Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΑΝΤΡΟ ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ
Τα λέμε αύριο, κορίτσια!
ΜΙΛΑΝΟ, ΜΑΪΟΣ 1938
Όχι, μην τρέχετε αλλιώς θα γίνω κακιά. Άντε!
Λιλιάνα, συγγνώμη. Έλα.
Θέλω να σου φτιάξω τον φιόγκο.
-Αυτό είναι. -Ευχαριστώ.
Κυρία Τσεσαρίνα, έχετε παιδιά;
Όχι, δεν έχω.
Δεν είμαι παντρεμένη. Αλλά ευτυχώς έχω εσάς, κορίτσια.
Και σας αγαπώ όλες σαν παιδιά μου.
Αλλά οι άλλες έχουν μαμά.
Ισχύει αυτό.
Αυτό σημαίνει ότι εσένα σ' αγαπώ πιο πολύ από τις άλλες.
-Λιλιάνα. -Μπαμπά!
-Καλημέρα, δρ Σέγκρε. -Γεια σας.
Πώς πήγε; Ήσουν καλή;
Εννοείται, πολύ καλή όπως πάντα.
Πάμε;
-Αντίο. -Γεια σας.
-Αντίο, κα Τσεσαρίνα. -Γεια, Λιλιάνα. Τα λέμε αύριο.
Στο Μιλάνο, στο σχολείο, η Λιλιάνα περίμενε όλο το πρωί για εκείνη τη στιγμή.
Η ώρα που θα έφτανε ο πατέρας της και θα την έπαιρνε από το χέρι.
Πριν από τους φυλετικούς νόμους ήμουν ένα απλό κορίτσι,
σε μια μικρή οικογένεια…
σε ένα μικρό χωριό, τη Λάικα.
Έτσι ήταν μια εβραϊκή οικογένεια
αλλά χωρίς ιδιαίτερα τελετουργικά.
Ή συγκεκριμένες φιλίες.
Δεν ήξερα καν ότι ήμουν Εβραία.
ΝΑΠΟΛΗ, ΙΟΥΝΙΟΣ 1938
-Παιδιά, είναι έτοιμο σε μισή ώρα! -Εντάξει, Μα!
Ας κάνουμε ομάδες λοιπόν.
Εμείς είμαστε πέντε, εσείς οι Καν είστε τέσσερις.
-Εσύ θα είσαι ψαράκι. -Εντάξει.
Στη Νάπολη, ο Τούλιο αγαπούσε τους δρόμους του λόφου Βόμερο,
τη θάλασσα και το ποδόσφαιρο εναντίον των αδελφών Καν.
Με τους οποίους θα μοιραζόταν πιο πολλά από το πάθος για το ποδόσφαιρο
Ήμασταν μια αστική οικογένεια
αποτελούμενη από μπαμπά, μαμά και πέντε αδέλφια.
Εγώ ήμουν ο μικρότερος.
Ήμασταν μια ήσυχη οικογένεια, αν θέλετε.
ΠΙΖΑ, ΙΟΥΛΙΟΣ 1938
Στην Πίζα ο Γκουίντο είχε ένα όνειρο.
Να γίνει σαν τον πατέρα του, καλός και γενναίος.
Και με τον μπαμπά του θα ανακάλυπτε
ότι το θάρρος ενός παιδιού μπορούσε να είναι μεγαλύτερο από ενός ενήλικα.
Έλα, Αουγκούστο! Γιατί δεν έρχεσαι να δουλέψεις εδώ;
-Γιατί κάθεσαι στον σιδηρόδρομο; -Είναι μια σταθερή δουλειά.
Είναι καλά, αλλά θα δείξει στο τέλος.
Σου αρέσουν τα τρένα, Γκουίντο, σωστά;
Θείε, η επιγραφή είναι από αληθινό χρυσό;
Όταν είναι έτοιμο, θα σκεφτώ να δουλέψω εδώ.
ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΚΑΒΑ
-Ωραίο. -Πολύ καλή δουλειά, θείε.
Τα περισσότερα καταστήματα ανήκαν σε Εβραίους.
Συμπεριλαμβανομένων των μαγαζιών των θείων μου, της οικογένειάς μου.
Ήταν μαγαζί του παππού μου, της οικογένειας.
ΡΩΜΗ, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1938
Στη Ρώμη, στη Λία άρεσε πολύ να διαβάζει παιδικά βιβλία και να επινοεί ιστορίες.
Επίσης, ήταν καλή τραγουδίστρια.
Λία, θα κάνεις τις ασκήσεις σου;
Ναι, τώρα θα τις κάνω.
Αρκετά! Το κλείνω.
Όχι, περίμενε! Να τελειώσει το τραγούδι.
Όχι.
Έρχεται ο μπαμπάς. Κάνε τις ασκήσεις, γρήγορα.
Εντάξει, τότε θα τις τελειώσω σπίτι. Τα ξέρω έτσι κι αλλιώς.
Σίγουρα.
Τι να κάνετε, κυρία; Η Λία είναι καλύτερη κι από το ραδιόφωνο.
Ανήκα σε μια αστική οικογένεια.
Ας πούμε, ευκατάστατη
με εβραϊκές αξίες.
Αλλά δεν ήταν απολύτως αυστηρή εκτός από όσο αφορούσε την παράδοση.
Όντας μια αρκετά ενήμερη οικογένεια
άρχισα να αγχώνομαι πριν ακόμα τους φυλετικούς νόμους.
Ο Εβραϊσμός παγκοσμίως ήταν,
κατά τη διάρκεια 16 ετών και παρά την πολιτική μας,
ένας εχθρός ασύμβατος με τον φασισμό!
Χρειάζεται μια σαφής,
αυστηρή,
φυλετική συνείδηση
για να διορθώσουμε όχι μόνο τις διαφορές
αλλά και την πολύ ξεκάθαρη υπεροχή μας!
Στις 5 Σεπτεμβρίου 1938, στην Τενούτα του Σαν Ροσόρε στην Πίζα,
Ο βασιλιάς Βιτόριο Εμανουέλε υπέγραψε το πρώτο διάταγμα των νόμων
που απαγόρευε στους Εβραίους να εργάζονται στις περισσότερες δουλειές
και, κυρίως, απαγόρευε στα παιδιά τους να πηγαίνουν σχολείο.
Είναι η αρχή μιας πραγματικής δίωξης
των πολιτικών δικαιωμάτων 50.000 Ιταλών, με μοναδικό έγκλημα ήταν ότι ήταν Εβραίοι.
Είναι ντροπή! Ντροπή! Είναι αδύνατον!
Δεν καταλαβαίνω τι τρέχει με τον Μουσολίνι.
Πού πας; Αμεντέο, δεν θα πεις τίποτα;
Τι μπορώ να πω; Ο Μουσολίνι ήταν διαφορετικός στο παρελθόν.
Ο Μουσολίνι είναι ο Μουσολίνι!
Τι σε έπιασε; Είναι σύμμαχος του Χίτλερ! Τι νόμιζες;
Δεν του ζήτησαν οι Γερμανοί να κάνει ό,τι κάνει!
Είναι δική του πρωτοβουλία!
-Αρκετά, άσε με ήσυχο! -Ναι, πήγαινε. Φύγε!
Ρομπέρτο, μην ξεσπάς στον αδερφό σου. Τι σχέση έχει αυτός;
Εύκολο να το βάζεις στα πόδια! Τώρα τι θα πούμε στη Λιλιάνα;
Τι συνέβη;
Τι συμβαίνει; Τι έκανα;
Τίποτα, δεν έκανες τίποτα.
Καλύτερα να τα πείτε μέσα για ένα λεπτό.
Για να κατανοήσουμε τον τρομερό αντίκτυπο των φυλετικών νόμων
προς τα παιδιά του '38,
πρέπει επίσης να καταλάβουμε την προδοσία που υπέφεραν.
Ήταν Ιταλοί,
βαθιά μυημένοι στην κουλτούρα της εποχής.
Ήταν αγόρια που αισθάνονταν φασιστές ως το κόκκαλο.
Και γενικά, η εβραϊκή κουλτούρα τους ήταν στο περιθώριο.
Αλλά η εισαγωγή των φυλετικών νόμων
τρίβει τον εβραϊσμό τους στο πρόσωπό τους.
Τους κάνουν να αισθάνονται Εβραίοι γιατί τους αναγκάζουν άλλοι.
Το Κρατικό Κεντρικό Αρχείο, στη Ρώμη,
είναι σχεδόν γεμάτο με σημειώσεις και κείμενα του Μουσολίνι
που σχετίζονται με τα αντιεβραϊκά νομικά κείμενα.
Προβάλλει ως ένα άτομο που έθεσε σε εφαρμογή όσα σπούδασε.
Και οι νόμοι που τελικά προέκυψαν, δεδομένου ότι είναι ο δικτάτορας,
είναι καρπός δουλειάς και νοοτροπίας, αν γίνεται να το θέσουμε με αυτόν τον όρο,
"σοβαρής" και βαθιάς σκέψης από τη δική του οπτική, προφανώς.
Από τον Οκτώβριο του 1938,
ο Τούλιο Φοά, η Λία Λέβι, ο Γκουίντο Κάβα και η Λιλιάνα Σέγκρε
δεν θα είναι πια σαν τα υπόλοιπα παιδιά.
-Σε απέβαλαν. -Με απέβαλαν;
Δεν θα πας σχολείο.
-Μα τι έκανα; -Τίποτα, δεν έκανες τίποτα.
Είναι το…
Η κυβέρνηση θέσπισε νόμους, νέους νόμους,
που απαγορεύουν στα παιδιά των Εβραίων να πάνε στο σχολείο με τα υπόλοιπα.
Αλλά γιατί εμένα;
Είμαστε Εβραίοι, Λιλιάνα.
Ναι, και;
Είμαι Ιταλίδα. Απέβαλαν όλους τους Ιταλούς;
Όχι τους Καθολικούς Ιταλούς που αποκαλούνται "Άριοι".
Η λέξη "αποβλήθηκε" από το δημοτικό σχολείο
όπου φοίτησα την πρώτη και τη δεύτερη χρονιά,
ήταν πολύ άσχημο νέο.
Δεν μπορούσα να το αντέξω.
Επειδή ακόμη κι ένα παιδί ξέρει
ότι η αποβολή από το σχολείο σημαίνει ότι έκανε κάτι κακό.
Και ξεκίνησα με την εξής ερώτηση:
"Γιατί;"
Μα ποτέ δεν κατάφερα να απαντήσω.
Ακόμα δεν μπορώ.
Δεν βγάζει νόημα.
Δηλαδή αξίζουμε λιγότερο;
Για αυτούς, ναι.
Αλλά δεν είναι έτσι. Καμία σχέση.
Για μένα αξίζεις το ίδιο με όλα τα παιδιά, βασικά, ακόμη περισσότερο.
Τι θα κάνουμε τώρα;
Τώρα θα ψάξω και θα βρω ένα σχολείο που δέχεται παιδιά Εβραίων.
Αλλά δεν θα ξαναδείς την κυρία Τσεσαρίνα.
Πώς θα της το πούμε;
Με συμπαθεί πολύ.
ΕΒΡΑΙΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΑΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ
ΑΠΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΠΟ ΤΗ 16η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ
Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ Η ΜΗΤΕΡΑ ΔΕΝ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΒΡΑΪΚΗ ΦΥΛΗ
Οι φυλετικοί νόμοι μάς έπιασαν όλους απροετοίμαστους.
Μετά από λίγο μουρμουρητό που άκουσα στο σπίτι, η μητέρα μου
με πήρε στην άκρη και μου 'πε "Πρέπει να σου μιλήσω".
Η όλη συζήτηση αφορούσε ότι δεν θα πήγαινα στο δημόσιο σχολείο.
Εκείνη ήταν η αρχή της αναστάτωσης μου, αν και δεν είχα ιδέα.
"Από αύριο δεν θα πηγαίνετε σχολείο".
Ήμουν οκτώ, ο αδερφός μου 11.
Είπα: "Μα γιατί, μπαμπά;"
"Διαβάζαμε πολύ, πήραμε καλούς βαθμούς. Γιατί δεν θα πηγαίνουμε σχολείο;"
"Έτσι. Απλώς έτσι. Δεν θα πηγαίνετε."
Τα παιδιά δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνον αυτήν τη νέα πραγματικότητα.
Βλέπουν επίσης τις οικογένειές τους να βυθίζονται στο χάος και την απελπισία.
Δεν είναι πανέμορφη, Γκουίντο;
Αουγκούστο, τι συμβαίνει; Αουγκούστο;
-Δεν ξέρω πώς να το πω, Σίντσια. -Έλα, Γκουίντο.
Μείνε με τη μικρή.
Εκεί, με την αδερφούλα σου.
Αουγκούστο, τι συμβαίνει;
Έχασα τη δουλειά μου.
Απολύθηκα σήμερα το πρωί. Δια του νόμου.
Μα δεν γίνεται.
Ναι, μπορούν να με απολύσουν. Επιβάλλεται, βασικά.
Κι ο Γκουίντο δεν θα πηγαίνει σχολείο.
Το αφεντικό κάλεσε τον πατέρα μου και είπε:
"Κάβα, χαίρομαι που έγινες πατέρας,
έπρεπε να σου πω εγώ
τα καλά νέα όταν έκανες παιδί, όταν απέκτησες μια τρίτη κόρη.
Αλλά πρέπει να σου πω κι άλλα νέα".
Άνοιξε το συρτάρι και του έδωσε την απόλυση.
Ο πατέρας μου ήξερε για τους φυλετικούς νόμους, το περίμενε.
Και τον απέλυσαν.
-Μα γιατί εμάς; -"Γιατί;" Επειδή είμαστε Εβραίοι.
Απλώς Εβραίοι.
-Μπαμπά, τι συμβαίνει; -Δεν ξέρω, Γκουίντο.
Δεν ξέρω.
Ιδίως για τα μικρότερα παιδιά
ο κόσμος ξεκινά με την επίγνωση που έχουν οι γονείς τους,
την ασφάλεια που τους παρέχουν οι γονείς.
Οπότε, το να τους βλέπουν να μην έχουν ιδέα τι συμβαίνει,
το να βλέπουν τους γονείς τους εξασθενημένους, με δάκρυα,
ανίκανους να καθησυχάσουν τα παιδιά τους,
ήταν η πρώτη αίσθηση αβεβαιότητας
και απώλειας του κόσμου ενός παιδιού.
Γνωρίζουμε τις υπέροχες γραμμές των φυλετικών νόμων
που κατέστρεψαν τις ζωές των Εβραίων
και δεν τους κατέστησαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, αλλά "μη πολίτες".
Αλλά όλες οι μικρές ανησυχίες, αν και μπορούσαν να ξεπεραστούν,
χτύπησαν την καθημερινή ζωή.
Σιγά μην πάω.
Το είπαν κι άλλες φορές, αλλά ποτέ δεν έγινε.
Ως τότε ήταν καλά γιατί ο γαμπρός μου ήταν ήρωας πολέμου.
Αυτό μας προστατεύει.
Μα δεν αρκεί αυτό πια. Δεν μπορούμε να σε κρατάμε σε υπηρεσία.
Μα γιατί;
Επειδή είσαι Άρια.
Άρια;
Είμαι Άρια; Είμαι από το Τίβολι. Τι θα πει αυτό;
Για το κράτος είσαι Άρια.
Και οι Εβραίοι δεν μπορούν πλέον να απασχολούν Άριους.
Με τα χρόνια, η υπηρέτρια ήταν σαν μέλος της οικογένειας.
Και για εμάς ήταν σαν να αφαιρούμε έναν πυλώνα,
ένα άτομο του σπιτιού.
Έτσι το βιώσαμε ως κάτι σχεδόν ασύγκριτο,
κάτι αδύνατον.
Τι θα κάνει η Λία χωρίς εμένα;
Βασικά ίσως υπάρχει μια λύση, αρκεί να συμφωνείς.
-Η κα Κολατέι. -Η γειτόνισσα;
Της μίλησα. Θα προσποιηθεί ότι θα σε προσλάβει.
-Θα "προσποιηθεί"; -Θα συνεχίσεις να δουλεύεις εδώ.
Αλλά θα κοιμάσαι στους Κολατέι.
-Δηλαδή θα δουλεύω για αυτούς; -Όχι! Ίσως κάνεις λίγες δουλίτσες,
να βοηθάς λίγο, αλλά λόγω ευγένειας.
Θα μείνεις μαζί μας, σωστά;
Μου φαίνεται λίγο περίεργο.
Αλλά αφού το λέτε εσείς, εμένα δεν με πειράζει.
Ζήτω!
Η συμφωνία ήταν να την πληρώνουμε,
αλλά να μένει στην άλλη οικογένεια και να βοηθάει μερικές φορές.
Αλλά όπως συμβαίνει στη ζωή, ασχολούνταν πιο πολύ εκεί
και ταυτίστηκε με την άλλη οικογένεια.
Κι εμείς πέρα από την αποστέρηση, είχαμε αναπτύξει μεγάλη ζήλια
επειδή είχε άλλα κορίτσια εκεί και τα φρόντιζε εκείνα.
Γεια σας.
Γεια.
Υπήρχαν και στιγμές που σε λύγιζαν. Στην καθημερινότητα, όχι τίποτα σπουδαίο.
Αλλά τα μικρά δράματα επηρεάζουν πολύ τη ζωή των ανθρώπων.
Τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν τους λόγους
που όλοι ξαφνικά γυρνούν την πλάτη τους στα ίδια και στους γονείς τους.
Για όλα τα παιδιά χωρίς μητέρα,
η δασκάλα διαδραμάτιζε έναν ιδιαίτερο ρόλο
στη μικρή μου καρδιά, στο πώς ένιωθα τότε.
Ήταν η γυναικεία φιγούρα…
στην οποία είχα επενδύσει στοργή και ελπίδα.
Η Λιλιάνα σάς έχει μεγάλη εμπιστοσύνη.
Αλλά είναι ανήσυχη.
Αναλογιστείτε μόνο, ανησυχεί περισσότερο για εσάς από τον εαυτό της.
Για μένα;
Δεν ήξερα πώς να σας το πω, φοβόμουν μη σας αναστατώσω.
Φυσικά.
Είναι πολύ ευαίσθητο κορίτσι.
Μα θα καταλάβει τον λόγο στο τέλος.
Ναι, το ελπίζω.
Είστε η δασκάλα της και…
Και αφού αυτό πρέπει να γίνει,
ίσως μπορείτε να βοηθήσετε να της το κάνετε πιο εύκολο.
Εγώ; Πώς; Τι σχέση έχω εγώ με αυτό;
Δεν θα αποφασίσω εγώ αν μπορεί να επιστρέψει στο σχολείο.
-Δεν έβγαλα εγώ αυτούς τους νόμους. -Φυσικά, ξέρω.
Αλλά ίσως την βοηθήσετε να καταλάβει στηρίζοντάς την στην αρχή.
Δόκτωρ Σέγκρε, προσπαθήστε να με καταλάβετε.
Η ανάμειξη σε τέτοια ζητήματα έχει γίνει πολύ επικίνδυνη.
Είμαι δημόσιος υπάλληλος.
Πρέπει να σκεφτώ και τον εαυτό μου
και όλα τα υπόλοιπα κορίτσια.
Δεν είστε μόνο εσείς Εβραίοι.
Τώρα αν δεν σας πειράζει, πρέπει να φύγω.
-Γεια σας. -Αντίο.
Θυμάμαι ότι ήταν μεγάλη απογοήτευση για μένα.
Επειδή περίμενα φιλιά και αγκαλιές και μεγάλο πόνο
που δεν θα με έβλεπε στο σχολείο, αλλά εκείνη είπε:
"Δεν έβγαλα εγώ τους φυλετικούς νόμους. Πώς εμπλέκομαι;"
Ούτε χαιρετίσματα δεν μου έστειλε.
Ήταν μια πολύ δύσκολη στιγμή.
Νομίζω ότι ήμασταν 25 κορίτσια.
Και μόνο δύο από αυτά παρέμειναν φίλες μου.
Συνέχισαν να με προσκαλούν στα μικρά τους πάρτι
και να έρχονται σπίτι μου για να παίξουμε.
Οι άλλες δεν το πρόσεξαν ότι είχα σταματήσει να πηγαίνω σχολείο.
Το σχολείο είναι μόνο το πρώτο βήμα.
Το καθεστώς θέλει να αφανίσει τους Εβραίους από όλη τη δημόσια ζωή
και από όλα τα ιδρύματα.
Ακόμη κι αν χρειαστεί μεγάλο τίμημα.
Τελικά απολύονται καθηγητές, επαγγελματίες
και διακεκριμένοι διανοούμενοι της χώρας μας.
Επιστήμονες όπως ο Εμίλιο Σέγκρε,
ο Μπρούνο Ποντεκόρβο και οι δύο βραβευμένοι με Νόμπελ.
Ο φυσικός Ενρίκο Φέρμι, με σύζυγο Εβραία,
και ο οικονομολόγος Φράνκο Μοντιλιάνι.
Η ιταλική κοινωνία δεν διαμαρτύρεται δημόσια.
Ο βασιλιάς δεν διαμαρτύρεται.
Δεν διαμαρτύρεται ούτε η άλλη πραγματική, ισχυρή και διαφορετική δύναμη,
παρότι ήταν και αντίθετη, δηλαδή η Αγία Έδρα.
Οι νόμοι του 1938 συνοδεύονται από μια συναίνεση,
ή αυτά τα ευλογημένα πρότυπα μιας αρκετά σιωπηρής συγκατάθεσης.
Η κυβέρνηση που εξέδωσε τους νόμους στις 5 Σεπτεμβρίου 1938
άλλαξε τον νόμο.
Και είπε ότι αν ήταν δυνατόν να οργανωθεί μόνο για το δημοτικό
μια τάξη δέκα κοριτσιών και αγοριών από την πρώτη ως την πέμπτη δημοτικού,
θα τους εξουσιοδοτούσαν να πάνε σε ένα δημόσιο σχολείο.
Κύριε, συγγνώμη, μα δεν…
Τότο, κάνε μου τη χάρη και έλα εδώ.
Μπορείς να μου φέρεις έναν καφέ; Όχι όμως από εδώ.
-Στην πλατεία είναι πιο καλός. -Ναι.
Κυρία Φοά, έχουμε ένα πρόβλημα.
Ο νόμος επιτρέπει να κάνουμε μια ειδική τάξη για Εβραίους,
εάν υπάρχουν τουλάχιστον δέκα παιδιά έξι ετών.
Εδώ στο Βανβιτέλι έχουμε μόνο εννέα.
Ξέρω, τα παιδιά μου πάνε σχολείο εδώ.
-Ο Ρέμο και ο Μάριο. -Ναι, ξέρω.
Εμένα με ενδιαφέρει το άλλο. Γι' αυτό σας κάλεσα.
Πώς σε λένε;
-Τούλιο. -Τούλιο.
-Και ποια η ηλικία του Τούλιο; -Πέντε.
Είστε σίγουρη ότι είναι πέντε;
Όχι.
Είναι έξι.
Πολύ ωραία.
Θα πάει με τα άλλα εννέα και θα κάνουμε την τάξη.
Αν ήταν πέντε χρονών, τότε δεν θα γινόταν να τη φτιάξουμε.
Αλλά αν είναι έτσι…
Σας ευχαριστώ, κύριε. Ευχαριστώ.
-Άκουσες; -Θα πάω σχολείο έναν χρόνο νωρίτερα;
-Και πρέπει να πω κι ευχαριστώ; -Τούλιο.
-Ευχαριστώ. -Παρακαλώ.
-Αντίο. -Γεια σας.
Αντίο, μικρέ.
-Γεια σας. -Γεια.
Ευχαριστώ.
Όλα ήταν τέλεια, ήμουν πολύ χαρούμενος.
Πήγα σχολείο με τον μεγαλύτερο αδερφό μου και με τους φίλους
που γνώρισα στον χώρο λατρείας μας, που λέγεται συναγωγή.
Είχα και τη στολή μου, τη μαύρη ποδιά μου,
το άσπρο το κολάρο μου και έναν ωραίο κόκκινο φιόγκο.
Μα λίγες μέρες αργότερα άρχισα να παρατηρώ κάτι περίεργο.
Ένα.
Δύο.
Το Βανβιτέλι έχει μια πολύ μεγάλη πύλη
και μια πολύ μικρή πλαϊνή πύλη.
Όλα τα αγόρια και τα κορίτσια μπήκαν από την κεντρική πύλη.
Και μόνο εμείς οι δέκα, μόνο εμείς, μπήκαμε από τη δευτερεύουσα πύλη
δεκαπέντε λεπτά πριν από τους άλλους.
Και φύγαμε 15 λεπτά μετά τους άλλους από την ίδια πύλη.
Εκεί, τότε έγινε σαφές ότι εμείς ήμασταν οι αφύσικοι.
Τι κάνουν;
Είναι Εβραίοι, δεν μπορούν να γυμναστούν με εμάς τους κανονικούς.
Δεν μπορούσαμε να έχουμε επαφή με τα άλλα παιδιά.
Τα άλλα παιδιά έλεγαν ξεκάθαρα "Είναι Εβραίοι!"
Ακόμη και δεν ήξεραν τι σήμαινε.
Αλλά όλες οι μικρές ανησυχίες, αν και μπορούσαν να ξεπεραστούν,
χτύπησαν την καθημερινή ζωή.
Για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι Εβραίοι δεν μπορούσαν να έχουν ραδιόφωνο.
Ακόμα και τότε, σκέφτηκα λογικά και είπα:
"Δεν είναι ράδιο που μεταδίδει".
Αν ήταν ράδιο που μεταδίδει σήμα,
θα μπορούσες να δώσεις πληροφορίες στον εχθρό, αλλά ήταν μόνο για να ακούς.
Και αυτό με στεναχώρησε, γιατί ήταν σαν απαγορεύεις την τηλεόραση στα παιδιά.
Και τα πράγματα χειροτέρευσαν γρήγορα.
Μια σειρά εγκυκλίων αυστηροποιεί τους φυλετικούς νόμους.
Είναι μια ριπή διακρίσεων και απαγορεύσεων κάθε είδους.
Δεν είναι ότι οι πιο πολλοί περιορισμοί είναι εντελώς παράλογοι.
ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΑΡΙΩΝ
Δεν μετράει ό,τι απαγορεύεται.
Γιατί αυτό που θέλουν να γίνει αδύνατο για τους Εβραίους είναι η ίδια η ζωή.
Έτσι, το καθεστώς λαμβάνει δύο αποτελέσματα ταυτόχρονα.
Το ένα είναι απλό και ξεκάθαρο, να διώξει τους Εβραίους.
Το άλλο είναι να υποκινήσει την αποχώρησή τους.
Ο μπαμπάς ήταν υποδιευθυντής τράπεζας
Και του είπαν ότι έκτοτε δεν θα ήταν πλέον μέλος της τράπεζας
γιατί απολύθηκε.
Ο μπαμπάς ρώτησε τον λόγο και είπαν ότι ήταν επειδή είναι Εβραίος.
Και ο μπαμπάς μετανάστευσε στην Αφρική, στην Ασμάρα για την ακρίβεια,
όπου σκεφτήκαμε ότι υπήρχε δουλειά για τους Ιταλούς.
Κι επειδή εκεί οι φυλετικοί νόμοι δεν ήταν τόσο άκαμπτοι
όσο γίνονταν στην Ιταλία.
ΕΒΡΑΙΟΙ
-Πότε έγινε; -Απόψε.
Δειλοί.
Καλύτερα έτσι, φαντάσου να ήσουν μέσα.
Ναι. Τώρα να είμαι και ευγνώμων για ό,τι έγινε.
Φράνκο, άκου.
Η προσφορά σου ισχύει ακόμα;
Είσαι σίγουρος; Τώρα είναι πιο επικίνδυνο.
-Δεν ξέρουμε πώς θα τελειώσει. -Μου πήραν τη δουλειά μου. Και ξέρεις τι;
Θα βρω νέα δουλειά. Δεν με νοιάζει αν είναι επικίνδυνο.
Εσύ συμφωνείς;
Φυσικά, Αουγκούστο. Ωραία!
Έλα, ας ξεκινήσουμε.
Και δεν ξέρω καν γιατί, απλώς το ένιωσα,
πήρα ένα θραύσμα από το παράθυρο.
Ποιος ξέρει γιατί; Απλώς μου ήρθε, ας πούμε.
Και το έβαλα στην τσέπη μου.
Και το κράτησα ακόμη και μετά τον πόλεμο. Λυπάμαι που το έχασα.
Ξέρετε, πυροβολισμοί με πυροβόλα, βομβαρδισμοί…
Τέλος πάντων το κράτησα, θυμάμαι ότι το είχα μετά τον πόλεμο.
Λαέ της Ιταλίας!
Τρέξτε στα όπλα!
Και δείξτε…
ΡΩΜΗ, 10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1940
την επιμονή σας!
Το θάρρος σας!
Την αξία σας!
Στο σπίτι, η μαμά φαινόταν ανήσυχη.
Παππούδες, θείες και θείοι, τα μεγαλύτερα αδέλφια, όλοι ανήσυχοι.
Όταν γυρνούσα σπίτι, πάντα παρατηρούσα ότι έλειπε μια κορνίζα,
ή ένα τραπέζι ή ένα χαλί.
Για να ταΐσει τέσσερα παιδιά
η μαμά πούλησε ό,τι μπορούσε.
Πρακτικά, γίναμε φτωχοί.
Το να είσαι φτωχός δεν είναι ντροπή.
Η φτώχεια είναι μια κατάσταση.
Έτσι, η μαμά πήρε μια απόφαση συμφωνώντας μαζί μας.
Να νοικιάσουμε το ένα δωμάτιο.
Το νοικιάσαμε σε έναν πολύ ψηλό κύριο που τον θυμάμαι πολύ καλά.
Έρχεται αυτός ο κύριος
και συνειδητοποιούμε ότι άκουγε το Radio London.
Πρακτικά ήταν ένα πολύ σημαντικό ράδιο,
με έναν Ιταλό ομιλητή που έστελνε παράξενα μηνύματα στην Ιταλία.
Η Φελίτσε δεν είναι ευτυχισμένη.
Δεν σήμαιναν τίποτα για τους απλούς ανθρώπους.
Η αγελάδα δεν βγάζει γάλα.
Αλλά για τους αντάρτες που οργανώνονταν εναντίον των Γερμανών
σήμαιναν πολλά.
Αυτό σήμαινε ότι τα αεροπλάνα μάλλον θα έριχναν δια αέρος φάρμακα,
όπλα, χρήματα.
Όταν η μαμά συνειδητοποίησε αυτός ο άντρας άκουγε το Radio London,
είπε: "Δεν μπορείτε να μένετε εδώ.
Έχω τέσσερα μικρά παιδιά και είμαστε στο κέντρο του κυκλώνα.
Δείξτε ευγένεια, φύγετε".
Ο κύριος έφυγε. Τον έλεγαν Πιέτρο Καλαμαντρέι.
Ήταν ένας από αυτούς που έγραψαν το Σύνταγμα.
Ποιος αφαίρεσε τη σφραγίδα;
Ίσως, δεν ξέρω. Ακούγατε το Radio London.
Αυτό την έσκισε.
Το ξέρετε;
Συγγνώμη, μάλλον την έσκισε η υπηρέτρια, θα την χτύπησε όταν καθάριζε.
Είναι εύκολο να επισκευαστεί.
Νομίζει ότι επισκευάζεται!
Ρίξτε μια ματιά στα δωμάτια.
Παρακαλώ, Σύντροφε, ελέγξτε τα έγγραφά μας.
-Θα δείτε ότι είμαστε καθαροί. -Έγγραφα;
Ξέρω ποιοι είστε.
Παρακαλώ, ελέγξτε τα όπως και να έχει.
Είναι εντάξει.
Πάμε!
Ελάτε, πάμε!
-Θα φύγουμε έτσι απλά; -Ναι.
Πάρτε το αυτό και καληνύχτα.
Δεν θα μπαίνετε σε πειρασμό.
Σωστά;
Ευχαριστήστε με τώρα.
Ευχαριστώ.
Δεν είναι τίποτα.
Δεν είναι τίποτα, τελείωσε. Τελείωσε, κορίτσι μου.
Υπάρχει μια ακόμη μορφή βίας.
Εννοώ τη γραφειοκρατική εφαρμογή αυτών των νόμων
που ανακαλύφθηκε πρόσφατα από την Επιτροπή Ανσέλμι.
Υπάρχουν αναφορές κατάσχεσης.
Φανταστείτε την αστυνομία να μπαίνει στα σπίτια των Εβραίων
για να κατασχέσει πινέλα, γλάστρες, καθημερινά εργαλεία.
Υπάρχουν δύο φάσεις στην ιδιοκτησία αγαθών.
Στην αρχική περίοδο, από το 1938 έως το 1943,
η λίστα είναι ψαλιδισμένη.
Έχει τεθεί ένα ανώτατο όριο, πολύ χαμηλό στην πραγματικότητα,
στα αγαθά που μπορεί να έχει στην κατοχή του ένας Εβραίος.
Πέρα από αυτό το ανώτατο όριο, αναγκάζεται να τα παραχωρεί
και να υφίσταται δήμευση λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα πιστοποιητικά
σε ένα ποσοστό αρκετά χαμηλότερο από αυτό της τότε αγοράς.
Έτσι η αγοραπωλησία των σπιτιών των Εβραίων ήταν μάννα για το κράτος.
Μετά τις 8 Σεπτεμβρίου 1943
εισερχόμαστε στη γενικευμένη δήμευση
όλων των αγαθών των Εβραίων.
Πολύ λίγοι ήταν ικανοί να κατανοήσουν την αναγκαιότητα να αποδράσουν.
Η κατανόηση δεν ήταν αρκετή, χρειάζονταν επίσης επίγνωση,
έπρεπε να πάρουν βίζα, τα έγγραφα εκπατρισμού.
Οι περισσότερες χώρες έκλεισαν τα σύνορά τους για τους Εβραίους.
Σε πολλούς απέκλεισαν την πιθανότητα να φύγουν.
Και υπήρχε επίσης το στοιχείο της τύχης, η απόφαση να εμπιστευτείς έναν γείτονα
παρά έναν ξένο.
Επειδή μερικές φορές σε πρόδιδε ο γείτονας
και αντίστροφα, ο ξένος θα σε βοηθούσε.
Πες μου τι συμβαίνει, μαμά.
Κυρία Φοά;
Σαλβατόρε Πάτσε, Πολιτική Προστασία. Συνεχίστε να προχωράτε.
Ας προσποιηθούμε μια ωραία συνομιλία. Χαμογελάστε.
Μας έφτασε μια αναφορά.
Όταν συμβαίνει αυτό, ως αστυνόμος, πρέπει να το επιβεβαιώνω.
-Τι αναφορά; -Σας κυνηγάνε. Καταλαβαίνετε;
Και στη θέση σας εύκολα σας εντοπίζουν.
Αυτό είναι το θέμα. Είναι επικίνδυνο για την οικογένειά σας.
Και τι θέλετε από εμένα;
Υπάρχει κανείς,
κάποιος φίλος που δεν είναι από τη φυλή σας
και είναι διατεθειμένος να πάρει το σπίτι σας στο όνομά του;
Λογαριασμούς, το νερό, το φως.
Δεν ξέρω, πρέπει να σκεφτώ. Γιατί;
Κάντε το αμέσως.
Μόνο έτσι θα εξαφανιστείτε.
Ίσως γίνετε φαντάσματα.
Δεν σας ξέρω, δεν με ξέρετε.
Ευχαριστώ. Πάμε.
Είμαστε ευγνώμονες στον διοικητή Σαλβατόρε Πάτσε
που μας βοήθησε.
Αλλά δεν τον γνωρίζαμε, ούτε αυτός μας γνώριζε.
Ήταν μια αξιοσημείωτη πράξη αλτρουισμού.
Όπως και ο Μαρτσέλο Μαγκρί, που ήταν οικογενειακός φίλος,
που τα πήρε όλα στο όνομά του, αντιμετωπίζοντας ακόμα και κινδύνους
που απορρέουν από τις κυρώσεις που επέβαλε το Κόμμα.
Μετά την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο, ο άνεμος άρχισε να αλλάζει.
Στις 10 Ιουλίου 1943, οι Σύμμαχοι προσγειώθηκαν στη Σικελία.
Λίγο αργότερα, στις 25 Ιουλίου, ο Μουσολίνι πέφτει και συλλαμβάνεται.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, ο στρατηγός Μπαντόλιο ανακηρύσσει ανακωχή.
Πολλοί Ιταλοί πιστεύουν ότι ο πόλεμος έληξε,
αλλά αυτό δεν ισχύει.
Η Ιταλία κατακλύζεται από χάος.
Βασιλιάς και κυβέρνηση καταφεύγουν στο Μπρίντιζι,
αφήνοντας τον ιταλικό στρατό χωρίς εντολές.
Εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες συλλαμβάνονται από Γερμανούς
και απελαύνονται στη Β. Ευρώπη.
Η χώρα χωρίζεται στα δύο.
Οι Σύμμαχοι ελέγχουν τον Νότο,
ενώ ναζιστικές φασιστικές δυνάμεις καταλαμβάνουν το κέντρο και τον Βορρά.
Όταν το Λιβόρνο βομβαρδίστηκε εκ θαλάσσης,
οι κάτοικοι της Πίζας ήταν γεμάτοι ανησυχία.
Τι έχουμε εδώ;
-Πού είναι ο Εβραίος καπιταλιστής; -Εκεί μένει, σε αυτό το σπίτι.
Σπάσε την πόρτα!
Βοήθεια!
Βοήθεια! Άστε με!
Βοήθεια!
Αφήστε με! Βοήθεια!
Κουνήσου! Παλιοεβραίε, σήκω!
Σήκω, έλα! Δεν έχω χρόνο για πέταμα!
Πού είναι ο χρυσός;
Γκουίντο, φύγε από το παράθυρο!
Πρέπει να φύγουμε.
Θα κάνουμε το εξής…
Πάρε τη Φλόρα και πηγαίνετε στη θεία σου.
Ο Γκουίντο κι εγώ μπορούμε να πάμε στον αδερφό μου στο Κάλτσι, εντάξει;
Ο Μουσολίνι, αφέθηκε ελεύθερος, επιστρέφει στην εξουσία
και διοικεί τη Δημοκρατία του Σαλό,
που ξεκινά από το Λάτσιο κι εκτείνεται σε όλο το βόρειο κέντρο.
Ενώ οι συμμαχικές δυνάμεις στηρίζουν τον βασιλιά Βιτόριο Εμανουέλε Γ'
στο Βασίλειο της Ιταλίας που έχει όλο τον Νότο,
ο Μουσολίνι επιλέγει πλήρη συμμόρφωση με την οργή του Χίτλερ.
Όσοι ανήκουν στην εβραϊκή φυλή
κηρύσσονται επίσημα ως ξένοι και εχθροί.
Οι Εβραίοι, όλοι οι Εβραίοι, πρέπει να συλληφθούν
και να πάνε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία και την Πολωνία.
Η ελευθερία και η ειρήνη αχνοφαινόταν.
Αλλά για τους Ιταλούς Εβραίους είναι η αρχή του πιο φρικτού εφιάλτη.
Το Carta di Verona είναι ένα έγγραφο που εγκρίθηκε στα μέσα Νοεμβρίου 1943.
Περιέχει μια σειρά στόχων όσον αφορά τον κοινωνικό τομέα.
Και στο εσωτερικό του δηλώνεται
ότι όσοι ανήκουν στην εβραϊκή φυλή είναι ξένοι
και ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου ανήκουν σε εχθρική εθνικότητα.
Εκείνη τη στιγμή ανακλήθηκε η υπηκοότητα για τους Ιταλούς Εβραίους.
Πάρε ανάσα.
Έρχεστε μαζί μου;
Το παιδί έχει πνευμονία.
Πρέπει να νοσηλευτεί.
Όχι, είναι αδύνατον.
-Είναι αδύνατον. -Γιατί;
Επειδή είμαστε Εβραίοι.
Γι' αυτό κρυβόμαστε εδώ.
Ο μπαμπάς μου είπε: "Γιατρέ, είμαστε οικογένεια Εβραίων.
Δεν μπορούμε να πάμε στο νοσοκομείο γιατί θα μας πάρουν οι Γερμανοί".
Καταλαβαίνω.
Είναι φασιστής.
Αν μας αναφέρει;
Βάζει μπροστά και ξεκινάει.
Ξεκινάει.
Μετά από μία ώρα…
ήρθε ο γιατρός.
Ο πυρετός είναι ακόμα υψηλός.
Ορίστε.
Ένα δισκίο κάθε έξι ώρες.
Κάθε έξι ώρες, δώσε βάση.
Αύριο να μου πείτε πώς είναι.
-Ευχαριστώ. -Ευχαριστώ, γιατρέ.
Τότε δεν υπήρχε πενικιλίνη, ούτε ένα τόσο απλό φάρμακο.
Και για μια εβδομάδα ερχόταν δύο φορές την ημέρα.
Πρωί και βράδυ.
Οι οικογένειες έχουν αδέλφια, αδελφές,
μερικές φορές ακόμη και δίδυμα,
των οποίων το πεπρωμένο είναι σφραγισμένο.
Όλα θα πάνε καλά, Γκουίντο.
Οι δυο αδελφοί Σέγκρε, ο Αμεντέο κι ο Αλμπέρτο, είχαν έναν χρόνο διαφορά.
Ήταν πολύ διαφορετικά αδέρφια.
Ο ένας νικητής.
Ο θείος μου.
Ο άλλος χαμένος. Ο μπαμπάς μου.
Όταν έφτασε η στιγμή της απόδρασης,
η πιο δύσκολη στιγμή για όλους,
ο θείος μου, που είχε παντρευτεί μια Καθολική,
έφυγε στο βουνό με τη γυναίκα του.
Κι έτσι, άφησε τον μπαμπά μου με τους δύο γονείς τους,
τον παππού, που ήταν πολύ άρρωστος και είχε Πάρκινσον
και τη γιαγιά, που τα είχε χάσει
λόγω του φόβου και του σοκ.
Ο μπαμπάς μου, ένας εξαιρετικός γιος και πατέρας,
συγκρούστηκε τρομερά.
Ήθελε να με κρατήσει ασφαλή,
αλλά πώς να αφήσει τους γονείς του μόνους;
Οι φασιστικές δυνάμεις των Ναζί εφάρμοσαν αμέσως το σχέδιο απέλασης
κι επέλεξαν την πόλη-αφετηρία τους.
Οι απελάσεις θα ξεκινούσαν από τη Νάπολη.
Ο Γερμανός είχε οργανώσει τα πάντα πολύ καλά.
Ο συνταγματάρχης Σκολ,
που διοικούσε την περιοχή της Καμπάνια και τοποθετήθηκε στη Νάπολη,
οργάνωσε τα πάντα πολύ σχολαστικά.
Επέλεξε ακόμη και τη μουσική που θα συνόδευε τους Εβραίους.
Για να διευκολύνει την πορεία των Εβραίων.
Ήταν το "Lacrimosa" από τη σύνθεση Ρέκβιεμ του Μότσαρτ σε ρε μινόρε.
Αλλά ο συνταγματάρχης Σκολ υποτίμησε τους Ναπολιτάνους.
Διότι σε τέσσερις ημέρες οι Ναπολιτάνοι κατάφεραν να ανατρέψουν τους Γερμανούς.
Μέσα σε αντάρτες, παλικάρια και κοπέλες,
οι Γερμανοί έφυγαν μέσα σε τέσσερις μέρες.
Και αν θέλετε, η Νάπολη είναι η μόνη πόλη στον κόσμο
που απελευθερώθηκε μόνη της χωρίς βοήθεια κανενός στρατού.
Στις 9 Οκτωβρίου στην Τεργέστη και στις 16 Οκτωβρίου του 1943 στη Ρώμη
χιλιάδες Εβραίοι συνελήφθησαν
και μετά από κάποιους ελέγχους φορτώθηκαν σε φορτηγά ζώων
και στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Στην πρωτεύουσα συνελήφθησαν 1.259 άτομα, ανάμεσά τους και 207 παιδιά.
Αλλά μόνο 15 άνδρες και μία γυναίκα θα επιστρέψουν από το Άουσβιτς.
Στη Ρώμη καταφέρνουν να σωθούν πολλοί
καθώς κρύβονταν σε μονές που άνοιγαν γενναία τις πόρτες τους.
Ορίστε τα έγγραφα ενός κοριτσιού που φοιτούσε εδώ
και λόγω του πολέμου δεν επέστρεψε.
Τώρα είναι δικά σου. Γράφει Μαρία Κριστίνα Κατάλντι.
Έτσι θα σε λένε στο εξής.
Θα απαντάς μόνο όταν ακούς αυτό το όνομα.
Η Λία δεν υπάρχει πια. Ξεχάστε την για τώρα.
Μου έδωσαν ένα όνομα κοριτσιού 11 ετών,
που λεγόταν Μαρία Κριστίνα Κατάλντι.
Ήταν ό,τι καλύτερο για μια Εβραία να ονομαστεί Μαρία Κριστίνα.
Το επώνυμο δεν έχει σημασία.
Ξέρω ότι για πολλά παιδιά Εβραίων
το ότι έχαναν το όνομά τους ήταν μια τραγωδία.
Εγώ δεν το είδα σαν τραγωδία.
Για μένα ήταν σαν προσποιούμαι μια άλλη, σαν παιχνίδι, ας πούμε.
Πριν το φαγητό τα κορίτσια στην τραπεζαρία πάντα να κάνουν τον σταυρό τους.
Μαρία Κριστίνα, να το κάνεις κι εσύ, αλλιώς οι άλλοι θα το καταλάβουν.
-Μπορείς να το κάνεις; -Ναι.
Ναι, κάπως έτσι.
Μόνο που το έκανες αντίθετα.
Οι Καθολικοί το κάνουν έτσι, από τα αριστερά στα δεξιά.
Εσύ τον έκανες σαν Ορθόδοξη, από δεξιά προς αριστερά.
Πολύ ωραία, έτσι.
Φιάμα!
Έλα εδώ, σε παρακαλώ.
-Ναι, μητέρα. -Από εδώ η Μαρία Κριστίνα.
Στο εξής θα είναι στο δωμάτιο μαζί σου.
Συνοδεύστε τη για να τακτοποιηθεί.
Πήγαινε.
Με λένε Φιάμα. Σου αρέσει εδώ;
Δεν ξέρω, μάλλον.
Θα είσαι μια χαρά, θα δεις.
Αν θέλεις, κοιμήσου με εμένα και την αδερφή μου, τη Φιορέτα.
-Γεια. -Γεια.
Στο μοναστήρι, ακόμη και εκεί, ο κίνδυνος παραμόνευε.
Οι Γερμανοί ήρθαν δυο-τρεις φορές.
Και μια φορά…
άκουσα πριν από έναν χρόνο από μια αδελφή που ζει ακόμα
ότι έψαχναν Εβραίους.
Αλλά έψαξαν μόνο τους δύο πρώτους ορόφους.
Και ως εκ θαύματος,
μόλις θα πήγαιναν στον τρίτο όροφο
όπου κρύβονταν οι Εβραίοι, έφυγαν.
Αν πάμε στον Βορρά,
όπου η κυριαρχία βρίσκεται στα χέρια των Ναζοφασιστικών δυνάμεων,
η μόνη αληθινή ελπίδα είναι να μείνεις κρυμμένος ή να αποδράσεις στην Ελβετία.
Ο πατέρας μου βρήκε ένα σύστημα,
που τότε φαινόταν ως τρόπος σωτηρίας για τους παππούδες.
Μια άδεια από τον σταθμό Κόμο.
Δεδομένης της ηλικίας και της υγείας του,
ο σταθμός Κόμο εξέδωσε αυτήν την άδεια για δύο ηλικιωμένους
όπου δηλωνόταν ότι ήταν ανίκανοι να βλάψουν το γερμανικό Ράιχ.
Τότε προσπαθήσαμε να δραπετεύσουμε στην Ελβετία.
Φτάσαμε; Είμαστε στην Ελβετία;
Όχι ακόμα.
Από εδώ και πέρα είναι πιο επικίνδυνο.
Έχει περιπολίες.
-Και; -Θα κοστίσει άλλες χίλιες λιρέτες.
Τι εννοείς; Σου έδωσα ήδη χίλιες λιρέτες.
Τότε θα πάτε μόνοι στην Ελβετία.
Όχι, περίμενε. Περίμενε!
Αυτό είναι χρυσό. Αξίζει περισσότερο από χίλιες λιρέτες.
Ήμασταν…
Δύο μικροί, ασήμαντοι μικροαστοί αντιμέτωποι με το βουνό.
Ανίκανοι, αηδιαστικοί.
Ο πατέρας μου έλεγε συνέχεια "Δεν θα τα καταφέρουμε ποτέ".
Εγώ έλεγα "Ναι, πρέπει να τα καταφέρουμε. Πάμε, πάμε".
Και ένιωθα σαν ηρωίδα
στα βουνά πίσω από το Βαρέζε.
Πίσω από τους λαθρέμπορους που έλεγαν
"Γρήγορα μην περάσει η περιπολία και πυροβολήσει".
Πάνω από εκείνη την κορφή. Εκεί είναι η Ελβετία.
Δεν θα έρθεις;
Εσείς πρέπει να πάτε, όχι εγώ.
-Τη βαλίτσα. -Ορίστε!
Θα φτάσει πριν από εσάς, θα δείτε.
Όταν φτάσαμε στην Ελβετία, ήμασταν χαρούμενοι.
Είπα: "Είδες, μπαμπά; Τα καταφέραμε!" Κι αγκαλιαστήκαμε με χαρά. Αλλά όχι.
Σταματήστε! Ψηλά τα χέρια!
Ποιοι είστε;
Εβραίοι. Ιταλοί Εβραίοι.
Έγγραφα.
Ευτυχώς που ήρθατε.
Οι ζωές μας κινδυνεύουν. Το ξέρετε, έτσι;
Ξέρω μόνο ότι ίσως είσαι λιποτάκτης.
Είχε απαίσιο χαρακτήρα.
Μας περιφρόνησε, είπε ότι είμαστε ψεύτες,
ότι δεν ήταν αλήθεια κι ότι οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν στην Ιταλία.
Ότι στην ηλικία των 43, ο μπαμπάς μου ήθελε να αποφύγει την κλήση
ξεχνώντας ότι λόγω φασιστικών φυλετικών νόμων
οι Εβραίοι δεν μπορούσαν να κληθούν για να υπηρετήσουν στον στρατό.
Αν μας πάτε στον προϊστάμενό σας, θα εξηγήσουμε.
Δεν σας πάω πουθενά. Να πάτε από εκεί που ήρθατε!
Σας παρακαλώ, δεν καταλαβαίνετε τι σημαίνει για εμάς.
Δεν καταλαβαίνετε! Αν επιστρέψουμε, θα μας σκοτώσουν!
Σε ικετεύω! Σας παρακαλούμε!
Έπεσα στο έδαφος, ικέτευσα.
Μας έστειλε πίσω σημαδεύοντας μας με όπλο.
Όταν μας συνέλαβαν εκεί στα σύνορα
ακόμα δεν καταλαβαίνω εκείνη τη στιγμή,
γιατί ήμασταν εκεί,
τι θα συνέβαινε αργότερα, ήταν αδύνατον να το φανταστώ.
Είχα βυθιστεί στις σκέψεις του τότε,
παρότι γέρασα πρόωρα από αυτό που συνέβη.
Αλλά όταν μπήκα για πρώτη φορά…
στις γυναικείες φυλακές του Βαρέζε,
τα δακτυλικά αποτυπώματα, η φωτογραφία…
Γιατί;
Μέσα μου είχα μια έμμονη ερώτηση προς το κενό,
γιατί να είμαι εκεί.
Μετά με πήγαν στη φυλακή Κόμο
και μετά, στη μεγάλη φυλακή του Σαν Βιτόρε στο Μιλάνο.
Γεννήθηκα στο Μιλάνο και πάντα οδηγούσα το ποδήλατό μου γύρω από τη φυλακή.
Αλλά δεν σκέφτηκα ποτέ ότι θα έβλεπα από μέσα
τη φυλακή που έβλεπα από έξω.
Και μετά από 40 ημέρες
φυλάκισης στο κελί 202, στην πέμπτη πτέρυγα,
όπου ήμασταν με τον πατέρα μου…
Αφού υπέμεινα την αγωνία
να βλέπω να τον παίρνουν δυο-τρεις φορές τη βδομάδα
για τις φοβερές ανακρίσεις της Γκεστάπο
είχα μεγαλώσει.
Όταν επέστρεψε και αγκαλιαστήκαμε…
ήμουν η μαμά του.
Ήμουν η αδερφή του.
Ήταν το παιδί μου που ήθελε παρηγοριά.
Έπειτα ήρθε μια μέρα
που ένας Γερμανός αξιωματούχος μπήκε στην πτέρυγα
και είπε να ετοιμαστούμε να φύγουμε προς άγνωστο προορισμό την επόμενη μέρα.
Πώς να κοιτάξεις στο βαγόνι; Πώς να νιώσεις;
Πώς…
Πώς να το δεχτείς;
Τι να αναρωτηθείς;
Γιατί; Ποιος το έκανε αυτό;
Ποιος το οργάνωσε;
Είναι άνθρωποι σαν εμάς, δεν είναι τρελοί.
Στην αρχή όλοι κλαίνε στο βαγόνι.
Δάκρυα που κανείς δεν σκουπίζει.
Τι τρόμος να είσαι κλειδωμένος εκεί μέσα.
Και μετά, κανείς δεν κλαίει πια.
Και ξεκινάει η προσευχή.
Η προσευχή αυτών που συγκεντρώθηκαν στο κέντρο του βαγονιού
που ευχαριστούν τον Θεό.
Εμείς τους κοιτάζουμε με ζήλια.
Υμνούν τον Θεό ακόμα και σε αυτήν την κατάσταση.
Πού ήταν ο Θεός;
Δεν γνωρίζω.
Ήταν το εβραϊκό Πάσχα.
Η οικογένεια δύο κοριτσιών στην παρέα, δυο Εβραίων κοριτσιών
αποφάσισε ότι για μια μέρα, για να γιορτάσουν το εβραϊκό Πάσχα
θα μπορούσαν να επιστρέψουν σπίτι.
Μόνο για μία μέρα.
Είπαν "Οι Γερμανοί δεν τα ξέρουν όλα".
Συγκράτησα αυτά τα λόγια και είπα στη μαμά μου
"Άκου, είναι αλήθεια, γιατί δεν πάμε κι εμείς;"
Η μητέρα μου είπε "Ούτε να το σκέφτεσαι".
Οι Γερμανοί ήξεραν τα πάντα
επειδή οι γείτονες ήταν χαφιέδες.
Και αυτά τα παιδιά τα πήραν μαζί με όλη την οικογένεια.
Εμείς τους περιμέναμε.
Περιμέναμε να επιστρέψουν την επόμενη μέρα.
Ναι; Πείτε μου.
Όχι.
Πότε συνέβη;
Και τα κορίτσια;
Ευχαριστώ.
Κανένα νέο;
Ένα καρφί.
Τους πήραν. Όλους.
Ακόμα και τη Φιάμα και τη Φιορέτα;
Ναι, και τα κορίτσια.
Μας το ανακοίνωσε η καλόγρια
και όλοι έκλαιγαν γοερά.
Ένα δράμα που μας χτύπησε ως το κόκκαλο.
Τον Ιανουάριο του 1944, η χειρότερη χρονιά του πολέμου.
Οι Αμερικανοί προσγειώθηκαν στο Άντσιο, 60 χλμ μακριά από τη Ρώμη,
μα τους πήρε έξι μήνες για να ελευθερώσουν την πρωτεύουσα.
Στα εδάφη υπό τον έλεγχο των Συμμάχων
στις 20 Ιανουαρίου αρχίζει η ανάκληση των φυλετικών νόμων,
αλλά ο αγώνας θα 'ναι αργός και σκληρός.
-Θα σε σκοτώσω. -Να πεθάνεις!
-Σταμάτα! Τι κάνεις; Σταμάτα! -Ποιος είσαι;
Κάνε στην άκρη! Είναι φασιστής, να εκτελεστεί!
Είμαι Εβραίος! Κι αυτός εδώ έσωσε τη ζωή του γιου μου.
-Αν τον σκοτώσεις, πού είναι δικαιοσύνη; -Εδώ.
Κι αν δεν κουνηθείς, θα ανησυχείς και για τη δική σου ζωή.
Όχι, είναι αλήθεια! Είμαστε Εβραίοι, αλλά έσωσε τη ζωή μου.
Τι πάει να πει αυτό; Παραμένει φασιστής!
Κι εσύ; Θέλεις να γίνεις σαν κι αυτόν;
Ήταν φασίστας όπως και το 90% των Ιταλών, σωστά;
Το 70% ήταν αντιφασίστες, ας πούμε.
Το 20% ήταν λίγο φασίστες.
Έπειτα ένα 10% ήταν ανόητοι, βρώμικοι, απατεώνες
που έκαναν ό,τι έκαναν.
Παράλληλα, παρά την άνοδο των Συμμάχων,
7.172 Ιταλοί Εβραίοι, ανάμεσά τους περίπου και 1.000 παιδιά,
στάλθηκαν στη Γερμανία και την Πολωνία, κυρίως στο Άουσβιτς.
Μόνο λίγες εκατοντάδες θα επιβιώσουν.
Αντί να στραφούν οι στρατιωτικοί πόροι στο να επιβραδύνουν την άνοδο του εχθρού
οι Ναζί και οι σύμμαχοί τους βασικά επιτάχυναν την εφαρμογή
της τελικής λύσης εναντίον των Εβραίων.
Φτάσαμε στο Άουσβιτς.
Σφυρίγματα, φωνές, κραυγές στα γερμανικά.
Κρυβόμασταν κάτω από τα βαγόνια, τα πόδια μας ήταν άκαμπτα.
Όσους δεν μπορούσαν να βγουν του πετούσαν έξω από το βαγόνι.
Εκεί, σε αυτό το "Judenrampe"…
αυτό το εδώ και καιρό προετοιμασμένο, τεχνητό στρατόπεδο,
έφτανες σε έναν κόσμο που δεν ήταν κόσμος.
Έφτανες σε έναν εφιάλτη.
Γινόσουν μέρος ενός διαβολικού σχεδίου
για το οποίο δεν ήσουν έτοιμος και αναρωτιόσουν το γιατί.
Μετά άφησα το χέρι του πατέρα μου για πάντα.
Ελπίζω να σκέφτηκε κι αυτός ότι θα βρισκόμασταν ξανά εκείνο το βράδυ.
Αλλά…
δεν συναντηθήκαμε ποτέ.
Αλλά τότε δεν το ξέραμε.
Ελπίζω να μην το ήξερε ούτε εκείνος εκείνη τη στιγμή.
Στο πρώτο παράπηγμα…
σε έγδυναν,
σε κούρευαν, σε ξύριζαν,
σου έκαναν τατουάζ έναν αριθμό στο αριστερό χέρι.
Δεν ήσουν πλέον αυτός που κατέβηκε από το βαγόνι πριν από δύο ώρες.
Πώς γίνεται
να μην τρελαθείς στα 13 σου;
Αντίκρισα αυτόν τον κόσμο…
στον οποίο η τάξη, η σοβαρότητα και ο τρόμος
είχε ισχύ σε κάθε ανθρώπινο ον, αρκεί να παρέμενε ζωντανό.
Σε μετέτρεπε σε έναν αριθμό.
Σε μεταμόρφωνε σε "Stuck", σε ένα κομμάτι,
όπως ακριβώς ήθελαν οι δολοφόνοι σου να είσαι.
Ευτυχώς φαινόμουν μεγαλύτερη από ότι ήμουν.
Και επειδή ήμουν πολύ ψηλή
και επειδή με είχε αδυνατίσει το ταξίδι.
Έτσι, κανένας δεν ρώτησε την ηλικία μου.
Αργότερα ανακάλυψα ότι μπορεί να με θεωρούσαν 15χρονη
ή 16χρονη.
Επειδή στα 13 πήγαινες στον θάλαμο αερίου.
Λίγες μέρες αργότερα με πήγαν να δουλέψω σε ένα εργοστάσιο.
Κάναμε κιβώτια για πολυβόλα.
Ήταν ένα εργοστάσιο που δούλευε για τον πόλεμο.
Στο μηχάνημα ήταν και μια Γαλλίδα που την έλεγαν Ζανίν.
Ήταν όμορφο κορίτσι.
Και αν και απαγορευόταν τελείως,
πάντα λέγαμε δυο κουβέντες στο πήγαινε-έλα.
Αφότου είχαμε δουλέψει μαζί αρκετούς μήνες,
το μηχάνημα της έκοψε δύο φάλαγγες από δύο δάχτυλά της.
Τις επόμενες μέρες έγινε μια διαλογή.
Μια τρομερή διαλογή, όπως έκαναν ενίοτε για να μειώσουν όλους τους ασθενικούς,
όλους τους ανίκανους να δουλέψουν, και τους έστειλαν στον θάλαμο αερίου.
Ήταν στιγμές απόλυτου τρόμου.
Σε κυρίευε ένας τρομερός φόβος φτάνοντας εκεί,
η καρδιά σου χτυπούσε σαν τρελή.
"Θέλω να ζήσω".
Έπρεπε να παραταχθούμε σε μια σειρά
και να πάμε εκεί που ήταν δυο αξιωματούχοι.
Και…
Φανταστείτε μια γυμνή γυναίκα μπροστά σε ένστολους,
να την εξετάζουν από μπροστά, από πίσω, στο στόμα.
Μετά έκαναν αυτήν τη φανταστική χειρονομία…
"Πήγαινε, θα ζήσεις αυτήν τη φορά".
Ευγνωμονείς τον δολοφόνο σου, είσαι ακόμα ζωντανός, είσαι χαρούμενος.
Πίσω μου σταματούν τη Ζανίν.
Αποφασίζουν να τη στείλουν στο αέριο.
Ήταν φρικτό.
Έγινα ένας πεινασμένος, εγωιστικός λύκος
που δεν ήθελε να αγαπήσει κανέναν,
και που δεν ανεχόταν άλλες αποστάσεις πια.
Δεν γύρισα. Δεν είπα "Αντίο, Ζανίν.
Σ' αγαπώ.
Να είσαι γενναία".
Ούτε απλά "Ζανίν".
Ντύθηκα πάλι.
Την επόμενη μέρα ήρθε άλλος εργάτης στη θέση της.
Δεν συγχώρεσα ποτέ τον εαυτό μου.
Η Ζανίν δεν γέρασε,
επειδή απλώς γεννήθηκε.
Τα συμμαχικά στρατεύματα από τη μία, ο σοβιετικός στρατός από την άλλη
προχωρούσαν, πλησίαζαν όλο και πιο πολύ τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Στην Πολωνία οι Ναζί εγκαταλείπουν τα στρατόπεδα που κοντεύουν να κατακτηθούν
και μεταφέρουν τους Εβραίους στη Γερμανία.
Το Άουσβιτς απελευθερώνεται στις 27 Ιανουαρίου 1945.
Μια ημερομηνία που σήμερα γιορτάζεται ως Ημέρα Μνήμης.
Βγήκε διαταγή να φύγουμε από το εργοστάσιο
και να αρχίσουμε να περπατάμε.
Αυτή η πορεία ονομάστηκε αργότερα "η πορεία του θανάτου".
Και πώς διασχίζεις πρώτα την Πολωνία
και μετά τη Γερμανία;
Έκανες πάνω από 700 χλμ.
Το ένα πόδι μετά το άλλο.
Πώς να το κάνεις;
Αν πέσεις, θα σε σκοτώσει ο φρουρός συνοδείας,
που έχει διαταγή να πυροβολήσει όποιον πέσει.
"Δεν μπορείς να πεθάνεις σε αυτόν τον δρόμο με το αιματηρό χιόνι.
Πρέπει να ζήσεις".
Κουνάς το ένα πόδι μετά το άλλο.
Και περπατάς συνεχώς.
Βλέπεις τους ανθρώπους να πεθαίνουν στους δρόμους, τους βλέπεις να πέφτουν.
Μα όταν σκέφτομαι αυτό το κοριτσάκι,
που περπατάει στο χιόνι, και δεν έχει κανέναν να στηριχτεί,
μόνη, εντελώς μόνη,
σε εκείνο το σύμπαν του κακού,
που αντιμετώπισε όλα όσα της συνέβησαν,
τα πράγματα που είδε…
Ο πόνος μου είναι άπειρος.
Πώς τα κατάφερε;
Πώς κατάφερε να είναι εδώ, τώρα, γριά;
Πώς;
Την 1η Μαΐου ο Κόκκινος Στρατός μπαίνει στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μάλκοβ,
βόρεια του Βερολίνου, όπου είναι φυλακισμένη η Λιλιάνα Σέγκρε.
Οι Ναζί, έντρομοι, αρχίζουν να φεύγουν
και παριστάνουν τους φυλακισμένους.
Τότε είδα τον διοικητή του τελευταίου στρατοπέδου,
ένας τρομακτικός αξιωματικός των SS
που χτυπούσε εμάς τις μελλοθάνατες γυναίκες, έτσι όπως είχαμε γίνει.
Χτυπούσε για να αποδείξει ότι ήταν τέρας.
Ονειρευόμουν την εκδίκηση για πάνω από έναν χρόνο.
Είχα μίσος και απελπισία μέσα μου.
Οπότε, όταν τον είδα να ρίχνει το όπλο του στο έδαφος…
Είχα μπει σε μεγάλο πειρασμό.
Σκέφτηκα "Τώρα θα πάρω το πιστόλι και θα τον πυροβολήσω".
Το θεωρούσα δίκαιο τέλος
για όλη τη βία που υπέφερα η ίδια και που είδα άλλους να υποφέρουν.
Αλλά ήταν μόνο μια στιγμή.
Κατάλαβα ότι δεν ήμουν σαν τον δολοφόνο μου,
επέλεξα τη ζωή και δεν μπορούσα να την αφαιρέσω από κανέναν.
Από εκείνη τη στιγμή ήμουν η ελεύθερη
και ειρηνική γυναίκα που είμαι σήμερα.
ΜΙΛΑΝΟ, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1945
-Καλημέρα. -Γεια σας.
Φύγε! Φύγε από εδώ.
Δεν έχουμε τίποτα να σου δώσουμε.
Αντόνιο.
Δεν με αναγνωρίζεις;
Είμαι η Λιλιάνα. Η Λιλιάνα Σέγκρε.
Θεέ μου.
Λιλιάνα!
Το ήξερα.
Το ήξερα ότι ήσουν ζωντανή.
Κοίτα εδώ, κοίτα.
Είναι η κάρτα του Ερυθρού Σταυρού που σου έστειλα από τη Γερμανία.
Συγγνώμη, δεν είχα άλλη διεύθυνση.
"Συγγνώμη";
Μόλις έφτασε, κάλεσα τον θείο σου τον Αμεντέο.
Κανείς δεν ζει εδώ πια, αλλά μου άφησαν το τηλέφωνό τους.
Έλα μέσα, θα τους πάρουμε αμέσως. Έλα.
Επιστροφή και σπίτι.
Νομίζω ότι αυτές οι έννοιες είναι αδύνατες.
Τη στιγμή που σε καλωσορίζουν πίσω
οι συγγενείς που επιβίωσαν
και προσπαθείς να αρχίσεις να ζεις ξανά…
Συχνά, ακόμη και με καλή τη πίστει, σου λένε να το ξεχάσεις.
Οπότε, παραδόξως, για πολλούς
η επιβίωση και η σιωπή που έπονται είναι το πραγματικό τραύμα.
Το να μην μπορείς να μιλήσεις ή να σε ακούσουν ή σε κατανοήσουν.
Άρα, κλείνεσαι στη σιωπή σου.
Το πρόσωπο των συγγενών μου όταν με είδαν,
είχε την απογοήτευση αποτυπωμένη στην έκφρασή τους.
Ήταν τόσο συγκλονισμένοι μπροστά σε αυτό το πλάσμα
που δεν είχε καμία ομοιότητα με αυτό που φαντάστηκαν ότι θα συναντούσαν.
Διέφερε πολύ από το όμορφο κοριτσάκι που είχαν στην τελευταία ανάμνησή τους.
Ήταν ωραίο, καλή μου;
Φάε. Τα πηγαίνεις καλά.
Ορίστε.
Για να το δείτε καλύτερα.
Θέλετε να παίξετε Λόττο;
-Λιλιάνα, ζήτα συγγνώμη από τη θεία σου. -Γιατί;
Αυτή με κοίταζε. Με τα μάτια της.
Λιλιάνα, δεν είναι σωστό.
Αμεντέο, μην ανησυχείς. Δεν πειράζει, αλήθεια.
Λιλιάνα, καλή μου, για το μήλο… Μαχαίρι και πιρούνι.
Τι ξέρετε εσείς από μήλα;
Το μήλο είναι δώρο Θεού.
Ξέρετε πόσο με νοιάζει το μαχαίρι και το πιρούνι;
Ήμουν παρθένα.
Ήταν το μεγαλύτερο μου πρόβλημα.
Με είχαν εξετάσει, δεν το πίστευαν.
Ήταν ταπεινωτικό.
Δεν μου είχε συμβεί κάτι τέτοιο.
Δεν μας βίασαν, αυτό είναι μύθος.
Ήμασταν σκελετωμένες, τερατώδεις, βρώμικες, με αποστήματα.
Γιατί να διαλέξουν εμάς οι ωραίοι Γερμανοί στρατιώτες;
Πήγαιναν με τις συνομήλικές τους που ήταν διαθέσιμες.
Ήμουν διαφορετική από τις φίλες μου
που σκέφτονταν αγόρια, νέα ρούχα, να πάνε για χορό.
Ξεκίνησα το σχολείο.
Έκανα πέντε χρόνια σε μια χρονιά σε ιδιωτικό.
Και κυρίως έμαθα…
να σταματήσω να ελπίζω να βρω τον πατέρα μου.
Αγαπητές κυρίες και κύριοι,
ο μεγάλος διαγωνισμός Νέων Φωνών συνεχίζεται.
Έχουν φτάσει πολλά γράμματα, αλλά περιμένουμε ακόμη πιο πολλά.
Γράψτε στο RAI, στο Ραδιόφωνο Ακροατών Ιταλίας.
Ήταν μετά τον πόλεμο και ακούγαμε το ραδιόφωνο που επιτέλους είχαμε.
Παίζαμε ένα παιχνίδι.
Έκαναν ερωτήσεις και τα παιδιά έγραφαν.
Έγραψα ένα γράμμα για να συμμετάσχω στον διαγωνισμό
και το διάβασε η μαμά μου.
Μαμά!
Από τον διαγωνισμό είπαν ότι περιμένουν νέα γράμματα.
Αν σε διαλέξουν, τραγουδάς.
Για να το διαβάσω.
"Αγαπητό ραδιόφωνο, είμαι η Λία Λέβι, μια Εβραία κοπέλα".
Μαμά, τι κάνεις;
Θα το ξαναγράψουμε.
Δεν είσαι Εβραία. Κατάλαβες;
Είσαι ένα κορίτσι. Απλώς ένα κορίτσι.
Δεν κατάλαβα και το επανέλαβε.
"Δεν είσαι Εβραία. Είσαι απλώς ένα κορίτσι. Τέλος".
Ήταν συγκινητικό.
Επειδή πρώτα καταλαβαίνεις τα πράγματα αόριστα.
Αλλά έτσι το εντυπώνεις. Είναι μια έννοια, παύει να είναι λέξη.
Ευτυχώς, τρία χρόνια μετά την επιστροφή μου
πήγα στη θάλασσα με τους παππούδες μου, ένα καλοκαίρι.
Πήγα σε μια παρέα αγοριών και κοριτσιών που ήταν στη θάλασσα.
Και αυτή η παρέα με δέχτηκε.
Αμέσως το μάτι μου έπεσε σε ένα αγόρι.
Ξεκινήσαμε να συζητάμε.
Και τον συμπάθησα πολύ, αμέσως.
Βασικά, μέσα μου είχα έναν ενθουσιασμό που ένιωθα θηλυκότητα,
γιατί πριν από αυτό ήμουν ένα φτωχό κορίτσι.
Είδε το τατουάζ μου στο χέρι και είπε…
Ξέρω τι είναι αυτό.
Πρέπει να έχεις υποφέρει πολύ.
Το ξέρω γιατί ήμουν κι εγώ φυλακισμένος.
Έχω δει πολλά άτομα σαν εσένα.
Ήταν ένας εκ των 600.000 φτωχών άοπλων,
που τότε επέλεξε το στρατόπεδο συγκέντρωσης
αντί να υπακούει στη Δημοκρατία του Σαλό.
Πάμε.
Ναι, πάμε.
Κι έτσι, ερωτευτήκαμε πολύ, ο ένας τον άλλον.
Με πήρε από το χέρι και μου δίδαξε ότι ήμουν εγώ
αυτή που είχε επιλέξει να επιστρέψει στη λεγόμενη πολιτισμένη κοινωνία,
ότι εγώ έπρεπε να προσαρμοστώ.
Δεν μπορούσα να ζητήσω από τους άλλους να προσαρμοστούν σε μένα.
Και με την αγάπη του, με το χέρι του να κρατά σφιχτά το δικό μου
ήρθε το μεγάλο θαύμα της ζωής μου.
Αυτός ήταν.
Όταν πήγα γυμνάσιο…
είχα πολύ έντονα συναισθήματα.
Επειδή κατάλαβα ότι ανέκτησα την ελευθερία,
αλλά, κυρίως, ανέκτησα την αξιοπρέπεια
που κανείς δεν μπόρεσε να καταστρέψει.
Και όλα περνούσαν, σιγά-σιγά.
Το 1947 πέθανε ο μπαμπάς μου.
Η μαμά μου μεγάλωσε τα τρία της παιδιά με τη βοήθεια συγγενών.
Βασικά, επιστρέψαμε στην επιχείρηση και συνέχισε,
και να 'μαστε εδώ να λέμε όλα αυτά τα ωραία πράγματα.
Ευτυχώς ο χρόνος ήταν ευγενικός.
Ο χρόνος σε παρηγορεί.
Σε παρηγορεί, αλλά δεν γιατρεύει τα πάντα.
Τι μου έχει απομείνει;
Μου απέμεινε ότι απέκτησα χαρακτήρα τότε.
Εννοώ ότι δεν είμαι έτσι έχοντας μια μακρινή μνήμη.
Η διαμόρφωσή μου, ο τρόπος ζωής μου…
Ακόμα και το πώς προστατεύω τον εαυτό μου από τη ζωή
το κληρονόμησα από αυτό.
Ακόμα και τώρα υπάρχουν δυσκολίες,
για παράδειγμα, τα εμπόδια στη ζωή, αλλά λέω στον εαυτό μου
"Εντάξει, τα καταφέραμε τότε, μπορούμε να τα καταφέρουμε και πάλι".
Η Λιλιάνα, η Λία, ο Τούλιο και ο Γκουίντο είναι παιδιά του πεπρωμένου.
Τα χρόνια μετά τον πόλεμο δούλεψαν, παντρεύτηκαν
και έφτιαξαν τις οικογένειές τους.
Αυτή ήταν η νίκη τους προς εκείνους που θεωρούσαν εχθρούς.
Η Λιλιάνα Σέγκρε ζει στο Μιλάνο, έχει τρία παιδιά και πέντε εγγόνια.
Στις 19 Ιανουαρίου του 2018,
ο πρόεδρος της Ιταλίας Σέρτζιο Ματαρέλα την όρισε Γερουσιαστή.
Ο Τούλιο ζει στη Νάπολη. Η μητέρα του πέθανε 103 ετών.
Επισκέπτεται τακτικά τα αδέλφια του,
αν και δεν παίζουν ποδόσφαιρο εναντίον των αδερφών Καν πια.
Ο Γκουίντο Κάβα ζει στην Πίζα. Εργάστηκε στο εμπόριο βιβλίων
και ήταν πρόεδρος της Εβραϊκής Κοινότητας στην πόλη του.
Η Λία Λέβι δεν έγινε τραγουδίστρια, έγινε συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Το 2018, κέρδισε το βραβείο Strega Ragazzi.
"Αφιερωμένο σε όλα τα παιδιά που δεν έγιναν ενήλικες λόγω μίσους".
Μετάφραση: Μαρία Βιδίνη