Kailangan ko bang bantayan ang panonood mo?
Hindi, minamatyagan ko lang sila. Ayos lang ba?
Hindi iyan paninilip kung nananaliksik ka.
Pwera kung naninilip ka nga.
Nasa bulsa mo ang mga kamay mo kanina?
Diyos ko, Gretchen. Hindi.
-Ang samang biro. -Sama nga.
Hindi ka ba masyadong nahihibang?
Nangyayari iyon.
Alam mo, may pag-aaral sa Oxford tungkol sa mga epekto ng pagkakakulong...
Gaano pa katagal?
Kumukuha pa tayo ng data. Kahit gaano katagal.
Ba't di natin pagsamahin minsan?
Wala silang kaalam-alam, Gretchen.
Ang magagawa lang natin ay suportahan sila nang kaunti.
Akala ko talaga, makakatulong ka.
Kaya nga kita binabayaran diyan.
Kaya nga sinalba kita sa kahirapan, sa pagkaadik mo sa alak
na halos ikamatay mo na, at sinama ka rito.
Tapos heto ka, umaarteng tila kuya nila,
nababaliw sa kakaisip ng kapakanan nila.
Tingin mo, may silbi sa akin iyan?
Alam mo, buong hapon ko sana tatrabahuhin 'to.
Dapat ipasa ko 'to sa'yo.
Kung gusto mong magpakitang-gilas,
maiisipan mo kami ng solusyon dito.
SIKRETO KUMPIDENSYAL
MULA: AGENT BLACK
'Walang dumarating.
"22 araw na kami rito."
Anim na araw na mula nang dumaan 'yong eroplano.
Dalawang araw na kaming walang kain.
Wala nang umiiyak.
Parang wala nang natatakot.
Hindi dahil malakas o matapang na kami.
Kasi kung ganito ka kagutom, wala ka nang mararamdaman.
Malakas na pwersa ang kagutuman at ginugupo kami niyon.
Pinakain ko ang lahat ng pagkain.
Sobrang tanga ko.
Uy.
Pero nakatulong iyon sa iba.
Wag ka magsalita nang ganyan sa kaibigan ko, ha?
Pagsalitaan mo pa siya nang masama, lagot ka sa'kin.
May mga naaalala ang kanilang sarili sa krisis.
Bar fight, 2015.
Nakita mo dapat 'yong isa.
Pero merong bumabalik sa kadiliman.
Baka parte siya nito.
Sino?
Yong gagong piloto.
Anong klaseng tao ang nakakita ng islang puno ng mga babae,
at 'di nagpadala ng tulong?
Leah, sa anong plano naman siya parte?
Hindi ko alam.
Kumalma ka lang, okey? Magiging maayos tayo.
At naroon ang Purong si Matha,
na masyadong bulag para di mawalan ng pag-asa.
Imposibleng hindi siya nagsabi roon.
Mahilig tumulong ang mga tao, alam mo ba?
Baka natatagalan lang sila.
Gusto kong makita ang mundo gaya niya.
Tingin ko, lahat kami.
Tingnan mo, Mom! Ilang milyong pulgada ang taas ko.
Tingin ko, wala pang nakakatalon nang ganito kataas.
Kahit kailan.
Martha!
Tanda mo ang Grade 4 teacher natin?
Si Miss Bergum.
Ang wirdo niyon.
Para siyang baliw sa kalikasan.
Gumamit ng natural deodorant na 'di gumagana.
Amoy basang lupa.
Iniisip ko lang yong mga panahong dinadala niya tayo
sa likod ng school habang nagtuturo ng dandelyon,
kuwento nang kuwento kung paano makakagawa ng salad gamit ang damo.
Tingin mo, meron no'n dito?
Siguro.
-Hanap tayo? -Sige.
Uy, alam...
Alam mo kung sinong magaling doon,
yong alam kung anong ginagawa niya?
Oo.
Dapat yatang yayain ko siya?
Oo, alam kong hindi ako okey sa kanya,
pero sa puntong 'to at sa lugar na 'to,
parang hindi tamang magtanim ng galit.
Ipinagmamalaki kita, Toni.
Narating na niya ang 40, ang 30, ang 20.
Makaka-touchdown na siya.
Dr. Ted, mukhang hindi epektibo ang football sa kanya.
Tama. Ano nga uling nilalaro mo?
Softball?
Ilang beses ko nang sinabi iyon.
Oo. Nangingisda ka.
Sumasayaw ako.
Sayaw? Nasa dulo na iyon ng dila ko, totoo.
Steady ka na? 'Ayun na siya.
Umaariba na siya.
Martha, ano nga uli ang paborito mong sayaw?
Ang jingle.
Sige, Martha.
Pagagalingin ka namin at babalik ka roon.
Mula ngayon, bahagi na tayo ng jingle dancing team.
At tuwing sumasayaw ka,
alalahanin mo ang pinagsamahan natin
at kung ano'ng kaya mong gawin.
'Ayun!
Magaling. Ang ganda ng dating ng mga paa niyo.
May iaanunsyo pala ako.
Gusto kong malaman niyo na sa Anishnabe powwow,
hindi na sasayaw si Miss Martha kasama ng mga bata.
Lalaban na ang babaeng 'to sa adult jingle.
Wala lang iyon. Baka nga ako pa may pinakamababang marka.
Pagod na pagod ako.
Di mo sinabing bigatin ang sinasayawan mo.
Manonood ka? Akala ko, masyadong katutubo iyon sa'yo.
Oo nga.
Lintik. Dinig iyon hanggang Canada.
Lagi akong dumidighay kapag umiinom ng softdrink bago sumayaw.
Uy, Ms. Blackburn.
Martha, pwede kang lumapit dito?
Pwede kitang makausap?
Tungkol kay Dr. Ted.
Naakusahan siyang nang-aabuso ng mga bata.
Gusto lang ng DA ngayon ay makipag-usap.
Gusto nilang magsabi ako ng pangit tungkol sa kanya.
Napakabait niya sa'kin.
Okey, pero may pito o walong bata na hindi iyon ang sinasabi.
Kung si Dr. Wolchak...
Dr. Ted.
-Kung ginawa niya sa'yo yon... -Sinungaling sila.
Anak, bakit sila magsisinungaling?
Hindi ko alam.
Siguro kasi hindi sila gumaling,
o hindi sila nagsikap gaya ko, kaya nagalit sila.
Minsan, ang pagtanda at pagtanto sa mga bagay sa kung ano talaga sila...
ay mahirap.
Brutal pa nga, pero di ka makakapagkunwari na di nangyari iyon.
Gusto ko nang umuwi.
Para kay Martha,
palaging manggagaling sa labas ang panganib.
Para kay Leah, iba iyon.
Para sa kanya, galing sa loob ang mga panganib.
Di ko gagawin iyan.
Mahirap ayusin ang bunot na bunot na kilay.
Ang dilim na naman ng awra mo.
Ito na ang pinakamalala.
Ang alin?
Yong pakiramdam sa sikmura ko.
Meron tayong lahat niyon. Sobrang gutom tawag doon.
Hindi.
Alam mo ibig kong sabihin. Para yong...
yong pakiramdam na...
ang kati-kati na para bang hinipuan iyon.
Alam ko...
hirap akong bumitaw. Kapag binitawan ko iyon,
madalas, 'di ko dapat ginawa iyon.
Noong 7 ako, meron akong suicidal na goldfish.
Kailangan naming lagyan ng harang ang bowl niya para di siya tumalon.
Isang araw, pumunta kami sa bahay ng lola ko sa Marin.
Sa daan, panay ang isip kong nalimot namin ang harang.
Nakakabaliw 'yong takot ko.
Puro yon sinasabi ko, ang harang, ang isda.
At nagsimula akong umiyak nang todo kaya inuwi na ako ng mga magulang ko.
-Tapos? -Ayos lang ang isda. Naroon ang harang.
Pero may tagas ang gas sa basement kung saan natutulog ang aso.
Wala siyang malay nang makita ni dad.
Ayos lang siya kasi natagpuan namin siya agad.
Lintik.
Parang...
Parang laging may dahilan kung bakit nababaliw ako minsan.
Kasi madalas, tungkol iyon...
sa importanteng bagay.
Gano'n ang nararamdaman ko ngayon.
Nauunawaan kita.
Pero 'di ako sigurado kung
dapat hayaan mga nagkakataon sa pagkabata mo
na bigyang-hustisya ang bawat topak mo.
Nasa sukdulan na ako tapos di mo ko inuunawa?
-Hindi sa gano'n. -Layuan mo ako!
Leah!
Ayos lang siya?
Walang nangyayari.
Tulungan mo naman ako.
Hindi. Ayos na ako rito.
Rachel,
bakit ayaw mo sa tubig?
Ayos ka lang ba?
Nanghihina lang ako. Iyon lang.
Tayong lahat naman.
Ano iyan?
Halika na.
Maglakad-lakad tayo.
Gaano kapangit?
Di masyado.
Parang pinagupit mo sa salon na mga tsikiting ang tauhan,
pero di masama.
Wala akong makitang berries.
Oo nga. Mukhang naubos natin.
Uy, oh.
Kakaiba ito.
Ano iyan? Parang kendi.
'Wag mong kainin. Ipot iyan.
Alam niyo na, dumi.
Ipot ang tawag sa grupo ng mangangaso.
Anong grupo ng mangangaso?
Yong kabuuan.
At parte ka niyon?
Medyo.
Ano'ng ibig sabihin nito?
Aatakihin ba tayo ng pinanggalingan ng kending 'to?
Di yan kumakain ng karne. Masyadong bilog at tuyot.
Parang maliit at may apat na paa.
Anong ginagawa mo?
Naghahanda sakaling makita natin.
Kambing, usa, kung ano man.
Pag nakatakas, 1 linggong walang kain.
Kailan natin pinag-usapan ang pagpatay sa hayop?
Martha, pasensya, alam kong sensitibo ka,
pero 'di iyon pagpatay.
Sa ngayon, para yong self-defense.
Self-defense sa kambing?
Mula sa pagkagutom, ang ibig sabihin niya. At tama siya.
Kinakampihan mo siya?
Marty, walang kampihan dito.
Ayokong maging bahagi nito.
Kailangan niyang umupo.
Lahat tayo.
Kung wala tayong nilalaman sa tiyan natin,
mas maiging wala kang gawin.
Bale, ako na ngayon ang role model.
Leah.
Ano kaya kung magpahinga ka muna? Maupo ka muna saglit?
Walang pumipilit sa'yo.
Mukha lang kailangan mong magpahinga.
Sa totoo lang, utak na ang nilalaro natin ngayon.
Hindi lang tayo mamamatay sa kinakain natin.
Yong mga iniisip natin,
nakamamatay rin iyon.
Ang ganda.
Ano?
Yong damit mo.
Ah, salamat.
Ilang bells ang ilalagay mo riyan?
365.
Isa kada araw ng taon.
Diyos ko.
Wag ka lalapit sa mga magnet habang suot yan.
Saan naman ang magnet na lalapitan ko?
Wala. Ang pangit na biro.
Yong mga taong umaasikaso ng kaso mo, di mo sila kinausap?
At bakit?
Kahit walang nangyari sa'yo, ang sama na may nangyari sa kanila.
Sana nagkuwento ka para makulong siya.
ayoko lang makinig doon habang sinasabihan siya nang masama.
Marty, alam kong gusto mong makita ang kabutihan ng mga tao,
na parehong nakakabilib at nakakainis,
pero dito, hindi ko alam...
Parang pagkukunwari 'to.
Hindi porke 'di ako sumasali sa mga agresibong drama,
nakatira na ako sa mundo ng pantasya.
Ba't sa'kin ka nagagalit?
Gusto mong makipaglaban akong parang kaaway ko ang lahat
at puro masama lang ang nangyayari, pero ayokong ng ganoong perspektibo.
Pasensya na.
Oo, kahit 'di totoo.
Oo, hindi nga talaga.
Gising ka rin pala sa gabi.
Oo. Minsan.
Alam mong ayos lang di ka maglaba ng kubrekama, di ba?
Ang bait mo masyado, Bernice.
Oo, pero di ito sa'kin.
Kay Martha?
Natapunan daw niya ng juice, pero di ko alam kung paniniwalaan ko siya.
Naihi siya sa kama.
Hindi ko dapat sinabi. Mahihiya iyon.
Parang hindi iyon ang unang beses.
Sabi ni Dr. Ted, dahil sa injury niya kaya siya naiihi sa kama.
Akalain mo, ni hindi ko naisip
kung bakit nangyari iyon noong... gumagaling na siya.
Dr. Ted. Di ako makapaniwalang hinayaan ko ang gagong yon sa buhay niya.
Palagi...
Palagi lang niyang tinitingnan ang mga positibo, alam mo iyon?
Lahat ng tao ay mabubuti at mababait.
At heto ako, paniwalang-paniwala na dahil sa pinalaki ko siya nang tama.
Dahil pinrotektahan namin siya.
Pero gumawa lang pala siya ng mundo ng pantasya
kasi masyadong mapait ang realidad niya.
Uy
'Di ka takot sa akin, di ba?
Tama ka.
Hindi kita sasaktan.
Pero sila, oo. Kaya umalis ka na rito.
Sige na!
Alis na!
Nagbibiro ka.
Kabaliwan 'to.
Malapit na sa sukdulan.
Itong pagpunta sa burol na para bang may enerhiya pa tayo.
Kailangang dito mangyari iyon.
Ano'ng dapat mangyari dito?
Ang pakikipagkasundo.
Pakikipagkasundo? Di ko alam na nag-aaway pala tayo.
Hindi sa pagitan natin.
Sa pagitan mo at niyan.
Takot ka na riyan ngayon.
Ang dagat.
Iyan ang daan palabas ni Jeanette. Iniisip nating harang iyan, isang...
isang harang na 'di natin matawid,
pero iyan talaga ang daan palabas.
Hoy, tigil. Tumigil ka! Tigil. Leah, tingnan mo ako.
-Lumangoy tayo hanggang maligtas. -Malulunod ka.
-Leah, tingnan mo ako! -Bitawan mo ko!
Hindi! Leah!
Kailangan kong umihi.
Sige...
Okey.
Walang nangyayari. Nahihiya.
Pwede akong lumayo.
Pwede kang kumanta.
Macklemore? Saan galing iyon?
Iyon ang unang pumasok sa isip ko.
Kakaiba iyon. Gusto ko iyon.
Noong unang pinatugtog iyon sa radyo,
akala ko, mamamaril sila.
Talaga, iyon din ang inisip ko.
-Sinabi mo ba yan para mapasaya ako? -Bakit ko naman gagawin yon?
Oo nga naman.
Hindi ko alam hanggang pina-principal ako
sa pagkanta tungkol sa pagnanakaw.
Narinig mo iyon?
Iyon na ang marka natin.
Salamat.
Tubig... sawa na ako roon, okey?
At matagal na akong sawa roon.
Wala namang ginawang mabuti iyon.
Hindi. Di totoo yan.
Ano? 'Di ba't ito ang gusto mo?
Para bitawan ko 'to, kalimutan ang pagda-dive?
Hindi.
Hindi ko alam.
Ayokong kalimutan mo ang sarili mo.
Pucha. Ano'ng ibig sabihin no'n?
Mag-dive ka.
Ano?
Mag-dive ka, Rachel.
Ineksamen ko na. Malalim siya.
Ano pang hinihintay mo?
Hindi ko kaya.
-Tumalon ka lang, Rachel. -Hindi ko nga kaya!
Leah! Leah!
Bumalik ka!
O, hindi.
Leah!
Saan siya papunta?
Para mamatay sa pagkalunod.
Lintik.
Nalulunod.
Nalulunod siya.
Nilulubog ng masalimuot na bigat.
Siguro dahil nababaliw na siya.
O baka dahil nagsisimula na siyang malinawan.
Inaresto si Theodore Wolchak bago makalipad sa ibang bansa
nang maakusahan ng 13 kaso ng pang-aabuso sa bata
at 9 na kaso ng pangmomolestiya.
Malakas ang kaso ng DA,
pero kaunti lang ang nais tumestigo.
Hiling ng DA, mas maraming biktima pa ang magsalita.
Uy, ano'ng problema?
Halika rito.
Halimaw siya.
Umalis ka na!
Martha, nakita mo siya.
Takbo!
Seryoso ka, Marty?
Susundan ko iyon.
Pucha? Kailangan natin iyon para mabuhay.
Pwede namang prutas o isda.
'Wag ang kambing ko.
Diyos ko! Ba't mo ginagawa 'to?
Salamat para dito, Miss Blackburn.
Alam naming napakahirap nito para sa'yo.
Pinapaalala ko na sinumpaan mo ang testimonyang ito.
At sabihin para sa rekord na nanumpa na si Miss Blackburn.
Martha, para maging direkta tayo,
magsisimula tayo sa komprontahan.
Pwede mong pag-isipan ang sagot mo.
Hihintayin ka namin, okey?
Okey.
Martha, mula Marso 16, 2012 hanggang Enero 22, 2013,
pasyente ka ni Theodore Wolchak, senior physical therapist
sa Reform and Restore PT Clinic, Incorporated. Tama?
Opo.
Sa panahong iyon,
may ginawa ba sa'yo si Dr. Wolchak na masasabi mong seksuwal?
Muli, pag-isipan mo ang sagot mo.
Bakit mo siya pinrotektahan?
Protektahan mo sarili mo. Kami.
-Ayos lang tayo. Mangalap... -Kagaguhan!
HIndi ka pwedeng mabuhay sa pantasya,
kung saan magiging ayos ang lahat sa dulo.
-Di ako ganyan mag-isip. -Kamatayan.
Malapit na tayong mamatay at di ka pwedeng magkunwari.
Akala mo, di ko alam iyon?
Mukhang hindi.
Mamamatay tayo rito!
Babalik...
Babalik ako roon.
-'Wag niyo kong pigilan. -Hindi pwede.
Bigay mo na iyan para kumalma siya.
Kailangan ba taalga?
Wala na tayong pagpipilian. Botohan?
Gawin niyo na lang.
Ako na ang bahala.
-Pabalikin niyo ako! -Leah. Leah.
Hindi. Hindi.
Gusto...
Fatin...
Gusto kong makita ang mama ko.
Alam ko. Ako rin.
-Tingin mo, magiging okey si Martha? -Di ko alam.
Baka, baka hindi.
Pinapaharap sa'yo ng lugar na 'to ang demonyo mo. At ang pangit niyon.
Oo nga.
Hindi. Hindi lang yong sa'yo. Ibig kong sabihin, sa ating lahat.
Alam ko.
-Hindi. -Diyos ko.
Mga lychee!
Diyos ko.
Napakasarap nito.
Kung magsuka man tayo pagkatapos nito, ayos lang.
Amen.
Anong nakakatawa?
Meron...
Meron kang...
Sigurado ka?
Sigurado ako.
Uy, kukunin ko ang number mo.
At tandaan mo, kailangang tigasan mo ang porma mo, okey?
Kahit tingin mo, di sila nanonood.
Hindi sila kasing bait sa mga bata.
Mananalo ka, queen.
TAUNANG POWWOW
Naririnig ko pa rin iyon. Yong mga kasinungalingan niya. Sa korte sinabi.
Baka 'di iyon kasinungalingan sa kanya.
Mga bagay na ayaw niyang tingnan.
At kapag sumasayaw ka,
alalahanin mo ang pinagsamahan natin...
at kung anong kaya mong gawin.
Bernice, nakita mo si Martha?
'Di ba siya naghahanda?
Kanina, pero biglang nawala.
11-TAONG MARTHA BLACKBURN NANALO IKA-39 TAUNANG POWWOW
At?
Wala ako masyadong nakita.
Alam ko nag-iisip ka ng magandang paraan
para di maghabla ang pamilya.
Pero tingin ko, sa ganitong isyu,
mas makakatulong ang normal na paraan.
-Magbayad na lang. -Oo.
Wala talaga? Kahit speeding tiket? Pekeng insurance?
'Di ba may kasong kriminal si Martha?
Parte yon ng buhay niya. Kaya ko siya pinili.
Hindi ko alam kung makakatumbas ito pero
nagsinungaling siya sa korte.
2018, Minnesota State Court.
Pwede iyan.
Pasensya na kung marahas ako sa'yo kaninang umaga.
Ayokong maramdaman mong wala kang halaga.
Mahalaga sa'king ipaalam sa'yo ang importansya mo rito.
At masaya ka.
Masaya ako.
Nangako kayong walang magtatanong sa'tin.
Hindi kami magtatagal nang walang kain.
Iba ang nagagawa niyon sa lahat, at si Leah...
ipinapahamak niya ang sarili niya,
kaya napapahamak din ang kapatid ko. Mapanganib siya.
-Wala na siya sa hulog. Baka... -Hindi.
...may gawin siyang makakasakit...
Lintik!
Wag kang magsalita, Nora. Tumigil ka.
Mapanganib siya.
Hindi siya dapat nandito.
Baka may saktan siya.
Ikaw.
Ikaw...
Ikaw iyon.
May kinalaman ka rito.
Alam mo kung bakit tayo nandito.
Halika.
Nananaginip ka lang, Leah. Nananaginip ka.
Hindi mo alam ang ginagawa mo.
Ano...
Sumama ka sa'kin. Hindi ka ligtas dito.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Jessica Ignacio
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce