NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
Dzień dobry.
Po kapeluszu widać, że ryby traktujesz poważnie.
Ponoć to najlepsza rzecz w Finlandii.
Tradycyjna fińska ryba zwana muikku.
Muikku?
Wygląda dobrze, a smakuje jeszcze lepiej.
Myślę, że muikku powinno być narodową rybą Finlandii.
- Dziękuję. - Proszę.
Ogłaszam muikku narodową rybą Finlandii!
Właśnie.
Spróbujcie tego.
Bierzcie. Fantastyczne.
Nie dostałeś. Masz. Proszę.
Gdzie Matty i Todd?
Jakbym karmił foki w zoo.
Głodomór się raduje
Podróżuje Morza i lądy pokonuje
Odpowiedzi poszukuje
Jak makaron, mięsa i drób się gotuje
Kręte drogi pokona
Samolotem przyleci
Piosenkę zaśpiewa
I tańcem rozbawi
Pośmieje się z wami
Łzę uroni z wami
O jedno tylko prosi w zamian
Niech ktoś, niech ktoś
Czy może ktoś
Ktoś nakarmić Phila?
Nakarmić Phila w mig
Niewiele krajów może pochwalić się najczystszą wodą,
powietrzem i lasami na świecie.
Ale ten kraj może.
Jestem w Finlandii. Jest naprawdę cudownie.
Wiecie, że Święty Mikołaj ma tu oficjalny adres?
Oto stolica, Helsinki. Jest olśniewająca.
Finlandia leży między Szwecją a Rosją.
Oba te kraje okupowały ją przez wiele lat,
więc w tożsamości Finów jest wiele wpływów szwedzkich i rosyjskich.
Ale kiedy odwiedzamy ten kraj w 2021 roku, czuć też odrębną, fińską tożsamość.
Kształtują ją ludzie, ponoć najszczęśliwsi na świecie,
choć nie zawsze widać to po ich minach,
oraz tutejsze jedzenie.
Najlepszym sposobem na poznanie miasta jest skosztowanie lokalnych specjałów.
HELSINKI BIENNALE
To Markus Hurskainen.
Zabiera mnie do starej hali targowej, otwartej w 1889 roku.
Idealnie.
To najstarsza hala targowa w Helsinkach.
Kiedyś pojawiały się tu wszystkie egzotyczne specjały.
To część fińskiej historii.
Markus prowadzi kawiarnię
położoną w samym środku hali targowej.
Jak się zna właściciela kawiarni,
można wziąć filiżankę na wynos.
Cześć. Jestem Laura.
Miło mi. Co za piękny sklep.
- Dziękuję. - Proszę.
- Lubię go. - Ale się cieszysz.
Wiem.
Wspaniała pani od serów.
Nie wiedziałem jednak, jak zareagować,
gdy poprosiła, żebym zamoczył ser w kawie.
Kawa z serem?
- Dokładnie. Po prostu go zanurz. - Nigdy tak nie robiłem.
Ale pewnie nie będzie to ostatni raz.
Ma dużo białka, niską zawartość tłuszczu i mało soli, więc jemy go codziennie.
Czyj to pomysł?
Nie wiem. Może Mikołaja.
Być może.
No dobrze, zrobię to. Trochę…
- Dajesz. - …to dziwne…
Tak.
Smakuje ci?
- Tak. Zjem jeszcze. - Dobrze.
- Po to się podróżuje. - Tak.
Żeby maczać ser w kawie.
A następny jest jak grillowany ser,
który bije na głowę wszystkie inne sery.
Słowo daję.
- Agresywna jak na handlarkę. - Tak.
Moje sery to moja duma.
Wszystkie sery pobite na głowę.
Mówiłam.
- Dużo dziś pobiłaś. - Wiem.
To mój dzień.
Wędzony łosoś.
Spodoba wam się.
Już pierwszego dnia w Finlandii znalazłem, co lubię.
Jak długo to robisz?
21 lat.
- Tylko? - Tak.
- Wygląda pięknie. - Dziękuję.
- Zdrówko. - Smacznego.
Wezmę 35 dag, pokrojonego cieniutko.
Uwielbiasz wędliny, co?
- Tak. - Dobrze trafiłeś.
Wędliny. Widzę kilka rodzajów mięs, których wcześniej nie jadłem.
To wędzony na zimno renifer.
Mam tremę. Pierwszy raz jem renifera.
Pierwszy raz?
Rany. Mocno wędzony,
ale bez tłuszczu.
Coś jak świetna włoska bresaola.
- Zgadza się. - Fantastyczne.
Jestem fanem reniferów.
Próbuję rzeczy, których nigdy nie jadłem. Suszony renifer. Pasta z renifera?
- Nie makaron. - Pasta z renifera wędzonego na zimno.
- Został jeszcze jeden kawałek. - Proszę.
To niedźwiedź.
Suszony niedźwiedź?
Gdzie ja jestem?
To mój kolejny pierwszy raz.
Proszę.
Już się nawet nie boję,
bo wszystko inne było pyszne.
No tak.
- Niedźwiedź. - Masz to.
Nie czuję winy, jedząc misia.
Bo on by zjadł mnie.
No tak.
Po fińsku „sauna” wymawia się inaczej niż po angielsku.
Tutaj to ważna część życia.
Jest w prawie każdym fińskim domu.
A gdy chce się wyjść na saunę połączoną z posiłkiem,
idzie się do Löyly.
- Kto to? To twój pies? - Tak. To Tajga.
Tajga! Cześć.
To właściciel, Jasper Pääkkönen.
Jest przedsiębiorcą, a także najsłynniejszym aktorem w kraju.
Kilka razy pracował ze Spikiem Lee.
W Helsinkach daje ludziom to, czego chcą.
Widziałem filmiki z tego miejsca na YouTubie.
Ludzie idą do sauny,
a potem wskakują do wody.
- Tak. - Nie zrobię tego.
Pewnego razu
wskoczyłem do wody u wybrzeży Irlandii.
Było okropnie zimno. Zakładam, że tu będzie jeszcze zimniej.
To prawda, ale teraz jesteś w Finlandii.
Jak się tu przyjeżdża, trzeba pójść do sauny
- i wskoczyć do Bałtyku. - Wytniemy to.
Tak.
Masz całkowitą rację.
Wytniemy to,
bo nie chcę, by widzowie byli zawiedzeni.
Szybko, zmiana tematu.
Jasper ma przepis na zupę z łososia, która jest prawie tak sławna jak on.
To chyba najbardziej tradycyjny, domowy, fiński posiłek.
Sekretem tej zupy z łososia jest to, że nie jest z łososia.
Chcemy, by była przyjazna dla środowiska,
stąd brak łososia.
Wygląda jak łosoś.
To pstrąg tęczowy, który jest jego świetnym substytutem.
Fenomenalne. Boże.
To typowy fiński comfort food.
Moi rodzice opowiadają, że gdy miałem niecałe dwa lata,
zabrali mnie nad jezioro na ryby.
Miałem robaka na haczyku i złapałem okonia.
Byłem tak podekscytowany, że gdy wróciliśmy do domu,
łowiłem ryby w sedesie, w zlewie…
Co złowiłeś?
I…
- w kałużach na podwórku. - Tak.
Tłumaczyli mi, że tam nie ma ryb,
ale mnie to nie interesowało. Nie chodziło o ryby.
Pociągała mnie sama czynność łowienia.
O to chodzi. Trzeba być w jedności z naturą.
Trzeba lubić wśród niej przebywać.
Nawet jak nie biorą.
- Właśnie. - To mi przypomina moją karierę.
Co nie?
Co jest takiego strasznego w hodowli ryb?
Na pierwszy rzut oka wydaje się, że to zrównoważona metoda.
- Nie? - Jasne.
Ale łosoś hodowlany to ekologiczna katastrofa.
Każdego roku w hodowlach ginie 50 milionów dorosłych łososi
- i 80 milionów młodych. - Dlaczego?
W małym zbiorniku pływają setki tysięcy ryb.
Są wylęgarnią różnych chorób.
Są pod powierzchnią, więc nikt tego nie widzi.
- Dosłownie. - No właśnie.
Nie miałem pojęcia.
Są też zrównoważone sposoby hodowli ryb,
więc nie mówię, że wszystkie hodowle są złe.
- Tak. - Hodowla łososi atlantyckich
to prawdziwa katastrofa.
Nie sądziłem, że Jasper będzie taki ponury.
- O mój Boże! Patrzcie na to. - Polędwica z renifera.
Wczoraj na targu jadłem suszonego renifera.
Był przepyszny.
Czytałem też, że jest bardzo zdrowy.
Lepszy niż wołowina, prawda?
Tak. Nie jem wołowiny.
- Nigdy? - Nie.
Nie jem kurczaka, wieprzowiny ani wołowiny, ale kocham renifery.
To naprawdę świetny stek.
Bardzo dobry. Bardzo delikatny.
Rany. Doskonały.
Tutejsze dzieci wierzą w Świętego Mikołaja, tak jak u nas?
Wiesz, do czego zmierzam?
Domyślam się.
Nie byłam w saunie u Jaspera, ale w końcu się przekonałem.
Zimno na dworze.
- Tak. - A tu ciepło.
- Ciepło. - Podoba mi się.
Lubię ciepło.
Chcecie mnie oglądać bez koszulki częściej niż raz na odcinek?
Towarzyszy mi Kenneth Nars.
Jest pisarzem kulinarnym i twórcą aplikacji World of Mouth
zawierającej rekomendacje restauracji z całego świata.
Coś dla mnie.
Wiesz, co się stało na mistrzostwach świata w saunie w 2010 r.?
- Są mistrzostwa? - Tak.
- Kto najdłużej wytrzyma? - Tak.
- Co? - W finale…
- Tak? - …był Fin i Rosjanin.
Tak?
Obaj byli wyniesieni.
Finn zemdlał, Rosjanin zmarł.
Tak było.
To najgłupszy sport, o jakim słyszałem.
Zgadzam się.
U nas będzie miło, prawda?
Teraz dopiero poczujesz ciepło.
Już czuję.
Chłopaki, przerwa na chwilę.
No tak, bo wszystko zaparuje.
Bo jesteśmy w saunie.
Bogowie się nade mną zlitowali.
Nie rozgrzaliśmy za bardzo, bo mieliśmy kamery,
a gdy w saunie jest za gorąco, kamery zaparowują i nic nie widać.
Pomóc ci?
Kenneth chciał mi pokazać coś, co nazywa się kiełbasą z sauny.
Żadnych żartów.
Patrzcie!
Prezentuję kiełbasę.
Prezentuje kiełbasę. Kiełbasę z sauny.
Dzięki Bogu, że chodziło o to.
Zawiniemy ją.
Wkładasz ją do ognia.
O rety.
Myślałam, że będziemy ją gotować na parze
i przesiąknie naszymi sokami.
Miałem już lekkie mdłości. Zdaje się, że to lepszy pomysł.
Tak.
Gdy kiełbasa zażywa sauny, Kenneth częstuje przekąskami.
Boże. To najładniejsza pasta, jaką widziałem w saunie.
Domyślam się.
Wygląda jak pasta jajeczna.
To esencja pasty jajecznej: siekane jajko z masłem.
Które lepsze?
Pasta jajeczna czy jajka z masłem?
Majonez czy masło?
To jest bardziej kremowe i smaczniejsze.
Tak myślałem.
Wybacz, majonezie.
Rany!
To poważna sprawa.
Gorące. Bardzo gorące.
Weź widelec.
Dobry pomysł.
Nie spodziewałem się,
że spodoba mi się w saunie, ale dostrzegłem jej urok.
Jest tu mało miejsca na dwie osoby,
a nas jest czterech,
jeśli liczyć tych kolesi z ogromnymi kamerami.
Było ciepło.
Zaczynam to czuć. Wyjdę tylko na chwilę…
- Ja zostanę. - …żeby troszkę się ochłodzić.
A potem wrócę. Jestem z tobą.
Do zobaczenia.
Zapomniałem wspomnieć, że ta sauna jest na łodzi.
- Już? - Tam jest bardzo zimno.
Cześć.
- Cześć. - Jak się masz?
Dobrze, a ty?
W Finlandii mieszka szef kuchni, Kim Mikkola.
Pracował w Nomie, najlepszej restauracji na świecie.
Co teraz robi?
W Nomie mówiłem wszystkim, że otworzę budkę z kurczakiem.
- Tak? - Myśleli, że to dobry żart.
Ale wiesz,
w zeszłym roku zamknięto knajpy i pomyślałem, „Czemu nie?”
Zastanawiałem się, jak sprzedać ludziom coś taniego.
- Tak. - Bo, rzecz jasna,
- ludzie mieli kłopoty finansowe. - Tak.
Zaprojektowaliśmy całą ciężarówkę pod burgery z kurczaka.
Uwielbiam, gdy osoby z ogromnym doświadczeniem
skupiają się na swojskim, prostym jedzeniu.
- Tak. Jesteś gotowy? - Tak.
To mieszanka ostrego kurczaka z Nashville…
- Świetnie. - …z koreańskim.
Wszystkie składniki są stąd. Sprzedajemy je za pięć euro.
Fenomenalnie.
W Helsinkach raczej nie znajdziesz tańszego.
Czym je smarujesz? Co to jest?
Nie powiem ci.
- Rozumiem. Sekretny sos. - Tak.
To niegrzeczny sos. Wszędzie kapie.
Niegrzeczny sos! Widać, że bułka jest bardzo miękka.
O Boże.
- Trochę jak ziemniaczana. - Tak.
Gotujemy ją na parze, zamiast tostować.
Kto się cieszy?
Dobre?
Daj spokój.
Dobre.
Stary przyjaciel z Chicago nauczył mnie tak stać.
Ta kanapka z kurczakiem jest warta trzy gwiazdki Michelin.
A jesteśmy w furgonetce nad rzeką!
Wydawałoby się, że najlepsza kanapka z kurczakiem za pięć euro wystarczy,
ale posunął się o krok dalej.
Stworzył kolejną firmę gastronomiczną, Koti,
z pysznymi posiłkami dowożonymi do domu.
Tu też każde danie kosztuje pięć euro.
Kim wymyślił sobie cenę i się jej trzyma.
Mamy różne propozycje. Wszystko jest proste.
To jest stek Wallenberg.
Szczupak smażony w bułce tartej.
Uważam, że każdy powinien doświadczyć pysznego jedzenia.
Czy to nie wspaniałe, że troszczy się o ludzi,
których nie stać na jedzenie w Nomie
ani innych wykwintnych restauracjach?
To dla nich.
A dziś także dla mnie.
Patrz, parują. Świetnie.
To jest comfort food.
Tradycyjne fińskie danie.
To nie jest warte pięć euro.
To jest bezcenne.
A sprzedajemy za piątaka.
Dobra. Uwielbiam okazje.
To było dobre.
Tak dobre jedzenie zasługuje na piękny widok.
Podoba mi się twój styl.
Chodźmy na pomost, tam skończę.
Pewnie.
Co za sielskie otoczenie.
Fajnie, co? Najlepszy w Helsinkach jest ten widok.
Poczęstujesz się ziemniakiem za 30 centów?
Dziękuję.
Musisz nabrać masy na kalifornijską zimę, co?
Tak. Gdy temperatura spadnie do 15 stopni.
Wszystko jest znakomite
i cieszę się, że możemy pokazać światu, co robisz.
Może René Redzepi
nie powinien tak łatwo wypuszczać swoich ludzi z rąk.
Teraz to na pewno zadzwoni.
O nie.
Niedaleko centrum Helsinek jest park Sibeliusa,
a w nim ogromna rzeźba
poświęcona fińskiemu kompozytorowi klasycznemu, Jeanowi Sibeliusowi.
Mając ponad 600 stalowych rur, możemy stworzyć własną muzykę, prawda?
Chyba utknąłem.
Idę na ryby z ekspertem.
To Antti Zetterberg.
Jest redaktorem naczelnym słynnego magazynu wędkarskiego.
Zna się na rzeczy.
Zabiera mnie na motorówkę.
Skoro będziemy pływać po zimnej wodzie,
Richard kazał mi się tak ubrać.
Jestem Phil.
Cześć. Miło cię poznać.
Gotowy na misję.
Wejdź na pokład.
Antti zabiera mnie na wyspę,
na której znajduje się jeden z helsińskich parków.
Nazywa się Wyspa Węży.
Dlaczego tak nazywa? Nie chcę wiedzieć.
Jak szybko może płynąć?
Ekstra! Przeżyłem.
Tak. Będziesz zarzucać z brzegu.
Fajnie. Ale tu ładnie.
Tak.
Biorę to za siebie?
Tak, dwiema rękami.
Dwiema? Dobra.
Jestem rybakiem!
Zarzucam.
Dajesz.
Jest…
A teraz puść.
Gdzie wpadła?
Gdzie jest?
Mam coś.
No tak.
- To kamień. - To ziemia.
Ile ryb złowiłem?
Żadnej.
Na szczęście Antti złowił ich sporo.
Dlaczego? Bo jest rybakiem.
- Pokazuje płetwę. - Jest trochę zła.
- Tak. - Rozumiem.
- Też bym był… - Tak?
…gdybym miał być lunchem.
Nie musicie oglądać śmierci ryby.
Nie będę patrzył.
Pokażę wam za to, jak brzmi.
To zabawne, że moja żona tak mi robi przed pójściem spać.
Nie chce kłopotów.
Ta chatka i drewno na opał
są dostępne za darmo i opłacane przez rząd.
Płacą ludziom za wypoczynek. Świetna sprawa.
Myślałam, że czeka nas scena jak z Beara Gryllsa.
Jemy rybę jak zwierzęta.
Nie. Jest kucharzem.
Filetuje ją, kładzie na cedrowej desce i pochyla nad ogniem.
W dawnych czasach nie było…
- Grilla. - Właśnie.
Robimy to po staremu.
To nie koniec.
Zebrał też kurki.
Ojciec byłby zachwycony.
Te piękne pfifferlinge, jak to mówią po niemiecku.
To były jego ulubione grzyby.
Kochał je tak bardzo, że dostawał je na urodziny.
Te grzyby.
Znalazłeś je w tym lesie.
Na sąsiedniej wyspie.
Nie ma tam trujących grzybów?
Są, ale jeśli znasz się na grzybach…
A ty się znasz?
Nie bardzo. Wiem tylko,
że z grzybami trzeba zawsze uważać.
To może być mój ostatni posiłek.
Tak.
Kroi je, dodaje trochę śmietany i masła,
podsmaża je.
Posypuje natką i jesteśmy w eleganckiej restauracji.
Twój ojciec był wielkim fanem grzybów, więc daję ci więcej.
Dziękuję.
Rany, Antti.
Boże. Nie mogłaby być świeższa…
- Tak. - …ani pyszniejsza.
Grzyby i rybi ogon to bardzo dobre połączenie.
Bardzo dobre.
Jak potrzebujesz, mamy więcej soli.
- Muszę ci powiedzieć… - Tak?
…że doprawiłeś to idealnie.
Sos grzybowy jest rewelacyjny,
twoja ryba jest rewelacyjna i ty jesteś rewelacyjny.
Miło mi to słyszeć.
Chcę tu zamieszkać.
- Z Anttim. - Tak.
Pływałeś już łódką?
- Czy pływałem łódką? - Tak.
Tak. A ty?
Ja też. Płyniemy tam?
Płyń, gdzie tylko zechcesz.
Sara La Fountain to fińska osobowość telewizyjna i sławna kucharka.
Spotkaliśmy się w uroczym miejscu, Café Regatta.
Oto jak się tam dostaliśmy.
Tu może być ślisko. Postarajmy się nie upaść.
Tak. Powoli.
- Dziękuję. - Proszę.
Piękna przejażdżka.
Tak! Napijemy się kawy?
Chodźmy na kawę i ciastka.
Może mają nawet gorącą czekoladę.
Mogą nie mieć pianek, ale zobaczymy.
Nie? Rozniosę to miejsce.
- Jak miło. Niemożliwe. - Prawda?
Nie czuć, że to Finlandia.
To jest maślane oczko.
Uwielbiam je. Nazywamy je voisilmäpulla.
Cukier i masło. Środek jest najlepszy.
Masło wypływa!
- Wiem. - Daj spokój.
- Bierz oko. - Nie.
Musisz spróbować oka. To najważniejsza część.
Za to lubimy Sarę. Proszę.
- Gryzę tu? - Tak.
Boże, jakie to jest dobre.
Opowiedz mi o sobie.
Czytałem, że twoi rodzice poznali się na igrzyskach w Lake Placid w 1980 roku.
Zgadza się?
Moja mama pojechała, żeby zorganizować zimowe igrzyska.
- Tak. - Mój tata miał restaurację.
- Przejęłam po nim jedzenie. - Masz program kulinarny.
Robię programy kulinarne od 15 lat.
Finlandia inspiruje mnie swoją naturą.
- Jest wszechobecna. - Jest częścią miasta.
- Tak. - Tu też jest miasto.
- Dokładnie. - Jesteśmy w mieście.
A dziesięć minut stąd jest gęsty las,
w którym można szukać pożywienia.
Latem uwielbiam pływać na skuterach wodnych.
- Tak. - Wzięłabym cię na skuter,
opłynęlibyśmy całe miasto, a potem poszli na drinki.
Masz mnie za kogoś dużo młodszego.
- Mieszkasz tu od zawsze? - Nie.
Oprócz Finlandii mieszkałam w Nowym Jorku.
Ale kocham Finlandię. Jest bardzo bliska mojemu sercu.
- Gdzie bywasz częściej? - W Nowym Jorku.
- Central Park… - Mój ulubiony.
Mój też.
- Tak. - Zaraz się rozpłaczę.
- Ale nie znajdziesz tam jedzenia. - Nie.
- Nie ma szans. - To kiepski pomysł.
Skoro mowa o zbieraniu…
Myślałem, że aby znaleźć las, trzeba wyjechać z miasta, ale nie.
Wystarczy stanąć.
- Ty pewnie jesteś Sami. - Tak.
Sami Tallberg jest świetnym kucharzem i słynie z bycia zbieraczem.
Spotyka się ze mną w lesie.
Kamuflaż. Jesteś też myśliwym?
Nie. Zbieram pożywienie. Jestem zbieraczem i kucharzem.
Nie chcesz, żeby grzyby wiedziały, że nadchodzisz.
- To żart. - Nigdy to tym nie pomyślałem!
Znasz się na zbieraniu?
W supermarketach.
- Tak. - Szukam okazji.
Jestem łowcą okazji.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zbieraniu,
chodzi po prostu o jedzenie.
To wszystko jest przepyszne.
- Znalazłeś to w tej okolicy? - Tak.
- Lubisz czosnek? - Tak.
- A musztardę? - Też.
Polubisz też czosnaczek pospolity. To jak czosnek i musztarda.
- Wchodzę w to. - Tak.
Jaką tu macie musztardę?
Nie tak pyszny, jak sobie wyobrażałem.
Lubisz grzyby?
Uwielbiam.
Poszukajmy grzybów.
Dobrze.
Tu mamy gołąbki.
- Są jadalne. - Naprawdę?
- Tak. - Piękny, czerwony kolor.
Bordowy, trochę jak czerwone wino.
- Tak. - Tak.
To kolczak obłączasty.
Sprawdzę, czy są w nim jakieś robaki.
Przecinam na pół
i sprawdzam, czy nie zjada go nikt poza nami.
Chciałabym teraz wyświetlić na ekranie ważny komunikat.
Nie próbujcie tego bez Samiego Tallberga
albo innego eksperta od zbierania grzybów, bo, wiecie,
jak się zje trującego grzyba, można umrzeć.
W przyszłym tygodniu otwieramy nową restaurację.
Testuję przepisy.
Zechcesz spróbować zupy grzybowej?
- Możesz na mnie eksperymentować. - Dobrze.
Ufam ci. Chcę spróbować wszystkiego, nad czym pracujesz.
Trochę do zupy i do posypania.
Łatwizna, co?
Zbiera grzyby.
Są piękne. Czyści je tym swoim czymś.
Przecina i sprawdza, czy są dobre.
Kroi je do miski.
Poza tym, ponieważ jest genialnym kucharzem,
dodaje do nich ziarna kakao.
Nigdy bym na to nie wpadł.
Wygląda jak ziemia, ale…
Potem zrobił zupę grzybową i polał nią świeże grzyby.
Dodałem też grzyby lecznicze.
- Lecznicze? - Tak.
Chaga i reishi.
Co ze mną zrobią?
Zobaczysz za 45 min.
Na zakończenie powinniśmy…
- Tak? - …posypać to dzikim szczawiem.
Co? Tak sobie tam rósł?
Zupełnym przypadkiem jest tuż obok?
Im więcej przebywam w lesie, tym łatwiej mi znajdywać jadalne.
To wyglądało jak zwykły chwast,
a on to zrywa i posypuje mi tym zupę.
I proszę.
Zupa, siedem grzybów i dzikie zioła z ziarnami kakao.
Fenomenalna. Pragnę tej zupy.
Można ją kupić w puszce?
Mogę ją zabrać do domu?
Sami, przyślesz mi tę zupę w puszce?
Jak wrócimy, idę jeść do twojej restauracji.
Mógłbyś postawić krzesła tutaj.
Gdy byliśmy w Finlandii, wydarzyło się coś ważnego.
Kilka dni temu rozdano gwiazdki Michelin.
Jedyną nową restauracją, której przyznano gwiazdkę,
w całej Finlandii jest Finnjävel.
Szefem kuchni jest Tommi Tuominen.
Przerobił jedzenie ze szkolnych stołówek,
którego wszyscy nienawidzili, na coś fantastycznego.
Gdy wchodziliśmy, rozmawiałem z naszą fixerką, Satu,
która powiedziała,
że wielu Finów nie bierze pod uwagę fińskiej kuchni,
gdy wychodzą do restauracji.
Tak jest.
Dlatego otworzyliśmy tę restaurację.
Jedno z dań, które wam podam,
to najbardziej znienawidzone danie ze stołówek.
Uwielbiam to, czego ludzie nienawidzą.
Satu tak się ucieszyła, że dostaliście gwiazdkę,
że powiedziała, że wkrótce musi tu przyjść. Satu, chodź!
Zapraszam naszą fixerkę, Satu.
Potrzebuję kogoś, kto jadał w fińskich stołówkach
i wyczuje różnicę.
Zaczniemy od zmodernizowanej wersji
tradycyjnego dania kuchni fińskiej, czyli zupy grochowej.
Tak!
Satu pewnie wie, że grochowa to jedno z naszych najpowszechniejszych dań.
- To prawda. - Jak w Ameryce.
- Jest w każdym barze. - Więc…
Rany, jaka piękna.
- Spróbuj pierwsza. - Dobrze.
- Sprawdź, czy się nadaje. - Proszę.
Lepsza niż w szkole?
Jest jak z innego świata.
- Z innego świata. - Powinnaś nabrać
wszystkiego przez środek.
Używamy tych samych składników.
Wędzona wieprzowina, musztarda, śmietana,
beszamel i soki z mięsa.
Rany!
Dzięki następnemu daniu cofniemy się jeszcze dalej.
To seler.
Zamówilibyście go po wyglądzie?
Nie jest seksowny.
Wygląda jak głaz na talerzu.
A po przecięciu
odkrywamy delikatne, orzechowe, pyszne, soczyste wnętrze.
Podajemy go z marynowaną borówką i masłem.
To jedno z najwspanialszych warzyw.
Tyle smaku.
I takie proste. Nic tam nie ma.
Wygląda trochę jak ziemniak,
środek trochę jak kalafior, ale nie.
- Lepszy. - O wiele bardziej intensywny.
O wiele. Uwielbiam go. To było dobre.
Tak. Genialne.
Jak dobrze wymówić waszą nazwę?
- „Finyavel”? - Finnjävel.
Oznacza „fiński diabeł”.
To było obraźliwe określenie.
Latami to było bardzo brzydkie słowo.
Chcieliśmy odebrać je Szwedom,
nadać mu dobre znaczenie i przekuć je w naszą moc.
- Dobrze wam tak, Szwedzi. - Tak.
Spróbujmy następnego.
- To było dobre. - Tak.
To nasza wersja szkolnego dania, o którym mówiłem wcześniej.
Tilliliha.
Znasz to.
- Najgorsze danie świata. - Mięso z koprem.
W pewnym momencie było tak złe, że wycofano je ze szkół.
W tradycyjnej wersji mamy sos, mięso - idealnie cielęcina,
ale zwykle to, co akurat mamy.
Bywa, że jest…
- Twarde. - …żylaste,
- wiecie, jakie. - Tak.
- Masz… - Jak dorastanie w moim domu.
Miewasz o nim złe sny?
No dobrze.
Smacznego.
- Podróż w czasie. - Robimy eksperyment.
Podróż do dzieciństwa, którego nie miałaś.
No tak.
Odzywa się trauma z dzieciństwa.
Ja nie mam traumy, więc próbuję bez zawahania.
Patrzcie na to. Widać, że będzie przepyszne.
- Bądź dzielna. - Tu się nie dogadamy.
Pokłóćmy się.
Finnjävel.
Gdybym tak jadał w szkole,
byłbym doskonałym uczniem, a nie takim, jakim byłem.
Satu, to było pyszne. Jak ci smakowało?
Było wspaniałe.
- Tak. - Tak.
Odmieniło twoje dzieciństwo, nie?
Tak. Wyleczyło mnie z traum.
Bardzo dobrze. Magia jedzenia.
- Richard. - Tak?
Nie dostaniesz.
Współczuję ci.
Dziękuję.
Możecie powiedzieć to, co często mawiamy.
- Powiecie to razem? - Tak.
Biedny Richard.
Cieszy mnie to.
Zrobimy teraz coś, czego w tym programie jeszcze nie było.
Spotkamy się z polityczką.
Premierka Finlandii zgodziła się spotkać się ze mną na kawę
na jednej z licznych wysp wokół Helsinek.
Jesteśmy na wyspie Lonna,
na której jest jedna kawiarnia. Tam właśnie się spotykamy.
- Dzień dobry! - Hej.
- Miło mi. - Miło również.
- Jak się masz? - Dobrze, dziękuję.
To zaszczyt, że mogliśmy się spotkać.
To Sanna Marin.
Wcześniej była ministrą transportu.
Teraz ma 35 lat i jest jedną z najmłodszych przywódczyń świata.
- Miło cię gościć. - Uwielbiam Finlandię.
To piękna wyspa, piękne miasto i piękny kraj.
- Tak. - Znasz każdą wyspę?
Nie każdą. Ale tu już byłam. Jest tu świetna sauna.
- Naprawdę? - Tak, działa wieczorami.
- Sauny są wszędzie. - Tak.
Byłem w saunie na łodzi.
- Pływałeś? - Nie, nie oszalałem.
Jeszcze nie jest zimno.
Wskoczyłabyś teraz do wody?
Nie teraz, bo nagrywamy program, ale…
Chyba zrobimy inny program.
Premierka Finlandii skacze do wody.
Jestem tu jako turysta i wszystko mi się podoba.
Widzę piękne, czyste powietrze i wodę.
Wszyscy są tu szczęśliwi.
Podobno Finowie są najszczęśliwsi na Ziemi.
To prawda?
Tak. Nie chodzi o to, że zawsze jesteśmy radośni,
ale o dobre społeczeństwo, które czuje się bezpiecznie…
- Tak. - …każdy ma w nim możliwości,
mamy dobrą politykę społeczną i system zdrowia.
Dlatego jesteśmy najszczęśliwsi na świecie.
Chodzi o głębsze szczęście.
Dokładnie.
Ważna jest dla pani kwestia środowiska.
Tak. Największym wyzwaniem ludzkości
są zmiany klimatu i utrata bioróżnorodności.
Chcemy być pierwszym neutralnym klimatycznie społeczeństwem opiekuńczym.
Chcemy osiągnąć neutralność klimatyczną do 2035 roku.
- Rany. - Niedługo.
Najważniejsze jest to,
że to nie jest to projekt dla rządu.
- Tak. - To nie projekt dla polityków.
To projekt dla całego społeczeństwa.
Jeśli tego nie zrobimy, nic innego nie ma znaczenia.
Gdybym miał na to wpływ,
u władzy na świecie byłoby więcej młodych ludzi.
Przepraszam. Dużo mówiłam.
- O to nam chodziło. - To dobrze.
Lepiej niż żebym ja mówił.
Jak jest się w towarzystwie premierki, należy dać jej mówić więcej.
Masz rodzinę?
Mam męża i małe dziecko.
Ile lat ma pani dziecko?
Moja córka ma trzy i pół roku.
- Wspaniale. - Tak.
Podobno była pani piekarką.
- Co? - Na studiach. Czy to prawda?
- Byłam… - W piekarni?
…zatrudniona w piekarni pewnego lata.
Jak miałam 15 lat. Nie jestem piekarką.
Dlatego chciałeś mnie poznać.
- Bym coś upiekła. - Wydało się!
Słyszałem, że robi ciastka. Oszukano mnie.
Czas na rozpustę.
Idziemy do jednej z najlepszych fińskich restauracji w Helsinkach.
Nazywa się Savoy. Działa od 1937 roku,
a Kenneth zabiera mnie na spotkanie z szefową kuchni, Heleną Puolakką,
która ma dla nas coś wyjątkowego.
Mamy forszmak.
To najbardziej tradycyjne danie w Savoy.
To danie z siekanego śledzia, składa się głównie z mięsa
i jest podawane na ciepło.
Nigdy tego nie jadłem. Brzmi jak jidysz.
- Tak. - Serio?
Tak. To znaczy „przystawka”.
Tak. Gdy zaczynałam tu pracować,
nasi stali klienci prosili,
żebym nie usuwała forszmaka z menu.
„Musi być dokładnie taki, jak był”.
To flagowe danie Savoy.
Oryginalny przepis na forszmak pochodzi od feldmarszałka Mannerheima,
ważnej postaci w fińskiej historii.
Był głównym dowódcą wojskowym, a później prezydentem.
Jeśli taki człowiek prosi o swoje ulubione danie,
trzeba je zrobić.
Wymyśliłam, żeby zrobić pielmieni z forszmakiem.
To bardziej elegancki sposób jego podania.
Farsz jest z tradycyjnego dania…
Tak, z forszmaku.
Podajesz go po swojemu.
Tak.
Ale bajer.
Bon appétit.
Jakie to piękne.
- Co sądzisz? - Niesamowite.
Najpierw poczułem śledzia.
Octowy, marynowany smak zmieszany z duszoną wołowiną.
To było tak pyszne, że ślinię się, gdy o tym mówię.
To efekt specjalny.
Tak. Ciekawe, że najpierw czuć smak śledzia.
A zaraz po nim swojskie mięso.
Jakby się jadło wiele dań za jednym razem.
Kenneth, patrz.
Siekany śledź.
Niesamowite, prawda? Proste.
Ale dzięki tobie - odpicowane.
Wyglądasz na zadowolonego. Cieszy mnie to.
Dziękujemy, szefowo.
Mają tam stół, przy którym siadywał Mannerheim. Możemy…
- Jego stolik? - Tak.
Piękna restauracja. Patrzcie na ten widok.
A oto marszałek.
I jego telefon.
- Naprawdę? - No.
Dzwoni.
Halo? Mannerheim.
Nie, jem forszmak.
Mogą zaczekać.
OK Google, zadzwoń do Brada.
- To on! - Cześć.
- Spójrzcie! - Co tam?
Przystojniaku!
- W porządku? - Dobra peruka.
Dobrze cię widzieć. Gdzie jesteś?
W Helsinkach.
To tam, gdzie…
- Tam, gdzie są wampiry? - Nie.
- Wampiry są z Helsinek? - Myślisz o Van Helsingu
z filmów o Drakuli.
Helsinki są w Finlandii.
Podobno jest tam niesamowicie.
Nikt nie wygląda jak ty.
Słyszę to dziś po raz trzeci.
- Ani jak ja. To prawda. - Wyglądamy, jakby niewiele nam zostało.
Poznałem tutaj najsłodszego gościa na świecie.
Zabrał mnie do lasu na grzyby.
Powiem ci, Phil…
- Tak? - Tak to się robi.
Zabierają cię na grzyby, a zanim się zorientujesz…
- Sam jesteś grzybem. - Jak jedzenie?
- Widzisz to? - Co tam masz, bliny?
Rany! Ciastka?
Piękne wypieki, najlepsze na świecie bułeczki cynamonowe.
Brad…
- Dobre? - Litości.
Można tu dla nich przyjechać.
Wiesz, że gdy dzwonię do wielkich ludzi, takich jak ty…
- Tak. - Proszę
o żart dla Maxa.
- Dobrze. - Znasz żart, który spodobałby się Maxowi?
Wiesz, że uwielbiałem Maxa.
Zawsze chciałem takiego ojca.
Poznałeś mojego tatę. Był trochę…
Mam więc dowcip na cześć Maxa.
Dwóch strażaków *** się w zadymionym pokoju.
Rozumiesz? I…
- Zróbmy cięcie. - Halo?
No dobrze.
- Nie chcesz poznać końcówki? - Masz coś innego?
Tak.
Dwóch *** bije się o ***.
I… No dobrze.
Chyba wystarczy.
Jasne.
Dzwonią z działu kadr.
Oczywiście.
Oto mój dowcip.
Kocham cię.
Ten dowcip jest na cześć ojca Phila, Maxa, którego uwielbiałem.
Trzy Żydówki siedzą na ławce w parku
i rozmawiają o tym, jakich mają wspaniałych synów.
Pierwsza Żydówka mówi:
„Mój syn jest najlepszy! Dostaję od niego kwiaty na każdy szabat!”.
Druga na to:
„Muszę wam powiedzieć, że mój syn…
jest najlepszy, bo dzwoni do mnie trzy razy w tygodniu”.
A trzecia Żydówka mówi:
„Słuchajcie, mój syn jest najlepszy.
Chodzi na terapię pięć dni w tygodniu
i opowiada tylko o mnie”.
To tak boleśnie prawdziwe.
Kocham cię, Philly.
Która jest u was godzina?
W Helsinkach jest 8 rano, a w Los Angeles jest poprzedni wieczór.
- Tak, 22. - Właśnie.
Żona jest już w łóżku i robi…
- Wiem. - Duch Dona Ricklesa.
Zawsze śmieszne.
- Jest obok ciebie? - Tak.
- Phil pozdrawia. - Cześć.
Chodź tutaj.
Chodź tu, Issy, on ma dużo pieniędzy.
Spójrz na Phila. To dzięki niemu masz pierścionek.
Przywitaj się.
Patrzcie, jaka piękna! Cześć, Issy!
Czy ona nie jest wspa… Niesamowita, prawda?
Zjedzmy razem kolację.
Wiesz co? Ona bywa marudna.
Nie mówię do ciebie.
Znowu ci się udało!
- Dobrze. Szalom! - Kocham cię.
- Pa. - Szalom.
Moi zabawni przyjaciele.
Nasz ostatni przystanek to barbecue.
W Helsinkach.
Współwłaściciel B-Smokery, Karri Niinivaara, obiecuje pyszności.
Cześć.
Oto moi nowi przyjaciele: Sara, Kenneth, Sam i Kim.
Fantastycznie się z nimi bawiłem.
- Pijesz gin? - Tak.
I to bardzo dobry gin.
- Jak tam? - Dobrze cię widzieć.
- Ciebie też. - Uspokójcie się tam.
Za moich nowych przyjaciół, za Helsinki
i za wspaniałe chwile, które z wami spędziłem.
Dziękujemy.
Dzięki, że przyszliście.
Miło cię tu gościć.
Miło być gościem.
- No proszę. - Patrzcie.
Kiszonki.
To dopiero grill.
Co za żeberka. Co za mostek.
Gdybym nie był w Helsinkach z przyjaciółmi z Helsinek,
przysiągłbym, że jestem na południu Stanów Zjednoczonych.
Mamy piwo?
Dzikus. Napił się ginu i już by chciał piwo.
W końcu jestem Finem.
Mostek jest niesamowity. Dziękuję.
Jak wszystko.
Fajnie, że mogliśmy się spotkać.
Wasza ekipa jest wspaniała. Tworzycie dobry klimat.
- Ta ekipa? - Tak! Świetna ekipa!
Brawa dla ekipy. Tego jeszcze nie było.
Sarze już nie polewamy.
Potem, chyba specjalnie dla mnie, podali pastrami.
Rany!
To rozumiem.
Podoba mi się to „B”.
- Wypalone „B”? - Tak!
Wybrałaś swój kawałek.
- Dobra. - Robi się poważnie.
Robi się poważnie.
Fajnie, że jest lekko pikantne.
Tak.
Musztarda i kiszonki są świetne.
Zwykle zamiast ogórków byłaby tu kapusta.
I sos rosyjski. Pycha.
Właśnie to kocham w tym kraju.
Reuben jest inny niż w Nowym Jorku…
- Nie musi być taki sam. - …ale ma coś w sobie.
Nie spodziewałem się tego.
Ugościli mnie w stylu „Masz tu coś z twojego kraju”.
Jak mogę im się odwdzięczyć?
Nie wiem. Znam tylko jeden sposób.
Czas na deser.
To danie zostało opracowane na Brooklynie
- sto lat temu… - Serio?
…przez żydowskich imigrantów z Niemiec.
Podczas mieszania…
Podoba mi się ten dźwięk.
…wlewam wodę sodową.
Widzicie?
- Rany. - Dzięki niej powstaje piana.
- Wasza kolej. - Ale super.
Tak, mieszaj i dolewaj.
Świetna sztuczka.
Wznieśmy fiński toast.
Dobra.
Kippis.
Pycha.
- Lekki. - Niskokaloryczny koktajl.
- Właśnie! - Dobry, nie?
Fajnie, że mogę pokazać wam smak z mojego domu.
Dzięki, że się nim z nami podzieliłeś.
Czytałem, że Finowie to najszczęśliwsi ludzie na świecie,
ale tego nie okazują. Nieczęsto się śmieją,
więc bywa, że trudno nawiązać z nimi kontakt.
To wszystko bzdury.
Ludzie, których spotkałem w tym cudownym mieście,
byli bardzo mili i gościnni.
Być może ich wrażliwość i troska
o otaczający ich świat
są sekretem ich szczęścia.
Jak przyjedziesz następnym razem, będziemy już mieli ten deser w menu.
- Powiem: a nie mówiłem! - Pozwę cię!
Może tak być.
OK Google, przetłumacz to na fiński.
„Finlandio, dziękuję,
że byłaś dla mnie taka ciepła i gościnna.
Świetnie się tu bawiłem. Było wspaniale.
Dziękuję”.
- Na zdrowie! - Zdrowie.
Niech ktoś, niech ktoś
Ktokolwiek
Niech ktoś, niech ktoś
Ktokolwiek
Niech ktoś, niech ktoś
Ktokolwiek
Niech ktoś, niech ktoś
Ktokolwiek
Niech ktoś, niech ktoś
Ktokolwiek
Niech ktoś, niech ktoś
Czy może ktoś
Ktoś nakarmić Phila?
Proszę, niech ktoś
Ktoś nakarmi Phila
Nakarmi Phila w mig
Napisy: Zofia Sław