Noong gabi ng Thanksgiving ng 1999, may ginawa akong masama
na di dapat naranasan ng taong 'yon.
Galit na galit ako.
Pero di na ako gano'n.
SA US, MADALAS GINUGUGOL NG MURDERERS ANG 60% NG SENTENSIYA NILA SA KULUNGAN
DAPAT MAGSISI AT MAGBAGO ANG MGA PRESO PARA PAYAGAN SA PAROLE
KUWENTO ITO NI INMATE #31472
Kinailangan kong balik-balikan 'yong gabing 'yon nang halos 24 na taon.
Di ko talaga alam kung ano'ng nag-trigger sa akin,
pero naniniwala akong dapat palayain ako ng state.
Di na ako marahas gaya ng dati.
Tingin ko, pwede tayong maging mapanganib.
Sabi ng mga tao, halimaw ka.
Di ko sinasabing inosente ako.
Pinatay ko 'yong lalaki nang walang awa.
KUNG NAIBA LANG ANG NANGYARI
Habang lumalaki ako, lagi kong iniisip ang magiging buhay ko kung buhay si Papa,
at kung paano magiging iba 'yong mga bagay.
Uy, alisin mo 'yang camera sa mukha ko. Uy!
Siya 'yong taong tatawagin ko kahit ano'ng mangyari,
at darating siya.
Kung nandito 'yong papa ko, magiging best friends kami.
Walang excuse sa ginawa ni Michael Highley.
Kahit drugs o mental illness 'yon, o pareho,
walang kahit anong dahilan para patayin 'yong papa ko.
Mula makulong ako sa halos 25 taon,
maraming beses akong nakapagnilay.
At hindi ko pa rin maintindihan kung bakit ginawa ko 'yon.
Isuot mo 'to.
NOONG 2000, SINENTENSIYAHAN SI HIGHLEY NG MONTANA COURT NG 60 TAON SA KULUNGAN
SA PAGSAKSAK NA IKINAMATAY NG 30 TAONG GULANG NA SI PAUL HARRIS
Medyo naguguluhan pa rin ako pag inaalala ko 'yong araw na 'yon.
Hindi ko sinasadya 'yon.
Mas naging maayos sana 'yong buhay ko.
Lumaki ako sa south suburb ng Chicago
kasama ang nanay ko, ang lola ko, ang lolo ko,
at mga kapatid ko.
Ang alam ko lang tungkol sa tatay ko, nasa Marine Corps siya,
at ang naaalala ko lang sa kanya,
pinapanood ko siyang inilalabas 'yong sasakyan niya sa bakuran.
Nagsimula akong uminom sa edad na pito o walo.
Kasama sa local gang 'yong isa sa mga kaibigan ko habang lumalaki ako.
Lagi siyang sumusulpot at 'yong mga kaibigan niya
na may 12 packs ng beer at mga bote ng whiskey.
Tapos...
noong nag-ninth birthday ako, lasenggo na ako no'n.
Nakatulong 'yong pagiging lasing ko para itago 'yong pagkalito
at galit ko.
At nakatulong 'yon sa pagtago ko
ng mga detalye tungkol sa sarili ko na ayokong harapin.
NOONG KABATAAN NIYA, NASANGKOT SI HIGHLEY SA LOCAL STREET GANGS
Sinusubukan ko noong makibagay
at sinisigurong meron akong matatawag na mga kaibigan.
Nasangkot talaga ako sa maraming karahasan.
Medyo mainitin ang ulo ko at lagi akong galit.
Pag galit ka sa isang tao, sinusubukan mo siyang bugbugin.
Sinusuntok mo, sinisipa mo, hine-headbutt mo 'yong mga tao.
Doon mo napapatunayan na kagaya ka ng mga lalaki.
NAG-ASAWA ULIT ANG INA NI HIGHLEY NOONG 1985 AT LUMIPAT SILA SA MONTANA
Pagkalipat sa Montana,
dapat magtatrabaho ako para sa stepdad ko,
pero di niya ako binabayaran.
Kaya sinubukan kong gumanti sa pagnanakaw ng ilang rifles.
May mga kakilala akong gustong bumili no'n kapalit ng pera at drugs.
Pero 'yong ilan sa mga nabentahan ko,
ibinalik nila 'yong ilang hunting rifles sa pulis.
Kaya inaresto ako,
at 'yon 'yong simula...
ng pagkakakulong ko.
SA PAGITAN NG EDAD 15 AT 29, PAULIT-ULIT IKINULONG SI HIGHLEY
DAHIL SA PAGGAMIT NG DROGA, WEAPONS POSSESSION AT PAGLABAG SA PAROLE
Hindi ako natuto sa kulungan gaya ng gusto nila,
at kahit nakakulong, naglalasing pa rin ako.
NOONG 1999, SA EDAD NA 29, PINALAYA SI HIGHLEY SA PAMAMAGITAN NG PAROLE
KASAMA SA KONDISYON NG PAGLAYA NIYA NA BAWAL UMINOM NG ALAK O BUMISITA SA BARS
Paglabas ng kulungan,
ibinaon ko na 'yong mga isyu ko
at iniwasan,
at ang iniisip ko na lang, kung saan manggagaling ang susunod kong beer,
kung saan manggagaling ang susunod kong droga.
Ang pananaw ko, "Walang magdidikta sa akin."
Kaya naglasing pa rin ako at nagpaka-high.
Pero di 'yon nakatulong.
Lalo lang akong sumabog.
APAT NA BUWAN MULA NANG MAKALAYA SA KULUNGAN, NAGLALASING PA RIN SI HIGHLEY
AT BUMIBISITA SA BARS SA MISSOULA
Noong gabi bago ang Thanksgiving ng 1999, nag-bike ako papunta sa local bar.
Ipinasok ko 'yong bike at iniwan sa sulok.
Pumayag na magbantay 'yong kakilala ko,
si Mr. Harris.
Kaya sinabi ko sa kanya na nasa pool table ako,
at doon nagsimula 'yong masamang gabi.
Lumapit sa akin 'yong isa sa bartenders, at inakusahan niya akong isa
sa ilang tao
na pinaghihinalaan niyang pumunta sa likod ng bar sa mga nakaraang gabi
at kumuha ng pera
sa tinatawag nilang "shake a day" na lalagyan.
Bigla akong nagalit.
Kung pagbibintangan mo ako, siguraduhin mong ginawa ko 'yon.
Di pa ako nawalan ng kontrol, pero malapit na.
Di ako sigurado kung ilang oras na ang lumipas,
pero sinabi ng bartender na 'yon,
"Sorry, umamin na 'yong kumuha ng pera."
Pero iniisip ko pa rin na pinagbintangan ako
sa bagay na di ko ginawa.
Tinuloy ko 'yong pag-inom.
Iniisip ko pa rin 'yon.
Paglingon ko, napansin kong nawala 'yong bike.
Biglang kumulo 'yong dugo ko.
Tinanong ko si Mr. Harris, "Nasaan 'yong bike?"
At hinampas ko siya sa balikat.
Tumigin siya sa akin at sinabing,
"Kahit alam ko kung nasaan, di ko sasabihin sa 'yo."
Tapos...
'yon na.
Galit na galit ako.
Naalala ko 'yong sigaw ng bartender, "Ilabas mo 'yon."
Naalala kong lumabas si Mr. Harris sa bar,
naglalakad sa kabilang kalye.
Nang makalapit siya sa akin, tatlong beses ko siyang sinaksak.
TUMAKAS AGAD SI HIGHLEY SA PINANGYARIHAN
NANG DUMATING ANG MEDICS, PATAY NA SI PAUL HARRIS
Hindi ko pa rin maintindihan kung ano'ng nag-trigger sa akin.
Di ko pa rin maisip kung ano 'yong tumatakbo sa isip ko.
SA SUMUNOD NA ARAW, INARESTO SI HIGHLEY AT KINASUHAN NG FIRST DEGREE MURDER
Gano'n na talaga 'yong ugali ni Michael.
Pag nagagalit siya, may gagawin siya,
at di niya pinag-iisipan hanggang sa magawa niya 'yon.
Di ko 'yon maintindihan.
Ako si Carol, at ako ang ina ni Michael Highley.
Noong bata pa si Michael, lagi siyang umiinom.
At nagdodroga siya,
pero di ko alam na ginagawa niya 'yon kasi di niya 'yon ginawa rito.
Pag umuuwi ako, uuwi siya para maghapunan,
at magpapaalam siyang makikipaglaro sa mga kaibigan niya.
Pero pumupunta siya talaga sa drug dealer.
Kapag napapahamak siya, lagi siyang "lumalaban o tumatakas".
Minsan, hinabol siya ng dealer ng droga.
Baka hinahabol siya dahil may utang siya sa drug dealer.
Tapos kinuha niya 'yong .22 rifle ng kapatid niya.
Itinutok niya 'yong rifle sa bintana, at binaril niya 'yong dealer.
NAKALIGTAS ANG DRUG DEALER PERO KINASUHAN SI HIGHLEY SA PAMAMARIL
HINDI NAKULONG SI HIGHLEY NOONG 1985
NANG INILIPAT NI CAROL ANG PAMILYA NIYA MULA CHICAGO PA-MONTANA
Naisip ko na kung ilalayo ko siya sa lugar na 'yon,
magiging maayos na lahat.
Pero kahit ano'ng sabihin o gawin namin,
hindi siya nakikinig.
Pinapasok lang niya sa isang tainga at pinapalabas sa kabila.
Pero 'yong tungkol sa galit niya,
dinala ko siya sa doktor para malaman kung bakit siya sumasabog.
Sinubukan ng lahat na alamin 'yon, pero walang may alam.
Kaya lagi kong sinasabi kay Michael,
"Mag-isip ka bago ka gumawa ng isang bagay. Tumalikod ka at umalis."
Pero hindi siya nakikinig,
kaya nangyari 'yong huling insidente sa kutsilyo.
PAGKASAKSAK KAY PAUL HARRIS,
DUMATING ANG MGA PULIS SA BAHAY NI CAROL AT INARESTO SI HIGHLEY
Noong nalaman kong namatay 'yong sinaksak ni Michael,
inisip ko, "Di ko na siya matutulungan."
Di ko alam kung bakit siya galit.
Tingin ko, di niya pinag-iisipan 'yong mga bagay
o 'yong kahihinatnan bago niya gawin 'yon.
INAMIN NI HIGHLEY NA PINATAY NIYA SI PAUL HARRIS
AT NOONG AUGUST 20, 2000, NAGPAKITA SIYA SA KORTE PARA SA SENTENSIYA
Pag may mga ganitong kaso kami, laging malala.
May ibang paraan para resolbahin 'yong di pagkakaunawaan.
Pero nangyari na 'to, at may namatay.
Ako si John W. Larson. District judge ako sa Montana,
at ako 'yong humawak sa kaso ni Michael Highley.
LUMITAW NA SI HIGHLEY SA KORTE NI JUDGE LARSON
NANG MARAMING BESES SA NAKARAANG ANIM NA TAON
SA KABILA NG DATING KASO NG PAGNANAKAW, POSSESSION OF A DEADLY WEAPON
AT PAUULIT-ULIT NA PAGLABAG SA PAROLE, NAIWASAN NI HIGHLEY NA MAKULONG
PAGKAKAPANTAY-PANTAY
Kulungan 'yong huling paraan.
Kailangan natin silang bigyan ng tsansang magbago.
Di ka ipapatapon sa kulungan sa bawat paglabag.
Pero binigyan ng maraming tsansa si Highley, pero di habambuhay ang tsansa.
Maraming naging tsansa si Mr. Highley para magbago,
pero naging marahas siya.
At sa huli, may sinaksak hanggang mamatay.
Pag may gano'ng karahasan,
kailangan nating masiguro na protektado lahat.
KATARUNGAN
NOONG AUGUST 10, 2000,
PINAKULONG NI JUDGE LARSON SI HIGHLEY NG 60 TAON SA PAGPATAY KAY PAUL HARRIS
Akma 'yong hatol sa kaso ni Highley.
Sapat 'yong parusa, pero di 'yon malala.
May kasama 'yon na rehabilitasyon.
KALAYAAN - PAGKAKAPANTAY-PANTAY - HUSTISYA
KASAMA SA SENTENSIYA NI HIGHLEY
ANG PROBISYON PARA SA PAROLE PAGKAKULONG NANG 15 TAON
May requirement na bago siya payagan sa parole,
tatapusin niya ang rehabilitative programs
sa chemical dependency at mental health.
Kaya kailangan ni Highley na samantalahin ang sentensya niya
at gamitin ang tsansang 'yon para magbago.
DALAWAMPU'T APAT NA TAON NANG NAKAKULONG SI HIGHLEY
Naging mahirap para sa akin 'yong mga unang taon sa kulungan.
Di na ako nag-iisip.
Ayokong mag-isip kung bakit ako nandito.
'Yon 'yong ginawa ko sa mga unang taon ko.
Pero umabot ako sa punto
na sinusubukan kong magbago.
At nakikinig ako sa mga bakla
na nagsasabing ibang-iba na 'yong mga bagay sa mundo ngayon,
na tanggap na 'yong mga bagay...
Noong 2016, nag-out ako bilang transgender.
At di ko na binalikan 'yong mga bagay.
Nakatulong 'yon sa akin na magpatuloy sa nangyari sa akin noong 1999.
18 TAON MULA NANG SENTENSIYAHAN SA PAGPATAY KAY PAUL HARRIS,
NAGSIMULA SI HIGHLEY SA KANYANG TRANSITION
GINAGAMIT NIYA ANG SHE/HER NA PRONOUNS
AT GINAWA NIYANG EZDETH ANG PANGALAN NIYA
Dapat matagal ko nang hinarap 'yon.
Pero may kinailangan pang mamatay,
at kinailangan ko pang makulong nang matagal
para mapagtanto ko
na mali 'yong ginawa ko.
At pinagnilayan ko lahat ng nagawa ko sa buhay ko.
Nakatulong 'yon sa akin...
na isiping dapat di ko ikinahiya ang sarili ko.
Nagsuot ako ng mga damit-pambabae sa murang edad.
Ginawa ko 'yon nang iniwan kami ng tatay ko.
Marami akong ginawa para pigilan 'yon
kasi...
hindi katanggap-tanggap sa lipunan noon
'yong mga transgender.
At ilang beses akong nahuli na nakasuot ng underwear ng babae
noong nasa junior high school ako.
Nahuli nila ako sa boys' locker room na nakasuot ng panty
at 'yong gym shorts sa mga paa ko at...
Pinagtawanan ako at kinutya at...
Oo, nakaka-trauma 'yon.
Iba 'yong naramdaman ko nang sinubukan kong makibagay
sa mundo ng mga lalaki sa kulungan.
Di ko naunawaan 'yon nang maayos.
Dinaan ko 'yon sa paglalasing,
ginagamot ang sarili sa puntong di ko na iniisip 'yon.
Naglalasing ako para makalimot
sa lungkot.
Uminom lang ako, nagpaka-high
at nagkaroon ng maraming karahasan.
Pero noong nag-out ako bilang transgender, naging masaya na ako.
NAGING KALIPIKADO SI HIGHLEY PARA SA PAROLE NOONG 2011
ANIM NA BESES NA SIYANG TINANGGIHAN MULA NOON
Sinusubukan kong humingi ng parole
dahil gustong-gusto kong
ma-rehabilitate
lalo na't nagdesisyon na akong tanggapin ang sarili ko.
Ezdeth Antinua Highley ang pangalan ko ngayon.
Sa ayaw mo at sa gusto mo.
Ako 'yong haharap sa sarili ko, di ikaw.
NOONG 2022, IBINALITA NG MGA AWTORIDAD SA PAMILYA NI HARRIS
ANG PAGBABAGO NG PANGALAN NI HIGHLEY
PERO DI SILA NASABIHAN AGAD NA PARTE 'YON NG TRANSITION NIYA
Naabisuhan kami na gustong magpalit ni Michael Highley ng pangalan.
At sinabi rin nila 'yong gusto niyang ipalit na pangalan.
Pina-spell ko sa babae sa phone
at E-Z-D-E-T-H 'yon.
Tapos sabi ko, "Easy death?"
Nagulat ako.
Parang sampal 'yon sa mukha ng pamilya ng biktima
na gano'n 'yong pangalan niya.
Sa huli, noong sinabi nila sa amin
na gustong mag-transition ni Highley sa kulungan...
Hindi ko alam.
Mahirap 'yon intindihin.
At sigurado akong para sa sarili niya 'yon,
sa nararamdaman niya.
IPINAGPATULOY NI LESLIE AT NG PAMILYA NIYA ANG PAGGAMIT
SA DATING PANGALAN AT PRONOUNS NI HIGHLEY NANG PINATAY NIYA SI PAUL
Nakakatawa si Paul habang lumalaki. Prankster siya.
Lagi namin siyang sinusubaybayan
para di kami mapahamak at sumali sa mga kalokohan.
Masaya siyang kasama.
Mabuting kapatid.
Noong late '90s, nakatira si Paul sa Missoula.
Nakilala niya ang girlfriend niyang si Tracy noong '97.
Nagkaanak sila ng kambal na babae.
At ipinanganak sila noong 1999.
Excited siyang maging tatay.
Sa tingin ko, nakakalungkot
na mamatay siya na di man lang niya naranasan 'yon.
Di ko alam kung bakit naisip ni Highley na saksakin 'yong kapatid ko.
Pero nauwi sila sa pagtatalo sa bike.
Sinabi ni Paul sa kaibigan, "Ilagay mo 'yan sa likod ng truck mo.
at nakakatawa pag sinabi niyang, 'Nasaan ang bike ko?"'
Simpleng biro lang 'yon na napasama.
Tingin ko, matinding galit 'yon
na gusto mong manaksak
dahil lang sa bisikleta na di naman ninakaw.
Maraming beses nang inilagay sa parole si Highley.
Pero tingin ko, pag pumatay ka ng tao,
dapat gugulin mo 'yong natitira mong buhay sa kulungan.
Sa huling parole hearing sa video,
sinabi ni Highley na naramdaman niyang babae siya,
at baka doon galing 'yong ilang galit o poot niya.
Mahirap sabihin 'yong pananaw mo roon.
Naiintindihan ko 'yong mga taong gano'n ang nararamdaman sa buhay.
Pero may pinatay siya nang marahas,
at di 'yon maglalaho dahil nagbago lang ang pangalan mo.
Maraming nakaapekto sa ugali ni Ezdeth bukod sa gender identity niya.
Nagbibigay 'yon ng konteksto para sa ilang pinagdadaanan niya,
at sa mga bagay na nagpahirap sa kanya.
Pero karamihan sa mga may gender identity issues,
di pumapatay.
Ako si Laura Kirsch. Clinical forensic psychologist ako sa Montana.
At sinusuri ko 'yong criminal defendants
sa Montana judicial system.
SINUBAYBAYAN NI LAURA KIRSCH ANG KASO NI HIGHLEY AT MGA PANGYAYARI SA BUHAY NIYA
BAGO SIYA NAKULONG
Mahirap unawain 'yong ugali ng tao.
Maraming internal at external factors kung bakit nagagawa ng isang tao
'yong mga bagay.
Tingin ko, nakaapekto sa ugali niya
'yong galit niya, paggamit ng droga,
at antisocial personality traits niya. Factor ba ang gender identity? Siguro.
Pero kung direkta mong iuugnay ang gender identity niya sa pagpatay,
napakaimposible no'n.
Batay sa impormasyong nabasa ko,
naging mailap at rebelde siya noong kabataan niya.
At kung may taong mahirap magkontrol
ng emosyon,
at pinalaki sila sa kapaligiran na di sila nasusubaybayan
at nasusuportahan,
pwedeng humantong 'yon sa paggamit ng dahas
sa paglutas ng mga problema o para ipahayag 'yong sarili nila.
Pero hindi 'yon katwiran sa ginagawa nila.
Noong nag-out ako bilang transgender, naging masaya na ako.
Pinasigla no'n 'yong katawan ko na noon ko pa lang naramdaman.
Hinarap ko 'yong isyu ko
kasi naalala ko 'yong saya ko
at kalayaan
tuwing nasa basement ako na nakasuot ng dress at high heels.
At nagdesisyon akong di na papansinin 'yong iisipin ng mga tao.
Pero may kinailangan pang mamatay,
at kinailangan ko pang makulong nang matagal
para mapagtanto ko
na di ko dapat ginawa 'yon.
Mas naging maayos sana ang buhay ko.
Isa sa mga katangian
na karaniwan sa may antisocial personality
ay 'yong pagtutok sa sarili nila at sa kailangan nila.
Kapansin-pansin 'yon sa lahat ng materyal
na nakatuon siya sa sarili niya.
Kaya posible
na nakaimpluwensiya sa mga ginawa niya 'yong pagiging antisocial niya.
At kapansin-pansin 'yong pagtutok niya sa sarili niya
at bihira siyang magsalita tungkol sa biktima at pamilya ng biktima.
Kung gusto ni Ezdeth ng mas mataas na tsansang mabigyan ng parole sa susunod,
kailangan niyang ipakita na nagsisisi na siya sa ginawa niya.
Dapat isama niya sa journey niya
'yong epekto ng asal niya sa pamilya ng biktima,
sa mga anak ng biktima,
na humarap sa malalaking pagsubok na lumaking walang ama.
At di naging malinaw sa mga nakita at narinig ko
na naiintindihan niya
na siya 'yong pangunahing dahilan sa masalimuot nilang childhood.
May pictures ako ng kapatid kong si Paul.
May ilan na di pa nakikita ng pamangkin kong si Madison.
Noong namatay si Paul, di namin alam ang mangyayari sa mga bata.
Single mom ako ng limang taong gulang, at di ako sigurado,
kung kaya kong kunin 'yong dalawa at magiging tatlo 'yong anak ko,
at single mom pa.
Naisip ko ngayon na sana ginawan ko na lang ng paraan.
PAGKAMATAY NI PAUL HARRIS, NAHIRAPAN ANG GIRLFRIEND NIYA
KAYA INALAGAAN NG STATE ANG DALAWANG SANGGOL NIYANG ANAK
HANGGANG KAYA NANG SUPORTAHAN NG MGA MIYEMBRO NG PAMILYA
Tingin ko, ito 'yong unang picture na nakita ko kayo.
Ang liliit pa ninyo. Di ko kayo makilala. Sino kayo riyan?
Si Brianna 'yan dahil itim 'yong buhok.
Nang mamatay 'yong papa ko, laging wala 'yong mama ko,
at pabalik-balik kami ng kakambal ko sa ampunan sa loob ng maraming taon.
Dahil kay Michael Highley,
lumaki ako sa lugar na may nagdodroga, may pang-aabuso, at kapabayaan.
Lagi kong iniisip na ibibigay ko kahit ano
para magkaroon ng normal na pamilya.
Nagagalit ako na nawalan kami ng tsansa
dahil lang sa choice ng iba.
Pakiramdam ko, kung nandito siya,
iba 'yong nangyari.
Pero nagpapasalamat ako sa pamilya namin
kasi tumulong sila
sa lahat ng bagay na pinagdaanan namin noong mga bata pa kami.
Tingin ko, okay naman kami.
Di importante sa akin kung nagbago si Highley o hindi.
Kung nagkarooon man siya ng mental illness o problema sa droga,
walang kahit anong dahilan para patayin 'yong papa ko.
DUMALO AT NAGSALITA SI MADDIE SA ILANG PAROLE HEARINGS NI HIGHLEY
Di nila ako pinagsalita nang matagal.
"Bakit sa tingin mo di siya dapat palayain nang maaga?"
Sinabi ko lang, "Dahil inilayo niya si Papa sa pamilya namin."
Naniniwala ako na dapat magdusa siya sa sentensiya sa kanya sa pagpatay.
Sa mga susunod na parole hearings,
tetestigo ako na di dapat palayain nang maaga si Michael Highley.
Ang sakit sa pakiramdam.
May tumawag at nagsabi na patay na ang anak mo.
Takot ang bawat ina na mawalan ng mga anak.
Pero napatawad ko na si Highley.
Di ka maghinanakit nang matagal
dahil sinaktan ka nila nang higit kaninuman.
Ako si Cheryl, at ako ang ina ni Paul Harris.
Lagi kong iniisip,
"Paano kung di inilipat ni Paul 'yong bike niya?" Nandito pa kaya siya?
Kung di lang dahil sa maliit na bagay na 'yon. May mga bagay
na pwede nating isipin para unawain 'yong nangyari.
Pero maniwala ka, nagkaroon ako ng 10,000 niyan, at di sila nakakatulong.
Wala akong pwedeng sabihin o gawin na makakapagpabalik sa anak ko.
Wala.
Kaya nagdesisyon akong patawarin siya,
at gusto kong bigyan siya ng tsansang magbago.
SA NAUNANG SENTENSIYA,
HINILING NI CHERYL NA MAGSALITA PARA SUPORTAHAN SI HIGHLEY
Hiniling ko na bawasan 'yong sentensiya kay Michael.
Ayoko siyang parusahan,
ikulong sa sulok at iwan siya roon habambuhay.
Tinanong ko kung magkakaroon siya ng training.
Sinubukan kong maghanap nang kabutihan habang nakakulong siya
at kung may iba't ibang klase
na makakatulong sa kanya.
Masaya akong nagbabago na si Michael Highley.
Natututo siya sa mahirap na paraan.
Pero tanggap na niya na transgender siya,
at sa tingin ko, mahirap para sa kanya
na makulong at inaayos 'yong mga bagay at hinahanap 'yong mga sagot.
Sana makalaya siya
at mamuhay nang nararapat.
Sana maranasan niya ang mabubuti pero dapat gawin din niya 'ang parte niya.
Lahat ng nagawa ko sa huling 13 taon,
ibinuhos ko sa pagpapabuti sa sarili ko, at hanggang ngayon.
Nagsisisi ako
sa ginawa ko sa biktima ko.
Pero lagi kong iniisip 'yong nanay niya at mga anak niya,
at masaya akong marinig na pinatawad na niya ako.
Ang tapang niyang babae para aminin 'yon.
APAT NA BUWAN MAKALIPAS ANG UNANG INTERVIEW KAY EZDETH,
PUMAYAG SIYANG SAGUTIN ANG MGA DAGDAG NA TANONG
Matagal bago ko natanggap
'yong ginawa ko noong gabi ng Thanksgiving ng 1999.
Pero di na ako 'yon.
Nakatulong 'yong pag-transition ko sa rehabilitation ko
kasi nagbigay 'yon sa akin ng isang bagay na dapat pagsikapan.
Malapit ko nang maabot 'yong gusto kong maging.
Babae ako na nakulong sa katawan ng lalaki.
Hindi na ako si Michael Highley.
Ako si Ezdeth.
Maraming beses nang inilagay sa parole si Highley,
pero tingin ko, pag pumatay ka ng tao,
dapat gugulin mo 'yong natitira mong buhay sa kulungan.
Nang sinabi nila 'yong gusto niyang ipalit na pangalan,
pina-spell ko sa babae sa phone,
at E-Z-D-E-T-H 'yon.
Tapos sabi ko, "Easy death?"
Nagulat ako.
Parang sampal 'yon
sa mukha ng pamilya ng biktima na gano'n 'yong pangalan niya.
Ikinalulungkot ko na gano'n 'yong tingin niya,
at umaasa talaga ako na mabuksan 'yong isip niya
para bigyan ako ng pagkakataong patunayan
na di 'yon sampal sa mukha ng sinuman sa pamilya niya.
Noong naisip ko 'yong pangalan,
gawa-gawa ko lang 'yon sa role-playing game
na may...
mga katangiang importante para sa akin.
Lagi niyang sinusubukang harapin 'yong mga sitwasyon sa pakikipag-usap.
At lagi siyang nagbabalanse.
Walang ibang ibig sabihin 'yon
maliban sa sarili ko.
Tingin ko, sa lahat ng nabasa at nakita ko tungkol kay Ezdeth
marami siyang antisocial personality traits.
At isa sa mga katangian na karaniwan sa may antisocial personality
ay 'yong pagtutok sa sarili nila at sa kailangan nila.
At kapansin-pansin
na bihira siyang magsalita tungkol sa biktima at pamilya ng biktima.
At di naging malinaw sa mga nakita at narinig ko
na naiintindihan niya
na siya 'yong pangunahing dahilan sa masalimuot nilang childhood.
Paano ka hihingi ng tawad
sa mga mahal sa buhay ng napatay mo?
Paano ka hihingi ng tawad?
Baka kailangan kong matuto
ng magagarbong salita na tatanggapin ng mga tao.
Nagsisisi ako na lumaki sila na walang ama.
Pero mas matimbang sa akin ang mga gawa kaysa sa mga salita.
Dalawampu't limang taon ang nakaraan, lasenggo ako.
Naging makasarili ako.
Hindi na ako gano'n.
'Yong mga kilos mo ang magpapatunay
na natuto ka na, na sinusubukan mong magbago.
Sana mahanap ng pamilya ng biktima ko
'yong kapayapaan sa kasamaang nagawa ko.
Sana mahanap ng natitirang miyembro ng pamilya
'yong kapayapaan sa lahat ng kalokohang 'to.
At walang ibang maghahanap no'n kundi ako.
At ginagawa ko 'yong makakaya ko.
'Yon 'yong gusto kong maipakita.
Nagsalin ng Subtitle: Lea Torre