Niniejszy film składa się z NEKROLOGU, krótkiego PRZEWODNIKA
i TRZECH ARTYKUŁÓW z KURIERA FRANCUSKIEGO
(amerykańskiego pisma wydawanego we francuskim Ennui).
KURIER FRANCUSKI Z LIBERTY, KANSAS EVENING SUN
DZIAŁ PRZEMIJANIE I ŚMIERĆ «Śmierć 75-letniego redaktora naczelnego»
Arthur Howitzer Jr. (ur. 1900, zm. 1975)
SYN WYDAWCY ZAŁOŻYCIEL TEGO MAGAZYNU
Ennui-sur-Blasé, FRANCJA
Zaczęło się od wakacji.
Arthur Howitzer Junior, student I roku
pragnący uniknąć świetlanej przyszłości na Wielkich Równinach
namówił ojca, właściciela Liberty, Kansas Evening Sun,
do sfinansowania mu edukacyjnej podróży za Atlantyk,
gdzie zgłębiałby tajniki fachu, pisząc serię artykułów podróżniczych
na potrzeby czytelników niedzielnego dodatku Piknik.
W ciągu dziesięciu lat skompletował zespół
złożony z asów emigracyjnej żurnalistyki,
przekształcając Piknik w Kuriera Francuskiego...
tygodnik z doniesieniami o polityce międzynarodowej,
sztuce (wysokiej i niskiej), modzie, wyszukanej kuchni, zacnych trunkach,
a także reportażami z oddalonych o pół globu dzielnic.
Wprowadził do Kansas wielki świat.
Nazwiska, które zdobią grzbiety książek szanujących się bibliotek.
Berensen.
Sazerac.
Krementz.
Roebuck Wright.
A także reporter rekordzista
w jakości zdań na minutę.
Autor, który nie ukończył żadnego tekstu, jednak snuł się radośnie przez 30 lat.
Niewidomy dziennikarz, opisujący z zapałem to, co widzieli inni.
Niekwestionowana królowa poprawności gramatycznej.
Ilustracji na okładkę dostarczał Hermès Jones.
Słynny ze słabości do ludzi pióra
Arthur Jr. traktował resztę zespołu z nieco mniejszą kurtuazją.
No nie, co to?!
Chcę indyka!
Z farszem, świątecznym stołem i pielgrzymami!
Prowadził karkołomną, acz funkcjonalną rachunkowość.
Dostanie 150 franków tygodniowo przez 15 lat
plus pięć centów za słowo, minus koszty.
Najczęściej udzielał jednej rady, być może apokryficznej...
Postaraj się, żeby to brzmiało, jakbyś celowo to tak napisał.
Powrócił do rodzinnego Liberty równo pół wieku od chwili wyjazdu,
z racji własnego pogrzebu.
W tym czasie pismo zyskało ponad pół miliona prenumeratorów w 50 krajach.
Wiklinowy kosz z całą masą odznak, plakietek i prasowych peanów
spoczął obok trumny
wraz z maszyną do pisania
i ryzą najlepszego papieru z egipskiej bawełny.
Wyprawiono mu redaktorski pogrzeb.
W testamencie polecił,
by natychmiast po jego śmierci, cytuję:
Rozmontować i zezłomować prasy.
Biura zostaną opróżnione i sprzedane.
Kadra otrzyma sowite premie i rozwiązania umowy,
sam zaś periodyk zniknie na stałe z rynku.
Tym samym
nekrolog redaktora będzie również nekrologiem jego publikacji.
Prenumeratorzy otrzymają rekompensatę
za niewydane numery.
Epitafium będzie dosłownym cytatem z tabliczki
wiszącej nad drzwiami jego gabinetu.
Artykuł Berensen, Betonowe arcydzieło.
Trzy kulawe imiesłowy, dwa rozdzielne bezokoliczniki
i dziewięć byków ortograficznych w pierwszym zdaniu.
Niektóre celowe.
Krementz, Poprawki do manifestu.
Zamiast 2500 słów wysmażyła ich 14 000.
- Plus przypisy, glosariusz i dwa epilogi. - To jeden z jej lepszych tekstów.
- Sazerac? - Nieweryfikowalny.
Pozmieniane imiona, sami menele, alfonsi i ćpuni.
To jego świat.
A Roebuck Wright?
- Zamknął się, ale słychać stukanie. - Nic na siłę.
Kto idzie do odstrzału? Mamy o jeden tekst za dużo,
a na numer podwójny nas nie stać.
Wiadomość z drukarni: macie jeszcze godzinę.
Zwalniam cię.
Poważnie?
Nie becz w moim biurze.
NIE BECZEĆ
Mniejsza stopka, mniej reklam, brygadzista dokupi papieru.
Nikogo nie odstrzelę.
Zdolni pisarze. Hołubił ich.
Motywował. I wściekle bronił.
Co myślisz?
Osobiście?
Zacząłbym od pana Sazeraca.
To byli jego ludzie.
DZIAŁ KOLORYT LOKALNY (STR. 3-4)
W KRÓTKICH SŁOWACH
«Reporter na rowerze» Herbsaint SAZERAC
MIGAWKA Z MIASTA W 300 SŁOWACH
Ennui zrywa się do życia w poniedziałek.
Wehikuł czasu licencji poetyckiej
zabierze nas na wycieczkę krajoznawczą.
Dzień w Ennui z perspektywy 250 lat.
Miasto powstało ze zlepku rzemieślniczych osad.
Tylko nazwy pozostały bez zmian.
Dzielnica Pucybutów.
Przeszłość - Przyszłość
Kwartał Murarzy.
Pasaż Rzeźników.
Zaułek Doliniarzy.
Tu mieścił się słynny targ
z wiktuałami i artykułami spożywczymi
pod wielkim dachem z żeliwa i szkła.
Jak widać, został zburzony,
by ustąpić miejsca wielokondygnacyjnemu centrum handlowemu z parkingiem.
Jak każde żyjące miasto
Ennui to raj dla robactwa i padlinożerców.
Dla szczurów, które zasiedliły tunele metra.
Dla kotów, które zawłaszczyły strome dachy.
Dla węgorzego narybku, który skolonizował kanały odwadniające.
Wałęsający się po przyjęciu hostii chórzyści
na wpół upici krwią Chrystusa zaczajają się na emerytów,
siejąc zamęt.
Dzielnica Noclegowa i studenci.
Głodni, niespokojni, nierozważni.
Kwartał Ruder
i starzy ludzie.
Starzy ludzie, którym się nie powiodło.
Automobil.
Coś za coś. Z jednej strony
klaksony, poślizgi, dziki pęd, rzężenie i pykanie,
trujące wyziewy i toksyczne spaliny,
niebezpieczne kolizje, wieczne korki, wysokie...
Kurwa!
Miejscowy Urząd Statystyczny.
Średnia opadów deszczu: 750 milimetrów.
Średnia opadów śniegu: 190 000 płatków.
8,25 topielców wyławianych co tydzień z rzeki Blasé.
Liczba niezmienna mimo przyrostu populacji
oraz poprawy zdrowia i higieny.
O zachodzie słońca zastępy nierejestrowanych dziwek i żigolaków
zajmują miejsce dostawców i sklepikarzy.
Ulice spowija aura leniwej rozwiązłości.
Jakie dźwięki przeszyją nocną ciszę?
Czy będą zapowiedzią zagadkowych zdarzeń?
Być może sprawdza się stare porzekadło.
Każde piękno
skrywa w sobie mroczne tajemnice.
Szczury, robactwo, żigolacy, ulicznice...
Nie za dużo tych plugastw...
- Nie. - ...dla porządnych ludzi?
To ma swój urok.
Kieszonkowcy, trupy, więzienia, pisuary...
- Dorzuć kwiaciarnię albo muzeum. - Nie chcę.
Jakieś ładne miejsce?
Nie cierpię kwiatów.
Ale mógłbyś wyrzucić drugą połowę drugiego akapitu.
Potem znów powtarzasz to samo.
DZIAŁ SZTUKA I ARTYŚCI (STR. 5-34)
HISTORIA NR 1
«Betonowe arcydzieło» J.K.L. BERENSEN
PORTRET MALARZA I OBRAZU
Bohaterem naszego dzisiejszego wykładu
będzie czołowy artysta
francuskiej Grupy Action-Artu,
pan Moses Rosenthaler.
Słynący, jak wszyscy wiemy,
z rozmachu i dramaturgii stylu i gigantycznych dzieł średniego okresu,
z których najbardziej znany jest poliptyk
10 murali nośnych z żelbetonu z kruszywem.
Moim zdaniem jest to najwymowniejszy,
a z pewnością najdonioślejszy głos tego buńczucznego pokolenia.
Jakim cudem to przełomowe dzieło
znalazło się na ekspozycji stałej
Kolekcji Clampette?
Wszystko zaczęło się w stołówce.
Wystawa Popielniczki, garnki i makrama
prezentująca dzieła rzemieślników amatorów,
pensjonariuszy oddziału psychiatrycznego więzienia w Ennui
być może nie trafiłaby do annałów historii sztuki,
gdyby nie włączono do niej niedużego płótna
pędzla pana Rosenthalera, odsiadującego tam
wyrok 50 lat za podwójne zabójstwo,
i gdyby jego dzieło nie wpadło w oko współwięźniowi,
marszandowi sztuki z Lewantu, Julianowi Cadazio,
który przez zrządzenie losu
odbywał w sąsiednim bloku karę za oszustwa podatkowe.
Strażniku?
Czyj to obraz?
Obywatela 7524.
Czyli więźnia z oddziału dla psychicznie chorych...
Czy załatwisz mi obstawę i natychmiastową zgodę na odwiedziny?
Naga Simone w świetlicy bloku J. Chcę ją kupić.
- Czemu? - Bo mi się podoba.
Nie jest na sprzedaż.
Jest.
- Nie jest. - Jest.
- Nie. - Owszem, jest.
Każdy artysta sprzedaje swoje dzieła. Sprzedaż czyni go artystą.
Nie chcesz sprzedawać? Nie maluj. Pytanie brzmi: jaka jest twoja cena?
50 szlugów.
Albo nie, 75.
Co tak zerkasz na strażniczkę?
To Simone.
Nie kupię tak doniosłego dzieła za 50... czy za 75 sztuk więziennej waluty.
Oferuję 250 tysięcy franków. W legalnej walucie.
Dogadamy się?
Oto zaliczka...
83 centymy, kasztan w cukrze i cztery szlugi. Więcej chwilowo nie mam.
Ale jeśli przyjmiesz weksel,
to w ciągu 90 dni otrzymasz przelew na pełną kwotę.
Gdzie masz konto?
Mniejsza o to.
Gdzie się nauczyłeś w ten sposób malować?
I kogo zamordowałeś? I jak bardzo jesteś szurnięty?
Potrzebuję danych do twojej biografii. To ci przyda ważności.
Kim jesteś?
Moses Rosenthaler?
Syn bogatego żydowsko-meksykańskiego hodowcy koni,
Miguel Sebastian Maria Moisés de Rosenthaler
studiował w École des Antiquités. Rodzina nie szczędziła środków.
Jednak w późniejszej młodości
odżegnał się od luksusów,
które zapewniało mu pochodzenie, i postawił na...
ubóstwo...
głód...
samotność...
życie na krawędzi ryzyka...
zaburzenia umysłowe...
oraz, rzecz jasna...
przemoc i przestępczość.
W pierwszej dekadzie odbywania wyroku ani razu nie tknął pędzla.
Rok 11 Dzień 1
Chcę się zapisać na zajęcia dodatkowe.
- Dowód rejestracji jest? - Mówisz o tym?
Uwaga, dołącza do nas nowy penitencjariusz.
- Ob. 7524 przedstawi się grupie. - Czyli co?
- Parę słów o sobie. - Nie chcę.
- Taki jest wymóg. - Znają mnie.
- Nie w tym rzecz... Mów. - Nie przygotowałem...
Spędziłem tu już 3647 dni i nocy.
14 603 przede mną.
Wypijam tygodniowo 7 litrów przydziałowego płynu do płukania ust.
W tym tempie
zatruję się śmiertelnie,
zanim będzie mi dane znów zobaczyć świat.
Co napawa mnie
wielkim smutkiem.
Muszę zmienić plan działania.
Obrać nowy cel.
Zrobię wszystko, byle tylko zająć czymś ręce.
W przeciwnym razie
skończy się to chyba samobójstwem.
I dlatego zapisałem się na kurs garncarstwa i wyplatania koszyków.
Mam na imię Moses.
Siadaj.
Jak masz na imię, gardienne?
Simone.
Są kobiety, które mają słabość do więźniów.
To znana przypadłość.
Świadomość czyjejś niewoli
wzmaga w nich poczucie wolności.
Ma to podtekst erotyczny. Spójrzcie na nią.
Wychowana niemalże jak niewolnica.
Szesnaścioro rodzeństwa. Niepiśmienna do 20. roku życia.
Dziś jest całkiem majętna.
Promienna.
Wielki Boże. Pomyliłam slajdy. To ja.
Simone studziła, rzecz jasna, matrymonialne zapędy Rosenthalera,
które, jak nas poinformowano, były częste i rozkosznie zapalczywe.
Chcę to ująć możliwie najprościej.
Przekuć to w słowa.
To, co mam w sercu.
- Nie kocham cię. - Kocham cię.
Co?
Nie kocham cię.
Już?
Co, już?
Już to wiesz? Skąd?
Jesteś tego pewna?
Jestem.
Auć.
Zabolało.
To okrucieństwo. Ta bezduszność.
Powiedziałeś, co chciałeś. Chciałam cię powstrzymać. I tyle.
Powiedziałem część tego, co chciałem.
Byłem w połowie. Jest tego więcej.
Nie.
- Co, nie? Czy ty...? - Nie.
- Wyjdziesz za mnie? - Nie.
Mam ci założyć kaftan bezpieczeństwa, zaprowadzić do celi i znowu zamknąć?
Będę potrzebował przyborów malarskich.
Płótno, blejtramy, pędzle, terpentyna.
Co chcesz malować?
Przyszłość.
Czyli ciebie.
Choć nie uchodził za wytrawnego konesera,
Cadazio miał jednak sporo intuicji
i wyświadczył nam wszystkim wielką przysługę.
Z chwilą wyjścia na wolność...
Kończymy z kwiatami i misami owoców.
Dość plaż i morskich pejzaży.
Pozbywamy się zbroi, dywanów i gobelinów. Znalazłem coś nowego.
- Sztuka współczesna? - Tak. Od dzisiaj - nasz znak firmowy.
- Nie rozumiem. - A pewnie.
- Kwestia wieku? - Tak.
- Czemu to jest dobre? - Nie jest. I nie w tym rzecz.
- To żadna odpowiedź. - Właśnie. Widzicie dziewczynę?
Nie.
Zapewniam, że tam jest.
Jak poznać, że współczesny artysta wie, co robi?
Kazać mu namalować konia, kwiat, tonący okręt...
coś, co ma wyglądać na to,
na co w istocie ma wyglądać.
Da radę? Popatrzcie.
Narysował to w 45 sekund spaloną zapałką.
Idealny wróbel. Doskonały.
- Mogę go zachować? - Dureń. Jasne, że nie.
Gdyby chciał, mógłby malować tak pięknie,
ale uważa, że tak jest lepiej. A ja się z nim poniekąd zgadzam.
Naga Simone w świetlicy bloku J to zapewne arcydzieło
warte sporej, może nawet zawrotnej sumy.
Ale jeszcze nie teraz.
Trzeba pobudzić apetyty.
Na ile go wsadzili?
Tydzień później Nowy wniosek
o zwolnienie warunkowe złożony w imieniu obywatela 7524
skazanego za napaść, pobicie i rozczłonkowanie zwłok.
Panie Rosenthaler,
czemu mielibyśmy puścić pana wolno?
Bo to był wypadek, Wysoki Sądzie.
Nie miałem zamiaru nikogo zabić.
Uciął pan dwóm barmanom głowy piłą do mięsa.
Pierwszemu niechcący.
Drugiemu w obronie własnej.
Jakkolwiek to się stało,
czy jest pan gotów wyrazić skruchę lub przynajmniej
żal z powodu dekapitacji ofiar?
Doigrali się.
- Słucham? - Przepraszam.
Czy w tym obrządku jest miejsce
na prośbę, by ktoś coś wyjawił, nim będzie za późno? Jak na ślubie.
- Nie. - Powiem krótko.
Wiemy, że ten człowiek to morderca.
Jakkolwiek by to ugryźć, jest winien zabójstwa. To pewnik.
Ale to zarazem biały kruk całej generacji,
którego szukamy, ale którego nie jest dane nam odkryć.
Genialny artysta.
Da się tu chyba zastosować podwójną moralność.
Zresztą to prawdopodobnie psychopata. I nie jest temu winien.
Z całym szacunkiem apeluję:
znajdźcie jakiś inny sposób, żeby go ukarać.
Rosenthaler został pozbawiony prawa do ubiegania się o warunek
do końca zasądzonej kary.
Nie mam więcej pytań.
Niemniej Cadazio i jego wujowie jednomyślnie postanowili,
że staną się jedynymi agentami artysty
na cały wolny świat.
Simone zjeździła świat wzdłuż i wszerz.
Salon w Ennui.
Wystawa Królewska.
Pawilon Międzynarodowy na targach w Liberty.
Rzeczony pawilon omal nie spłonął.
Krótko mówiąc, obraz robił furorę.
OBIEKT 42 Wróbel idealny
Nawet wcześniejsze prace artysty
biły rekordy cenowe na wtórnym rynku sztuki.
Tymczasem Rosenthaler tworzył dalej za kratkami.
Co ciekawe, faworyzował surowce, które mógł pozyskać
bezpośrednio w bloku psychiatrycznym.
Jaja w proszku.
Gołębią krew.
Smar do kajdan.
Węgiel, korek i łajno.
Ogień, rzecz jasna.
Żółte mydło ze zmywaka.
I świeżą breję z prosa jako środek wiążący.
Simone uwielbiała pozować.
Przejawiała olimpijski wręcz talent
zastygania na wiele godzin w karkołomnych pozach.
Nie przeszkadzały jej ekstremalne temperatury.
A jej wystawiona na nieludzkie warunki skóra
nie reagowała oparzeniami, zaczerwienieniem czy gęsią skórką.
Kolejna osobliwość: dziewczyna upajała się wonią terpentyny.
W późniejszych latach używała jej zamiast perfum.
Była więcej niż muzą.
Opuść wajchę.
Opuść wajchę, ty lachociągu.
A ty co? Wracaj do roboty.
Nie mogę.
Nie dam rady.
To udręka.
Jestem udręczonym artystą, bez przenośni.
Biedulek.
Zmiataj.
Tego chcesz?
Wychowałam się na wsi.
Nie pisaliśmy wierszy. Nie muzykowaliśmy.
Nie tworzyliśmy rzeźb ani obrazów.
Poznałam tajniki sztuki i rzemiosła z książek z więziennej biblioteki.
Nauczam ich jako wolontariuszka.
Nie wiem, co wiesz. Wiem tylko, kim jesteś.
Widzę, że cierpisz. Widzę, że ci ciężko.
Możliwe, że to się pogłębi, ale potem będzie lepiej.
Zrozumiesz, z czym masz problem.
Z czym masz problem?
Nie wiem, co malować.
Dojdziemy do tego.
I uwierzysz w siebie (jak ja)
i zaczniesz walczyć.
A potem,
może wiosną, może latem,
a może na jesieni,
najpóźniej w zimie,
ukończysz nowe dzieło.
Tak się właśnie stanie.
Chyba że wolisz egzekucję.
Francuska Grupa Action-Artu.
Dynamizm, talent, krzepa, rozbabranie, opilstwo...
agresywne stado kreatywnych dzikusów.
Inspirowali się wzajemnie i nader często
naskakiwali na siebie przez ponad dwie dekady.
Czas na drinka.
Pamiętajmy, że w owych czasach
przymykano oczy na to, że malarz czy rzeźbiarz
zdzielił kolegę po fachu krzesłem czy nawet cegłą,
albo obnosił się z sińcem pod okiem czy wybitym zębem.
Uprzedzam fakty, ale wiem z doświadczenia,
że Rosenthaler potrafił być nieobliczalny w swoich odruchach.
Myślę tu o jego schowku na farby mieszczącym się pod pracownią
przy Boulevard des Plombiers.
Pewnego razu zaciągnął mnie tam siłą i w niestosowny sposób usiłował wyruchać
pod ścianą w kącie schowka na farby.
Był niepoczytalny. Miał na to papiery.
Rodzina Cadazio reprezentowała ich wszystkich.
3 lata później
Minęły trzy lata.
Wywindowaliśmy cię na piedestał dzięki jednemu przecenianemu bohomazowi.
Jesteś seminarium na wydziale sztuki. Hasłem w encyklopedii.
Nawet twoi epigoni dorobili się majątków,
ty jednak poskąpiłeś nam choćby szkicu lub studium do nowego dzieła.
Ile mamy czekać?
Nie odpowiadaj, bo nie pytamy.
Wydrukowaliśmy zaproszenia. Zjeżdżamy się.
Wszyscy. Kolekcjonerzy, krytycy,
nawet twoi drugorzędni naśladowcy, którzy się pewnie okażą lepsi od ciebie.
Zrujnujemy się na łapówki, co poświadczą strażnicy. Ale zapłacimy.
Więc dokończ, cokolwiek malujesz. Wernisaż za dwa tygodnie.
Jej zdaniem obraz jest gotowy.
Bo jest.
Przydałby mi się kolejny rok.
Moja ówczesna pracodawczyni otrzymała zagadkowe wezwanie
depeszą ekspresową.
Mówię, rzecz jasna, o "Mamci" Upshur Clampette.
Wytrawna zbieraczka starożytności,
przyjaciółka awangardy.
Już zaczątki jej kolekcji zyskały sławę i uznanie.
Podobnie jak jej dom, pierwszy amerykański projekt Ingo Steena.
Zwany nieoficjalnie Klinem.
Moim zadaniem i wielkim przywilejem było katalogowanie,
archiwizowanie i doradztwo. Chociaż i tak robiła, co chciała, głucha na argumenty.
I tak wybrałyśmy się w długą podróż z Liberty do Ennui.
Droga pani Clampette, "Mamciu", że się ośmielę,
zapraszamy na pierwszą prezentację
nowej pracy Rosenthalera, której nie chciał mi jeszcze pokazać.
Terminowa prezentacja dzieła
może się wiązać z potajemną wizytą w lokalu,
w którym czasowo przebywa artysta.
Moi agenci zadbają o najmniejszy szczegół przygotowań do pani wizyty.
Uwaga: proszę nie zabierać zapałek, zapalniczek i ostrych narzędzi.
Czekamy na potwierdzenie chęci przyjazdu.
Z ukłonami, Galeria Stryjowie Cadazio i Siostrzeniec.
Więźniarka podjechała po nas o 3.00, po odstawieniu
ostatniej partii cór Koryntu i birbantów do wytrzeźwiałki.
Suma łapówek:
Moses, jesteś tu?
Może się przedstawisz?
A może powitasz zacnych gości, z których część
przybyła z daleka, by ujrzeć twój obraz?
Albo zamiast tego... sam nie wiem.
Halo?
Proszę o ciszę.
Proszę o ciszę!
Udało mi się. Oto wiekopomna chwila.
Otwierać szampana!
Muzyka!
Czemu siedzisz jak kaleka? Zatańcz na stole, to triumf!
Wbił sobie w udo szpachelkę, ale na szczęście zszyli mu tętnicę.
Podoba ci się?
Czy mi się podoba?
Tak!
Odmalowali ci twoją niunię.
Patrz na Mamcię, jest zauroczona.
To fresk, prawda?
Dzieło genialnego mistrza renesansu.
Podąża w ślady Piperno Pierluigiego,
twórcy ołtarza Chrystus przed obliczem Ojca z 1565.
Mamciu... Nikt nie dostrzeże geniuszu lepiej niż Mamcia Clampette z Liberty.
Aż wstyd przebywać przy takiej znawczyni! Kurwa, dlaczego "fresk"?
Namalował to na ścianie?
No nie... Co on narobił!
Ty dupku pojebany.
Widzi to pani?
- I zachwycam się. - To przełom!
Punkt zwrotny w ewolucji piktografii!
Przymurowany do żelbetonowej ściany sali gimnastycznej!
Nawet kaloryfery zamalował.
Może jakiś konserwator z Fondazione dell'Arte Classico
wymyśli sposób na ich odklejenie.
To więzienie o zaostrzonym rygorze. Mówimy o mieniu federalnym.
Uruchomienie machiny biurokracji
to lata użerania się z drogimi i chamskimi adwokatami.
Zresztą jak zdjąć ze ściany fresk?
To fresk!
No i?
Spróbuj sobie wyobrazić, ile gotówki
wywaliliśmy na zabrnięcie w ślepy zaułek!
Spójrz na nich. Zrujnowałeś nas!
Nie wzrusza cię to?
- Myślałem, że ci się podoba. - Jest do dupy!
Złaź z wózka,
oprowadzę cię na kopach po całej świetlicy!
Nie warcz na mnie, morderco z wyrokiem.
Psychopatyczny zabójco-samobójco, beztalencie i ochlapusie!
Czemu mnie nie uprzedziłaś?
Bo byś go powstrzymał.
Pogódźmy się z tym,
że jego wola klęski przewyższa
nasze starania, by odniósł sukces. Poddaję się. Pokonał nas.
- Pokonał. - Smutne, ale prawdziwe.
Ale koniec końców wymalował te chujozy.
To chyba najciekawsza interpretacja widzenia peryferyjnego, jaką widziałem.
Spisałeś się.
Spisałeś się. Jest w tym coś wielkiego.
Jeśli dobrze je przyszpachlowałeś, przetrwają.
Kiedyś znów przyjedziemy je zobaczyć, jak Bóg da.
Oczywiście wciąż tu będziesz.
To wszystko Simone.
Wtedy byli już świadomi faktu, że Simone
rzuci nazajutrz pracę w więzieniu miasta Ennui,
dysponując wypłatą od Cadaziów,
będącą rekompensatą za odegranie roli modelki i muzy.
Wróciła do porzuconego dziecka, które urodziła we wczesnej młodości,
by już nigdy się z nim nie rozstać.
Prowadziła korespondencję z Rosenthalerem aż do jego śmierci.
P. Clampette pragnie zarezerwować dzieło.
- Dać naklejkę? - Tak, poproszę.
Czy w razie finalizacji zakupu zadowoli panów taka kwota?
Możemy prosić o zaliczkę?
Mamciu, jakiś zadatek?
Powiedz skąpym Francuzikom, że niczego nie obiecuję.
10 murali nośnych z żelbetonu z kruszywem
czekało na zakup przez Upshur Clampette
przez kolejnych 20 lat.
Więźniowie też żądają łapówki.
Którzy?
Wszyscy.
Zebrali się pod świetlicą.
Mówią, że to ich rzecznik.
Nie przekupujemy gwałcicieli i kieszonkowców.
I nie mam przy sobie 6 mln w niskich nominałach.
Jak się tam dostaliście?
Co robimy?
Zarygluj.
Bilans starć: 72 więźniów
i 6 przedstawicieli Grupy Action-Artu odniosło rany lub straciło życie.
W uznaniu heroicznej postawy Rosenthaler,
który ocalił życie 9 strażnikom, 22 szacownym gościom
i dwóm ministrom,
dostał warunek i wyszedł na wolność.
Odznaczono go Orderem Lwa w Klatce.
Dwie dekady później, zgodnie z zaleceniami Mamci Clampette,
Cadazio oraz jego siostrzeńcy załadowali więzienną świetlicę
na pokład 12-silnikowego transportowca wojskowego
lecącego na trasie Ennui - Liberty.
I tak awangarda zajęła poczesne miejsce
wśród równin środkowego Kansas.
"Ołówki, pióra, gumki, pinezki, pluskiewki, serwis maszyny do pisania"...
Dlaczego mam pokryć koszty noclegu w hotelu na plaży nad Atlantykiem?
A gdzie miałam pisać artykuł?
"Trzy posiłki, pranie, nocny drink z przekąską".
A co jest nie tak z twoim biurkiem, za które płaci redakcja?
Nie wypytuj, co zaszło między mną a Mosesem
przed 20 laty. Byliśmy kochankami.
Wróciłam szlakiem wspomnień.
Na mój koszt.
Tak, poproszę.
Uwzględnij.
- DZIAŁ POLITYKA/ - POEZJA (STR. 35-54)
HISTORIA NR 2
«Poprawki do manifestu» Lucinda KREMENTZ
PAMIĘTNIK WALKI MŁODYCH
1 marca.
Negocjacje między studentami a władzami uczelni
zerwano o poranku
po burzliwej debacie, wyzwiskach
i publicznym hazardzie na rzecz
przyznania studentom płci męskiej prawa wstępu do damskiego akademika.
Zakończony patem protest...
- Zeffirelli blokuje laufra. - Niech kontruje wieżami.
...wydawał się popisem próżności frakcji trądziku i mokrych snów.
Lider studentów
A jednak zachowano równowagę płci.
Młoda damo...
Buty!
Wszyscy kładli nacisk na źródło swojej frustracji:
na pragnienie, ba, biologiczną potrzebę...
wolności. Kropka.
Symboliczny wymiar buntu uczynił go tematem dnia.
5 marca.
Późna kolacja u B.
Syn, lat 19, nieobecny od wczorajszego poranka.
Córeczki, ściszcie!
Ojciec widział go w południe w towarzystwie aktywistów. Ich slogan:
"Dzieci marudzą".
Dziękuję.
Drugi z zaproszonych jeszcze się nie zjawił. Cieszy mnie to.
Nie poinformowano mnie, że przyjdzie.
Nie chcieliśmy pani urazić.
Baliśmy się, że inaczej odrzuci pani zaproszenie.
I słusznie.
Agencje donoszą o brutalnym rozpędzaniu demonstrantów. Cytuję...
Proszę mu dać szansę, to tęgi umysł.
- Długo pani była z jak-mu-tam? - Wiem, chcecie dobrze.
"Zaczyna się od pieczenia odsłoniętych partii ciała".
- Nie jestem starą panną. - Wcale tak nie uważamy.
Ależ skąd!
"Pojawia się zaczerwienienie i obrzmienie okolic oczu".
Zapewniam,
jestem sama z wyboru.
Wolę związki, które się kończą.
Świadomie rezygnuję z posiadania męża czy dzieci.
Dwóch największych wrogów kobiety usiłującej żyć z i dla pisania.
- Skąd te łzy? - To smutne.
- Źle być samą. - Samotność to rodzaj ubóstwa.
Oczy mnie bolą. Coś jest nie tak w waszym mieszkaniu.
"...w końcu zjawia się dotkliwy ból, obfity katar
- i dławiące skurcze gardła". - Nie oddychaj!
- Jestem goły, pani Krementz. - Widzę.
- Pani płacze? - Gaz łzawiący. A także...
Chyba jest mi smutno.
Peszą mnie moje nowe mięśnie.
Pokaż się rodzicom, martwili się.
- Muszę wracać na barykady. - Nie widziałam takowych.
No cóż... dopiero je wznosimy.
- Co piszesz? - Manifest.
Prosiłem, żeby nie zapraszali Paula. Może jest pani smutna, ale nie samotna.
Właśnie!
Robiła pani notatki na proteście.
To nośny temat? Dla ludzi w Kansas.
Może.
Radzę to przeczytać. Zrobi pani korektę? Rodzice podziwiają pani talent.
Daj.
- Sporo w nim wody. - Dosłownie czy w przenośni?
I to, i to, sądząc po okładce i wstępie.
- Nie krytykuj manifestu. - Nie chcesz uwag?
A czy ich potrzebuję?
Prosiłem o korektę, żeby pani uświadomić, że jest świetny.
Zacznijmy od literówek.
Czy klęska studentów to sukces wydziału?
To się okaże.
- Paul Duval. - Lucinda Krementz.
Masz kłujący zarost.
Gość wreszcie się zjawił. Wygląda koszmarnie.
Opisuje dramat w mieście.
Stojące pociągi i autobusy, wybite szyby, fruwające kostki brukowe.
Tak czy siak, jesteśmy.
Sławna Lucinda. Dobry wieczór.
Nie uprzedzono mnie, że przyjdziesz, to nie jest oficjalne spotkanie.
Dobry wieczór.
Zacznijcie beze mnie.
10 marca. Urzędy miejskie nie pracują od ponad tygodnia.
Komunikacja publiczna nie działa.
Sterty śmieci - niezebrane. Strajki w szkołach.
Nie roznoszą listów i mleka.
To znowu ja.
Czy wrócimy do normalności?
Czy za tydzień, miesiąc, kiedyś, jeśli w ogóle, znów jej zakosztujemy?
Nie wiadomo.
Co to za tekst?
Dodałam załącznik.
- Żartujesz? - Nie.
Dokończyłaś manifest za mnie.
Ale tak, jakbyś sam to pisał.
Tylko jaśniej, zwięźlej,
mniej poetycko.
Ujmijmy to inaczej: to nie jest moja pierwsza taka korekta.
Nie wyobrażam sobie, że studenci,
nabuzowani, naiwni, gotowi na wszystko,
wracają potulnie do klas.
Kto to był?
- Mama. - Mama...
- Moja? Powiedziałaś jej, że tu jestem? - Tak.
Dlaczego?
Pytała, a ja nie kłamię.
Wkurzyła się?
Nie sądzę.
- Co powiedziała? - Skinęła głową.
A ty?
Powiedziałam, że piszę artykuł o młodzieży.
Piszesz.
Mam już tysiąc słów.
Poprosiłam ją o wywiad.
- Zgodziła się? - Oczywiście.
Wkurzyłem się!
Nie wiem, co myśleć.
Mam kłopoty? Tak spokojnie to przyjęła?
Czy tak się godzi?
To dane poufne. Wszystko. Całe moje życie.
I co mam teraz zrobić?
Zachowam dziennikarski obiektywizm.
Podziwiam twoją bezwzględność.
To część twojego uroku.
Więc masz już tysiąc słów?
To robota dzieciaków.
W niespełna dwa tygodnie obaliły tysiącletni dyktat republiki.
Jak i dlaczego?
Od czego to się zaczęło, zanim to się zaczęło?
To był inny czas. Inne Ennui.
Chyba pół roku temu. Siostry wciąż miały po 12 lat.
Tańczyło się "craze" i "lait chaud".
Czesało się à la Pompidou, à la crouton albo fruits-de-mer.
Mówiło się mieszanką łaciny, filozoficznego żargonu i gestykulacji.
Adwokaci diabła psioczyli i toczyli spory ad mortem usrandum, dla zasady.
«Nie zgadzam się z niczym, co mówicie».
Frakcja zwalczała frakcję.
Mutry zwalczały Śruby. Groch gnoił Kapustę.
Mięśniaki - nas, Mole Książkowe. I wtedy Mitch-Mitch zawalił maturę
i dostał powołanie.
Trzy miesiące w Regionie Musztardy.
WEZWANIE DO OBOWIĄZKOWEJ SŁUŻBY WOJSKOWEJ
Miesiąc później
A jego zasady? Zasilił armię imperialistów o totalitarnych zapędach.
Dostał powołanie do Regionu Musztardy.
- Musiał. - Jeden pies.
Co?
Jeden pies!
Jak śmiesz szkalować naszego kumpla? Nie pomyślałaś,
że w tej właśnie chwili maszeruje nocą,
dźwiga na plecach 25 kilo prochu, obiera zgniłe ziemniaki
i kopie w ziemi latrynę blaszanym kubkiem? Nie chciał iść do woja!
Musiał.
Powinien spalić insygnia i zdezerterować.
(Min. pół roku więzienia plus wilczy bilet).
Łatwo ci to mówić w zaciszu Sans Blague.
Jeden pies.
Chociaż raz
ma rację.
Mitch-Mitch, co tu robisz?
Zostały ci dwa miesiące służby.
Pięć lat później przetłumaczyłam
poetycką wizję służby wojskowej autorstwa Mitch-Mitcha Simki.
Nowy dramat wspomnieniowy "Żegnaj, Zeffirelli"
w przekładzie L. Krementz
Scena retrospekcji z drugiego aktu "Żegnaj, Zeffirelli".
W Afryce Północnej dostałem kulkę w ogon.
W Ameryce Południowej trafił mnie w skrzydło szrapnel.
W Azji Wschodniej dopadł mnie rzadki pasożyt jelitowy.
Do dziś noszę cały ten kram w swoim ciele.
Ale nie żałuję decyzji o założeniu munduru.
Za 16 lat dostanę emeryturę.
Koniec bajki, panienki, gasimy światło!
Ciach, ciach. Gasimy! Wszyscy pod koce!
I paciorek!
Psst! Mitch-Mitch! Psst!
- Kim chcesz być? - Co?
Kim chcesz zostać?
Z moją średnią? Technikiem farmacji.
I to cię zadowoli?
Na pewno nie zdołuje. Mogłem się lepiej uczyć.
A ty, Robouchon?
Nie mam wyboru, zatrudnię się w hucie szkła taty.
- Ktoś musi przejąć firmę. - Norma.
A twoje plany, Vaugirard?
Wrócę do roli atrakcyjnego miglanca, jak moi kuzyni.
- Klawi są. - Uwielbiam ich.
A ty, Morisot?
Morisot, kim chcesz być?
Opozycjonistą.
- Co powiedział? - "Opozycjonistą".
- Czyli...? - A ja wiem?
Myślałem, że ma zostać profesorem geochemii.
Morisot płacze.
- Cii! - Kto powiedział: "cii"?
Wypisuję się.
Jeszcze tylko półtora miesiąca szkolenia.
Ja nie o tym,
tylko o okresie między powrotem do domu a emeryturą.
O 48-letnim wycinku mojego życia. Wypisuję się z tego.
Nie widzę siebie jako dorosłej osoby w świecie naszych rodziców.
Morisot! Wyskoczył oknem!
- Zabił się? - Nie wiem.
- Ile przeleciał? - Pięć wysokich pięter.
W nocy padało, grunt jest miękki.
Nie rusza się.
Dalej się nie rusza.
Już nie mogę salutować tym insygniom.
Nazajutrz zgarnęli go za dezercję i zhańbienie honoru wojska.
Kafejka stała się centralą Ruchu Młodych Idealistów
Na Rzecz Obalenia Opresyjnego Porządku Świata Neoliberałów.
Co robisz?
Zastępuję Tip-topa Charvetem.
Mogą współistnieć. I Tip-top, i Charvet.
Tip-top jest produktem finansowanym przez wytwórnię
należącą do koncernu nadzorowanego przez bank
subsydiowany przez biurokratów wspierających marionetkowy rząd.
Z każdym dźwiękiem jego piosenki umiera afrykański rolnik.
W następstwie doszło do odwetowego amoku
między starą a młodą gwardią Ennui.
Sierpień.
Społeczna Poczta Pantoflowa potępia studentów.
Wrzesień.
Sans Blague traci licencję na kawę.
Październik.
Komitet ds. Propagandy ustawia nadajnik na dachu Wydziału Fizyki.
Listopad.
Blokada wydawania posiłków w studenckiej stołówce.
Grudzień.
Akcja niezwracania książek do biblioteki.
Ogołocono wszystkie półki
do czasu ogłoszenia kar za przetrzymanie.
Styczeń. Mitch-Mitch objęty nadzorem rodzicielskim.
Luty.
Bunt w damskim akademiku.
Wszystko nieuchronnie zapowiada...
Marzec i szachową rewolucję.
«Krótka roszada białymi»!
Skoczek na C6.
Panie merze, zrobił ruch.
Skoczek bije skoczka.
Na której jesteś stronie?
- Ostatni rozdział. - Końcowy akapit.
To ma być manifest?
- A nie? - Jasne. - Chyba. Z definicji.
«Strona 2, proklamacja 7»
Pomimo czystości wizji
utopijnej cywilizacji wolności
studenci podzielili się na frakcje, zanim zdążyli się w pełni zjednoczyć.
«Strona 5, dekret 1(b)»
Jedno jest w końcu jasne: odpowiadają swoim rodzicom.
Czego chcą? Bronić swoich złudzeń.
Świetlanej abstrakcji.
«Strona 11, załącznik III»
Jestem przekonana, że są lepsi od nas.
Kto zatwierdził pokątne finansowanie
masowego druku tego zawiłego,
dwuznacznego
i poetyckiego (w negatywnym sensie) dokumentu? Jestem rzekomo skarbniczką.
Na co komu załącznik?
- Jest najlepszy. - Mój ulubiony.
Załącznik to sugestia pani Krementz.
Ona go napisała?
Wygładziła. Niektóre ustępy.
Czemu się wtrąca?
Gdzie dziennikarski obiektywizm?
- Bzdury. Nie istnieje. - To przebrzmiała koncepcja.
Nie powołaliśmy ciebie (ani jej) na rzecznika.
Masz tylko grać w szachy.
Wpisałem ci dedykację.
Zachowam ją na pamiątkę, ale
«nie zgadzam się z niczym, co mówicie».
Pamiętaj, jesteś tu gościem.
To nie twoja wojna. Nie mieszaj się. Buzia na kłódkę.
Muszę coś powiedzieć.
Jesteś nad wyraz bystra, Juliette.
Gdybyś na chwilę odłożyła puszek, wybacz,
i pomyślała samodzielnie, wybacz,
zobaczyłabyś, że walczymy o to samo, oddziały prewencyjne też.
Nie jestem dzieckiem i myślę samodzielnie. Jak my wszyscy.
- Nie powiedziałbym. - Jedni tak, inni nie.
Nasz ruch.
Sądzi pani, że brak mi wiedzy i zrozumienia, co jest ważne?
Zapewniam, że nie.
To było niegrzeczne. Z mojej strony.
Cofam tę uwagę.
Skoro pani chce.
Przykro mi.
Świetnie.
Przepraszam.
Zapamiętam.
Dziękuję.
Jesteś pewna?
Jasne.
Pewna czego?
Że nie jesteś dzieckiem.
Raczej tak.
Więc naucz się przyjmować przeprosiny. To ważne.
(Wojna! Stara Amerykanka i nastoletnia rewolucjonistka).
Ważne dla kogo?
Dla dorosłych.
Nasz ruch, mer czeka.
Nie bronię pani z nim sypiać.
To wolno.
(Fundamentalne prawo, o które walczymy).
Ale nie godzę się...
Myślę, że się pani w nim kocha!
To nie na miejscu... To co najmniej wulgarne!
Pani jest starą panną!
Bądź łaskawa zostawić mi godność.
Nie jest starą panną i się we mnie nie kocha.
Wspiera nas. To przyjaźń.
Jest skołowana. Chce nam pomóc.
Zezłościła się. Jest świetną pisarką.
A to samotniczy tryb życia, prawda?
Czasami.
I powinnam zachować dziennikarski obiektywizm.
Jeśli takowy istnieje.
Proszę się nie gniewać, pani Krementz.
Wciąż nie ma odpowiedzi.
Gumowe kule i gaz łzawiący.
Czas minął!
Przegrana na czas!
To tylko petardy.
Jest najlepsza z nich.
Przestańcie się żreć. Idźcie się kochać.
Jestem dziewicą.
Ja też. Nie licząc pani Krementz.
Tak też myślałam.
15 marca.
Znajduję w notatniku pośpiesznie skreślony akapit.
Nie wiem, kiedy Zeffirelli to zapisał.
Tamtej nocy, kiedy już spałam?
Poetyczny, co niekoniecznie mu szkodzi. A brzmi tak.
Postscriptum do uśmierconego załącznika.
Niezwyciężona kometa mknie wytyczonym torem
ku krańcom galaktyki w kosmicznej czasoprzestrzeni.
Czym była nasza Sprawa?
Wracają dwa wspomnienia.
Ty. Mydlana woń drogeryjnego szamponu,
popielniczka zatęchłych petów, przypalony tost.
Ona. Zapach taniego paliwa,
woń kawy (przesłodzonej), masło kokosowe na skórze.
Gdzie zazwyczaj spędza lato?
Podobno zapachy nigdy nie ulatują z pamięci. Tak działa mózg.
Nie czytałem książek mamy.
Słyszałem, że tata dzielnie się spisał na wojnie.
Najlepsi z rodziców.
Damski akademik.
Moja pierwsza wizyta, nie licząc demolki podczas zamieszek.
Powiedziałem: "Nie krytykuj manifestu". A ona...
«Rozbierz się».
Peszą mnie moje nowe mięśnie.
Patrzyła wielkimi, głupiutkimi oczami, jak sikam.
Czy tysiąc pocałunków później jej język będzie pamiętał
smak mojego fiuta?
Proszę wybaczyć, wiem, jak nie znosi pani wulgaryzmów.
I dopisek na dole.
Nieczytelnie nagryzmolone zdanie.
"Poprawki do manifestu". Strona 4, przypis 1.
"Wspieranie..."
Zaraz wracam.
Zeffirelli!
Nie jest niezwyciężoną kometą mknącą po wytyczonym torze
ku krańcom galaktyki w kosmicznej czasoprzestrzeni.
Jest chłopakiem, który umrze młodo.
Utonie na tej planecie,
w leniwym nurcie głębokiej, brudnej i wspaniałej rzeki
płynącej dzień i noc przez żyły i tętnice jego rodzinnego miasta.
Jego rodziców obudzi o północy telefon.
Ubiorą się automatycznie, by wsiąść w milczeniu do taksówki
i trzymając się za ręce, pojechać na identyfikację zimnych zwłok syna.
Jego podobizna, powielana masowo i pakowana w folię,
rozejdzie się wśród wielbicieli
marzących, by pójść w jego ślady.
Rozczulający narcyzm młodych.
Śmierć zdolnego szachisty/aktywisty
SPADŁ W ODMĘTY BLASÉ
30 marca.
Patrzę z okna na metaforyczną puentę:
na dźwięk dzwonka uczniowie drepczą potulnie do klas.
Na opustoszałym boisku skrzypi rozbujana huśtawka.
Proszę!
DZIAŁ SMAKI I AROMATY (STR. 55-74)
HISTORIA NR 3
«W prywatnej jadalni komisarza policji»
SYLWETKA WIELKIEGO SZEFA KUCHNI
Mówiono mi, że ma pan pamięć fotograficzną.
- To prawda? - To fałsz.
Mam pamięć typograficzną, dzięki której
mogę odtworzyć wiernie słowo pisane.
Z innych dziedzin życia pamiętam jedynie impresje.
Bliscy twierdzą, że nie znają większego zapominalskiego.
Pamięta pan każde słowo, które pan zapisał.
Powieści, eseje, wiersze, dramaty...
Walentynkowe kartki bez odpowiedzi. Niestety tak.
- Mogę to sprawdzić? - Skoro pan musi.
Jeśli nie nadużyjemy cierpliwości widzów
i szacownego reprezentanta proszku do zębów Gemini.
Uwielbiam pański tekst o kucharzu
i otrutych porywaczach.
"Czy sny adeptów sztuki kuchni są pełne smaków?
Oto pierwsze pytanie, które reporter tego magazynu
przygotował na spotkanie
z porucznikiem Nescaffierem
w komisariacie na wąskim rzecznym cypelku
zwanym Rognure d'Ongle.
Jednak tego pełnego emocji wieczoru nie zaspokoił swojej ciekawości".
Cytować dalej?
Proszę.
Komisariat 20.55
A mogłem przyjść wcześniej.
Choć układ pomieszczeń
imponującego gmachu był teoretycznie odwzorowany
na odwrocie menu degustacyjnego...
ZAPROSZENIE na kolację z komisarzem (szef kuchni: por. Nescaffier)
...trudno było tam trafić. Przynajmniej temu reporterowi.
Antytalent kartograficzny.
Przekleństwo homoseksualisty.
Monsieur Nescaffier to sława
wśród kucharzy, gliniarzy i ochroniarzy
oraz kabli, kretów i kolaborantów.
Wzór adeptów sztuki kulinarnej
zwanej Gastronomie Gendarmique.
Wywodzi się z podjadania na czatach i małego co nieco w radiowozie,
lecz z czasem nabrała wykwintności,
zyskała na walorach odżywczych i w rękach mistrza
potrafi olśnić smakiem.
Baza:
jedzenie przenośne, bogate w białko do podawania niedominującą ręką,
gdy druga dzierży broń albo pióro.
Większość dań jest porcjowana. Nic chrupiącego.
Cichy posiłek.
Sosy w postaci liofilizowanej i sproszkowane,
by nie zalały dowodów rzeczowych.
Stołówka każdego komisariatu wydaje fourchettes de poche
z grawerowanym niejasnym mottem i sprośnym żarcikiem.
KURNIK nr 1
Jak chcesz mnie uśmiercić?
Zdaje się, że zaszedł tu
błąd w ustalaniu tożsamości.
Czy siedzi pan w kurniku od dłuższego czasu?
Panowie wybaczą.
BYŁ TU ROEBUCK WRIGHT
Monsieur Nescaffier już w trakcie stażu
w wiejskiej straży pożarnej
mierzył wysoko.
A w tym métier szczytem kariery
jest pozycja prywatnego szefa kuchni
komisarza Police Municipale.
Przepraszam za spóźnienie.
Drobiazg, drobiazg.
Oto moja mama,
Louise de la Villatte. Proszę jej mówić "maman", jak my.
Mój najstarszy przyjaciel, Chou-fleur.
Kiedy się poznaliśmy, był dziewczynkowatym uczniakiem
z lokami i pełnym uzębieniem.
Teraz wygląda jak truposz.
W kącie stoi posterunkowy Maupassant.
Będzie nam usługiwał.
Koktajle.
I mój synek Gigi. W laboratoryjnym kitlu.
Co wykradasz z mojego prywatnego archiwum?
Nierozwiązane sprawy.
- Przywitaj się z panem Wrightem. - Czołem, panie Wright.
Czołem, Gigi.
Pełne brzmienie imienia i nazwiska: Isadore Sharif de la Villatte.
Komisarz i jego jedyny syn.
Po utracie żony i matki opuścili francuską kolonię,
połączeni wspólną żałobą.
Gigi miał sześć lat.
Jego szkolną ławą stały się posterunek i radiowóz.
Nauczycielami - kryminolodzy. Wpajali mu szacunek dla ochrony prawa.
Uczył się rysunku, rekonstruując twarze na podstawie zeznań świadków.
Pierwsze słowo zapisał alfabetem Morse'a.
Jego wybór był rozczulająco oczywisty.
Wychowywał się na następcę komisarza.
Czytałem pańskie teksty w czasopiśmie.
Z zadowoleniem?
Oczywiście. Oczywiście.
Dobre pióro.
Tego geniusza już pan zapewne zna, przynajmniej ze słyszenia.
- Porucznik Nescaffier. - O, tak.
Drink, mlecznofioletowy aperitif.
Obłędnie aromatyczny, otwarcie zdrowotny, leciusieńko usypiający,
schłodzony do mroźnej lepkości w miniaturowej wersji
kojarzącego się z polem namiotowym i szkołą termosu,
roztoczył swój czar, który po 60-sekundowej przerwie
spotkał śmiertelny cios.
Na trzech splecionych z sobą osiach czasu
doszło do następujących wydarzeń.
Raz.
Pan Nescaffier rozpoczął swój tajemny rytuał.
Nie potrafię pojąć ani opisać tego, co się dzieje w kuchni.
Wolę podziwiać talent artysty
bez zgłębiania tajników dłuta czy terpentyny.
Dwa.
Posterunkowy Maupassant,
reagując na nieczęsty sygnał świetlny,
przyniósł przełożonemu telefon.
Słucham.
Jak już wiesz, porwaliśmy ci syna
i zbiegliśmy do kryjówki, której nigdy nie zlokalizujesz.
Wypuść lub powieś Liczydło,
a malec wróci bezpiecznie pod twoje skrzydła.
Niezastosowanie się do polecenia poskutkuje gwałtowną śmiercią syna.
Trzy.
Świetlik urządzonego na poddaszu pokoju dziecięcego rozsunął się cicho.
Ucieczkę i następujący po niej pościg oddał wyraziście,
acz z nutką fantazji, komiks, który niebawem ukazał się w prasie.
3 dni wcześniej
Choć wojna gangów Ennui znana jako "Zimowa fala"
zdrowo przetrzebiła populację zbirów i chuliganów,
zebrała też niechlubne dla władz pokłosie wśród niewinnych obywateli.
Ujęcie pobierającego haracze księgowego Alberta "Liczydło"
z walizką pełną kwitów
obciążających trzy największe mafie w mieście,
przywróciło uczciwym obywatelom nadzieję na rychłe zażegnanie kryzysu.
Niestety, taki obrót spraw rozjuszył
mieszkańców kryminalnego półświatka.
Sam nie rozpoznałem Liczydła,
ale tak się stało, że znałem kurnik.
Nie piszę o tym w artykule. Wie pan, kogo mam na myśli, mówiąc "Howitzer"?
Jasne. Arthura Howitzera Juniora.
Założyciela i wydawcę Kuriera Francuskiego.
W pierwszym tygodniu bytności w Ennui miałem pecha
i zostałem aresztowany w knajpce
na obrzeżach Dzielnicy Noclegowej
z kilkoma nowo poznanymi kolegami.
Co wam zarzucono?
Miłość.
Ludzie mogą się obawiać lub nie
czyjegoś gniewu, nienawiści czy pychy,
ale ktoś, kto kocha inaczej,
naraża się na wielkie ryzyko.
W tym przypadku na 6 dni w celi zwanej kurnikiem.
Nikogo, kto by mnie ratował, nikogo, kto by mnie zbeształ.
Jedyny telefon, który zapisałem w swej typograficznej pamięci, to...
Dzielnica Drukarzy, 9-2211.
I choć boleję, że nie możemy opublikować żadnego z trzech tekstów,
z przyjemnością przyjmę przyszłe zgłoszenia.
Albo, jeśli będzie pan w Ennui...
Nie znałem człowieka.
Miałem tylko jego namiary, bo szukałem roboty.
WNIOSEK O ZATRUDNIENIE
Popatrzmy.
Szkolna gazetka, kółko poetyckie, kółko teatralne.
Autor szkolnego hymnu. Tekstu i muzyki.
Młodszy archiwista, reporter, zastępca redaktora.
Pożary i morderstwa. Od tego zaczynałem.
W gazecie ojca, rzecz jasna.
Doniesienia sportowe, kryminalne, polityczne.
Dwukrotna nominacja do nagrody za esej.
Głębokie Południe, Środkowy Zachód, Wybrzeże Wschodnie. Wielki kraj.
Nie byłem tam od 20 lat.
Nie teraz. Prowadzę rozmowę o pracę.
Próbki są dobre. Przeczytałem je ponownie w taryfie.
Recenzował pan książki?
Nigdy.
Dopełnią formalności za kilka godzin. Proszę przeczytać i napisać 300 słów.
UWAGA NA DOLE! NOCNE IGRASZKI
Płacę 500 franków minus 250 zaliczki na kaucję,
które jednak wpuszczę w koszty utrzymania.
Poproszę o wstępny szkic na jutro rano.
I niezależnie od pańskiej opinii,
niech to brzmi, jakby celowo pan to tak napisał.
Dziękuję.
Nie beczeć.
Nazwano to potem "Nocą Tysiąca Kul". Wracam do recytacji.
Jakim cudem komisarz i jego doborowa kadra
zdołali w tak szybkim tempie zlokalizować dziuplę porywaczy?
Cóż...
Nie mam pojęcia.
Rutyna zawodowa.
Powtórzę pytanie.
Ale odnieśli sukces.
Kim byli?
Ujawniono to później.
Wynajęta szajka bandytów i strzelców ściągnięta przez bossów
miejscowych reketierów i sieć szemranych pośredników.
Szofer Joe Lefèvre, ongiś prawie że obiecujący instrumentalista.
Stetson, Stara Panna, Hieronim Von Altman, holenderscy geniusze zbrodni.
Marconi Brutelli, śródziemnomorski anarchista.
Duet chuliganów, kuzynów w separacji.
Trio girlasek, same narkomanki.
Plus jeden mały, pomysłowy więzień
gotów na wszystko, by uciec i ulżyć portfelom podatników.
Co to za dźwięki?
Pęcherzyki powietrza w rurach. Pod ciśnieniem.
Brzmią jak alfabet Morse'a.
Może troszeczkę.
Mam na imię Gigi, a ty?
Nie powiem ci. Biorę udział w przestępstwie.
Nie jesteś kryminalistką, tylko tancerką z zaburzeniami.
- Ha. - No właśnie, ha.
Stul dziób.
Jakie masz oczy? Niebieskie?
Cześć.
Zaśpiewaj mi kołysankę.
Boję się.
Zasnąłeś?
Komisarz kochał swego Gigi całym ogromnym sercem.
A jednak jego umysł,
niezrównana maszyneria tropiąca działania przestępcze
zacinała się od czasu kolacji.
Maman, jestem głodny.
Był w stanie głębokiego deficytu kalorycznego.
Nescaffier, powróciwszy po sześciu latach do akcji,
był gotów olśniewać.
Zmiana była natychmiastowa.
Nescaffier.
I kiedy tylko wątła strużka woni z kuchni mistrza
połechtała nozdrza komisarza,
rozpoczęła się wizualizacja i werbalizacja złożonej strategii. Przystawka:
Faszerowane jajeczka kanarka podane w bezach z własnych białek.
Zabezpieczamy punkty dostępu...
- Następnie... - ...i punkty wyjścia.
Cynaderki
duszone w śliwkach z altany mera.
- Drążymy tunele przez ścianki działowe. - Następnie
mielona jagnięcina zawijana w cieście.
Snajperzy na dachach.
Zupa z ostryg z Blasé.
- Alpiniści w szybie windy... - Boska siekanka z gołębi. I wreszcie...
Obudźcie Jeroboama.
...pudding z tabaki ze śmietaną.
...ma być w gotowości, na wszelki wypadek.
- Mogę zadać pytanie? - Proszę.
- Tylko zagnę kartkę. W myślach. - Przepraszam.
Opisywał pan już Murzyna z USA, francuskiego intelektualistę,
- romantyka z Południa... - Antymurzyna.
Biblia, mity, folklor, prawdziwe i urojone zbrodnie,
opowieści niesamowite, łotrzykowskie, bildungsroman.
Ale najczęściej przez te wszystkie lata pisał pan o jedzeniu.
Dlaczego?
Kto, co, kiedy, gdzie, jak? Ważne pytania.
Ale praca korespondenta nauczyła mnie, żeby pod żadnym pozorem,
jeśli tylko potrafisz oprzeć się impulsowi,
nie pytać rozmówcy "dlaczego?".
To go spina.
- Niestety, muszę podrążyć... jeśli można. - Męka.
Autorefleksja to słabość, której trzeba ulegać prywatnie albo wcale.
No cóż...
Udzielę panu odpowiedzi ze zmęczenia.
Chociaż naprawdę nie wiem, co powiem.
Istnieje pewne szczególne, smutne piękno
znane samotnemu cudzoziemcowi łażącemu ulicami swego przybranego,
najlepiej tonącego w poświacie księżyca, miasta. Dla mnie to Ennui.
Jakże często...
Jakże często dzieliłem się odkryciami minionego dnia z...
zupełnie nikim.
A jednak zawsze, w alei czy na bulwarze,
czekał na mnie nakryty stolik.
Kucharz, kelner, butelka, kieliszek, ogień.
Wybrałem takie życie.
Samotne ucztowanie służące mi za towarzystwo,
źródło pociechy i wsparcie.
Pamięta pan, gdzie pan przerwał?
Oczywiście, głuptasku. "Tymczasem".
"Tymczasem naprzeciwko..."
Informuję:
podejrzani ukryli się na ostatnim piętrze kamienicy przy placu.
Funkcjonariusze już tam są.
Wstrzymać ogień! Nie strzelać!
Wstrzymać ogień!
W przerwie potyczki stary konsjerż,
weteran obu wojen przykuśtykał z enigmatyczną wiadomością.
PRZYŚLIJCIE KUCHARZA
Godzinę później
Mówię do przywódcy porywaczy z ostatniego piętra.
Czy macie w kryjówce działającą kuchnię?
Mój syn musi coś przegryźć.
Pozwólcie, że poślemy wam kucharza
z produktami spożywczymi.
Przygotuje z nich obfitą kolację,
wystarczy i dla ciebie, i dla wspólników.
My już jedliśmy.
To jakiś kuchcik
czy sam Nescaffier?
Pasztet z kosów.
Zmuszony do skosztowania każdego z dań
kucharz połknął zabójczą truciznę.
Dla chłopczyka.
Stop.
Zostaw nam przepis.
Po kolacji
Pomocy...
Nescaffier przeżył
dzięki wyjątkowej odporności
(wzmacnianej co sezon smakowitą zawartością talerzy,
patelni i rondli)
swego niemalże nadludzkiego żołądka.
Wiedział, rzecz jasna,
że Gigi nienawidzi rzodkiewek pod każdą postacią
i to z tak namiętną zajadłością,
że nie był w stanie ich tknąć
czy choćby wymówić ich nazwy przez całe swoje młode życie.
Okazało się jednak,
że szofer żywił do nich podobne uczucia.
Bierz kierownicę!
Najbardziej zaskakującym zjawiskiem
zaobserwowanym podczas tej przedłużającej się kolacji było to.
Smakowita ironia losu: monsieur Albert,
księgowy półświatka i mimowolny sprawca tej spektakularnej awantury,
zapomniany przez wszystkich od czwartku do poniedziałku
przymierał głodem w kurniku.
Jedynie zdrowiejący pan Nescaffier
był na tyle przytomny, by dostarczyć mu ciepły omelette à la policière
zawinięty w nakaz rewizji sprzed doby.
Liczydło nieźle sobie podjadł.
A teraz reklama proszku do zębów Gemini.
- To miał być tekst o mistrzu kuchni. - Po części jest.
- Do działu "Smaki i aromaty". - Rozumiem. Zlecenie było jasne.
Może umyka pańskiej uwadze,
że ostrzelano mnie i obrzucono granatami wbrew mojej woli.
Prosiłem jedynie, bym mógł coś zjeść, zjadłem i opisałem to ze szczegółami.
Nescaffier wypowiada tylko jedną kwestię.
Opuściłem coś, co mi powiedział, bo było to przygnębiające.
Mogę to dorzucić.
A co powiedział?
Martin...
Guillaume Martin.
Miały smak.
Że jak, proszę?
Trujące sole w rzodkiewkach...
miały smak.
Zupełnie mi nieznany.
Coś jakby gorzka, pleśniejąca, pieprzna,
korzenna, oleista...
ziemia.
Smak nigdy dotąd mi nieznany.
Nie do końca przyjemny...
niezwykle toksyczny,
a jednak całkiem dla mnie nowy.
To w moim wieku rzadkie zjawisko.
Podziwiam pańską odwagę, poruczniku.
To nie odwaga.
Ja tylko
nie byłem w nastroju,
by sprawić wszystkim zawód.
Jestem cudzoziemcem.
W mieście jest nas pełno.
Sam nim jestem.
Szukamy tego, czego nam brak.
Brak nam czegoś, co zostało w tyle.
Może przy odrobinie szczęścia
trafimy na to, co nam się wymykało
tam, gdzie kiedyś był nasz dom.
To najlepszy fragment.
Powód, dla którego powstał artykuł.
Całkowicie się nie zgadzam.
Tak czy inaczej, proszę go nie wycinać.
DZIAŁ PRZEMIJANIE I ŚMIERĆ (STR. 75)
UWAGA KOŃCOWA
Wszyscy są?
Domyślam się, że już wiecie. Zawał.
Nie beczeć.
Czy ktoś po niego przyjedzie?
W kostnicy jest strajk.
- Kto przy tym był? - Siedział sam.
Czytał telegramy urodzinowe.
Nie zapalaj świeczek. Nie żyje.
Poproszę kawałek.
Ja też.
Trzeba coś skrobnąć. Jest chętny?
- Mamy robotę. - Szykuję oprawę graficzną.
Cały on.
Napiszmy to razem.
- Napiszmy co? - Nekrolog.
Arthur Howitzer Jr. Urodzony na północy Kansas,
10 mil od geograficznego środka USA.
Stracił matkę w wieku 5 lat.
Syn wydawcy, założyciel tego magazynu.
Kuriera Francuskiego, następcy Pikniku.
Cieszącego się małym wzięciem dodatku Liberty, Kansas Evening Sun.
- Zaczęło się od wakacji. - Czy to prawda?
W pewnym sensie.
Co będzie dalej?
OSOBY, KTÓRYM DEDYKUJEMY KURIERA:
KURIER FRANCUSKI Z LIBERTY, KANSAS EVENING SUN
Napisy: Elżbieta Gałązka-Salamon