Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
SZKOŁA PODSTAWOWA IM. ITALICA SANDRA MUSSOLINIEGO
Do jutra, dziewczęta!
MEDIOLAN, MAJ 1938 R.
Nie biegać, bo mnie o to obwinią!
Przepraszam, Liliano. Pozwól.
Poprawię ci kokardę.
- Gotowe. - Dziękuję.
Maestro Cesarino, ma pani dzieci?
Nie mam.
Jestem panną na wydaniu, ale na szczęście mam was.
Kocham was jak własne dzieci.
Mama ma jeszcze inne dzieci.
To prawda.
Zatem kocham was bardziej niż inne dzieci.
- Liliano. - Tato!
- Dzień dobry, doktorze Segre. - Witam.
Jak tam? Byłaś grzeczna?
Była bardzo grzeczna jak zawsze.
Idziemy?
- Do widzenia. - Do widzenia.
- Do widzenia, maestro Cesarino. - Do jutra, Liliano.
W mediolańskiej szkole Liliana czekała cały poranek na ojca,
który po nią przychodził i wyprowadzał, trzymając ją za rękę.
Zanim wprowadzono prawa rasowe, byłam zwykłą dziewczyną.
Pochodziłam z małej, świeckiej rodziny.
Reprezentowaliśmy niższą klasę średnią.
Byliśmy rodziną żydowską,
ale nie uczestniczyliśmy w obrzędach
ani nie zawieraliśmy przyjaźni.
Nawet nie wiedziałam, że jestem Żydówką.
NEAPOL, CZERWIEC 1938 R.
Chłopaki, obiad za pół godziny!
Dobra, mamo!
Podzielmy się na drużyny.
Nas jest pięciu, a Kahnów czterech.
- Zagraj z nimi i już. - Dobra.
W Neapolu Tullio uwielbiał ulice Vomero,
morze i mecze piłki nożnej przeciwko braciom Kahn,
z którymi dzielił coś więcej niż tylko pasję do futbolu.
Moja rodzina reprezentowała burżuazję.
Miałem tatę, mamę i czworo rodzeństwa.
Byłem najmłodszy.
Wiedliśmy spokojne życie.
PIZA, LIPIEC 1938 R.
Guido mieszkał w Pizie i miał marzenie.
Chciał być taki jak ojciec, prawy i dzielny.
I dzięki swojemu ojcu odkrył,
że dziecko może być odważniejsze od osoby dorosłej.
Powiedz, Augusto. Czemu nie przyjdziesz tu pracować?
- Po co harujesz na kolei? - Bo to pewna praca.
Ładny szyld. Ciekawe, jak wyjdzie.
Lubisz pociągi, prawda, Guido?
Wujku, ten napis jest złoty, prawda?
Jak rozkręcisz biznes, może się tu zatrudnię.
TEKSTYLIA CAVÓW
- Pięknie. - Dobra robota, wujku.
Większość sklepów należała do Żydów.
W tym sklepy mojego wujka. Powiedzmy, że sklepy mojej rodziny.
To był sklep mojej babci, ale należał do rodziny.
RZYM, WRZESIEŃ 1938 R.
W Rzymie Lia uwielbiała czytać książki dla dzieci i tworzyć coś nowego.
Była też świetną śpiewaczką.
Lia, odrobisz lekcje?
Tak, za chwilę.
Dość tego. Wyłączam radio.
Czekaj! Wysłucham tej piosenki.
Nie.
Tata zaraz tu będzie. Odrób szybko lekcje.
Dobra, a potem dokończę piosenkę.
I tak ją znam.
Na pewno.
Cóż poradzić? Lia jest lepsza niż radio.
Reprezentowaliśmy burżuazję.
Byliśmy dość zamożną rodziną
z żydowskimi wartościami.
Nie kierowaliśmy się nimi do końca, choć ceniliśmy sobie tradycję.
Dobrze orientowaliśmy się w sytuacji kraju.
Zaczęłam się niepokoić, zanim wprowadzono prawa rasowe.
Żydowskości na świecie,
po 16 latach i mimo naszej polityki,
nie da się pogodzić z ideologią faszyzmu!
Potrzebujemy czystej,
silnej świadomości rasowej,
żeby nie tylko zniwelować różnice,
ale też udowodnić swoją wyższość!
Piątego września 1938 roku w posiadłości San Rossore w Pizie
król Wiktor Emanuel podpisuje pierwszy dekret,
który zabrania Żydom wykonywać większość zawodów,
a żydowskim dzieciom zakazuje chodzić do szkoły.
To początek masowych prześladowań 50 tysięcy Włochów,
których jedyną zbrodnią jest żydowskie pochodzenie.
Hańba! To niemożliwe!
Nie wiem, co się stało Mussoliniemu.
Dokąd idziesz? Amedeo, powiedz coś.
Co mam mówić? Kiedyś Mussolini był inny.
Mussolini to Mussolini!
Co w ciebie wstąpiło? To sojusznik Hitlera. Coś ty sobie myślał?
Niemcy go o to nie prosiły!
To jego inicjatywa, jego pomysł!
- Dosyć! Daj mi spokój! - Idź sobie!
Roberto, nie wyżywaj się na bracie.
Co on ma z tym wspólnego?
To jest zbyt proste! Co powiemy Lilianie?
Co się stało?
O co chodzi? Czym zawiniłam?
To nie ty zawiniłaś.
Może porozmawiajcie w pokoju.
Aby zrozumieć ten okropny wpływ praw rasowych
na ludzi żyjących w 1938 roku,
należy wiedzieć, że oni czuli się zdradzeni.
Oni byli Włochami,
którzy uczestniczyli w kulturze tamtych czasów.
Ci chłopcy czuli się prawdziwymi faszystami.
Kultura żydowska była na drugim planie.
Wprowadzenie praw rasowych
zamanifestowało ich żydowskość.
Poczuli się Żydami, bo zostali do tego zmuszeni.
Centralne Archiwum Stanowe w Rzymie
pełne jest notatek i tekstów Mussoliniego
dotyczących antyżydowskich zapisów prawnych.
Osoba, która się przykłada, edukuje
oraz prawa, które zostały wprowadzone, zakładając, że osoba ta jest dyktatorem,
są owocem jego pracy i, jeśli możemy użyć takiego słowa,
stają się „poważne” i głęboko przemyślane z jego punktu widzenia.
Od października 1938 roku
Tullio Foà, Lia Levi, Guido Cava i Liliana Segre
nie są już tymi samymi dziećmi.
- Wydalili cię. - Wydalili?
Nie wrócisz do szkoły.
- Co ja zrobiłam? - Nic.
To…
Rząd ustanowił nowe prawa,
które zabraniają Żydom chodzić do szkoły z innymi dziećmi.
Dlaczego mnie to dotyczy?
Bo jesteśmy Żydami.
Co z tego?
Jestem Włoszką. Włoskie dzieci też wydalili?
Oprócz włoskich katolików, których nazywają Aryjczykami.
Wydalenie ze szkoły podstawowej,
gdzie uczęszczałam do pierwszej i drugiej klasy,
było bardzo przykrą wiadomością.
Z trudem to zniosłam.
Nawet dziecko wie,
że wydalenie ze szkoły to kara za jakiś zły uczynek.
Zaczęłam pytać:
„Dlaczego?”.
Nie potrafiłam odpowiedzieć na to pytanie.
Nadal nie potrafię.
To bez sensu.
To znaczy, że jesteśmy mniej warci?
Dla nich.
Ale to nieprawda.
Dla mnie jesteś tyle samo warta, a nawet więcej warta niż inne dzieci.
Co teraz będzie?
Poszukam szkoły dla żydowskich dzieci.
Ale już nie zobaczysz maestry Cesariny.
Jak jej o tym powiemy?
Ona bardzo mnie lubi.
ŻYDOWSCY NAUCZYCIELE I UCZNIOWIE
WYDALENI ZE SZKOŁY OD 16 PAŹDZIERNIKA
OJCIEC I MATKA NIE NALEŻĄ DO RASY ŻYDOWSKIEJ
Zaskoczyło nas wprowadzenie praw rasowych.
Po gorącej dyskusji w domu mama wzięła mnie na stronę
i powiedziała: „Muszę z tobą porozmawiać”.
Poinformowała mnie, że nie mogę wrócić do szkoły.
Zaczęłam się denerwować, aczkolwiek nieświadomie.
„Od jutra nie będziecie chodzić do szkoły”.
Miałem osiem lat, mój brat 11.
Zapytałem: „Dlaczego, tato?
Dużo się uczymy, mamy dobre oceny. Dlaczego nie możemy wrócić do szkoły?”.
„Bo tak. Nie wrócicie i już”.
Dzieci nie tylko muszą odnaleźć się w tej nowej, szokującej rzeczywistości.
Widzą też, jak ich rodziny pogrążają się w chaosie i desperacji.
Śliczna, prawda, Guido?
Augusto, co się dzieje?
Augusto?
- Nie wiem, jak to powiedzieć. - Chodź, Guido.
Zostań przy małej.
Zaopiekuj się młodszą siostrą.
Co się stało?
Straciłem pracę.
Zwolnili mnie dziś rano. Takie prawo.
Kolej nie może zwalniać ludzi.
Mnie mogą, a nawet muszą.
Guido nie może chodzić do szkoły.
Szef wezwał mojego ojca i powiedział:
„Cava, cieszę się, że zostałeś ojcem.
Ale muszę wręczyć ci…
Dobre wieści są takie, że urodziła ci się trzecia córka,
ale muszę cię o czymś poinformować”.
Otworzył szufladę i wręczył ojcu wypowiedzenie.
Ojciec wiedział o prawach rasowych i spodziewał się zwolnienia.
Więc go zwolnili.
- Dlaczego my? - Bo jesteśmy Żydami.
Jesteśmy tylko Żydami.
- Tato, co się dzieje? - Nie wiem, Guido.
Nie wiem.
Zwłaszcza najmłodsze dzieci
nabierają świadomość społeczną od rodziców.
Rodzice dają im poczucie bezpieczeństwa.
Dzieci nie wiedziały, co się działo,
ale gdy widziały zrozpaczonych rodziców,
którzy nie potrafili ich uspokoić,
zaczynały odczuwać niepewność
i wiedziały, że kończy się ich dziecięcy świat.
Znamy treść praw rasowych,
które zniszczyły Żydom życie i pozbawiły ich statusu obywatela.
Nie byli nawet obywatelami drugiej kategorii.
Nawet najmniejsze, drobne zmartwienia
wpływały na codzienne życie.
Z trudem się przemieszczam!
Kiedyś mówili o tym, ale nigdy tego nie wprowadzili.
Wszystko było w porządku, bo szwagier był bohaterem wojennym.
To nas chroniło.
Ale teraz to za mało. Nie możemy dłużej cię zatrudniać.
Dlaczego?
Bo jesteś Aryjką.
Aryjką?
Ja jestem Aryjką? Pochodzę z Tivoli. Co to znaczy?
Dla rządzących jesteś Aryjką.
Żydzi nie mogą już zatrudniać Aryjczyków.
Przez lata traktowaliśmy służącą jak członka rodziny.
Nagle musieliśmy pozbyć się tego „filaru”,
naszego domownika.
To było coś niepojętego,
niemożliwego.
Co zrobi Lia beze mnie?
Istnieje pewne rozwiązanie, jeśli się zgodzisz.
- Pani Colatei. - Sąsiadka?
Rozmawiałam z nią. Będzie udawała, że cię zatrudnia.
- Jak to udawała? - Nadal będziesz u nas pracować.
Ale będziesz nocowała u pani Colatei.
- Będę dla nich pracować? - Nie. Wykonasz prace domowe.
Pomożesz im, tak z uprzejmości.
Zostaniesz z nami, tak?
Trochę to dziwne.
Ale skoro pani tak mówi, to się zgadzam.
Super!
Zgodnie z umową płaciliśmy jej,
ale mieszkała u innej rodziny i czasem pomagała im w domu.
Ale jak to w życiu bywa, zaangażowała się
i zaczęła się identyfikować z tamtą rodziną.
Straciliśmy ją i czuliśmy ogromną zazdrość.
Mieszkały tam inne dziewczynki, a ona się nimi zaopiekowała.
Dzień dobry.
Zdarzały się sytuacje, które rozdzierały nam serce.
W życiu codziennym, nic wielkiego.
Jednak małe dramaty wpływają na nasze życie.
Dzieci nie rozumieją,
dlaczego nagle wszyscy odwracają się od nich i od ich rodziców.
W życiu wszystkich osieroconych przez matkę dzieci
nauczycielka odgrywała szczególną rolę.
Miała wpływ na to, co czułam w swoim małym sercu.
Była kobietą,
którą darzyłam sympatią i w której pokładałam nadzieję.
Liliana ma do pani ogromne zaufanie.
Ale jest niespokojna.
Bardziej martwi się o panią niż o siebie.
O mnie?
Nie wiedziałem, jak to powiedzieć. Nie chciałem pani zdenerwować.
Oczywiście.
To bardzo wrażliwa dziewczyna.
Ale zobaczy pan, że w końcu zrozumie.
Mam taką nadzieję.
Jest pani jej nauczycielką i…
Skoro mamy taką sytuację,
mogłaby pani jej to ułatwić.
Ja? Proszę wybaczyć, ale jak? Co ja mam z tym wspólnego?
To nie ode mnie zależy, czy Liliana może wrócić do szkoły.
- Nie ja ustanowiłam te prawa. - Oczywiście, wiem.
Ale może wytłumaczy jej to pani, wesprze ją pani w początkowym okresie.
Doktorze, proszę mnie zrozumieć.
Angażowanie się w te sprawy stało się bardzo niebezpieczne.
Jestem urzędniczką państwową.
Muszę też myśleć o sobie
i o innych dziewczynach.
Tu nie chodzi tylko o Żydów.
Proszę wybaczyć, ale muszę już iść.
- Do widzenia. - Do widzenia.
Pamiętam, że byłam bardzo zawiedziona.
Spodziewałam się pocałunków, uścisków i smutku z jej strony,
że już nie zobaczy mnie w szkole, a ona tylko powiedziała:
„To nie ja ustanowiłam prawa rasowe. Co mam z tym wspólnego?”.
Nie kazała mnie nawet pozdrowić.
To był bardzo smutny moment.
Było tam około 25 dziewczyn.
Tylko dwie dalej się ze mną przyjaźniły.
Zapraszały mnie na przyjęcia
i przychodziły pobawić się ze mną.
Pozostałe nie zauważyły, że przestałam chodzić do szkoły.
Szkoła to tylko pierwszy etap.
Reżim chce wyeliminować Żydów z wszystkich sfer życia publicznego
i z wszystkich instytucji,
nawet jeśli stawka jest bardzo wysoka.
Zwolniono z pracy profesorów, specjalistów
i czołowych intelektualistów.
Wśród nich są naukowcy: Emilio Segré, Bruno Pontecorvo,
i dwaj nobliści:
fizyk Enrico Fermi, mąż Żydówki,
i ekonomista Franco Modigliani.
Włoskie społeczeństwo nie protestowało publicznie.
Król też nie protestował.
Inni ważni przedstawiciele władzy też nie protestowali,
jak również opozycja, czyli Stolica Apostolska.
Prawom roku 1938 towarzyszył konsensus,
czyli błogosławione formułki milczącej zgody.
Rząd, który wprowadził nowe prawa 5 września 1938 roku,
zmienił też ówczesne prawo.
Stwierdzono, że jeśli w szkole podstawowej dla klas 1-5
uda się zorganizować grupę składającą się z dziesięciorga uczniów,
to dzieci będą mogły pójść do szkoły państwowej.
Przepraszam, ale ja nie…
Totò, bądź tak miły i przyjdź tu.
Przyniesiesz mi kawę? Ale nie tu.
- Na plac. Tak będzie lepiej. - Dobrze.
Pani Foà, mamy problem.
Prawo pozwala stworzyć klasę specjalną dla Judejczyków,
jeśli uda się zebrać co najmniej dziesięcioro sześciolatków.
W Scuola Vanvitelli mamy tylko dziewięcioro.
Wiem, moje dzieci się tu uczą.
- Remo i Mario. - Tak, kojarzę.
Chodzi mi o trzeciego syna. Dlatego panią wezwałem.
Ja ma na imię?
- Tullio. - Tullio.
- Ile ma lat? - Pięć.
Jest pani pewna, że pięć?
Nie.
On ma sześć lat.
Świetnie.
Dołączymy go do tamtej dziewiątki i utworzymy klasę.
Gdyby miał pięć lat, byłoby to niemożliwe.
Ale skoro tak…
Dziękuję panu.
- Słyszałeś? - Pójdę do szkoły o rok wcześniej?
- I mam za to podziękować? - Tullio.
- Dziękuję. - Nie ma za co.
- Do widzenia. - Do widzenia.
Do widzenia, młodzieńcze.
- Do widzenia. - Do widzenia.
Dziękuję.
Byłem bardzo zadowolony.
Chodziłem do szkoły ze starszym bratem i kolegami,
których spotykałem w synagodze.
Miałem swój strój, czarny mundurek,
wykrochmalony biały kołnierzyk i czerwoną kokardę.
Jednak po kilku dniach zacząłem zauważać coś dziwnego.
Raz.
Dwa.
Scuola Vanvitelli miała dużą bramę wejściową
i boczną furtkę.
Wszystkie dzieci wchodziły na teren szkoły przez główną bramę.
Tylko nasza dziesiątka wchodziła boczną furtką
piętnaście minut przed pozostałymi dziećmi.
Wychodziliśmy ze szkoły też przez furtkę kwadrans po wszystkich dzieciach.
Wtedy stało się jasne, że nie traktowano nas normalnie.
Co oni robią?
To Żydzi. Nie mogą ćwiczyć z normalnymi dziećmi.
Nie mogliśmy kontaktować się z innymi dziećmi.
Mówili wprost: „To Żydzi!”.
Ale nawet nie wiedzieli, co to znaczy.
Nawet najmniejsze, drobne zmartwienia
wpływały na codzienne życie.
Na przykład Żydzi nie mogli mieć radia.
Wtedy powiedziałam:
„To nie jest radio nadawcze”.
Gdyby takie było,
moglibyśmy kontaktować się z wrogiem, a przecież mogliśmy tylko słuchać audycji.
To mnie poruszyło, bo to tak, jakby zabronić dzieciom oglądać telewizję.
Sytuacja szybko się pogarsza.
Coraz częściej okólniki opisują prawa rasowe.
Narasta fala dyskryminacji i wszelkiego rodzaju zakazów.
I nie mówi się o tym, że większość ograniczeń jest absurdalna.
SKLEP ARYJSKI
To, co jest zakazane, nie istnieje.
Chodzi o to, żeby Żydzi nie mogli normalnie żyć.
Dzięki reżimowi osiągnięto dwa cele jednocześnie.
Po pierwsze, zaczęto prześladować Żydów.
Po drugie, zmuszono ich do emigracji.
Ojciec był wicedyrektorem banku.
Powiedziano mu z dnia na dzień, że nie będzie już tam pracował,
bo właśnie został zwolniony.
Powodem zwolnienia było jego żydowskie pochodzenie.
Wyemigrował do Afryki, a dokładnie do Asmary,
gdzie podobno Włosi mogli znaleźć pracę.
Prawa rasowe nie były tam tak surowe,
jak we Włoszech.
ŻYDZI
- Kiedy to się stało? - Dziś w nocy.
Tchórze.
Przynajmniej nie było cię w środku.
Jasne. Teraz to nawet musimy być za to wdzięczni.
Franco, posłuchaj.
Czy twoja oferta wciąż jest aktualna?
Jesteś pewien? Robi się niebezpiecznie.
- Nie wiemy, jak to się skończy. - Zwolnili mnie z pracy. I wiesz co?
Znajdę inną robotę. Mam w nosie, że jest niebezpieczna.
Zgadzasz się?
Pewnie, Augusto. Świetnie.
Bierzmy się do roboty.
Nie wiem, dlaczego to zrobiłem.
Podniosłem kawałek rozbitego okna.
Nie wiem dlaczego. Poczułem, że muszę to zrobić.
Schowałem kawałek do kieszeni.
Miałem go nawet po wojnie, ale później niestety zgubiłem.
Wiecie, ostrzały, bombardowania…
Przechowałem ten fragment okna. Pamiętam, że miałem go po wojnie.
Narodzie włoski!
Do broni!
Pokażcie…
RZYM, 10 CZERWCA 1940 R.
…swoją nieustępliwość!
Swoją odwagę!
Swoją wartość!
W domu mama wyglądała na zmartwioną.
Dziadkowie, wujkowie, starsi bracia też byli smutni.
Gdy wracałem do domu, było tam coraz mniej obrazów,
stołów, dywanów.
Aby wyżywić czworo dzieci,
mama sprzedawała wszystko, co mogła.
Właściwie to staliśmy się biedni.
Ale bieda to żaden wstyd.
To pewien stan.
Mama uzgodniła z nami,
że wynajmie pokój.
Najemcą był wysoki mężczyzna, którego bardzo dobrze pamiętam.
Wprowadził się.
Okazało się, że słuchał Radia Londyn.
To było bardzo poważne radio,
w którym włoski spiker wysyłał do Włoch dziwne wiadomości.
Felice nie jest trafny.
Dla zwykłych ludzi one nic nie znaczyły.
Krowa nie daje mleka.
Ale dla partyzantów, którzy organizowali się przeciwko Niemcom,
znaczyły bardzo wiele.
Na przykład to, że samoloty zrzucą lekarstwa,
broń, pieniądze.
Gdy mama zdała sobie sprawę, że ten człowiek słuchał Radia Londyn,
powiedziała mu: „Nie może pan tu zostać.
Mam czworo dzieci i jesteśmy w środku cyklonu.
Proszę się wyprowadzić”.
Mężczyzna się wyprowadził. Nazywał się Piero Calamandrei.
Był jedną z osób, która stworzyła konstytucję.
Kto usunął plombę?
Może ten ktoś słucha Radia Londyn.
Tylko tego jeszcze brakowało.
Rozumiesz?
Pewnie służąca uszkodziła plombę podczas sprzątania.
Myślę, że łatwo można to naprawić.
Myślę, że można to naprawić!
Przeszukajcie pozostałe pokoje.
Towarzyszu, sprawdź nasze dokumenty.
- Jesteśmy porządnymi ludźmi. - Dokumenty?
Wiem, kim jesteście.
Proszę je sprawdzić.
W porządku.
Wychodzimy!
Ruszać się!
- Po prostu wychodzimy? - Tak.
Konfiskujemy i żegnamy się.
Nie będzie was kusiło.
Prawda?
Podziękujcie mi.
Dziękujemy.
Nic się nie stało.
Już po wszystkim, skarbie.
Stosowano też przemoc
podczas egzekwowania tych praw.
Niedawno odkryła to Komisja Anselmi.
Mówią o tym raporty z konfiskaty.
Żandarmi wchodzili do domów Żydów
i konfiskowali szczotki, nocniki, przedmioty codziennego użytku.
Istniały dwa ważne okresy, jeśli chodzi o prawo własności.
W pierwszym, między rokiem 1938 a 1943,
wycofano opłaty gotówkowe.
Ustalono górny limit mówiący o tym,
ile rzeczy mogli posiadać Żydzi.
Jeśli limit został przekroczony, musieli oddać swoje rzeczy
w drodze wywłaszczenia w zamian za certyfikaty,
które opiewały na dużo niższą kwotę niż wartość rynkowa przekazanych rzeczy.
Kupowanie i sprzedawanie domów Żydów było dla państwa niezwykle opłacalne.
Po 8 września 1943 roku
wprowadzono całkowitą konfiskatę majątku
należącego do Żydów.
Niewielu Żydów było w stanie zrozumieć, że należało uciekać z kraju.
Sama świadomość nie wystarczyła, ci ludzie potrzebowali wiedzy,
wiz, dokumentów emigracyjnych.
Większość krajów zamknęła granice przed uciekającymi Żydami.
Wielu z nich uznało, że nie będzie w stanie uciec.
Nie wiedzieli też, komu mogą zaufać:
sąsiadowi czy obcej osobie?
Czasem sąsiad potrafił zdradzić,
a obca osoba dawała schronienie.
Co się dzieje, mamo?
Pani Foà?
Salvatore Pace, Bezpieczeństwo Publiczne. Spacerujmy dalej.
Udawajmy, że to miła rozmowa. Uśmiechajmy się.
Otrzymaliśmy raport.
Jestem śledczym i muszę weryfikować informacje.
- Jaki raport? - Szukają was. Rozumie pani?
Łatwo panią namierzyć.
W tym cały problem. Pani rodzina jest w niebezpieczeństwie.
Czego pan ode mnie chce?
Czy ma pani kogoś,
przyjaciela innej rasy niż pani,
na którego mogłaby pani przepisać dom,
rachunki za wodę i prąd?
Musiałabym się zastanowić. Dlaczego?
Proszę to zrobić.
Wówczas pani zniknie.
Może przestanie pani dla nas istnieć.
Nie znamy się.
Dziękuję. Chodźmy.
Byliśmy wdzięczni komisarzowi Salvatoremu Pace
za okazaną pomoc.
Ale nie wiedzieliśmy, kim był. On także nas nie znał.
To był niezwykły przejaw altruizmu.
Podobnie zachował się Marcello Magrì, przyjaciel mojej rodziny,
który przepisał na siebie mieszkanie.
Groziły za to surowe kary, które nakładała partia rządząca.
USA przystępują do wojny i pojawiają się pomyślne wiatry.
Dziesiątego lipca 1943 roku alianci lądują na Sycylii.
Wkrótce potem, 25 lipca, obalono i aresztowano Mussoliniego.
Ósmego września generał Badoglio ogłasza zawieszenie broni.
Wielu Włochów sądzi, że wojna się skończyła.
Nie do końca.
Włochy pogrążają się w chaosie.
Król i rząd uciekają z Rzymu do Brindisi,
zostawiając włoską armię bez rozkazów.
Tysiące żołnierzy zostają pojmane przez Niemców
i deportowane do północnej Europy.
Kraj zostaje podzielony na dwie części.
Południe kontrolują alianci,
a centrum oraz północ okupują wojska nazistowskie.
Gdy Livorno zostało zbombardowane,
mieszkańców Pizy ogarnął strach.
Co to?
- Gdzie mieszka żydowski burżuj? - W tym domu.
Wyważyć drzwi.
Ratunku!
Ratunku! Puszczaj!
Ratunku!
Puść mnie! Ratunku!
Wstawaj, podły Żydzie!
Wstawaj! Nie mam czasu!
Gdzie jest złoto?
Guido, odejdź od okna!
Musimy uciekać.
Zrobimy tak…
Zabierzesz Florę i pojedziesz do twojej ciotki.
Guido i ja pojedziemy do mojego brata w Calci.
Mussolini, uwolniony przez nazistów, odzyskuje władzę
i staje na czele Republiki Salò,
która obejmuje Lacjum, Rzym i całe północno-środkowe Włochy.
Podczas gdy siły alianckie poparły króla Wiktora Emanuela III
rządzącego Królestwem Włoch na południu kraju,
Mussolini przyłącza się do ogarniętego furią Hitlera.
Żydzi zostają oficjalnie uznani za wrogów i obcokrajowców.
Żydzi, wszyscy Żydzi, muszą zostać aresztowani
i deportowani do obozów koncentracyjnych w Niemczech i Polsce.
Wolność i pokój są coraz bliżej,
jednak dla włoskich Żydów to początek potwornego koszmaru.
Carta di Verona to dokument, który zatwierdzono w listopadzie 1943 r.
Zawierał szereg wytycznych w dziedzinie polityki społecznej.
Stanowił,
że przedstawiciele rasy żydowskiej są obcokrajowcami
i w czasie wojny należą do wrogiego narodu.
W tamtym momencie włoscy Żydzi zostali pozbawieni obywatelstwa.
Oddychaj.
Zapraszam na zewnątrz.
Dziecko ma zapalenie płuc.
Musi trafić do szpitala.
To niemożliwe.
- Niemożliwe. - Dlaczego?
Bo jesteśmy Żydami.
Dlatego się tu chowamy.
Ojciec powiedział: „Panie doktorze, jesteśmy Żydami.
Nie możemy jechać do szpitala, bo Niemcy by nas zabrali”.
Rozumiem.
On jest faszystą.
A jeśli na nas doniesie?
Odpalił samochód i odjechał.
Odjechał.
Po niecałej godzinie…
Przyjechał.
Wciąż ma wysoką gorączkę.
Proszę.
Jedna tabletka co sześć godzin.
Co sześć godzin. Proszę pamiętać.
Jutro zobaczymy, jak będzie się czuł.
Dziękuję, panie doktorze.
Wtedy nie było penicyliny, dostaliśmy zwykłe lekarstwo.
Przez kolejny tydzień przychodził dwa razy dziennie.
Rano i wieczorem.
Rodziny składają się z braci, sióstr,
a czasem z bliźniaków,
których los jest przesądzony.
Wszystko będzie dobrze, Guido.
Między braćmi Segre, Amedeem i Albertem, był rok różnicy.
Różnili się od siebie.
Jeden był zwycięzcą.
Mój wujek.
Drugi był przegranym. Mój ojciec.
Kiedy trzeba było uciekać,
a był to najtrudniejszy moment dla wszystkich,
mój wujek, będący dziś mężem katoliczki,
uciekł z żoną w góry.
Zostawił mojego ojca i rodziców.
Dziadek chorował na parkinsona,
babcia miała problemy psychiczne
ze względu na szok, który przeżyła.
Mój ojciec, przykładny syn i ojciec,
przeżywał wewnętrzny konflikt.
Chciał mnie chronić.
Ale jak mógł zostawić rodziców?
Naziści natychmiast wdrażają w życie plan deportacji.
Zaczynają przeczesywać miasta.
Deportacje zaczęły się w Neapolu.
Niemcy sprawnie to zorganizowały.
Pułkownik Scholl,
zawiadujący regionem Kampania i stacjonujący w Neapolu,
zorganizował wszystko bardzo skrupulatnie.
Wybrał nawet muzykę, która towarzyszyła Żydom,
żeby uprzyjemnić im marsz.
Była to Lacrimosa z requiem d-moll Mozarta.
Jednak pułkownik Scholl nie docenił neapolitańczyków.
W ciągu czterech dni udało im się odeprzeć Niemców.
Otoczeni przez partyzantów, chłopców i dziewczęta,
Niemcy wycofali się w ciągu czterech dni.
Neapol jest jedynym miastem na świecie,
które zostało wyzwolone bez pomocy wojska.
Dziewiątego października w Trieście i 16 października 1943 roku w Rzymie
aresztowano tysiące Żydów.
Po rewizji zostają załadowani do ciężarówek
i wywiezieni do obozów koncentracyjnych w środkowej Europie.
Wśród 1259 ludzi aresztowanych w stolicy znajduje się 207 dzieci.
Zaledwie 15 mężczyzn i jedna kobieta wrócą z Auschwitz.
Wielu osobom w Rzymie udaje się uratować.
Kryją się w klasztorach, które odważnie otwierają swoje bramy.
To są dokumenty dziewczyny, która się tu uczyła.
Nie wróciła z powodu wojny.
Teraz należą do ciebie. Tu jest napisane Maria Cristina Cataldi.
Od tej pory to twoje nazwisko.
Będziesz reagowała tylko na nie.
Lia już nie istnieje. Na razie zapomnij o niej.
Dali mi nazwisko jedenastolatki,
niejakiej Marii Cristiny Cataldi.
Nic lepszego nie mogło spotkać Żydówki jak zmiana imienia na Maria Cristina…
Nazwisko nie miało znaczenia.
Dla wielu żydowskich dzieci
zmiana imienia była tragedią.
Dla mnie to nie było tragedią.
Stałam się kimś innym, jakbym grała w sztuce.
Przed posiłkiem w refektarzu dziewczęta zawsze kreślą znak krzyża.
Mario Cristino, ty też powinnaś, bo inni się zorientują.
- Potrafisz? - Tak.
Tak, coś takiego.
Pomyliłaś tylko kolejność.
Katolicy żegnają się od ramienia lewego do prawego.
Przeżegnałaś się jak osoba prawosławna.
Świetnie, o to chodzi.
Fiammo!
Pozwól.
- Tak, matko. - To jest Maria Cristina.
Zamieszka w twoim pokoju.
Pomóż jej się rozpakować.
Idź.
Jestem Fiamma. Podoba ci się tu?
Nie wiem, może.
Będzie dobrze, zobaczysz.
Jeśli chcesz, możesz spać ze mną i moją siostrą Fiorettą.
- Cześć. - Cześć.
Nawet w klasztorze groziło nam niebezpieczeństwo.
Niemcy pojawili się tam dwa lub trzy razy.
Jednego razu…
Siostra opowiadała, że byli u nich przed rokiem.
Szukali wtedy Żydów.
Przeszukali dwa piętra.
To był jakiś cud.
Kiedy mieli wejść na trzecie piętro,
na którym ukrywali się Żydzi, nagle opuścili klasztor.
Jeśli jesteś w północnych Włoszech, które są w rękach faszystów,
jedyną nadzieją jest ukrywanie się lub ucieczka do Szwajcarii.
Ojciec znalazł sposób,
który mógł ocalić życie moim dziadkom.
To przepustka stacji Como.
Ze względu na wiek i stan zdrowia dziadków
stacja Como wydała przepustkę dla dwóch starszych osób,
w której było napisane, że nie stanowią zagrożenia dla Rzeszy.
I wtedy spróbowaliśmy uciec do Szwajcarii.
Jesteśmy już w Szwajcarii?
Jeszcze nie.
Ale tu też jest niebezpiecznie.
Pełno tu patroli.
- Czyli? - Czyli wezmę jeszcze tysiąc lirów.
Przecież już zapłaciłem tysiąc lirów.
Więc sam pan znajdzie Szwajcarię.
Chwileczkę.
Złoty. Jest warty więcej niż tysiąc lirów.
Byliśmy…
Dwoje drobnych burżujów brnęło przez góry.
Nieporadnie, groteskowo.
Ojciec powtarzał, że nie damy rady.
Mówiłam, że nie możemy się poddawać i musimy iść przed siebie.
Czułam się jak jakaś bohaterka
przemierzająca góry nad Varese.
Jakbym szła z przemytnikami,
którzy wołają: „Szybciej, bo patrol nas złapie i rozstrzela!”.
Za tamtą granicą jest Szwajcaria.
Pan nie idzie?
Ja nie muszę uciekać do Szwajcarii.
- Walizka. - Proszę!
Dotrze tam przed wami.
Byliśmy szczęśliwi, gdy dotarliśmy do Szwajcarii.
Powiedziałam: „Widzisz? Udało się!”. Wpadliśmy sobie w ramiona.
Nie do końca.
Stać! Ręce do góry!
Kim jesteście?
Jesteśmy włoskimi Żydami.
Dokumenty.
Dzięki Bogu, że przyszliście.
Grozi nam śmierć. Wiecie o tym, prawda?
Wiem tyle, że możesz być dezerterem.
Ten człowiek był okropny.
Gardził nami.
Mówił, że jesteśmy kłamcami,
że Żydzi wcale nie są prześladowani we Włoszech.
Twierdził, że mój ojciec chciał uciec od wojska.
Nie wiedział, że faszystowskie prawa rasowe
zabraniały Żydom służyć w wojsku.
Proszę zabrać nas do dowódcy, wszystko wyjaśnimy.
Nigdzie nie będę was zabierał! Wracajcie tam, skąd przyszliście!
Proszę, nie rozumie pan, co to dla nas oznacza.
Nie rozumie pan! Jeśli tam wrócimy, zabiją nas!
Błagam! Proszę!
Uklękłam przed nim, błagałam go.
Odesłał nas z powrotem, trzymając nas na celowniku.
Kiedy aresztowali nas na granicy…
wciąż nie rozumiałam,
dlaczego byłam tam z moim ojcem.
Nie mogłam sobie wyobrazić, co nas dalej czekało.
Miałam wtedy mętlik w głowie,
choć przedwcześnie dojrzałam ze względu na tamte wydarzenia.
Kiedy po raz pierwszy weszłam…
do więzienia dla kobiet w Varese,
zdjęli moje odciski palców, zrobili mi zdjęcie.
Dlaczego?
Obsesyjnie zadawałam sobie pytanie,
dlaczego się tam znalazłam?
Potem przenieśli mnie do więzienia w Como,
a następnie do wielkiego więzienia San Vittore w Mediolanie.
Urodziłam się w Mediolanie i często jeździłam na rowerze wokół tego więzienia.
Nigdy nie sądziłam, że do niego trafię.
Zawsze oglądałam je z zewnątrz.
Po 40 dniach
spędzonych w celi numer 202 na piątym bloku,
gdzie trzymali mnie i mojego ojca…
Przeżywałam wielkie cierpienie,
kiedy gestapowcy zabierali ojca kilka razy w tygodniu
na okropne przesłuchania.
Szybko dojrzałam.
Kiedy wracał i mnie przytulał…
byłam jego mamą.
Byłam jego siostrą.
Był moim synem, którego pocieszałam.
Pewnego dnia
niemiecki urzędnik przyszedł na blok
i powiedział, że nazajutrz wywiozą nas w nieznane miejsce.
Jak można wyglądać w wagonie towarowym? Jak można się czuć?
Jak można…
Jak można się z tym pogodzić?
Co sobie myślisz?
Dlaczego? Kto nam to robi?
Kto to zorganizował?
Tacy sami ludzie jak my. Przecież nie są wariatami.
Na początku wszyscy w wagonie płakali.
Spływały łzy, których nikt nie ocierał.
Ludzie byli przerażeni tą niewolą.
Po chwili już nikt nie płakał.
Słychać było modlitwę.
Ludzie zebrani na środku wagonu
dziękowali Bogu.
Spojrzeliśmy na nich z zazdrością.
Zaczęli nawet wychwalać Boga w takiej sytuacji.
Gdzie był wtedy Bóg?
Nie wiem.
Nadeszło święto Paschy.
Rodzina dwóch Żydówek, które były w naszej grupie,
postanowiła pojechać do domu na jeden dzień,
żeby świętować Paschę.
Tylko na jeden dzień.
Powiedzieli: „Niemcy nie wiedzą wszystkiego”.
Poruszyły mnie te słowa, więc powiedziałam do mamy:
„Mają rację. Może my też wyjdziemy stąd na jeden dzień?”.
Odpowiedziała, że nie ma mowy.
Niemcy wiedzieli jednak o wszystkim,
bo sąsiedzi składali im donosy.
Te dziewczynki zostały zabrane razem z całą rodziną.
Czekałyśmy na nie.
Miały wrócić następnego dnia.
Tak? Proszę mówić.
O nie.
Kiedy to się stało?
Co z dziewczynkami?
Dziękuję.
Jakie wieści?
Złożono donos.
Wszystkich zabrali.
Nawet Fiammę i Fiorettę?
Tak, dziewczynki też.
Siostra musiała nam powiedzieć.
Wszyscy się rozpłakali.
To był prawdziwy dramat.
W styczniu 1944 roku, w najgorszym roku tej wojny,
Amerykanie lądują w Anzio, 60 kilometrów od Rzymu.
Jednak mija pół roku, zanim wyzwolili stolicę.
Na terytorium kontrolowanym przez aliantów
od 20 stycznia uchylane są prawa rasowe.
Jednak droga będzie powolna i wyboista.
- Zabiję cię. - Idź do diabła!
- Zabiję cię. - Spadaj!
- Stój! Co robisz? - Coś ty za jeden?
Odsuń się! To faszysta, trzeba go zabić!
Jestem Żydem, a ten człowiek uratował życie mojemu synowi.
- Gdzie się podziała sprawiedliwość? - Tutaj.
Jeśli się nie odsuniesz, też stracisz życie.
To prawda! Jesteśmy Żydami, a ten pan mnie uratował.
Co z tego? On jest faszystą!
A pan? Chce pan być taki jak on?
On był faszystą jak 90% Włochów.
Powiedzmy, że 70% ludzi było antyfaszystami,
a 20% to „nieznaczni” faszyści.
Pozostałe 10% ludzi to podli oszuści,
którzy robili, co chcieli.
Tymczasem, mimo natarć aliantów,
aż 7172 włoskich Żydów, w tym niemal tysiąc dzieci,
zostaje deportowanych do Niemiec i Polski, głównie do Auschwitz.
Przeżyje zaledwie kilkaset osób.
Zamiast wykorzystać zasoby wojskowe, żeby odeprzeć napór nieprzyjaciela,
naziści oraz ich sojusznicy wdrażają wszelkie procedury,
żeby ostatecznie rozprawić się z Żydami.
Dotarliśmy do Auschwitz.
Gwizdy, szczekanie psów, okrzyki po niemiecku.
Wyskoczyliśmy z wagonów, mieliśmy zdrętwiałe nogi.
Ci, którzy nie byli w stanie wysiąść, zostali wyrzuceni z wagonu.
Stojąc na „Judenrampie”,
prowizorycznej rampie kolejowej, która została wcześniej przygotowana,
wkraczaliśmy do świata, który nie był światem, lecz koszmarem.
Byliśmy częścią potwornego planu,
na który nie byliśmy gotowi i pytaliśmy: „Dlaczego?”.
I wtedy ostatni raz trzymałam dłoń mojego ojca.
Myślę, że oboje mieliśmy nadzieję, że jeszcze spotkamy się tamtego wieczoru,
ale…
Już nigdy się nie spotkaliśmy.
Wtedy tego nie wiedzieliśmy.
On też tego nie wiedział.
W pierwszym baraku…
rozebrano nas.
Obcięto nam włosy, ogolono nas.
Wytatuowano numer na lewej ręce.
Już nie byłam tą samą osobą, która wysiadła z wagonu dwie godziny temu.
Jak można…
nie zwariować w wieku 13 lat?
Ujrzałam świat…
w którym rozkazy, srogość i terror
względem każdego człowieka, który przeżył,
zamieniały go w numer.
Zamienili nas w „Stück”, czyli w kawałek.
Takie było życzenie naszych oprawców.
Na szczęście wyglądałam na starszą, niż byłam w rzeczywistości.
Byłam bardzo wysoka,
a w dodatku podróż mnie wycieńczyła.
Nikt nie zapytał mnie o wiek.
Później odkryłam, że mogli mnie wziąć za piętnastolatkę
lub szesnastolatkę.
Trzynastolatki trafiały do komory gazowej.
Kilka dni później zabrano mnie do pracy w fabryce.
Produkowaliśmy skrzynie na karabiny maszynowe.
Była to fabryka sprzętu wojskowego.
Jedną z maszyn obsługiwała Francuzka o imieniu Janine.
Była bardzo ładna.
Mimo że było to surowo zabronione,
rozmawiałyśmy ze sobą w drodze do fabryki.
Pracowałyśmy razem kilka miesięcy,
aż pewnego dnia maszyna odcięła jej dwa palce.
Zbliżała się selekcja.
To było okropne, przeprowadzali selekcję, żeby wyeliminować wszystkich chorych.
Niezdolnych do pracy wysyłano do komory gazowej.
Były to chwile prawdziwej grozy.
Kiedy tam szłam, ogarniał mnie paniczny strach.
Serce mi waliło.
„Chcę żyć”.
Ustawiano nas w rzędzie.
Pokazywano nas dwóm oficjelom.
I oni…
Wyobraźcie sobie nagą kobietę stojącą przed dwoma mężczyznami.
Oglądają ją z przodu, z tyłu, zaglądają w usta.
Po chwili robią ten wspaniały gest…
„Idź, tym razem przeżyjesz”.
Byłam wdzięczna swoim oprawcom. Cieszyłam się, że żyję.
Za mną stała Janine, nie przepuścili jej.
Wysłali ją do komory gazowej.
To było okropne.
Stałam się głodną, samolubną wilczycą,
która nie była już skłonna do miłości
ani bliskości z drugim człowiekiem.
Nie odwróciłam się. Nie powiedziałam: „Żegnaj, Janine.
Kocham cię.
Odwagi”.
Lub po prostu „Janine”.
Ubrałam się.
Następnego dnia pojawiła się inna pracownica na jej stanowisku.
Nigdy sobie nie wybaczyłam.
Janine się nie zestarzała…
Ona się tylko urodziła.
Tymczasem wojska alianckie na zachodzie i armia sowiecka na wschodzie
nacierają i zbliżają się do obozów koncentracyjnych.
W Polsce naziści opuszczają obozy, które mają zostać wyzwolone,
i zaczynają przesiedlać deportowanych Żydów do Niemiec.
Auschwitz zostaje wyzwolone 27 stycznia 1945 roku.
Tego dnia obecnie obchodzi się Dzień Pamięci.
Kazano nam opuścić fabrykę
i zacząć iść przed siebie.
Marsz ten nazwano później „marszem śmierci”.
Jak można przemaszerować Polskę,
a potem Niemcy?
Pokonaliśmy pieszo ponad 700 kilometrów,
a potem poszliśmy dalej.
Jak to zrobić?
Jeśli ktoś upadł, strażnik go zabijał.
Miał rozkaz strzelać w głowę.
„Nie możesz umrzeć na tej drodze w tym cholernym śniegu.
Musisz przeżyć”.
Szłam krok za krokiem.
Szłam i szłam.
Ludzie umierali na ulicy. Widziałam, jak upadali.
Kiedy myślę o tej dziewczynce,
która szła po śniegu, nie miała się na kim oprzeć,
była zupełnie sama
w tym wszechświecie zła
i musiała poradzić sobie z tym, co ją spotkało,
widziała okropne rzeczy…
Odczuwam potworny ból.
Jak ona sobie poradziła?
Jak jej się udało dożyć starości?
Jak?
Pierwszego maja Armia Czerwona wkracza do obozu koncentracyjnego Malchow
leżącego na północ od Berlina, gdzie znaleziono Lilianę Segre.
Naziści uciekają w przerażeniu
i próbują przebierać się za więźniów.
Zobaczyłam dowódcę ostatniego obozu,
wrednego oficera SS,
który biczował umierające kobiety,
by pokazać, że jest potworem.
Przez rok marzyłam, żeby się na nim zemścić.
Tłumiłam w sobie nienawiść i desperację.
Kiedy zobaczyłam, że upuścił pistolet,
odczuwałam silną pokusę.
Pomyślałam: „Podniosę pistolet i go zastrzelę”.
Byłaby to odpowiednia zapłata
za cierpienie, którego doświadczyłam razem ze współwięźniami.
To była chwila.
Zrozumiałam, że nie jestem taka jak mój oprawca.
Wybrałam życie i nie umiałam komuś go odebrać.
Od tamtej pory byłam wolną kobietą
i do dziś jestem zwolenniczką pokoju.
MEDIOLAN, WRZESIEŃ 1945 R.
- Dzień dobry. - Dzień dobry.
Proszę stąd iść.
Nie poratujemy.
Antonio.
Nie poznajesz mnie?
Liliana Segre.
Boże.
Liliana!
Wiedziałem.
Wiedziałem, że żyjesz.
Popatrz.
To kartka Czerwonego Krzyża, którą wysłałam ci z Niemiec.
Wybacz, miałam tylko ten adres.
Mam wybaczyć?
Jak tylko dotarła, zadzwoniłem do twojego wujka Amedea.
Już tu nie mieszkają, ale zostawili do siebie numer.
Wejdźmy do środka, zadzwonimy do nich.
Powrót i dom.
W tej sytuacji te dwa pojęcia się wykluczają.
Kiedy ocalali krewni
witają cię z powrotem
i próbujesz rozpocząć nowe życie…
często każą ci się zmienić i robią to w dobrej wierze.
Więc paradoksalnie, dla wielu osób,
przetrwanie i życie w milczeniu są prawdziwą traumą.
Nie potrafią opowiadać.
Nikt nie jest w stanie ich wysłuchać ani zrozumieć.
Zamykają się w sobie.
Miny moich krewnych, kiedy mnie zobaczyli…
To był wyraz rozczarowania.
Byli niezwykle przytłoczeni tym, kogo zobaczyli.
Spodziewali się zupełnie innej osoby.
Nie byłam już małą dziewczynką, którą mieli w pamięci.
Smakowało, skarbie?
Wcinaj. Dobrze ci idzie.
Proszę.
Będzie łatwiej przeczytać.
Też chcesz zagrać w Lotto?
- Liliano, przeproś ciocię. - Dlaczego?
Gapiła się na mnie. Z taką miną!
Liliano, tak nie wolno.
Spokojnie, nic się nie stało.
Liliano, kochanie, jabłko… Użyj noża i widelca.
Co ty wiesz o jabłkach?
Jabłko to dar od Boga.
Wiesz, gdzie mam twój nóż i widelec?
Byłam dziewicą.
To był mój największy problem.
Poszłam na badania i nie mogli w to uwierzyć.
To było upokarzające.
Nie dochodziło do zbliżeń.
Nie byłyśmy gwałcone. To jakiś mit.
Byłyśmy wychudzone, brudne, miałyśmy ropnie.
Dlaczego zadbani niemieccy żołnierze mieliby nas wybrać?
Oni mieli swoje towarzyszki.
Różniłam się od moich przyjaciółek,
które myślały o chłopakach, nowych ubraniach, potańcówkach.
Rzuciłam się w wir nauki.
Zaliczyłam pięć lat szkoły w ciągu jednego roku.
I dowiedziałam się,
że nie ma nadziei, by odnaleźć mojego ojca.
Drodzy słuchacze, szanowni państwo,
kontynuujemy nasz wspaniały konkurs Nowe Głosy.
Otrzymaliśmy mnóstwo listów i liczymy na więcej.
Proszę pisać do RAI, Radio Audizioni Italiane.
W okresie powojennym słuchaliśmy radia, które udało nam się odzyskać.
Organizowano konkurs.
Zadawali pytania i dzieci mogły napisać list.
Napisałam więc list, żeby wziąć udział w konkursie.
Dałam go mamie do przeczytania.
Mamo!
Czekają na nowe listy w sprawie konkursu.
Wybrani będą mogli zaśpiewać.
Pokaż.
„Szanowny panie redaktorze, nazywam się Lia Levi, jestem Żydówką”.
Mamo, co robisz?
Napiszemy od nowa.
Nie jesteś Żydówką, rozumiesz?
Jesteś dziewczyną, zwykłą dziewczyną.
Nie zrozumiałam, ale powtórzyła:
„Nie jesteś Żydówką. Jesteś zwykłą dziewczyną”.
To było poruszające.
Na początku człowiek nie rozumie pewnych słów.
Po chwili docierają do świadomości, stają się koncepcją, nie są już słowami.
Na szczęście trzy lata po powrocie
pojechałam nad morze z moimi dziadkami.
Zaprzyjaźniłam się z paczką chłopców i dziewcząt.
Grupa mnie zaakceptowała.
Poznałam chłopaka.
Zaczęliśmy rozmawiać.
Polubiłam go.
Tak naprawdę znów poczułam się kobietą.
Wcześniej byłam tylko nieszczęsną dziewczyną.
Zauważył mój tatuaż i powiedział…
Wiem, co to jest.
Przeszłaś piekło.
Wiem, bo też byłem więźniem.
Widziałem wielu takich jak ty.
Należał do IMI, czyli był jednym z 600 tysięcy pojmanych żołnierzy,
którzy woleli trafić do obozu koncentracyjnego,
niż służyć w szeregach Republiki Salò.
Chodźmy.
Tak, chodźmy.
Zakochaliśmy się w sobie.
Złapał mnie za rękę i uświadomił mi,
że skoro wróciłam do tak zwanego cywilizowanego społeczeństwa,
to ja muszę się do niego dostosować.
Nie mogłam wymagać, żeby ktokolwiek dostosowywał się do mnie.
Jego miłość i uścisk jego dłoni
były wielkim cudem mojego życia.
On był cudem.
Gdy trafiłem do szkoły średniej,
targały mną silne emocje.
Zrozumiałem, że odzyskałem wolność.
Ale przede wszystkim odzyskałem godność.
Nikt mnie nie złamał.
Życie toczyło się dalej, kawałek po kawałku.
W 1947 roku zmarł mój ojciec.
Z pomocą krewnych matka wychowała troje dzieci.
Wróciliśmy do prowadzenia interesu i jakoś się kręciło.
Dziś możemy wspominać tamte miłe chwile.
Na szczęście czas dawał ukojenie.
Czas, wielki pocieszyciel.
Pocieszyciel, a nie uzdrowiciel.
Co mi pozostało?
Coś, co sama w sobie wykształciłam.
To nie jest tak, że dziś tu jestem, a w głowie mam odległe wspomnienia.
Mój charakter, styl życia…
Nawet moja powściągliwość
wywodzi się z tamtego okresu.
Dziś też mam problemy,
trudności w życiu, ale myślę sobie:
„Wtedy sobie poradziłam, to teraz też dam radę”.
Liliana, Lia, Tullio i Guido to dzieci przeznaczenia.
Po wojnie pracowali, wzięli ślub
i założyli rodziny.
To ich zwycięstwo nad tymi, których uważali za wrogów.
Liliana Segre mieszka dziś w Mediolanie, ma troje dzieci i pięcioro wnucząt.
19 stycznia 2018 roku prezydent Włoch Sergio Mattarella
mianował ją senatorem dożywotnim.
Tullio Foà mieszka w Neapolu. Jego matka zmarła w wieku 103 lat.
Regularnie widuje się z rodzeństwem,
ale już nie grają w piłkę przeciwko braciom Kahn.
Guido Cava mieszka w Pizie. Handlował książkami
i był liderem żydowskiej społeczności w swoim rodzinnym mieście.
Lia Levi nie została śpiewaczką, tylko pisarką i dziennikarką.
W 2018 roku zdobyła nagrodę Strega Ragazzi.
„Film dedykowany wszystkim dzieciom,
którym nie dano dorosnąć przez wybuch nienawiści”.
Napisy: Bartosz Ostrowski