Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
BASISSCHOOL
Tot morgen, meiden.
MILAAN, MEI 1938
Niet rennen, dan kom ik slecht over. Kom op.
Liliana, sorry. Kom.
Ik wil je strik goed doen.
Dat is het. -Bedankt.
Juf Cesarina, heeft u kinderen?
Nee.
Ik ben niet getrouwd, maar gelukkig heb ik jullie, meiden.
Ik hou van jullie alsof jullie mijn kinderen zijn.
Maar een moeder heeft ze zelf.
Dat is waar.
Het betekent dat ik meer van jou hou dan van de anderen.
Liliana. -Pap.
Hallo, dr. Segre. -Hallo.
Ben je lief geweest?
Natuurlijk, zoals altijd.
Zullen we gaan?
Tot ziens. -Tot ziens.
Dag, juf Cesarina. -Dag, Liliana. Tot morgen.
In Milaan wachtte Liliana de hele ochtend op dat moment.
Het moment waarop je vader je meenam aan zijn hand.
Voor de rassenwetten was ik gewoon een meisje.
In een klein gezin.
We behoorden tot de middenklasse.
We waren een Joods gezin…
…maar zonder specifieke riten…
…of specifieke vriendschappen.
Ik wist niet eens dat ik Joods was.
NAPELS, JUNI 1938
Het is over een halfuur klaar.
Oké, ma.
Laten we teams maken.
We zijn met z'n vijven, maar met vier Kahns.
Jij zit in hun team en dat is dat. -Oké.
In Napels was Tullio dol op de straten van Vomero…
…de zee en voetbalwedstrijdjes tegen de gebroeders Kahn…
…met wie hij meer deelde dan z'n passie voor voetbal.
We waren een middenklassegezin…
…met een vader, moeder en vijf kinderen.
En ik was de jongste.
We waren een vreedzaam gezin.
PISA, JULI 1938
In Pisa had Guido een droom.
Hij wilde een man zoals z'n vader worden, goed en moedig.
Met zijn vader zou hij ontdekken…
…dat een kind moediger kan zijn dan een volwassene.
Kom op, Augusto. Waarom kom je hier niet ook werken?
Waarom werk je nog bij de spoorwegen? -Dat is veilig werk.
Het is mooi, maar we zullen zien.
En jij houdt van treinen, hè Guido?
Maar schrijven is goud, toch?
Als het open is, overweeg ik om hier te komen werken.
Mooi. -Goed gedaan, oom.
De meeste winkels waren ooit van Joden.
Inclusief de winkels van mijn ooms en mijn familie.
Het was de winkel van mijn oma, maar ook van de familie.
ROME, SEPTEMBER 1938
In Rome las Lia graag kinderboeken en verzon ze dingen.
Ze kon ook goed zingen.
Lia, wil je je huiswerk doen?
Ja, nu wel.
Genoeg. Ik zet hem uit.
Nee, wacht tot het lied afgelopen is.
Nee.
Papa komt. Doe je huiswerk, en snel.
Dan maak ik het thuis af.
Ik ken het toch al.
Natuurlijk.
Wat kunt u eraan doen, mevrouw? Lia zingt beter dan op de radio.
Ik hoorde bij een middenklassefamilie.
Laten we zeggen, best rijk…
…met Joodse waarden.
Maar we waren niet echt gelovig, behalve qua tradities.
Het is een goed geïnformeerde familie.
Zelfs voor de rassenwetten merkte ik dat ze bang waren.
De Joden wereldwijd…
…zijn gedurende 16 jaar en ondanks onze politiek…
…een vijand die niet te verenigen is met fascisme.
Je hebt een helder…
…ernstig…
…raciaal geweten nodig…
…om niet alleen verschillen te verhelpen…
…maar duidelijke superioriteit te laten zien.
Op 5 september 1938 in Tenuta di San Rossore in Pisa…
…tekende koning Vittorio Emanuele de eerste wet…
…die ervoor zorgde dat Joden bijna nergens meer konden werken…
…en dat Joodse kinderen niet naar school mochten.
Het is het begin van een vervolging…
…van 50.000 Italianen wier enige misdrijf was dat ze Joods waren.
Het is een schande. Een schande. Het is onmogelijk.
Ik begrijp het niet. Ik weet niet wat Mussolini heeft.
Waar ga je heen? Amedeo, praat je niet?
Wat kan ik zeggen? Mussolini was vroeger heel anders.
Mussolini is Mussolini.
Wat heb je? Hij is Hitlers bondgenoot. Wat bezielde je?
De Duitsers vroegen hem niet om dit te doen.
Het is zijn initiatief, zijn idee.
Genoeg, laat me met rust. -Ja, ga maar. Ga.
Roberto, reageer het niet af op je broer.
Wat moet hij ermee?
Dat is te makkelijk. Wat vertellen we Liliana?
Wat is er gebeurd?
Wat heb ik gedaan?
Niets, je hebt niets gedaan.
Misschien kunnen jullie beter daar even praten.
Om de impact van de rassenwetten te begrijpen…
…voor die jongens uit '38…
…moet je ook begrijpen wat voor verraad ze voelden.
Ze waren Italiaans…
…diep geworteld in de cultuur van die tijd.
Het waren jongens die zich fascistisch voelden.
En al met al was hun Joodse cultuur niet zo belangrijk voor ze.
Maar met de introductie van de rassenwetten…
…werden ze geconfronteerd met hun Joods-zijn.
Ze voelen zich Joods doordat anderen ze daartoe dwingen.
Het Centraal Staatsarchief in Rome…
…barst bijna uit zijn voegen door teksten van Mussolini…
…die betrekking hebben op de anti-Joodse wetten.
Het is duidelijk dat de persoon die zich heeft aangemeld, heeft gestudeerd…
…en de wetten die zijn doorgevoerd, aangezien hij de dictator is…
…zijn het gevolg van zijn werk, als we deze term kunnen gebruiken…
…en laten zien dat hij er goed over heeft nagedacht, vanuit hem gezien.
Oktober 1938.
Tullio Foà, Lia Levi, Guido Cava en Liliana Segre…
…zijn geen kinderen meer zoals de rest.
Ze hebben je geschorst. -Geschorst?
Je mag niet naar school.
Wat heb ik gedaan? -Niets, je hebt niets gedaan.
Het is de…
De overheid heeft nieuwe wetten gemaakt…
…waardoor Joodse kinderen niet naar school mogen.
Maar waarom ik?
We zijn Joden, Liliana.
Ja, maar wat dan nog?
Ik ben Italiaans. Hebben ze Italiaanse kinderen geschorst?
Niet de katholieke Italianen die ze Arisch noemen.
Het woord 'geschorst' van de basisschool…
…waar ik in het eerste en tweede jaar zat…
…was heel slecht nieuws.
Ik kon het amper verdragen.
Want zelfs een kind weet…
…dat als je geschorst wordt, dat betekent dat je iets slechts hebt gedaan.
En ik begon met die vraag…
…'Waarom? Waarom? Waarom?'…
…die ik nooit kon beantwoorden.
Dat kan ik nog steeds niet.
Dat is niet logisch.
Betekent dat dat we minder waard zijn?
Voor hen.
Maar dat is niet waar. Helemaal niet.
Ik vind dat je net zo veel waard bent als alle kinderen. Meer zelfs.
Wat doen we nu?
Nu zoek ik een school waar Joodse kinderen welkom zijn…
…maar je ziet juf Cesarina niet meer.
Hoe vertellen we het haar?
Ze vindt me zo aardig.
JOODSE LERAREN EN LEERLINGEN GESCHORST PER 16 OKTOBER
DE LEERLING HEEFT EEN VADER EN MOEDER DIE NIET JOODS ZIJN
De rassenwetten kwamen als een verrassing.
Na wat gemompel hoorde ik het thuis. Mijn moeder…
…nam me apart en zei: 'Ik moet met je praten.'
Ze zeiden dat ik niet terug naar school zou gaan.
Dat was het begin van mijn woede, al snapte ik er nog weinig van.
'Vanaf morgen gaan jullie niet meer naar school.'
Ik was acht, mijn broer elf.
Dus ik zei: 'Maar waarom, pa?'
We studeerden veel en kregen goede cijfers. Waarom gaan we niet terug?
'Omdat… Gewoon. Je gaat niet, oké?'
De kinderen moeten deze nieuwe realiteit niet alleen verdragen…
…hun families storten zich ook in chaos en wanhoop.
Is het niet leuk, Guido?
Augusto, wat is er?
Augusto?
Ik weet niet hoe ik het moet zeggen. -Kom, Guido.
Blijf jij maar bij de kleine.
Daar, bij je zusje.
Augusto, wat is er?
Ik ben mijn baan kwijt.
Ik ben vanmorgen ontslagen vanwege de wetten.
Dat kunnen de spoorwegen niet doen.
Ja, ze kunnen me ontslaan. Sterker nog, ze zijn het verplicht.
En Guido mag niet meer naar school.
De baas belde mijn vader en zei:
'Cava, ik ben blij dat je vader bent geworden.
Maar ik moet je…
Het goede nieuws is dat je een derde dochter hebt gekregen.
Maar ik moet je meer vertellen.'
Hij opende de la en gaf hem de ontslagbrief.
M'n pa wist van de rassenwetten en verwachtte het al.
Ze ontsloegen hem.
Maar waarom wij? -Waarom? Omdat we Joods zijn.
Alleen Joods.
Pa, wat is er aan de hand? -Ik weet het niet, Guido.
Ik weet het niet.
Vooral voor de jongste kinderen…
…begint de wereld met wat hun ouders ze leren…
…en het veilige gevoel dat ze ze geven.
Als ze zien, zonder te weten wat er gebeurt…
…hoe hun ouders verzwakt en in tranen zijn…
…en hun kinderen niet kunnen geruststellen…
…ontstaat er de eerste onzekerheid…
…en het verlies van hun wereld.
We kennen de grote lijnen van de rassenwetten…
…die de levens van Joden verwoestte.
Ze werden geen tweederangs burgers, maar überhaupt geen burgers.
Maar alle kleine zorgen die niet te onderdrukken zijn…
…troffen het dagelijkse leven.
Ik ga al amper.
Ze zeiden het wel vaker, maar het is nooit gebeurd.
Tot die tijd was het prima omdat mijn zwager een oorlogsheld was.
Dat beschermde ons.
Maar nu is het niet genoeg. We kunnen je niet langer in dienst houden.
Maar waarom?
Omdat je Arisch bent.
Arisch?
Ben ik Arisch? Ik kom uit Tivoli. Wat betekent dat?
Voor de staat ben je Arisch.
En Joden mogen geen Ariërs meer in dienst hebben.
De dienstmeid was als familie voor me.
Voor ons was het alsof je een pilaar in het gezin verwijderde.
Iemand die bij ons hoorde.
Het was bijna ondraaglijk…
…en onmogelijk.
Wat moet Lia zonder mij?
Misschien is er een oplossing, als je het ermee eens bent.
Mevrouw Colatei. -De buurvrouw?
Ik heb haar gesproken. Ze doet alsof ze je gaat aannemen.
Wat betekent 'doen alsof'? -Jij blijft hier werken.
Maar je slaapt bij Colatei.
Dus ik ga voor ze werken? -O, nee. Hooguit wat klusjes.
Je kunt ze af en toe helpen, om aardig te zijn.
Je blijft bij ons, toch?
Het klinkt nogal vreemd.
Maar als u het zegt, mevrouw, is het goed.
Hoera.
Wij betaalden haar…
…maar ze sliep bij dat gezin en soms kwam ze ons helpen in huis.
Maar zoals dat gebeurt, kreeg ze het druk…
en ging ze op in die andere familie.
Naast de ontbering waren we ook enorm jaloers.
Er waren andere meisjes en ze zorgde voor ze.
Hallo.
Er waren ook hartverscheurende scènes.
In het dagelijks leven, niets groots.
Maar kleine drama's beïnvloeden levens.
Kinderen begrijpen niet…
…waarom iedereen hen en hun ouders de rug toekeert.
Zoals bij alle moederloze kinderen…
…nam de lerares een speciale rol op zich…
…en had ze een speciale plek in mijn kleine hart door hoe ik me toen voelde.
Ze was een vrouwelijke figuur.
Ik investeerde genegenheid en hoop in haar.
Liliana vertrouwt je.
Maar ze is rusteloos.
Ze maakt zich meer zorgen om jou dan om zichzelf.
Om mij?
Ik wist niet hoe ik het moest zeggen. Ik was bang dat je overstuur zou worden.
Natuurlijk.
Ze is erg gevoelig.
Maar uiteindelijk zal ze het begrijpen.
Ja, ik hoop het.
Je bent haar lerares…
…en dit moet gebeuren…
…dus misschien kun je het makkelijker maken.
Ik? Sorry, hoe? Wat heb ik ermee te maken?
Ik beslis niet of Liliana weer naar school mag.
Ik heb die wetten niet gemaakt. -Natuurlijk, dat weet ik.
Misschien kun je haar helpen om het te begrijpen en haar steunen.
Dr. Segre, probeer me te begrijpen.
Het is gevaarlijk om betrokken te raken bij dit soort zaken.
Ik ben ambtenaar.
Ik moet ook aan mezelf denken…
…en aan alle andere meisjes.
Het draait niet alleen om Joden.
Als je het niet erg vindt, ik moet gaan.
Tot ziens. -Tot ziens.
Het was een grote teleurstelling voor me.
Ik verwachtte veel kusjes, knuffels en verdriet…
…dat ze me geen les meer kon geven, maar ze zei:
'Ik heb de rassenwetten niet gemaakt. Wat heb ik ermee te maken?'
Ze deed me niet eens de groeten.
Het was een heel naar moment.
Er waren toen 25 meisjes.
Slechts twee ervan waren nog steeds mijn vriendinnen.
Ze nodigden me nog steeds uit op hun feestjes…
…en vroegen of ik kon komen spelen.
De anderen hadden niet door dat ik niet meer naar school ging.
School is pas de eerste stap.
Het regime wil Joden uit alle delen van het publieke leven elimineren…
…en uit alle instellingen…
…zelfs tegen een hoge prijs.
Daardoor worden professoren en professionals…
…en belangrijke intellectuelen in ons land ontslagen.
Zoals Emilio Segré…
…Bruno Pontecorvo en de twee Nobelprijswinnaars…
…fysicus Enrico Fermi, die getrouwd is met een Jood…
…en econoom Franco Modigliani.
De Italiaanse samenleving protesteert niet in het openbaar.
De koning verzet zich er niet tegen.
De andere grote macht verzet zich niet…
…en zelfs de tegenmacht niet, de Heilige Stoel.
De wetten van 1938 worden vergezeld door een consensus…
…of door stilzwijgende toestemming.
De overheid die de wet op 5 september 1938 uitvaardigde…
…heeft de wet veranderd.
Als het mogelijk was om het te regelen, alleen voor de basisschool…
…kreeg een klas van tien meisjes en jongens van het eerste tot vijfde jaar…
…toestemming om naar een staatsschool te gaan.
Meneer? Sorry, maar ik…
Totò, wees zo aardig en kom eens hier.
Kun je koffie voor me halen? Maar niet hier.
Ga naar het plein. Die is beter. -Prima.
Mevrouw Foà, we hebben een probleem.
De wet staat een speciale klas voor Joodse kinderen toe…
…als er minstens tien kinderen van zes zijn.
Hier op de Vanvitelli-school hebben we er maar negen.
Ik weet het. Mijn kinderen studeren hier.
Remo en Mario. -Ja, ik weet het.
Die andere interesseert me. Daarom ben je hier.
Hoe heet hij?
Tullio. -Tullio.
Hoe oud is Tullio? -Vijf.
Weet je zeker dat hij vijf is?
Nee.
Hij is zes.
Prima.
Hij hoort dus bij de andere negen en we hebben een klas.
Als hij vijf was, was dat onmogelijk geweest.
Maar als het zo moet…
Bedankt, meneer. Bedankt.
Heb je dat gehoord? -Moet ik een jaar eerder naar school?
En moet ik jou ook bedanken? -Tullio.
Bedankt. -Graag gedaan.
Tot ziens. -Tot ziens.
Dag, kleintje.
Tot ziens. -Tot ziens.
Bedankt.
Ik was heel blij.
Ik ging naar school met m'n broer en de vrienden…
…die ik van onze synagoge kende.
Ik droeg ook mijn zwarte schort…
…mijn witte gesteven kraag en een mooie rode speld.
Een paar dagen later merkte ik iets vreemds op.
Eén.
Twee.
De Vanvitelli-school had een grote poort…
…en een kleinere poort aan de zijkant.
Alle jongens en meisjes gingen via de grote poort naar binnen.
We gingen met z'n tienen naar binnen door de kleine poort…
…vijftien minuten voor de anderen.
We vertrokken ook 15 minuten na de anderen via die poort.
Toen werd het duidelijk dat wij de abnormale kinderen waren.
Wat doen ze?
Het zijn Joden. Ze mogen niet met ons sporten.
We mochten geen contact hebben met de andere kinderen.
Ze zeiden duidelijk: Het zijn Joden.
Maar zelfs zij wisten niet wat het betekende.
Al die kleine zorgen die niet te onderdrukken zijn…
…bepaalden het dagelijkse leven.
Zoals bijvoorbeeld dat Joden geen radio mochten hebben.
Zelfs toen dacht en zei ik:
Het is geen radio die kan uitzenden.
Als het er wel een was…
…kon je informatie doorgeven aan de vijand, maar niet met deze.
Dat raakte me, want het alsof je een kind televisiekijken ontzegt.
En het werd snel erger.
Een reeks circulaires maakt de raciale wetten steeds scherper.
Het is een vlaag van discriminatie en allerlei verboden.
De meeste beperkingen zijn compleet absurd.
Wat verboden is, telt niet.
Ze willen het leven onmogelijk maken voor Joden.
Zo slaat het regime twee vliegen in een klap.
De ene is simpel en helder, de Joden vervolgen.
De andere is om hun vertrek te stimuleren.
Pap was de vicedirecteur van een bank.
Hij kreeg te horen dat hij niet meer bij de bank zou werken…
…omdat hij werd ontslagen.
Pap vroeg om de reden. Ze zeiden dat hij ontslagen werd omdat hij Joods was.
Vader emigreerde naar Afrika. Naar Asmara, om precies te zijn…
…waar men dacht dat er werk voor de Italianen was.
Omdat de rassenwetten daar niet zo streng waren…
…en in Italië werden ze dat wel.
JODEN
Wanneer is het gebeurd? -Vanavond.
Lafaards.
Het is beter zo. Stel je voor dat je binnen was.
Nu moeten we al dankbaar zijn voor wat er is gebeurd.
Franco, luister.
Is je aanbod nog geldig?
Weet je het zeker? Nu is het gevaarlijker.
We weten niet hoe het zal aflopen. -Ze hebben mijn baan afgepakt.
Ik ga een nieuwe baan zoeken. Het kan me niet schelen of het gevaarlijk is.
Vind je dat goed?
Natuurlijk, Augusto. Geweldig.
Kom op, aan de slag.
Ik weet niet waarom. Ik moest het gewoon doen.
Ik pakte een scherf van het raam.
Wie weet waarom? Ik had er gewoon zin in.
Ik deed hem in mijn zak.
Ik heb hem zelfs na de oorlog bewaard. Helaas ben ik hem later verloren.
Kanonschoten, bombardementen…
Ik heb hem gehouden. Ik had hem na de oorlog nog.
Bevolking van Italië…
…stort je in de oorlog…
…en laat zien…
ROME, 10 JUNI 1940
…hoe vasthoudend je bent.
Je moed.
Wat je waard bent.
Thuis leek mam bezorgd.
Mijn grootouders, tantes, ooms en ook oudere broers waren bezorgd.
Toen ik naar huis ging, zag ik één schilderij minder…
…of een tafel of tapijt minder.
Om deze vier kinderen te voeden…
…verkocht mam alles wat ze had.
We werden arm.
Maar arm zijn is geen schande.
Het is een omstandigheid.
Mama had een beslissing genomen in overleg met ons.
Ze ging een kamer verhuren.
Die werd gehuurd door een lange man die ik me nog goed kan herinneren.
Deze man kwam bij ons.
We beseften dat hij naar Radio London luisterde.
Het was een heel belangrijke radiozender…
…met een Italiaanse presentator die vreemde berichten naar Italië stuurde.
Geluk is niet gelukkig.
Het betekende niets voor normale mensen.
De koe geeft geen melk.
Maar voor de partizanen die tegen de Duitsers streden…
…betekende het veel.
Het betekende dat de vliegtuigen medicijnen zouden droppen…
…en wapens en geld.
Maar toen mam doorhad dat hij luisterde naar Radio London…
…zei ze: Je kunt hier niet langer blijven.
'Ik heb vier jonge kinderen en we zitten in het middelpunt van de cycloon.
Wees aardig en ga weg.'
De meneer ging weg. Hij heette Piero Calamandrei.
Hij was een van de personen die aan de grondwet heeft gewerkt.
Wie heeft het zegel verwijderd?
Misschien moet je eens naar Radio London luisteren.
Daardoor ging het mis.
Weet je dat?
Sorry, het was vast de schoonmaakster die hem omgooide bij het schoonmaken.
Hij is makkelijk te repareren.
Hij denkt dat hij te repareren is.
Kijk maar eens in de andere kamers.
Alsjeblieft, kameraad, controleer onze documenten maar.
Dan zie je dat we fatsoenlijk zijn. -Documenten?
Ik weet wie jullie zijn.
Controleer ze toch maar.
Prima.
Kom op.
Gaan we gewoon weg? -Ja.
Pak aan en fijne avond nog.
Dan kom je niet in de verleiding.
Toch?
Je moet me bedanken.
Bedankt.
Er is niets gebeurd.
Niets, het is voorbij. Het is voorbij, meisje.
Er is ook een vorm van geweld.
De bureaucratische toepassing van deze wetten…
…die onlangs ontdekt werd door de Anselmi-commissie.
Het staat in de confiscatierapporten.
Stel je voor dat de politie de huizen van de Joden binnengaat…
…om kwasten, nachtspiegels en gereedschap in beslag te nemen.
Het eigendomsrecht kent twee fases.
In het begin, van 1938 tot 1943…
…worden er beperkingen ingesteld.
Er wordt een plafond ingesteld, een erg laag plafond…
…voor de goederen die een Jood mag bezitten.
Als hij er te veel heeft, moet hij ze verplicht inleveren…
…en een onteigening ondergaan in ruil voor certificaten…
…die veel minder waard zijn dan de marktprijs.
Dus het kopen en verkopen van de huizen van Joden leverde de staat veel op.
Na 8 september 1943…
…verandert dat en wordt alles in beslag genomen…
…dat eigendom is van Joden.
Maar weinig mensen begrepen de noodzaak om te vluchten.
Dat was niet genoeg. Ze hadden ook kennis nodig.
Ze hadden visums en documenten nodig om naar het buitenland te kunnen.
De meeste landen sloten hun grenzen voor de vluchtende Joden.
Velen zagen de kans om weg te gaan vervliegen.
Er was ook een willekeurig element: het vertrouwen van een buurman…
…in plaats van een vreemde.
Soms was het juist de buurman die je verried…
…en vice versa, soms was het juist de vreemde die je hielp.
Wat is er, mam?
Mevrouw Foà?
Salvatore Pace, Openbare Veiligheid. Laten we doorlopen.
Laten we doen alsof dit een leuk gesprek is. Lachen.
We kregen een melding.
Als dit gebeurt, moet ik het als politieagent wel verifiëren.
Wat voor rapport? -Ze zitten achter je aan. Begrepen?
En in jouw positie is het makkelijk om je te vinden.
Dat is het probleem. Het is gevaarlijk voor jou en je familie.
Wat wil je van me?
Is er iemand…
…een vriend van je die niet van jouw ras is…
…en die je huis op zijn naam wil zetten?
De rekeningen, het water, het licht.
Ik weet het niet. Ik moet er even over nadenken. Waarom?
Doe het onmiddellijk.
Dan zul je eindelijk verdwijnen.
Misschien word jullie spoken voor ons.
We kennen elkaar niet.
Bedankt. Kom op.
We zijn commissaris Salvatore Pace heel dankbaar…
…voor zijn hulp.
Maar we wisten niet wie hij was en hij kende ons ook niet.
Het was een opmerkelijke daad van altruïsme.
Net als Marcello Magrì, een vriend van de familie…
…die de papieren en de huur op zijn naam zette, wat gevaarlijk was…
…want de Partij dreigde met straffen.
Nadat de VS bij de oorlog betrokken raakte, kwam er verandering.
Op 10 juli 1943 landen de geallieerden in Sicilië.
Kort daarop, op 25 juli, wordt Mussolini afgezet en gearresteerd.
Op 8 september begint generaal Badoglio de wapenstilstand.
Veel Italianen denken dat de oorlog voorbij is.
Dat is niet waar.
Italië verandert in chaos.
De koning en de overheid vluchten van Rome naar Brindisi…
…waardoor het Italiaanse leger geen orders meer krijgt.
Honderdduizenden soldaten worden gevangen door Duitsers…
…en gedeporteerd naar Noord-Europa.
Het land splijt in tweeën.
In het zuiden zitten de geallieerden…
…terwijl het midden en noorden bezet zijn door de fascistische nazitroepen.
Toen Livorno werd gebombardeerd…
…maakten de inwoners van Pisa zich ook zorgen.
Wat hebben we hier?
Waar is de Joodse kapitalist? -Hij woont daar, in dat huis.
Breek de deur open.
Help.
Help. Laat los.
Help.
Laat los. Help.
Opzij. Jij, vieze Jood, sta op.
Sta op, kom op. Ik heb geen tijd te verliezen.
Waar is het goud?
Guido, ga bij het raam weg.
We moeten gaan.
We gaan het zo doen.
Neem Flora mee en ga naar je tante.
Guido en ik gaan naar mijn broer in Calci.
Mussolini, bevrijd door de nazi's, grijpt weer de macht…
…en staat aan het hoofd van de Republiek Salò.
Die loopt van Lazio, inclusief Rome, naar het noorden.
De geallieerden steunen koning Vittorio Emanuele III…
…in het koninkrijk Italië, wat het hele zuiden beslaat.
Mussolini wijdt zich volledig aan Hitlers strijd.
Degenen van het Joodse ras…
…zijn officieel buitenlanders en vijanden.
Alle Joden moeten gearresteerd worden…
…en gedeporteerd naar concentratiekampen in Duitsland en Polen.
Vrijheid en vrede leken dichtbij.
Maar voor de Italiaanse Joden is dit het begin van een nachtmerrie.
De Carta di Verona is in november 1943 goedgekeurd.
Er staan een aantal sociale doelen op vermeld.
Binnenin staat…
…dat degenen van het Joodse ras buitenlands zijn…
…en tijdens deze oorlog tot de vijand behoren.
Op dat moment wordt het burgerschap voor de Italiaanse Joden ingetrokken.
Haal adem.
Kom je even met me mee?
Het kind heeft longontsteking.
Hij moet nu worden opgenomen.
Nee, dat is onmogelijk.
Het is onmogelijk. -Waarom?
Omdat we Joods zijn.
Daarom verstoppen we ons hier.
Mijn vader zei: Dokter, we zijn een Joodse familie.
We kunnen niet naar het ziekenhuis omdat de Duitsers ons dan meenemen.
Ik begrijp het.
Hij is een fascist.
Wat als hij ons aangeeft?
Hij start de motor en rijdt weg.
Hij gaat.
Na amper een uur…
Het was de dokter.
De koorts is nog hoog.
Hier.
Elke zes uur een pil.
Om de zes uur.
Vertel me morgen hoe het met hem gaat.
Bedankt. -Bedankt, dokter.
Er was toen geen penicilline. Zulke medicijnen waren er niet.
Een week lang kwam hij twee keer per dag.
's Ochtends en 's avonds.
Families hebben broers, zussen…
…soms zelfs een tweeling…
…wier lot is bezegeld.
Alles komt goed, Guido.
De twee broers Segre, Amedeo en Alberto, scheelden een jaar.
Ze waren heel verschillend.
Eén winnaar.
Het was mijn oom.
Eén verliezer. Dat was mijn vader.
Toen het moment daar was om te vluchten…
…dat was het moeilijkste moment voor iedereen…
…is mijn oom, nu getrouwd met een katholiek…
…met zijn vrouw de bergen in gevlucht.
Hij liet mijn vader bij hun ouders achter.
Opa had Parkinson en was er ziek…
…en oma draaide een beetje door…
…door de angst en shock.
Mijn vader, een geweldige zoon en vader…
…zat in een enorme tweestrijd.
Hij wilde me beschermen.
Maar hoe kon hij zijn ouders achterlaten? Hoe dan?
De fascistische nazitroepen voeren meteen hun plan uit…
…en kiezen een stad om mee te beginnen.
De deportaties begonnen in Napels.
De Duitsers hadden alles goed georganiseerd.
Kolonel Scholl…
…bevelhebber van de regio Campanië en gelegerd in Napels…
…heeft alles heel zorgvuldig georganiseerd.
Hij koos zelfs muziek om de Joden te vergezellen.
Om de Joodse mars te vergemakkelijken.
Het was Lacrimosa van Mozarts Requiem in D-moll.
Maar kolonel Scholl heeft de Napolitanen onderschat.
In vier dagen wisten de Napolitanen de Duitsers te verslaan.
Tussen de partizanen, jongens en meisjes…
…vluchtten de Duitsers in deze vier dagen.
Napels is de enige stad ter wereld…
…die werd bevrijd zonder hulp van een leger.
Op 9 oktober in Trieste en 16 oktober 1943 in Rome…
…worden duizenden Joden gearresteerd…
…en na enkele controles in veevervoerwagens geladen…
…en naar concentratiekampen in Europa gestuurd.
Er werden 1259 mensen gearresteerd, waaronder 207 kinderen.
Maar slechts vijftien mannen en één vrouw kwamen terug uit Auschwitz.
Veel mensen in Rome redden zichzelf…
…door in kloosters te schuilen die moedig hun deuren voor ze openen.
Dit zijn de documenten van een meisje dat hier studeerde…
…en nog niet is teruggekeerd.
Nu zijn ze van jou. Er staat Maria Cristina Cataldi.
Vanaf nu heet je zo.
Geef alleen antwoord als ze die naam gebruiken.
Lia bestaat niet meer. Vergeet haar voorlopig.
Ze gaven me de naam van een 11-jarig meisje…
…genaamd Maria Cristina Cataldi.
Het beste voor een Jood is om Maria Cristina genoemd te worden.
De achternaam doet er niet toe.
Ik weet dat het voor veel Joodse kinderen…
…een tragedie was om hun naam te verliezen.
Voor mij was het geen tragedie.
Voor mij was het alsof ik in een toneelstuk ging spelen.
Voor het eten slaan de meisjes in de eetzaal altijd een kruis.
Maria Cristina, jij ook, anders hebben de anderen het door.
Kun je dat? -Ja.
Ja, zo ongeveer.
Alleen dan andersom.
Katholieken doen het zo, van links naar rechts.
Je deed het als een orthodoxe, van rechts naar links.
Goed zo, dat is het.
Fiamma.
Kom hier, alsjeblieft.
Ja, moeder. -Dit is Maria Cristina.
Vanaf nu slaapt ze bij jou op de kamer.
Vergezel haar, zodat ze haar spullen kan uitpakken.
Ga.
Ik ben Fiamma. Vind je het hier fijn?
Misschien.
Het komt goed, wacht maar af.
Als je wilt, mag je bij mij en mijn zus Fioretta slapen.
Hoi. -Hoi.
In het klooster, zelfs daar, was het gevaar dichtbij.
De Duitsers kwamen twee of drie keer langs.
En één keer…
…dat hoorde ik een jaar geleden van een zuster die nog leeft…
…waren ze op zoek naar Joden.
Maar ze hebben alleen de eerste twee verdiepingen gecontroleerd.
Het was een soort wonder.
Net toen ze naar de derde verdieping wilden…
…waar Joden zaten, vertrokken ze.
Als je in het noorden bent…
…het gebied dat in handen is van de fascistische nazitroepen…
…is de enige hoop om onder te duiken of naar Zwitserland te vluchten.
Mijn vader had iets bedacht.
Een manier om de grootouders te redden.
Een vergunning van Como Station.
Gezien zijn leeftijd en gezondheid…
…gaf Como Station een vergunning af voor twee oude mensen…
…waarin stond dat ze het Duitse Rijk geen kwaad konden doen.
Toen probeerden we naar Zwitserland te vluchten.
Zijn we er? Zijn we in Zwitserland?
Nog niet.
Vanaf hier is het gevaarlijker.
Er wordt gepatrouilleerd.
Dus? -Het kost nog eens 1000 lire.
Hoezo, nog 1000 lire? Ik heb je al 1000 lire gegeven.
Dan vind je zelf Zwitserland maar.
Nee, wacht. Wacht.
Dit is goud. Hij is meer dan 1000 lire waard.
We waren…
…twee mensen uit de middenklasse die de berg op moesten.
We waren onbekwaam, het was belachelijk.
Mijn vader zei altijd: We doen het nooit.
Ik: Ja, dat moeten we zeker wel doen. Kom mee.
Ik voelde me een soort heldin…
…op de bergen achter Varese.
Achter de smokkelaars die zeiden:
'Snel, of de patrouille schiet op ons.'
Over die kam. Dat is Zwitserland.
Kom je niet?
Jij wil naar Zwitserland, ik niet.
Mijn bagage. -Daar.
Je koffer is er eerder dan jij.
Toen we in Zwitserland aankwamen, waren we blij.
Ik zei: 'Zie je, pap? Het is ons gelukt.' We hebben elkaar gelukkig geknuffeld.
Dat gebeurde niet.
Stop. Handen omhoog.
Wie zijn jullie?
Joden. Italiaanse Joden.
Documenten.
Gelukkig zijn jullie er.
Onze levens zijn in gevaar. Dat weten jullie, toch?
Ik weet dat je een deserteur kunt zijn.
Het was een vreselijk mens.
Hij zei dat we leugenaars waren.
Dat er in Italië geen Joden werden vervolgd.
Op 43-jarige leeftijd wilde m'n vader volgens hem z'n dienstplicht ontlopen.
Hij vergat dat door de fascistische rassenwetten…
…Joden niet eens in dienst mochten.
Als je ons naar je meerdere brengt, leggen we het uit.
Ik breng je nergens heen. Ga terug naar waar je vandaan kwam.
Je snapt niet wat het voor ons betekent.
Je begrijpt het niet. Als we teruggaan, vermoorden ze ons.
Ik smeek je. Alsjeblieft.
Ik zakte op de grond en smeekte.
Hij stuurde ons terug en richtte zijn geweer op ons.
Toen we bij de grens gearresteerd werden…
…begreep ik nog steeds niet…
…waarom ik daar was met mijn vader.
Wat er later zou gebeuren, was onvoorstelbaar.
Ik dacht aan die dag…
…en werd al jong volwassen door wat er is gebeurd.
Maar toen ik voor het eerst binnenkwam…
…in de vrouwengevangenis in Varese…
…namen ze vingerafdrukken en foto's.
Waarom?
Ik bleef me dat maar afvragen in mijn hoofd…
…waarom ik daar was.
Toen brachten ze me naar de gevangenis in Como…
…en daarna de grote San Vittore-gevangenis in Milaan.
Ik ben geboren in Milaan en fietste altijd rond de gevangenis.
Maar ik had nooit gedacht dat ik die van binnenuit zou zien.
De gevangenis die ik van buiten zag.
En na 40 dagen…
…opgesloten te hebben gezeten in cel 202, het vijfde blok…
…waar mijn vader en ik zaten…
Na het doorstaan van de angst…
…omdat ze hem twee of drie keer per week meenamen…
…voor vreselijke verhoren door de Gestapo…
…ben ik volwassen geworden.
Toen hij terugkwam en we elkaar omhelsden…
…was ik zijn moeder.
Ik was zijn zus.
Hij was mijn kind dat ik troostte.
Toen kwam de dag…
…waarop een Duitse functionaris het blok binnenkwam.
We moesten ons voorbereiden om naar een onbekende bestemming te gaan.
Hoe kun je in de wagon kijken? Hoe voel je je?
Hoe kun je…
Hoe kun je dat accepteren?
Wat vraag je je af?
Waarom? Wie heeft dit gedaan?
Wie heeft dit georganiseerd?
Het zijn mensen zoals wij. Ze zijn niet gek.
Eerst huilt iedereen in de wagon.
De tranen die niemand wegveegt.
De angst om opgesloten te zitten.
En dan huilt niemand meer.
Er wordt gebeden.
Het gebed van degenen die in het midden van de wagon zitten…
…die God danken.
We benijden ze.
Ze loven God zelfs in zo'n situatie.
Waar was God?
Ik weet het niet.
Het was Joods Pasen.
Het gezin van twee Joodse meisjes in de groep…
…besloot om één dag Joods Pasen te vieren…
…en daarvoor terug naar huis te gaan.
Eén dag maar.
Ze zeiden: De Duitsers weten niet alles.
Dat raakte me en ik zei tegen m'n moeder:
'Het is waar, waarom gaan we niet ook een dagje?'
Mijn moeder zei: Waag het niet.
De Duitsers wisten alles…
…omdat de buren klikten.
Die kinderen werden samen met de hele familie weggehaald.
We wachtten op ze.
We wachtten de volgende dag tot ze terugkwamen.
Ja? Vertel.
O, nee.
Wanneer is het gebeurd?
En de meisjes?
Bedankt.
Is er nieuws?
Ze zijn verraden.
Ze hebben ze meegenomen. Allemaal.
Zelfs Fiamma en Fioretta?
Ja, de meisjes ook.
De non moest het ons vertellen.
En iedereen huilde vreselijk.
Een drama dat ons tot op het bot raakte.
In januari 1944, het slechtste jaar van de oorlog…
…landen de Amerikanen in Anzio, 60 km van Rome.
Maar het kost ze zes maanden om de hoofdstad te bevrijden.
In het gebied dat al bezet is door de geallieerden…
…begint op 20 januari de afschaffing van de rassenwetten.
Maar het zal langzaam gaan en zwaar zijn.
Ik maak je af. -Val dood.
Stop. Wat doe je? Stop. -Wie ben jij?
Ga weg. Hij is een fascist die geëxecuteerd wordt.
Ik ben een Jood. Deze man heeft mijn zoon gered.
Als je hem doodt, wat is er dan gerechtigheid aan?
Als je niet weggaat, moet je je zorgen maken om je leven.
Nee, het is waar. We zijn Joden, maar hij heeft mijn leven gered.
Wat betekent dat? Hij is nog steeds een fascist.
En jij? Wil je zijn zoals hij?
Hij was net zo fascistisch als 90 procent van de Italianen.
70 procent was antifascistisch.
20 procent was een beetje fascistisch.
10 procent was dom, vies of crimineel…
…en deed wat ze altijd deden.
Ondanks de opmars van de geallieerden…
…worden 7172 Italiaanse joden, waaronder bijna 1000 kinderen…
…gedeporteerd naar Duitsland en Polen, voornamelijk naar Auschwitz.
Slechts een paar honderd zullen het overleven.
In plaats van militaire middelen te gebruiken om de vijand af te remmen…
…versnellen de nazi's de implementatie…
…van de laatste oplossing tegen de Joden.
Auschwitz is bereikt.
Gefluit, geblaf, geschreeuw in het Duits.
We springen uit de wagon en onze benen zijn stijf.
Mensen die er niet zelf uit kunnen, worden uit de wagon gegooid.
En daar, via die Judenrampe…
…een speciaal aangelegd perron…
…kwam je in een wereld die geen wereld is.
Je kwam in een nachtmerrie terecht.
Je maakt deel uit van een duivels ontwerp…
…waar je niet klaar voor bent en je vraagt je af waarom.
En toen liet ik mijn vaders hand voor altijd los.
Ik hoop dat hij ook dacht dat we elkaar later die avond weer zouden ontmoeten.
Maar…
Dat zou nooit gebeuren.
Maar dat wisten we niet.
Hopelijk wist hij het toen ook niet.
In de eerste barak…
…werd je gestript.
Je werd geschoren.
Je nummer werd op je linkerarm getatoeëerd.
Je bent niet meer degene die twee uur geleden uit de wagon stapte.
Hoe kun je…
…niet gek worden op je 13e?
Ik zag deze wereld…
…waarin tucht, soberheid en terreur…
…voor elk mens gold, zo lang ze in leven bleven…
…en er werd een nummer van je gemaakt.
Je werd een 'Stück', een voorwerp…
…wat je moordenaars graag wilden.
Gelukkig zag ik er ouder uit dan ik was.
Omdat ik erg lang was…
…en omdat de reis me volwassen had gemaakt.
Niemand vroeg naar mijn leeftijd.
Later ontdekte ik dat ze me als 15-jarige zagen…
…of als een 16-jarige.
Op je 13e ging je naar de gaskamer.
Een paar dagen later werd ik naar een fabriek gebracht om te werken.
We maakten kisten voor machinegeweren.
Het was een fabriek die speciaal voor de oorlog was gebouwd.
Aan de machine stond een Frans meisje, Janine.
Ze was een mooi meisje.
Het was verboden…
…maar we hebben altijd een paar woorden gewisseld bij het komen en gaan.
Nadat we een paar maanden hadden samengewerkt…
…sneed de machine twee van haar vingerkootjes eraf.
De dagen erna was er een selectie.
Een vreselijke, zoals ze soms deden om van de zieken af te komen.
De mensen die niet meer konden werken, werden naar de gaskamer gestuurd.
Dat waren doodsbange momenten.
Je had een overweldigende angst als je daar aankwam…
…en je hart klopte als een gek.
'Ik wil leven. Ik wil leven.'
We moesten in een rij gaan staan…
…en kwamen aan bij twee functionarissen.
En ze…
Stel je een naakte vrouw voor die voor een man in uniform staat.
Hij bekeek haar van voor en achter en keek in haar mond.
Dan maken ze dat fantastische gebaar…
…'Ga maar, deze keer mag je blijven leven.'
Je bent de moordenaar dankbaar. Je leeft nog, dus je bent blij.
Achter me hielden ze Janine tegen.
Ze stuurden haar naar de gaskamers.
Het was vreselijk.
Ik werd een hongerige, egoïstische wolf…
…die niet meer van iemand wilde houden…
…en afstand wilde houden.
Ik ben niet omgedraaid. Ik heb niet gezegd: 'Dag, Janine.
Ik hou van je.
Wees moedig.'
Of gewoon 'Janine'.
Ik kleedde me weer aan.
De volgende dag stond er een andere werker op haar plek.
Ik heb het mezelf nooit vergeven.
Janine is niet oud geworden…
…omdat ze geboren is.
De geallieerden aan de ene kant en het Sovjetleger aan de andere…
…komen steeds dichter bij de concentratiekampen.
In Polen verlaten de nazi's de kampen die bijna veroverd zullen worden…
…en beginnen de gedeporteerde Joden naar Duitsland over te brengen.
Auschwitz wordt bevrijd op 27 januari 1945.
Een datum die nu wordt gevierd als Holocaust Herdenkingsdag.
Ons werd bevelen de fabriek te verlaten…
…en te gaan lopen.
Deze mars werd later 'de dodenmars' genoemd.
En hoe loop je door Polen…
…en daarna door Duitsland?
Je hebt meer dan 700 kilometer afgelegd.
Eén voet en dan de volgende.
Hoe doe je dat?
Als je valt, word je gedood door een bewaker…
…die iedereen die viel in z'n hoofd moest schieten.
'Je kunt niet sterven op die weg met die bloedige sneeuw.
Je moet leven.'
De ene voet voor de andere.
Je blijft maar lopen.
Je ziet mensen sterven op straat. Je ziet ze vallen.
En als ik aan dat meisje denk…
…dat door de sneeuw liep en niemand had om op te steunen…
…helemaal alleen…
…in dat universum van het kwaad…
…die alles heeft doorstaan wat haar overkomen is…
…en de dingen die ze zag…
Mijn pijn is oneindig.
Hoe heeft ze het gered?
Hoe is ze hier beland, nu ze oud is?
Hoe dan?
Op 1 mei komt het Rode Leger aan bij concentratiekamp Malchow…
…ten noorden van Berlijn, waar Liliana Segre gevangen zit.
De nazi's vluchtten uit angst…
…en proberen zich te camoufleren als gevangenen.
Toen zag ik de commandant van het laatste kamp…
…een vreselijke SS-officier…
…die ons stervende vrouwen sloeg…
…om zich te bewijzen als monster.
Ik droomde al meer dan een jaar van wraak.
Ik was vervuld van haat en wanhoop.
Toen ik hem z'n wapen op de grond zag gooien…
…was de verleiding groot.
Ik dacht: Nu pak ik het pistool en schiet ik hem neer.
Het voelde als de juiste afloop…
…gezien al het geweld waar ik en anderen onder leden.
Maar het was een moment.
Ik begreep dat ik anders was dan die moordenaar.
Dat ik voor het leven koos en het niet een ander kon afnemen.
Vanaf dat moment was ik de vrije vrouw…
…en de vredelievende vrouw die ik nu ben.
MILAAN, SEPTEMBER 1945
Hoi. -Hallo.
Ga hier weg.
We kunnen je niets geven.
Antonio.
Herken je me niet?
Ik ben Liliana. Liliana Segre.
Mijn hemel.
Liliana.
Ik wist het.
Ik wist dat je nog leefde.
Kijk.
Het is de kaart van het Rode Kruis die ik je vanuit Duitsland heb gestuurd.
Sorry, dit is het enige adres dat ik ken.
'Sorry'?
Ik heb meteen je oom Amedeo gebeld toen ik de kaart kreeg.
Niemand woont hier nu, maar ze hebben hun telefoonnummer achtergelaten.
Kom naar de loge, we bellen ze meteen.
Terugkeren en naar huis gaan.
Beide concepten zijn in dit geval onmogelijk.
Op het moment dat je weer wordt verwelkomd…
…door familieleden die het overleefd hebben…
…en je probeert weer een leven op te bouwen…
…moet je vaak verplicht, met de beste bedoelingen, vergeten wat er is gebeurd.
Voor veel mensen is het paradoxaal genoeg…
…het overleven en het zwijgen dat volgt dat de echte trauma's zijn.
Er niet over mogen praten en niet gehoord of begrepen worden.
Ze zwijgen er dan maar over.
De gezichten van mijn naasten toen ze me zagen…
Ze waren teleurgesteld, dat kon ik zien.
Ze waren zo overweldigd…
…dat ik heel anders was dan degene die ze verwachtten te ontmoeten.
Heel anders dan het aardige meisje uit hun laatste herinnering.
Was het lekker, lieverd?
Eet maar. Je doet het goed.
Kijk maar.
Zo kun je het beter zien.
Wil je er ook de Lotto mee spelen?
Liliana, zeg sorry tegen je tante. -Waarom?
Ik zag wel hoe ze naar me keek en welk gezicht ze trok.
Liliana, dit is verkeerd.
Amedeo, maak je geen zorgen. Het maakt niet uit.
Liliana, lieverd. Voor de appel gebruiken we mes en vork.
Wat weet je over appels?
De appel is een geschenk van God.
Weet je hoeveel ik om je mes en vork geef?
Ik was nog maagd.
Dat was mijn grootste probleem.
Ze lieten me onderzoeken, want ze geloofden het niet.
Het was vernederend.
Zoiets is er niet gebeurd.
We zijn niet verkracht. Dat is een mythe.
We waren skeletten, monsterlijk, smerig, met abcessen.
Zouden leuke Duitse soldaten ons kiezen?
Ze gebruikten hun gelijken.
Ik was ook anders dan mijn vrienden…
…die aan jongens, nieuwe kleren en dansen dachten.
Ik haalde mijn schoolwerk in.
Ik heb vijf lesjaren in één jaar gedaan.
En ik heb vooral geleerd…
…om niet meer te hopen dat ik m'n vader zou vinden.
Luisteraars, dames en heren…
…onze grote Nieuwe Stemmen-wedstrijd gaat door.
Er zijn al veel brieven, maar we verwachten er nog veel meer.
Schrijf naar RAI, Radio Audizioni Italiane.
Na de oorlog luisterden we naar de radio die we eindelijk terug hadden gekregen.
Het was een spel.
Ze stelden vragen en kinderen konden ze schrijven.
Ik schreef een brief om mee te doen aan de wedstrijd…
…en liet mijn moeder hem lezen.
Mam.
Ze zeiden dat ze nieuwe brieven verwachtten.
Als ze jou kiezen, laten ze je zingen.
Laat me het lezen.
'Beste radio, ik ben Lia Levi, een Joods meisje.'
Mam, wat doe je?
We herschrijven hem wel.
Je bent geen Joods meisje. Begrepen?
Je bent een meisje. Gewoon een meisje.
Ik begreep het niet en ze herhaalde het.
'Je bent geen Joods meisje. Je bent gewoon een meisje.'
Dat was ontroerend.
Want eerst begrijp je zulke dingen maar vaag.
Maar zo besef je het. Het is een concept, geen woord meer.
Gelukkig, drie jaar na mijn terugkeer…
…ging ik in een zomer met mijn grootouders naar de zee.
Ik sloot me aan bij een groep jongens en meisjes bij de zee…
…en die groep accepteerde me.
Ik zag meteen een jongen staan.
We begonnen te praten.
Ik mocht hem graag.
Ik voelde me zelfs vrouwelijk.
Daarvoor was ik een arm meisje.
Hij zag mijn getatoeëerde arm en zei:
Ik weet wat het is.
Je hebt vast veel geleden.
Ik weet het omdat ik ook een gevangene was.
Ik zag er veel zoals jij.
Hij was een Italiaanse soldaat, een van die 600.000 mensen zonder wapens…
…die het concentratiekamp koos…
…om niet voor de Republiek Salò te hoeven vechten.
Kom op.
Ja, laten we dat doen.
We werden stapelverliefd op elkaar.
Hij pakte mijn hand vast en leerde me dat ik het was…
…die besloot terug te gaan naar de 'beschaafde maatschappij'…
…en dat ik me dus moest aanpassen.
Ik kon niet eisen dat anderen zich aan mij aanpasten.
En met zijn liefde en zijn hand in de mijne…
…was dat het grote wonder van mijn leven.
Hij was het.
Toen ik naar de middelbare school ging…
…waren mijn emoties intens…
…omdat ik begreep dat ik weer vrij was.
Ik had vooral mijn waardigheid terug.
Niemand had me uitgeroeid.
Alles ging beetje bij beetje.
In 1947 stierf mijn vader.
Mijn moeder bracht haar drie kinderen groot met hulp van familieleden.
We keerden terug en alles ging door als vanouds.
Nu hebben we allemaal fijne dingen.
Gelukkig was de tijd aardig.
Tijd, de grote verzachter.
Een verzachter, geen genezer.
Wat heb ik nog over?
Dat ik mezelf toen gevormd heb.
Het is niet zo dat het een verre herinnering is.
Hoe ik gevormd ben, mijn manier van leven.
Zelfs de manier waarop ik mezelf wapen.
Dat heb ik daaraan overgehouden.
Zelfs nu zijn er moeilijkheden…
…en obstakels in het leven, maar dan denk ik…
…'Oké, het is toen gelukt en nu kan ik het ook.
Liliana, Lia, Tullio en Guido zijn kinderen van het lot.
In de jaren na de oorlog werkten ze, trouwden ze…
…en stichtten ze hun gezinnen.
Dit was hun overwinning op de vijanden.
LILIANA SEGRE HEEFT DRIE KINDEREN EN VIJF KLEINKINDEREN
OP 19 JANUARI 2018 IS ZE BENOEMD TOT SENATOR VOOR HET LEVEN
DE MOEDER VAN TULLIO FOÀ OVERLEED TOEN ZE 103 WAS
HIJ EN Z'N BROERS ZIEN ELKAAR REGELMATIG…
…AL VOETBALLEN ZE NIET MEER TEGEN DE KAHNS
GUIDO CAVA WERKTE ALS HANDELAAR
HIJ WAS OOK VOORZITTER VAN DE JOODSE GEMEENSCHAP
LIA LEVI IS GEEN ZANGERES GEWORDEN, MAAR SCHRIJFSTER
IN 2018 WON ZE DE PREMIO STREGA RAGAZZI-PRIJS
VOOR DE KINDEREN DIE DOOR HAAT NIET VOLWASSEN MOCHTEN WORDEN