będą go oceniać
i krytykować, bał się tego, co powiedzą i pomyślą.
Powiedział mi: „Nie chciałem ci mówić, bo...
„nie wiedziałem, jak zareagują w Disneyu. Jestem gejem
„i pracuję przy filmie dla dzieci, nie chciałem, by mnie zwolnili”.
Uwielbiał robić te filmy, mówił,
że kocha to najbardziej na świecie i temu chce poświęcić czas,
który jeszcze mu został na tym świecie, a nie wiedział,
w tamtym momencie nikt z nas nie wiedział, jak długo jeszcze będzie żył,
ale wiedział, że jest chory.
Był przerażony, ale nie zamierzał zaprzestać pracy.
Nic nie mogło powstrzymać go od zrobienia tego, co musiał.
PIĘKNA I BESTIA
Ktoś pokazał mi taśmę i...
REŻYSER, PIĘKNA I BESTIA
...to była przyzwoicie zrobiona animacja, ale niespecjalnie inspirująca.
Ktoś opisał to jako
animowane arcydzieło teatru.
Jeffrey powiedział: „Daj to Howardowi i Alanowi,
„oni zrobią z tym to, co z Syrenką i będzie wspaniałe”.
Wiedział, że podróże do Kalifornii nie będą łatwe,
a z czasem staną się niemożliwe.
Dlatego szczerze porozmawiał z Jeffreyem.
Gdy Howard wrócił, zapytaliśmy, co powiedział Jeffrey.
Odparł: „Zachował się jak przyzwoity Żyd. Zapytał, jak mama sobie z tym radzi”.
Powiedział: „Wiem, że robię się coraz słabszy
„i mniej wytrzymały,
„i chciałbym wszystkie swoje siły przeznaczyć na proces twórczy”.
Ja na to: „Świetnie. Czego ci trzeba? Jak mogę ci pomóc?”.
A on odparł:
„Film będzie musiał przyjechać robić się do mnie,
„żebym ja nie musiał jechać robić filmu i musisz jakoś to dla mnie załatwić”.
Odpowiedziałem: „W porządku. Powiem im po prostu, Howard,
„że niezła z ciebie diwa...
„ale że jesteś tego wart i...
„że będą musieli przyjechać do ciebie”.
GŁÓWNY SCENARZYSTA, PIĘKNA I BESTIA
Zaraz, mamy spakować wszystkie scenorysy,
cały sprzęt, wszystko rozmontować i w szóstkę lub siódemkę
polecieć do Nowego Jorku, złożyć to wszystko z powrotem
i zawieźć do Howarda? Góra idzie do Mahometa.
Czemu? Wtedy wyglądało na to,
że Howard ma Oscara, więc my musimy jechać do niego.
Więc przyjechaliśmy do Fishkill w stanie Nowy Jork,
na północ od miasta, rozpakowaliśmy scenorysy,
papiery, ołówki, kredki, ciastka i wszystko,
czego animatorzy potrzebują do pracy.
Howard codziennie rano
przynosił pączki i siadaliśmy do pracy.
Atmosfera była napięta, bo Howard miał konkretne spojrzenie
na pewne rzeczy i bywało ciężko, w jedne dni wszystko szło świetnie...
w inne zupełnie nie.
Cześć, Lindo. Tu Howard i Alan.
Oto wstępna wersja demo numeru otwierającego.
W porządku? Dobrze.
Sporządziliśmy scenorys początku Pięknej i Bestii.
To nie jest moment musicalowy.
Bella wychodzi z domu ojca i idzie do miasteczka.
Spotyka Gastona i LeFou, kupuje chleb, bierze książkę
i wraca do domu. Howard powiedział: „Ja się tym zajmę”.
Razem z Alanem zmienili tę scenę
w rodzaj niesamowitej operetki, w której to wszystko się dzieje,
ale w kontekście cztero- czy pięciominutowej piosenki.
Ale bardzo bał się wysłać ją Disneyowi.
Wysłaliśmy „Bellę” i „Gościem bądź”, uważałem, że to świetne piosenki,
ale on nie chciał ich wysyłać.
Powiedział: „Nie możemy, wyśmieją nas.
„Kto prosił o sześciominutowy numer otwierający
„z kontrmelodią? Co myśmy sobie myśleli?”.
Chyba bał się poniżenia.
Obaj jesteśmy typami ludzi, którzy w dużej mierze
komunikują się ze światem przez naszą pracę,
bo w ten sposób przekazujemy mu swoje emocje.
8 CZERWCA 1990
Coś musi nadrobić ten...
Davida uważa, że muzyka powinna stopniowo narastać.
Pamiętam, że tak mówiłeś.
Że nie chcesz od razu zaczynać
- w tempie. - Tak.
Ma się rozkręcać szybciej?
Tak mi się wydaje. Na razie nie ma dobrego przejścia.
To nie kwestia tempa.
Rozumiem. Nie ma tego...
Orkiestra też tak sądzi, w tym miejscu melodia łagodnieje.
- W porządku. - Możliwe.
- Czy coś może... - Dużo chórków.
PANI IMBRYK
Kiedyś w American Airlines
podali mi malutki imbryczek i mleko na malutkiej tacy.
Mleko i cukier.
- Torebka powinna być w imbryku. - Tak.
- Zaparzać się. - Tak.
Bo jeśli woda się nie gotuje, nie można zrobić herbaty.
- Racja, tak. - Z torebki.
- Woda z kranu. - Wiesz przecież.
Mówiłam, że mam wspaniałą kolekcję imbryków do herbaty?
Wiem wszystko o herbacie.
Z ogromną dumą, tudzież przyjemnością
witamy panienkę. A teraz prosimy do stołu. Panienka wygodnie sobie zasiądzie,
a nasza kuchnia przedstawi jej obiad.
PŁOMYK
Gościem bądź, gościem bądź, Sprawdź obsługę naszą, siądź
Byli niesamowici. W tej sesji brali udział zarówno Jerry Orbach,
jak i Angela.
To było musicalowe niebo.
Czuło się niebywałą ekscytację, wchodząc do tego studia...
REŻYSER, PIĘKNA I BESTIA
...w Nowym Jorku i słysząc pełną orkiestrę i chór na żywo.
Stworzyliśmy ścieżkę dźwiękową
do Pięknej i Bestii tak jak albumy broadwayowskie.
W Howardzie podziwiałem to, że zawsze dawał jasne wskazówki.
Nigdy nie krążył wokół tematu, nie potrafiąc wyjaśnić, o co mu chodzi.
Był bardzo konkretny, np.: „Gdy dojdziemy do tego słowa,
„możesz je bardziej zaakcentować?”.
Był konkretny i skupiony na tym, co chce osiągnąć.
Gościem bądź Smutki z serc umiemy zdjąć
W tym miejscu orkiestra robi się strasznie głośna. Pogadam z Dannym,
może trochę ją ściszymy, żebyś nie musiał
- jej przekrzykiwać. - Nagrywamy na osobnych ścieżkach.
Tak, ale zastanawiam się, czy to, co słyszysz...
Czy możesz to zaśpiewać.
Spróbujemy głośniej i ciszej.
Zobaczymy, jak będzie lepiej.
Świetnie, powinniśmy też spróbować co najmniej raz
z tą częścią.
Czy kostkę chcesz czy dwie? Nam gościem bądź
Oto gość, oto gość, Zbawi nas, odmieni los!
Wino leje się, serwetek Dzięki Bogu mamy dość!
Deser jest, jeśli chcesz, To herbatę mamy też
Filiżanki w krąg stepują, Ja bulgocę, ja gotuję
Wrzątek tu, napar tam. Och! Tu jakąś plamkę mam!
Czyszczę wnet Bo pragnę Cię podziwem zdjąć
Moc pracy czeka mnie
Świetnie wyszło.
Dave, myślę, że to jest to.
- Posłuchajmy. - Tak.
Poczekaj, aż wejdą Jerry i Angela.
Damy ci Potraw w bród
Powiesz dość I minie głód!
Kiedy spoczniesz Do twych stóp będziemy lgnąć
Śpiewając na twą cześć Lecz teraz pora jeść!
Dziś gościem bądź Gościem bądź, gościem bądź
Dziś gościem bądź!
Kontrast był przejmujący.
Radość i magia tego filmu i...
świadomość, że dosłownie patrzy śmierci w oczy
w wieku 39 lat.
Pamiętam, że jednego wieczoru nalegałem,
by popracować dłużej, bo tego wymagała od nas
produkcja, ale ktoś, nie pamiętam kto,
może nawet Howard, powiedział: „Dziś nie mogę zostać dłużej”.
Tego wieczoru zostałem wtajemniczony.
Gdy wciąż się z kimś przebywa, postęp choroby nie jest
widoczny na pierwszy rzut oka.
Dopiero gdy powiedziano mi to wprost, zacząłem kojarzyć pewne fakty.
ROZMOWA Z REŻYSERAMI ALADYNA
Jak poszły nagrania w Nowym Jorku?
Świetnie. Słyszeliście je?
- Nie. - Angela jest wspaniała.
- Świetnie. - Naprawdę rozkwitła.
Zostawiliśmy ją samą i po prostu to nagrała.
Potrzebowała kilku prób, ale wyszło naprawdę świetnie.
Jestem z tego bardzo dumny. W „Zabić go” orkiestra jest niesamowita.
A jak ty się trzymasz podczas tych nagrań,
dajesz radę tam tyle przebywać?
Jeśli chodzi o zdrowie? Nieźle. Nie mam problemów.
Mogę pracować przez pięć, sześć godzin. Osiem, dziesięć
to dla mnie za dużo. Nie ma co się oszukiwać.
- Po pięciu, sześciu godzinach... - Tak.
...tracę energię.
Gdy wróciliśmy do Aladyna, Howard już nie ukrywał choroby.
Potrzebowaliśmy piosenki dla Dżafara, chcieliśmy choć spróbować ją napisać
Howard wybrał moment, w którym Dżafar triumfuje
i krok po kroku zabiera Aladynowi wszystko.
W tamtym okresie Howardowi doskwierały różne neuropatie,
tracił czucie w palcach albo głos.
Częściowo stracił wzrok, po prostu... tracił wszystko.
I wymyślił dla Dżafara piosenkę „Humiliate the Boy” o wesołej melodii...
I kawałek po kawałku zabieramy Aladynowi wszystko,
zostawiamy go z niczym.
Chyba wszyscy czuliśmy,
jaki podtekst ma ta piosenka.
Wielcy artyści pozwalają nam spojrzeć na świat tak,
jak nigdy wcześniej na niego nie patrzyliśmy.
Mogą to robić, pokazując nam swój świat.
Myślę, że Howard pokazywał nam swój świat poprzez swoje piosenki
i historie, które opowiadały.
Według mnie „Zabić go” z Pięknej i Bestii
przekazuje nam pewien punkt widzenia
w bardzo subtelny sposób, nie chciał robić z tego
politycznego teatrzyku, ale chciał pokazać bohaterów,
którzy rzucają światło na pewne tematy.
„Zabić go” idealnie ukazuje ludzi...
HOMOSEKSUALIZM TO POGWAŁCENIE WOLI BOŻEJ
...szukających kozła ofiarnego odpowiedzialnego za ich problemy...
BÓG NIENAWIDZI HOMOSEKSUALIZMU
...którzy znajdują czarny charakter i chcą się go pozbyć.
„SKRUCHA” TO NIC ZŁEGO
Wtedy wiedza o AIDS była mała i ludzie nadal wierzyli,
że można się nim zarazić przez zwyczajny kontakt
i że chorobą tą zarażali się wyłącznie degeneraci
i ci, którzy na to zasłużyli, więc przyznanie...
BÓG ZSYŁA AIDS BY UKARAĆ GEJÓW
POTRZEBUJEMY BADAŃ, NIE HISTERII
...że należy się do tej grupy było proszeniem się o odrzucenie.
Pięknej i Bestii nie da się
oddzielić od epidemii AIDS...
WALCZCIE Z AIDS, NIE Z GEJAMI
...bo ten film przemawia w imieniu swoich czasów, jest metaforą AIDS
stworzoną w czasie, w którym chyba nawet sami twórcy
nie byli świadomi, że ją tworzą.
Ludzie twierdzą, że piosenka o zabiciu Bestii
mówi o AIDS, ale ja zawsze uważałam,
że to nonsens. Nie sądzę, by Howard pisał o swoim życiu
w swoich piosenkach, ale wiem, że posiadał ogromną empatię
i potrafił postawić się na miejscu innych.
Nie chodzi o to, że chciał być syrenką, która dostała nogi.
Ale potrafił postawić się w jej sytuacji, w jej życiu, to właśnie jest empatia
i na tym można budować postać.
Według mnie to właśnie jest definicja artysty.
Geniusz Howarda tkwił w tym, że nie był on upolityczniony.
Był ludzki, mierzył się z ludzkimi problemami i ludzkimi myślami.
Pisał o dobroci ludzkiej duszy.
Myślę, że to był jego dar dla nas.
CZYM JEST BESTIA? CZYM JEST CZŁOWIEK?
Jeśli żałuję któregoś z naszych planów
na ostatnie kilka lat życia,
to chyba decyzji o budowie domu i ucieczki z daleka od miasta.
Ostatnie kilka miesięcy było bardzo chaotycznym czasem
podzielonym między leczenie a jego obowiązki zawodowe.
Nie mogliśmy spędzać razem dużo czasu,
być ze sobą jako partnerzy, on nie mógł wchodzić po schodach,
więc spał w oddzielnym pokoju.
Większość mojego kontaktu z nim
polegała na pytaniu, czy czegoś mu nie trzeba.
Podawałem mu leki,
dbałem o to, by jadł, realizowałem program.
Zaprojektowałem ten dom, by spędzić w nim razem przyszłość,
ale wspólna przyszłość nie była nam dana, a dom został i mi o tym przypomina.
Wydaje mi się, że chyba...
pożegnaliśmy się na długo przed jego faktycznym odejściem.
W tamtym czasie, nie wiem, czy to choroba
tak dawała mu się we znaki, ale stał się łagodniejszy.
Na początku był bardzo nerwowy i myślę, że to dlatego, że był wściekły,
że musiał złapać tę głupią chorobę, jednocześnie mając świadomość,
że nie ma na nią lekarstwa, więc cała ta złość...
Był u szczytu kariery, a ta głupia choroba
mu to wszystko zabierze.
Intensywnie pracowaliśmy nad ostatnimi nagraniami do Pięknej.
Jeszcze zanim na dobre zajęliśmy się Aladynem, wisieliśmy z Howardem
na słuchawce, gdy leżał w szpitalu. To było trudne doświadczenie.
Pisaliśmy teksty na szpitalnych łóżkach. Napisałem „Księcia Aliego”,
przytargałem keyboard...
...do szpitala i napisaliśmy ją dosłownie na jego łóżku.
Poszłam do szpitala i pamiętam, że pocałowałam go w policzek,
złapałam za rękę i powiedziałam, że go kochamy.
Pamiętam, że na końcu korytarza...
pękłam.
Poszliśmy go odwiedzić. Ważył 36 kilo,
stracił wzrok i ledwo mógł wydawać z siebie głos.
Do końca produkcji było jeszcze daleko,
więc poszliśmy go odwiedzić ze świadomością,
że prawdopodobnie widzimy go po raz ostatni.
Pochyliłem się, by się pożegnać i...
powiedzieć mu, ile dla nas znaczył,
i powiedziałem: „Howard, nie uwierzysz.
„Ludzie kochają ten film, kto by pomyślał?”.
A on odparł: „Ja”.
Rankiem 14 marca...
obudziłem się ze snu. W tym śnie odwiedzałem Howarda w szpitalu.
Poszedłem do niego.
Przywitał się i poprosił, żebym pomógł mu wstać.
Podłożyłem rękę pod jego plecy i delikatnie go podniosłem,
ale nic nie ważył... patrzę i widzę, że ma na sobie czarną koszulę,
więc położyłem go na łóżku.
Obudziłem się i pamiętam, że spojrzałem na zegarek,
było po szóstej.
Wtedy właśnie Howard odszedł.
W ten sposób Howard świetnie się bawił
i zabierał innych w tę wspaniałą podróż.
Tamtego dnia w swoim pokoju
Howard stworzył fantastyczny świat specjalnie dla mnie.
To, co od niego dostaliśmy, to zaledwie czubek góry lodowej.
Kto wie, co jeszcze by zrobił, ale byłoby to spektakularne.
ROZDANIE OSCARÓW, 30 MARCA 1992
Dzieliliśmy z Howardem dom i życie i jestem bardzo szczęśliwy
i dumny, że mogę w jego imieniu odebrać tę nagrodę, ale to słodko-gorzka chwila.
To pierwszy Oscar przyznany osobie, którą straciliśmy w wyniku AIDS.
Od kiedy odszedł, ciągle mam nadzieję, że odnajdę jeszcze w kimś
tego rodzaju talent, ale do tej pory się nie udało.
To część historii animacji, historii filmu
i historii musicalu, piętno, które odcisnął na nich Howard,
nadal trwa i nie zatarło się przez lata.
Dar Howarda był tak wielki, jego światło tak jasne,
że dziś świeci tak samo jasno jak wtedy.
Był siłą, która sprawiła, że te filmy są tym, czym są.
Ta siła pochodziła z jego serca i umysłu.
Nie zdążył tego zobaczyć, ale to, co stworzył, żyje dalej.
Napisy: Agnieszka Putek