Nhiều tháng sau khi Arcadio bị xử bắn,
Đại tá Aureliano Buendía đã bị bắt giam ngay khi vừa đến biên giới phía Tây.
Trong số 21 người theo chàng ra trận, chỉ một người sống sót,
đó là Đại tá Gerineldo Márquez.
- Tay em sao vậy? - Không sao, bị bỏng thôi.
Con trai Aureliano José của anh lớn lắm!
Aureliano.
- Con trai chúng tôi đâu? - Nó đâu rồi?
- Aureliano! - Lùi lại!
Về nhà đi mẹ!
Hãy xin phép chính quyền đến thăm con trong tù!
Aureliano!
- Đại tá Buendía muôn năm! - Đại tá Buendía muôn năm!
Aureliano!
Thế là đủ rồi!
Chết tiệt, ở đây chẳng có gì xem đâu!
Ai về nhà nấy đi!
Đại tá Aureliano Buendía sẽ bị kết án ở Macondo
để làm gương cho thị trấn.
TRĂM NĂM CÔ ĐƠN
Tôi cần gặp Đại tá Aureliano Buendía, con trai tôi. Cho tôi vào.
- Đại úy! Tôi bảo anh cho tôi vào! - Cho bà ấy vào!
Tôi đến để gặp con trai tôi,
Đại tá Aureliano Buendía.
Thưa bà…
Ý bà là "anh" Buendía?
Sao cũng được.
Miễn là tôi được gặp nó.
Chúng tôi đang chờ chính phủ xác nhận bản án với anh ta.
Bản án nào?
Án tử.
Trong khi chờ đợi, tôi đã nhận lệnh biệt giam anh ta.
Tôi vẫn sẽ vào đó.
Nếu đó là lệnh thì các anh cứ việc bắn tôi.
Đưa bà ấy vào.
Mẹ chưa kể, con gái lớn của Arcadio được đặt tên là Remedios.
Nó đòi đặt tên con bé là Úrsula,
mà cái tên đó mang lại nhiều đau khổ.
Không, mẹ không kể với con,
nhưng con đã biết rồi.
Con được sinh ra với đôi mắt mở to…
Con nhìn mọi thứ…
với một sự tò mò gan góc.
Mẹ chưa quên đâu.
Mẹ cũng chưa quên vẻ mặt buồn bã của con
khi mẹ trở về mà không có anh con…
sau khi bỏ con và Amaranta ở lại.
Vẻ mặt đó vẫn làm mẹ đau lòng.
Con thấy như đã sống qua tất cả…
nhưng không nhìn ra cái chết của mình.
Con thấy như những dự cảm đã bỏ rơi con.
Con cũng có thứ này cho mẹ.
Đây là thơ con viết cho Remedios.
Hãy hứa với con…
mẹ sẽ đốt hết chúng.
Con không muốn ai đọc được.
Đi thôi, thưa bà.
Mẹ đừng chào tạm biệt.
Xin mẹ đừng van nài ai hay hạ mình vì con.
Đây là chiến tranh.
Thay vào đó,
hãy vờ như họ đã xử bắn con từ lâu.
Ông khỏe chứ, Đại úy?
Chào buổi tối.
Thưa ông,
chúng tôi không tìm ai cả.
Tôi và lính tráng chỉ muốn uống rượu
và vui vẻ một chút.
Chẳng ai muốn ngủ với một kẻ đã phải nhận án tử đâu.
Xui xẻo lắm.
Quân nổi dậy sẽ bị kết án.
Có thể.
Nhưng mọi người đều nói
viên sĩ quan xử bắn Đại tá Aureliano Buendía
và mọi binh lính trong đội hành hình,
từng người một…
sẽ bị giết không tha, dù có thế nào, dù sớm hay muộn,
dù chạy trốn tới cùng trời cuối đất.
Nghe này.
Chúng tôi chẳng có thù hằn gì với Đại tá.
Tôi còn ngưỡng mộ sự gan dạ của anh ta,
nhưng nếu chính phủ đã ra lệnh,
chúng tôi phải tuân theo.
Bổn phận thôi mà.
Hãy cầu nguyện…
để cái lệnh đó không bao giờ đến, Đại úy ạ.
Xin lỗi, Đại úy.
Đến rồi sao?
Gerineldo Márquez,
anh đã bị kết án bảy năm tù.
Anh và tôi không may mắn như vậy.
Họ đã cho anh án tử hình vì tội nổi dậy.
Điện báo ra lệnh việc hành hình sẽ diễn ra ngay lập tức.
Đó là tin tốt.
Cuối cùng Macondo đã có điện báo.
Không sợ hãi, cũng không nhớ nhung,
nhưng chàng giận dữ với ý nghĩ rằng cái chết nhân tạo này
đã không cho chàng thấy kết quả của những công việc còn dang dở.
Trăn trối gì không, Đại tá Buendía?
Khi đối mặt với đội xử bắn,
Đại tá Aureliano Buendía
đã nhớ lại buổi chiều xa xăm đó
khi cha chàng dẫn chàng đi xem nước đá.
Chàng gặp lại chính mình khi còn là một đứa trẻ,
mặc quần ngắn cũn và thắt nơ ở cổ.
Và chàng nghĩ về José Arcadio Buendía,
người mà lúc đó cũng đang nghĩ về chàng
trong bình minh buồn thảm dưới gốc cây hạt dẻ.
Các binh lính.
Chuẩn bị.
Ngắm bắn.
Đừng bắn.
Các binh lính,
hạ vũ khí xuống!
Anh đã được Chúa quan phòng cử đến.
Thả anh ta ra!
Tôi theo lệnh anh, Đại tá Buendía.
Chào mừng đến với cách mạng, Carnicero.
Giờ anh là Chúa quan phòng rồi đấy.
Phải có người cứu lấy em chứ.
Đừng để bị giết nữa.
Anh không theo nổi em đâu.
Không ai biết anh đã can thiệp để hoãn hành hình.
Đại úy Roque Carnicero và người của mình đã theo Đại tá Aureliano Buendía
gia nhập Lực lượng Cách mạng của Đại tá Victoriano Medina.
Một năm sau ngày Đại tá Aureliano Buendía trốn thoát,
ngôi nhà đã đầy trẻ con.
Úrsula đã đón Santa Sofía de la Piedad về nhà
cùng với con gái lớn của cô, Remedios…
Đừng làm thế.
…và một cặp sinh đôi được sinh ra năm tháng sau khi Arcadio bị xử bắn.
Chúng tên là Aureliano Segundo và José Arcadio Segundo.
"Thứ Bảy".
- Thử lại đi. - "Thứ…"
Amaranta trông nom tất cả bọn trẻ.
Nghe này.
"Sau nhiều năm đối đầu,
chính phủ sẽ lần đầu gặp mặt các chính trị gia phe Tự do
để bàn về điều khoản của một thỏa thuận đình chiến".
Anh đã biết từ trước, José Arcadio.
Anh không cần dự cảm để biết rằng chính trị là một bệnh dịch.
Phần còn lại đâu?
Thưa anh, các con trai tôi đang ra trận với phe Tự do.
Cùng em trai anh, Đại tá Buendía.
Thì sao?
Chỉ là…
Chúng tôi quá neo người, không tài nào thu hoạch xuể.
Hãy cho chúng tôi thêm thời gian.
Hãy bảo chúng dừng bắn nhau và quay lại làm việc.
Có đau không ạ?
Có.
Cô,
tối nay cô ở lại với cháu nhé?
Aureliano José, cháu phải tập ngủ một mình đi.
Đây là lần cuối. Cháu hứa mà.
Thôi được.
Mệt mỏi vì sống giữa người chết,
José Arcadio và Rebeca chuyển về ở trong ngôi nhà mà Arcadio đã xây.
Họ biến nó thành nhà của họ,
tự do yêu nhau mà không phải xin phép ai cả.
Lại nào, ba lần ba là mấy?
Ba lần ba là
chín!
Rebeca nói không biết gì về chuyện đó.
Lời của cô thật khó tin,
nhưng chẳng có lời giải nào rõ ràng hơn, và chẳng ai nghĩ ra động cơ
để Rebeca giết người đã làm mình hạnh phúc.
Có lẽ đó là bí ẩn duy nhất chưa được làm sáng tỏ ở Macondo.
Rebeca đóng cửa nhà và tự chôn sống mình
trong một lớp áo dày của sự khinh bỉ
mà không cám dỗ trần thế nào có thể làm rách được.
Đại tá, họ đang đợi ta.
Ngài ổn chứ?
Tôi đang nghĩ về anh trai tôi.
Tôi mơ thấy anh ấy hai lần, mà giờ mới hiểu lý do.
Chúng tôi đã kêu gọi các nhà lãnh đạo trong vùng
ủng hộ Đảng Tự do nhân một ngày trọng đại của đất nước chúng ta!
Chính phủ Bảo thủ đã mở ra cơ hội đối thoại,
và ta phải đáp lời họ.
Ta nên bắn chúng thì hơn!
- Đúng! - Hãy tiếp tục chiến đấu!
Các quý ông!
Các anh phải hiểu, chỉ có một cách để chấm dứt cuộc chiến.
- Bằng cách đạt được thỏa thuận. - Thỏa thuận gì?
Mọi thỏa thuận cần thiết.
Việc đầu tiên là đến thủ đô…
Tôi nói ví dụ, để bắt đầu
là sự đại diện của Đảng Tự do trong Quốc hội Cộng hòa
và ở các vị trí chính phủ khác.
Đó là điều các ông muốn!
Tương lai của Colombia đang bị đe dọa, các quý ông.
Để bước vào những cuộc đàm phán này, ta phải ngừng chiến.
Chết tiệt, chúng tôi không ngừng chiến!
Thế không được!
Thứ đang bị đe dọa…
là phẩm giá của con người,
một thứ không thể thương lượng.
Nếu anh ký hiệp định đình chiến,
chúng tôi cũng có thể xin chức đại diện vùng
cho anh.
Đại tá.
Đây, Đại tá.
Chúng tôi sẽ ký
khi các ông mang về nhiều thứ hơn cho mọi người.
Trong lúc đó, chúng tôi sẽ tiếp tục chiến đấu.
Đúng vậy.
Vì ủng hộ cuộc nổi dậy của phe Tự do…
Bà lùi lại ngay.
…các anh phải nhận bản án tử hình từ chính phủ quốc gia!
Sẵn sàng!
Ngắm bắn!
Đảng Tự do muôn năm!
Như thế, truyền thuyết về Đại tá Aureliano Buendía bắt đầu.
Đại tá Buendía muôn năm!
TÒA THỊ CHÍNH THỊ TRẤN HUICÁN
Những năm sau, chàng đã tập hợp được hơn một ngàn người
và tuyên bố chiến tranh toàn diện với chính phủ.
Cách mạng muôn năm.
Đại tá.
Sau khi ta xả thân ở chiến trường, họ cảm ơn thế này đây.
Nếu phe Tự do định cúi đầu trước lũ khốn Bảo thủ đó…
thì ta sẽ tiêu diệt chúng luôn.
- Xin lỗi, Đại tá. - Vào đi.
Muốn giết tao à, thằng khốn?
Từ đó, một cuộc chiến khác lại bắt đầu.
Của ông đây.
Người của Đại tá Aureliano Buendía suy tôn chàng
là chỉ huy Lực lượng Cách mạng vùng Caribe với quân hàm cấp tướng.
Chàng nhận chức song từ chối quân hàm
và tự đặt điều kiện là sẽ không chấp nhận nó
một khi chế độ Bảo thủ còn nắm quyền.
Đại tá.
Đại tá Aureliano Buendía.
Tướng José Raquel Moncada.
Chính trị gia đều tệ như nhau thôi, Moncada.
Sự khác biệt duy nhất là phe Tự do đi Thánh lễ lúc năm giờ,
và phe Bảo thủ đi Thánh lễ lúc tám giờ.
Đúng vậy.
Vì thế mà cuộc chiến này thật vô nghĩa.
Các thủ lĩnh Tự do khác đang đàm phán với chính phủ.
Và họ sẽ ký, Aureliano.
Họ đều thấy mệt mỏi.
Đã hơn mười năm rồi.
Chúng tôi sẽ chiến đấu mười năm nữa hoặc hơn để người dân có quyền tự quyết.
Chúng tôi chán cảnh bị họ quyết định thay rồi.
Ta đều biết anh đang chiến đấu để minh oan cho những gì đảng của anh đã làm với anh.
Cả chuyện đó nữa.
Tôi không phủ nhận.
Các thủ lĩnh Tự do, một lần nữa, phải công nhận chúng tôi như quân đội hợp pháp.
Chúng tôi không phải lũ du thủ du thực.
Vậy đừng tấn công người vô tội nữa, Aureliano.
Anh bắt đầu gây thù chuốc oán rồi.
Anh đến đây làm gì, Moncada?
Họ cử anh đến hối lộ tôi hay dọa dẫm tôi?
Không ai cử tôi làm gì cả.
Tôi đến chào tạm biệt vì tôi sắp rời mặt trận.
Tôi được phong là Chỉ huy dân sự và quân sự của Macondo.
Tôi sẽ chăm lo cho người dân của anh. Tôi hứa.
Anh là một trong số kẻ tử tế nhất mà tôi biết, José Raquel.
Dù vậy…
anh vẫn ở phe Bảo thủ.
Bữa sáng đã xong!
Aureliano Segundo, José Arcadio Segundo!
Cặp sinh đôi giống nhau và tinh nghịch
đến nỗi mẹ hay bà chúng cũng không phân biệt nổi.
- Chào bà. - Chào bà.
Chào buổi sáng. Ngồi ở kia, Aureliano Segundo.
Aureliano José.
Aureliano José!
Aureliano José, cao như bố, giờ đã là một người đàn ông trưởng thành.
Vâng, thưa bà?
Tìm Remedios và cô Amaranta đi.
Bữa sáng sắp nguội rồi.
Aureliano José cảm thấy một sự run rẩy kỳ lạ
từ sự thích thú lạ lùng trước bộ ngực và hai núm vú màu nâu.
Cậu tiếp tục ngắm nhìn cô,
khám phá phép màu của sự thân mật từ cô, từng chút một,
và thấy da mình nổi gai trong dòng suy nghĩ đó.
Chào buổi tối.
Bà Úrsula Iguarán de Buendía?
- Vâng. - Xin phép tự giới thiệu.
Tôi là Tướng José Raquel Moncada, sẵn sàng phục vụ.
Anh cần gì?
Tôi được phong là Chỉ huy dân sự và quân sự của Macondo,
và tôi sẽ thấy thật vinh dự
nếu bà chấp nhận đưa tôi đi thăm thú thị trấn của bà.
Binh lính đã làm Macondo tan hoang, thưa Tướng quân.
Cả hai phe màu đỏ và màu xanh.
Tôi biết.
Tôi có nhiệm vụ chăm lo cho thị trấn này, bất kể màu sắc.
Tôi đã hứa với Đại tá Buendía.
Anh đã gặp con trai tôi?
Vâng.
Tôi gặp anh ấy trước khi đến đây.
Nó bị bắt rồi à?
Không, anh ấy và người của mình đang lãnh đạo quân nổi dậy.
Chúng tôi là kẻ thù. Kẻ thù cá nhân.
Nhưng chúng tôi có chung một kẻ thù hùng mạnh hơn,
sự bất công.
Sự bất công được nhìn nhận thông qua lợi ích, Tướng quân.
Lời nói giờ cũng trống rỗng
hệt như thời có bệnh dịch mất ngủ.
Bà Úrsula,
tôi tôn trọng con trai bà,
và sẽ cai quản Macondo với sự tôn trọng đó. Xin hứa với bà.
Mong là vậy, Tướng quân.
Macondo không thể có thêm người chết vì cuộc chiến này.
Buổi tối vui vẻ.
- Cháu làm cô sợ. - Tha thứ cho cháu.
Amaranta?
Cho mẹ nến nào.
Con lên đây. Con sẽ mang lên cho mẹ.
Bình tĩnh. Bà không để ý đâu.
Hôm nay thì không.
Mà nếu ta tiếp tục, bà sẽ biết.
Mẹ, chúng đây.
Khi Đại tá Aureliano Buendía
lẻn qua những con đường hẹp của sự lật đổ vĩnh viễn,
Tướng Moncada đã thay thế binh lính bằng cảnh sát không vũ trang
và tạo ra bầu không khí tự tin
khiến người ta coi cuộc chiến như một cơn ác mộng vô lý đã qua.
Không biểu ngữ nào nên được đặt lên trên phẩm giá con người.
Đó là lý do mọi người dân Macondo phải có quyền bình đẳng.
Cơ hội bình đẳng.
Đó cũng là mong muốn của các nhà sáng lập.
Và bước đầu tiên để biến điều đó thành hiện thực
là đảm bảo giáo dục công.
Do đó, kể từ hôm nay,
nơi này sẽ một lần nữa được phục vụ mục đích ban đầu của nó.
Tôi phải thú nhận, tôi không nghĩ anh sẽ giữ lời hứa,
cũng không nghĩ tôi sẽ còn sống để thấy Macondo như thời của José Arcadio.
Thời đó thế nào, thưa bà?
Chẳng có phe phái
hay binh lính nào.
Chúng tôi không biết sợ là gì,
và mọi người sơn nhà theo màu mà họ muốn.
Chà, tôi mừng là ta đang đi đúng hướng.
Phải.
Có tin gì về Aureliano không?
Không.
Tôi chỉ mong anh ấy cân nhắc hạ vũ khí.
Đàn ông quen với chiến tranh.
Rồi họ lạc lối trong đó.
Cô là cô của cháu.
Điều ta đang làm thật tồi tệ.
Không đâu. Nó đẹp lắm.
Ra ngoài.
Cháu không biết ta đang làm gì sao?
Đây là tội lỗi.
Làm ơn để cô yên.
Cô thực sự muốn thế ư?
Đuổi cháu đi, cháu thề là sẽ đi thật.
Cô muốn cháu đi càng xa càng tốt.
Nếu vậy, mong họ giết cháu nơi chiến hào.
Thà chết còn hơn bị cô lạnh nhạt.
Ông của cháu đâu?
Ông ở đằng sau ạ.
Ông đã như thế cả buổi sáng.
Ta vừa nhận thư.
Từ Aureliano.
Thằng bé lại có những dự cảm.
Ta đều từ nước mà ra.
MẸ ÚRSULA, HÃY CHĂM LO CHO BỐ
VÌ BỐ SẮP MẤT RỒI. AURELIANO B.
Mặc dù sức lực không bị suy giảm,
José Arcadio Buendía không thể nào chống cự.
Ông già khổng lồ, dầu dãi nắng mưa,
tỏ ra thờ ơ với mọi thứ.
Em sẽ thấy số phận của chúng
rồi cũng sẽ bị cuốn vào nhau.
Cố ngủ chút đi.
Chiều nay trời thật đẹp.
Mát mẻ.
Chờ đã, em yêu!
Anh vẫn chưa buồn ngủ.
José Arcadio Buendía tự an ủi mình với giấc mơ về những căn phòng vô tận.
Ông mơ thấy mình bước ra khỏi giường,
mở cửa,
và đi vào phòng khác.
Con trai của bố.
Melquíades.
Ông bạn già của tôi.
Và rồi ở một phòng,
nơi giống một phòng trưng bày gương,
ông thấy hậu duệ của mình,
Aureliano Babilonia,
nhiều năm về sau, đang đọc
các bản thảo của Melquíades,
trong một giây phút mà ông thực sự sống.
Prudencio.
Vào đêm đó, những bông hoa vàng li ti rơi xuống
khắp thị trấn trong một cơn bão âm thầm.
Hoa phủ kín các nóc nhà và lấp kín các cửa.
Hoa rụng nhiều đến nỗi họ phải dùng xẻng để dọn đường
cho đám tang đi qua.
Nhiều năm sau cái chết của cha mình,
vào một ngày đầu tháng Mười,
Đại tá Aureliano Buendía
trở về Macondo với một ngàn lính vũ trang,
và quân đồn trú nhận được mệnh lệnh kháng cự đến cùng.
Các ông, các bà! Mọi người về nhà ngay!
Hãy bảo vệ mình! Chúng sắp đến rồi. Mau lên!
Đi nào! Ra phía trước! Mang đại bác ra phía trước!
Tốt lắm!
José Raquel!
José Raquel, sao vậy?
Aureliano
và binh lính đã đến lúc bình minh.
Anh định làm gì?
Nếu chúng tấn công ta, ta sẽ đánh trả.
Mang súng máy đến đây! Ra phía trước luôn!
- Xong chưa? - Tôi không biết anh hay nó ngốc hơn nữa.
TRƯỜNG CÔNG
Úrsula thấy con trai mình như người lạ.
Mặt chàng mang vẻ cứng rắn như kim loại,
và đã có những triệu chứng đầu tiên chống lại nỗi nhớ nhung.
Aureliano.
Mẹ.
Con định tấn công Macondo ư?
Thật ngớ ngẩn.
Không còn cách nào cả.
Chúng con phải lật đổ chính phủ.
Aureliano, Chúa ơi…
Lâu rồi ở đây chưa được yên bình đến thế.
Ở thị trấn này, không ai nhắc về đảng phái nào nữa.
Đừng làm thế, con trai.
Con sẽ cho Moncada lựa chọn đầu hàng.
Thế là quá đủ rồi.
Con cầm đầu đám du thủ du thực này
và được lựa chọn để Macondo không đổ máu lần nữa!
Mẹ có biết con đã chờ bao nhiêu năm
để lấy lại Macondo vì đại nghĩa của chúng con không?
Mẹ không biết.
Mẹ chỉ biết là
vẫn còn kịp để con làm điều đúng đắn.
CẦM SÚNG LÊN, TA SẼ CÓ CHIẾN THẮNG
…đã chết.
Đức Chúa Con, Chúa Cứu Thế, hãy thương xót linh hồn tín hữu đã ra đi.
Người nắm giữ chìa khóa của cái chết và Địa ngục,
cầu xin Người…
Chúa Cứu Thế,
hãy thương xót linh hồn tín hữu đã ra đi.
Chúa Ba Ngôi, một Chúa,
Chúa, Cha Thiên Thượng, hãy thương xót linh hồn tín hữu đã ra đi.
Người nắm giữ chìa khóa của cái chết và Địa ngục,
cầu xin Người.
Chúng ta đã không thoát khỏi nó, José Arcadio Buendía.
Rốt cuộc chúng ta đã tạo ra một con quái vật.
Tấn công!
DỰA TRÊN TIỂU THUYẾT CỦA GABRIEL GARCÍA MÁRQUEZ
Biên dịch: Joy Ng