NIGERIA, GRUDZIEŃ 2015 ROKU
Co jest z tym chłopcem? Coś mu dolega?
Jemu?
- Jest głodny. - Możemy go nakarmić?
Nie ma co jeść ani pić.
Zdjęcie, na którym karmię Hope'a, odmieniło moje życie.
To stało się niespodziewanie.
DANIA, ROK 2023
Naszą pracę dostrzegł nagle cały świat.
Stało się to, o co walczyliśmy od wielu lat.
Sprawa nigeryjskich dzieci oskarżanych o czary stała się głośna.
Zdarzało mi się wcześniej myśleć,
że chciałabym wrócić do Danii, do normalnego życia,
i po prostu
zapomnieć o wszystkim.
Miałam ochotę się ukryć.
Nazywam się Anja Ringgren Loven.
Mam 44 lata.
Najchętniej mówię o sobie
jako o humanitarystce i pracownicy socjalnej.
Wychowałam się na północy Danii.
Mieszkałam z mamą,
siostrą bliźniaczką i starszą siostrą.
Ojciec był alkoholikiem, więc mama od niego odeszła.
Już jako dziecko chciałam zbawiać świat.
A zaczęło się od tego, że chciałam ratować ojca.
Tylko jak dziecko miałoby pomóc dorosłemu mężczyźnie,
który wybrał pijaństwo?
Kiedy mama podawała nam obiad
i nie zjadałyśmy z siostrą wszystkiego z talerzy,
mówiła tak: "Skoro nie chcecie dokończyć,
pomyślcie o głodujących dzieciach w Afryce!".
Dlatego już mając sześć czy siedem lat, marzyłam o tym,
by pomagać dzieciom w Afryce.
REALIZACJA
HOPE
Davidzie,
mówisz, że chcesz zostać piłkarzem,
ale wiem, że lubisz też taniec i muzykę.
Może będziesz muzykiem albo tancerzem?
Matka zmarła, mając ledwie 53 lata. Poczułam wtedy gniew.
Po jej śmierci nie potrafiłam odnaleźć się na nowo.
Zmagałam się z napadami lękowymi i utratą wagi.
Przez trzy miesiące leżałam w szpitalu.
Ważyłam zaledwie 45 kilogramów.
Postanowiłam spieniężyć wszystko, co miałam w Danii.
Sprzedałam własny dom, by pomagać dzieciom w Afryce.
Ministrowie spraw zagranicznych na całym świecie
odradzają wyjazdy do Nigerii jako zbyt niebezpieczne.
To bardzo biedny kraj, w którym ludzie cierpią nędzę
i próbują przetrwać za wszelką cenę.
Trzeba stawiać czoło swoim lękom.
Zawsze starałam się tak postępować.
Nie potrafiłabym zresztą żyć inaczej.
Jesteście gotowi?
Czy tak?
Zaczynamy!
Nigeryjczycy to ludzie bardzo przyjaźni.
Nastawieni pokojowo.
Ale cierpią skrajną biedę z powodu strasznej korupcji.
Powitajmy dzisiejszych gości.
Zapraszam na scenę Anję Loven,
by pozdrowiła kongregację wraz z Martyną.
Przyjechałam z Polski.
To kraj w Europie.
Podróżuję po całym świecie, realizując dla telewizji materiały
o niezwykłych, inspirujących kobietach.
Jedną z takich ważnych postaci jest właśnie Anja.
Chcę pokazać jej pracę tutaj.
Pochodzę z dalekiego kraju,
z Danii na północy Europy,
ale moim prawdziwym domem jest Nigeria.
Otóż to!
Mój syn, który tu siedzi, jest Nigeryjczykiem,
jego ojciec także, więc i ja jestem Nigeryjką.
Zgadza się!
Jestem też założycielką ośrodka Land of Hope.
Naszym celem jest przekonywanie lokalnych społeczności,
że dzieci nie są winne uprawiania czarów.
Wielu członków kongregacji Solid Rock pomaga nam ratować dzieci.
Jestem za to wdzięczna pastorowi i całemu waszemu kościołowi.
Według wielu ludzi czarownictwo jest obecne w każdej sytuacji.
Dużo z nich myśli,
że gdy papryka lub mango nie owocują,
to wina czarów.
Inni myślą tak samo, gdy nie wyrosły im plantany.
Dla nich czary wpływają na każdy aspekt życia.
Trudno takich znaleźć
wśród wiernych mojego kościoła.
Dużo łatwiej wśród ludzi nieoświeconych.
O wiele łatwiej nimi manipulować.
Kaznodzieja zarzucił tej dziewczynce uprawianie czarów.
Dzieci są często celem oskarżeń.
Ludzie tu wierzą, że te opętane
rzucają zaklęcia i przekazują moce innym dzieciom.
Raz napiętnowane dziecko będzie odtąd zawsze budzić strach.
W 2008 roku obejrzałam film dokumentalny
o ratowaniu dzieci oskarżanych o czary.
Byłam wstrząśnięta.
O tym, że dzieciom zarzuca się czarownictwo,
usłyszałam pierwszy raz w życiu.
Co roku taki los spotyka 10 tysięcy nigeryjskich dzieci.
Czułam, że muszę tu przyjechać, choćby nie wiem co.
Moim pierwszym spotkaniem
z kontynentem afrykańskim,
z tak zwanym "gorącym sercem Afryki",
był pobyt w Malawi.
Już wtedy myślałam o Nigerii,
ale chciałam zdobyć doświadczenie
przed podróżą do tak niebezpiecznego kraju.
Byłam tam wolontariuszką obserwatorką.
Moim zadaniem było mieszkać z biedną malawijską rodziną.
Jednego stamtąd nigdy nie zapomnę...
Przez całe dzieciństwo i czas dorastania
oglądałam mnóstwo dokumentów o kulturze Afryki.
Czytałam, co tylko wpadło mi w ręce.
Sądziłam, że wiem już wszystko i znam sens słowa "bieda".
A jednak dopiero tam zrozumiałam, co znaczy być głodnym
i czym jest głód.
Po powrocie z Malawi wiedziałam już,
że chcę założyć własną NGO
i skupić się na sprawie oskarżeń dzieci o czary w Nigerii.
Chodźcie, pranie już wyschło, przynajmniej część.
Zbierzmy je.
To jeszcze wilgotne, to już suche.
To też.
Zaniesiemy do pokojów, dobrze?
Wiesz, czyje to jest?
Prince'a?
Zaniesiemy do jego pokoju.
To rzeczy Sundaya?
Dziewczyny, oglądacie telewizję?
No wiecie co?! Idźcie się bawić na dworze!
Victoria?
Źle się czujesz?
Byłaś u pielęgniarza?
Dostałaś lekarstwa? Jesteś rozpalona.
Cześć, Ernest!
Opowiedz mi o Anji.
Nie usłyszy cię tu.
Co lubi? Kiedyś miała czarne włosy.
Teraz nosi blond.
Lubi też tańczyć.
Każdego ranka pije kawę.
To moje koło ratunkowe.
- Dla mnie pół. - Okej.
Jak moja siostra
wolisz czarną.
I dziesięć słodzików!
Mama Anja pomaga dzieciom.
Robi dużo dobra. Pomogła mi.
Deborah, co tam?
Moje buty...
Co się stało? I co ja mam zrobić?
- Chcę nowe. - Ach, tak?
Te były już naprawiane wiele razy.
Uśmiechnij się! Dostaniesz nowe.
Jest wyjątkowa.
Przyjechała z bardzo daleka,
z kraju w pełni rozwiniętego,
tutaj, gdzie ludzie żyją zupełnie inaczej,
i stara się dawać nadzieję
i stwarzać nam perspektywy,
próbuje coś zmieniać.
Jest bardzo silna.
To anioł.
Tak myślisz?
Fantastyczna dziewczyna.
Gdy przyjechała do Nigerii,
zgłosiłem się do jej ośrodka dla dzieci.
Nawet na mnie nie spojrzała.
Była nieco wrogo nastawiona.
Przy pierwszym spotkaniu David bardzo mnie zirytował.
Graliśmy wtedy w piłkę.
Kiedy nadszedł,
wszystkie dzieci przestały grać
i rzuciły się do niego, wołając: "Wujek David!".
Rozmawiał z nimi, bawił się.
A ja zastanawiałam się, co to za jeden?
Zdziwiła się, bo była na miejscu już tydzień,
ale dzieciaki przybiegły do mnie, kiedy tylko się zjawiłem.
A to dlatego, że znałem je od małego,
niektóre już od sześciu czy siedmiu lat.
Wyobraźcie sobie, to był młody student prawa,
pełen charyzmy.
Miał 21 lat, ja 32.
Przyjechałam ratować dzieci.
Nie miałam czasu na miłość.
Myślałam, że to nie dla mnie.
Pewnego dnia ktoś próbował zabrać dziecko z ośrodka.
Zezłościłem się wtedy.
Podniosłem głos. Zaciekle broniłem tego dziecka.
Anja kazała mi się uspokoić.
Spojrzała na mnie raz, drugi, trzeci...
Następnego dnia już się ze mną przywitała.
Spytałem, jak się miewa. Zaczęliśmy rozmawiać.
Po prostu - stało się.
Kiedy przyjechałam do Nigerii po raz drugi,
a wróciłam jakiś miesiąc po pierwszym pobycie,
postanowiliśmy z Davidem, że będziemy mieli dziecko.
Już po miesiącu byłam w ciąży.
Wystarczyło, że spojrzeliśmy na siebie, i już!
Założyliśmy nasz ośrodek pomocy dzieciom
blisko uniwersytetu, gdzie studiował prawo.
W pierwszych latach opiekowaliśmy się 30 dzieci.
Na samym początku spaliśmy na macie w niedokończonym budynku.
Przyjmowaliśmy zgłoszenia o kolejnych przypadkach.
Wynajęliśmy budynki.
Napadli tam na nas
miejscowi z bronią.
Przyszli w nocy. Mierzyli do personelu i do dzieci.
Zrabowali nam wszystko, a bardzo wiele rzeczy zniszczyli.
Dzieci uciekały z krzykiem i chowały się w zaroślach.
Jeden z napastników zgwałcił dziewczynkę.
To było straszne.
Mogli nas wtedy zaatakować,
ponieważ nasz ośrodek nie miał wysokiego ogrodzenia
ani ochrony, którą teraz zatrudniamy.
Zmotywowało mnie to do wyjazdu do Danii,
gdzie pracowicie zbierałam fundusze
na budowę Land of Hope.
David był na miejscu i pilnował prac budowlanych.
Ośrodek stworzyliśmy wspólnie.
Tu mieszkają chłopcy, to tak zwana bursa męska.
A tam, na końcu, jest żeńska, w której mieszkają dziewczyny.
Gdzie ty mieszkasz?
Tutaj, na wprost.
Mieszkam w takim samym budynku jak obie bursy.
Kiedy budowaliśmy ośrodek,
zamierzaliśmy wydzielić część pomieszczeń
na oddzielną kuchnię i salon z telewizorem,
by mieć nieco prywatności.
- I co? - Został nam jeden pokój.
- To twoja prywatna przestrzeń? - Zgadza się.
Czy ten pokój różni się od innych?
Nie, jest zupełnie taki sam jak sale dla dzieci,
tyle że ma oddzielną łazienkę.
Zresztą spędzam wewnątrz niewiele czasu.
Wolę być na zewnątrz, a nie przesiadywać w pokoju.
A to kto?
Cześć!
Jak się macie?
Jasne, pokój mamy zawsze najlepszy!
Anju, co to takiego?
Urządziliśmy tu sylwestra.
Musiałam założyć coś specjalnego na Nowy Rok.
Ciekawa jestem, jak w niej wyglądasz.
Przetańczyłam w niej całą noc.
- Bardzo elegancka. - Spójrz na tę sukienkę.
Uszył ją miejscowy krawiec.
Wspaniała!
Jedna z moich ulubionych. Taka barwna!
Zobacz, jaka jest obcisła w talii.
Bardzo podkreśla biust i pupę.
Lubisz modę?
Tu jest tak gorąco,
że czasem sukienka już po godzinie jest przepocona
i muszę ją zmienić.
Wiesz, o czym pomyślałam?
Że tutaj, wewnątrz tych murów,
- możecie się czuć bezpieczni... - Tak.
Ale na zewnątrz jest inaczej.
W Land of Hope panuje pełnia szczęścia i miłość.
Ale za murami
zaczyna się zwariowany świat.
Pewnego poranka David odebrał telefon z informacją
o porzuconym na wsi dwulatku.
Nie chciało mi się wierzyć.
Ktoś porzucił dwuletnie dziecko? Czy ono ma szansę przetrwać?
Spojrzałam na Davida i pojechaliśmy to sprawdzić.
- Nikt go nie karmi? - Nie ma matki ani ojca.
To smutne.
Przykucnęłam, by dać mu wodę i herbatnika.
Poczułam smród...
To był zapach śmierci.
Tak jakby...
Coś nie do opisania.
Zaczęłam iść z małym do busa, którym przyjechaliśmy.
Jakiś mężczyzna spytał, dokąd go zabieram.
Przyspieszyłam kroku, a wtedy raptem
wokół busa zebrał się tłum.
Na to wtrącił się David i powiedział:
"Spójrzcie, to dziecko jest chore! Musi jechać do szpitala".
A potem zatrzasnął drzwi i zawołał: "Jazda!".
Kiedy go niosła, powiedziała:
"Davidzie, ten chłopiec umrze.
Zanim to się stanie, musimy dać mu imię".
I daliśmy mu na imię Hope, Nadzieja.
Lekarz w szpitalu ocenił jego szanse na przeżycie jako nikłe.
Oddychał bardzo słabo.
Odliczaliśmy sekundy między wdechami.
Był naprawdę bliski śmierci.
Zabraliśmy naszego syna Davida juniora do szpitala
i położyliśmy ich w łóżeczku razem, by mogli się bawić.
Wtedy Hope wreszcie się uśmiechnął, a potem nawet zaśmiał.
To istny cud, że przeżył!
Dzisiaj uśmiecham się na myśl o nim.
Jest taki inteligentny.
To naprawdę przezabawny chłopak.
Bardzo wesoły.
Poza tym trochę się martwię,
że nie nauczy się mówić.
Myślę, że ma wiele do powiedzenia.
Mam nadzieję, że kiedyś przemówi.
Ośrodek pomocy dzieciom Land of Hope
zajmuje ponad hektar ziemi.
Kiedy kupowaliśmy z Davidem tę działkę,
marzyło nam się nie tylko stworzenie centrum pomocy dzieciom,
ale też ośrodka edukacyjnego,
w którym dzieci mogłyby uczyć się różnych przedmiotów:
plastyki, fizyki i obsługi komputera.
Tutaj odbywają się wspólne śpiewy i zabawy.
Kocham was!
Zawsze bardzo się tu wzruszam.
Myślę o tym, że je uratowaliśmy,
i patrzę, jak stoją tu odważnie,
śpiewają i są pełne wiary w siebie.
Te młode kobiety dodają sobie nawzajem sił.
I to jest wspaniałe.
Aż mam gęsią skórkę!
Jestem zachwycona!
Spójrzmy na Danię, Polskę i inne kraje Europy.
Cofnijmy się do XVIII wieku.
Taki los spotykał wtedy u nas wiele osób.
W Danii spłonęło na stosach ponad 2000 kobiet,
które skazano jako czarownice.
Dlaczego dzisiaj w Danii
nie palimy nikogo na stosach?
Bo zaczęliśmy posyłać dzieci do szkoły.
Sztuka jest formą terapii,
może was uleczyć,
jest sposobem wyrażania siebie.
Pobudza kreatywność i wyobraźnię.
Jakie macie pomysły? Jakie koncepcje?
W Nigerii na edukację jednego dziecka przypada jeden dolar rocznie.
Tutejszy budżet oświaty to zwykła kpina.
Na to nakładają się kwestie przesądów i biedy.
Jeśli dzieci nie będą chodzić do szkoły,
nie nastąpi żaden postęp.
Przykro patrzeć, ile talentów marnuje się w tym kraju.
"Hope" to nadzieja, ale dla mnie ma podwójną wymowę.
H.O.P.E.
Help One Person Every day (Pomagaj Komuś Co Dnia).
Stąd nazwa Land of Hope, czyli Kraina Nadziei.
Co tu się stało?
Kiedy dzieciaki grają w piłkę, pielęgniarz jest na miejscu.
Dla nich każdy mecz jest walką na śmierć i życie.
Nic ci nie będzie, Davidzie.
Znasz po imieniu wszystkie dzieci?
Bez wyjątku.
Kojarzę je nie tylko z twarzy.
Poznaję też po głosie.
Macie własne ujęcie wody?
Tak, zbudowaliśmy studnię i stację pomp.
David, mój mąż, zawsze o tym marzył,
żeby ludzie tu mieli dostęp do niedrogiej wody.
Nasz ośrodek jest jak Arka Noego.
Mamy kury, ryby,
duży teren pod uprawę warzyw
oraz różnego rodzaju ziół, używanych w miejscowej kuchni.
Wszystko prawie tak, jak sobie wymarzyliśmy.
Stworzyliśmy zaplecze, które pozwala nam przetrwać.
To rodzinne miasteczko Davida.
Cała tutejsza społeczność bardzo go szanuje,
więc jesteśmy tu bezpieczni.
Kiedy budowaliśmy Land of Hope,
zatrudniliśmy 150 miejscowych robotników.
Daliśmy pracę wielu ludziom.
Dziś nasz ośrodek jest dla nich powodem do dumy.
Kiedy jadę do Danii, brakuje mi Nigerii,
a gdy jestem w Nigerii, tęsknię za Danią.
Stoję w rozkroku między obydwoma krajami.
Codziennie czuję się rozdarta.
W Danii załatwiam sprawy administracyjne,
udzielam wywiadów i jestem zapraszana na konferencje.
To dla nas ważna platforma
służąca nagłaśnianiu naszej pracy i pozyskiwaniu dotacji.
Potrzebujemy pieniędzy,
by pomagać dzieciom i dawać nadzieję na przyszłość.
To ja jeżdżę do Danii i zbieram potrzebne środki.
Na moich barkach spoczywa wielka odpowiedzialność.
Jestem z niej dumna.
Ma wiele serca dla Nigerii i Nigeryjczyków.
Od trzech lat nie miałam wakacji. Nie było czasu.
- Teraz się cieszę... - Sama byłaś sobie winna!
- Wiem, ale strasznie się cieszę. - Ja też.
Pracuję dla Anji w Land of Hope.
Jestem jej zastępczynią.
Zajmuję się komunikacją medialną, marketingiem i piarem w sieci.
Mam poczucie, że muszę się nią opiekować,
jak kiedyś kazała mi mama.
Ona dobrze wiedziała, jak bardzo się różnimy.
Anja była zawsze gotowa skakać na głęboką wodę.
Ja byłam znacznie ostrożniejsza,
wolałam najpierw wybadać grunt.
Ale nie ona!
Chociaż wiem, że tu się wychowała,
że jesteśmy Dunkami z krwi i kości,
mam wrażenie, że dopiero w Nigerii
jest naprawdę szczęśliwa.
Zdarza nam się czasem pokłócić.
Jesteśmy bliźniaczkami, pracujemy razem.
Zawsze są powody do sporów.
Bywa, że jestem na nią wściekła, a tu ktoś mi wmawia,
że jest wspaniała.
Tymczasem to nie do końca prawda.
Nie jest ideałem!
Z pozoru mogło się wydawać, że mamy na koncie pasmo sukcesów,
ale za kulisami zmagaliśmy się z wieloma przeciwnościami.
Jednak zawsze najważniejsze było dobro dzieci.
Dzieci, które są oskarżane o czary,
nigdy nie zbliżą się do ciebie same.
Dla nich każdy dorosły to zagrożenie. Są nieufne.
Ludzie dorośli
kojarzą im się głównie z groźbami.
Przychodzą, żeby bić, męczyć,
a czasem by zabić. Są źródłem zagrożeń.
Zawsze staram się przekonać je, że mam dobre zamiary.
W naszym ośrodku przebywa 91 dzieci.
Tylko 21 spośród nich to dziewczynki, resztę stanowią chłopcy.
Dlaczego to oni są częściej oskarżani o czarownictwo?
Ponieważ mają z reguły bardziej dominującą osobowość,
większą skłonność do przemocy, a na dodatek nie są potrzebni.
Są traktowani jako zbędni.
To było w grudniu 2019 roku, w dzień Bożego Narodzenia.
Panował już świąteczny nastrój,
gdy przyszło zgłoszenie.
David powiedział:
"Nie wiem, czy chcesz go zobaczyć,
ale mam informację o chłopcu w bardzo złym stanie".
Od razu pojechaliśmy.
Na miejscu zobaczyliśmy dziecko, które nie miało siły chodzić.
To był chłopiec. Strasznie cierpiał.
Dziś nosi imię Saviour, Zbawca.
Został wielokrotnie zgwałcony.
Zdiagnozowano u niego HIV.
Krył się wewnątrz wielkich rur
przy placu budowy.
Zabraliśmy go stamtąd.
Kurczowo przytrzymywał spodenki.
Widać było, że okropnie cierpi.
Zabili twoją siostrę?
Jego też by zabili,
pewnie dzień czy dwa później, gdyby nie my.
Nie przeżyłby.
Pojechał tam z nami Ernest, jeden z naszych starszych chłopców.
Czasem zabieramy wychowanków na wyjazdy ratunkowe.
Chętnie nam pomagają.
To dla mnie bardzo inspirujące.
Ernest łagodnie i z wyczuciem zaprowadził chłopczyka do samochodu.
Usiadł obok niego,
podał mu coś do picia i nakarmił go herbatnikami.
Na dodatek David puścił świąteczną melodię.
Byliśmy poruszeni.
W drodze powrotnej słuchaliśmy kolęd w stylu gospel.
Odwróciłam się wtedy, spojrzałam na Ernesta z Saviourem
i się rozpłakałam.
To było takie wzruszające!
Uratowaliśmy ludzkie życie w Boże Narodzenie.
To były najlepsze Święta mojego życia.
Pamiętasz chwilę, gdy zjawił się tu Hope?
Tuż po uratowaniu był mały i drobny.
Kiedy przywieźli go do Land of Hope,
przedstawiał sobą bardzo smutny widok.
A mało co nie umarł.
Przykro było patrzeć.
A jak ten chłopak wygląda dziś?
Hope jest chyba, tak myślę,
najszczęśliwszym dzieckiem na całym świecie.
Najweselszym.
Niezwykle się zmienił.
Jest teraz zdrowy i mieszka w bezpiecznym miejscu.
Naprawdę mu tutaj dobrze.
Bystry chłopak.
Historię Hope'a znamy tylko z relacji jego ojca.
Który jest czarownikiem i szamanem.
To człowiek o sporych wpływach.
Pierwsze, o co mnie spytał, to ile jest mi winien.
Odpowiedziałam, że nic,
że nie chcę pieniędzy
i że odnaleźliśmy go po to, by chłopak wiedział, skąd się wziął.
Ojciec zrzucił wszelką winę na matkę,
ale znamy tylko jego wersję.
Matki Hope'a także szukaliśmy, odkąd go znaleźliśmy.
To bardzo ważne, by się z nią spotkał,
by ją zobaczył i poznał.
To ważne także dla niej,
by zrozumiała, że dzieci nie są czarownikami.
Davidzie, co właściwie sądzisz o jego spotkaniu z matką?
Nie wiem, czego się spodziewać. Muszę ją zobaczyć.
Umówiłem się z nią. Miała na nas czekać.
Ale przed chwilą zadzwoniłem do niej
i jej telefon był wyłączony.
Z tego, co wiem, w waszym ośrodku przykłada się
dużą wagę do tego, by dzieci miały kontakt z rodzicami.
Gdy odwiedzamy rodziny podopiecznych,
przekonujemy je do naszych racji.
Staramy się edukować
nie tylko bliskich, ale całe społeczności.
To ten mężczyzna
skontaktował się z Davidem, żeby poinformować nas
o kolejnym porzuconym dwulatku. To właśnie on.
Od 10 lat prowadzimy aktywną działalność w okolicznych wsiach.
Mamy tu wielu ambasadorów,
ludzi, którzy nas znają i dzwonią po nas.
Są naszymi oczami i uszami.
- Kiedy ostatnio ją widzieliście? - Wczoraj rano.
Mówią, że oddaliła się z wioski,
ale spróbujemy ją jeszcze znaleźć.
Niby świeci słońce i wszędzie dookoła są dzieci,
ale sytuacja może się nagle zmienić
i stać niebezpieczna.
Przed miesiącem uratowaliśmy chłopca z pewnej wioski.
Dwaj jego koledzy zostali tam poćwiartowani.
Dosłownie, odcięto im głowy i ręce.
Zarąbano ich.
Zabito ciosami siekier i maczet.
Odwiedzamy starszego wioski,
by dać znać o powodzie wizyty.
Współpracujemy ze społecznością.
Wiele dzieci oskarża się u was o czary?
Nie, tak było kiedyś.
Dlaczego się je podejrzewa? Za co?
Za różne dziwne zachowania.
Kiedyś dużo ich ginęło.
Ale odkąd ja tu jestem, to się nie zdarza.
Dlaczego?
Daję im specjalną miksturę.
Kiedy ją wypiją i zwymiotują, są uleczone.
Ile rodzice płacą za lekarstwo?
Milion.
Przecież tu nikt nie ma miliona nair.
Czy to nie za wiele?
Jeśli rodzice nie mają pieniędzy,
dają mi kawałek ziemi o tej wartości.
A co, jeśli nie mają ani ziemi
ani pieniędzy?
Porzucają wtedy dziecko czy co?
Jest jeszcze możliwość
oddania go do mnie na służbę.
Jest tu ktoś, kto pracuje w tym domu,
bo jego rodziców nie było stać na zapłatę?
Zawołajcie chłopaka! Niech zobaczą.
Czym się zajmujesz? Pomagasz wodzowi?
Robię, co każe. Przynoszę mu różne rzeczy.
Dostajesz za to pieniądze?
Daje mi tylko jedzenie. Pieniądze idą do niego.
To niewolnictwo.
Pracujesz ciężko od 15 lat
tylko za jedzenie.
Łatwo manipulować niewykształconymi ludźmi.
Tacy łatwo uwierzą we wszystko,
zwłaszcza w to, co mówi pastor,
bo religia jest ważną częścią życia w Nigerii.
Pastorzy wykorzystują niewiedzę.
Wmawiają ludziom, że dzieci zajmują się czarami.
A oni w to wierzą.
Straszenie czarami
to dobry pretekst do tego, by ludzi okradać.
Dlatego wielu pastorów nie chce mnie widzieć
w organizacjach chrześcijańskich w naszym mieście,
Od wielu lat nauczam,
że rzucanie posądzeń o czary nie ma nic wspólnego z pobożnością.
Według naszych obliczeń,
co tydzień z każdej miejscowości znika średnio 10 dzieci.
Należy wiedzieć, że oskarżenia o czary
spowodowane są nędzą.
Rodziny nie mogą wykarmić wszystkich dzieci.
Korzystają więc z okazji i wypędzają któreś z domu,
oskarżając je o czary, by nie musieć go karmić.
Jest to zatem kwestia przetrwania.
Trudno podać dokładną liczbę,
ale takich przypadków jest wiele.
Tymczasem nawet jedno zabite dziecko to już zbyt dużo.
Dorastające w tym społeczeństwie dzieci wiedzą,
że gdy padnie na nie zarzut, ludzie nie dadzą im żyć,
dlatego uciekają.
Dzieci mieszkające na ulicy spotyka wszystko, co złe:
handel ludźmi,
obrót narządami ludzkimi
i wszelka przemoc.
Można stwierdzić,
że każda dziewczynka, która spędza noc poza domem,
zostaje zgwałcona.
Uciekłam z naszej wioski i zaczęłam żebrać na ulicy.
Oskarżyli mnie o to, że zabiłam ojca.
Każdego ranka mnie bili.
Nie dostawałam jedzenia.
Matka przypalała mnie żelazkiem.
Co czujesz, gdy myślisz o tych, którzy cię oskarżyli?
Uważam, że powinniśmy zapomnieć o tym, co było w przeszłości,
i żyć dalej.
Wszystkie dzieci u nas doświadczyły rzeczy strasznych.
Mają blizny na głowach i ślady po ranach zadanych nożem.
Te przeżycia będą ciążyć na ich przyszłości.
Zdarza się, że dzieci trzymane są w zamknięciu i w łańcuchach.
Tkwią w pomieszczeniu bez picia i bez jedzenia
aż do chwili, gdy przyznają się do czarownictwa.
Też cię oskarżyli?
Tak.
Mam na imię Benjamin.
Rodzice zarzucili mi czary.
Co dziś myślisz o tej sytuacji?
Wyobrażam sobie, że kiedy ukończę szkołę,
będę próbował przekonać ludzi w mojej wiosce,
że dzieci nie są czarownikami.
Moje problemy z rodziną zaczęły się, kiedy poszedłem do szkoły.
Dalsi krewni oskarżyli wtedy ojca, że jest czarownikiem,
bo moja nadmierna chęć do nauki nie jest normalna.
Dopatrywali się jakichś powodów i uznali, że to przez czary.
Od tego zaczęły się zarzuty.
Kiedy ktoś oskarży cię o czary,
wszyscy patrzą na ciebie inaczej.
Nawet twoi krewni.
Na przykład kiedy mój ojciec został oskarżony o czary,
został wykluczony z szeroko pojętej rodziny.
Potem przybywało kłopotów.
Ludzie zaczęli być wobec nas agresywni.
Pobili moją matkę.
Kiedy doszło do przemocy fizycznej, zrobiło się już bardzo groźnie.
- Co się stało z twoim ojcem? - Zabili go.
Zginął.
Wtedy zostałem zabrany do Land of Hope.
Nasze dorosłe życie jest odzwierciedleniem dzieciństwa.
Przekonałam się o tym na wiele sposobów.
Bardzo się cieszyłam na pierwsze spotkanie z matką Hope'a.
Byłam ciekawa jej wyglądu i reakcji ich obojga.
Przepełniały nas najróżniejsze uczucia.
Nagle przyjechała.
Hope był bardzo, ale to bardzo wzruszony.
Dzień dobry.
Witam. Usiądźmy.
Jak ci na imię?
Justina.
- Ile masz lat? - 23.
Zatem miałaś 14 czy 15 lat,
gdy byłaś w ciąży z Hope'em?
Tak, 15.
Co się właściwie stało?
Opowiesz nam, dlaczego znaleźliśmy go tak zaniedbanego?
Mów, śmiało.
Jesteśmy tu, bo zależy nam na tym, byś spotkała się ze swoim synem.
Nie zamierzamy cię osądzać.
Sama byłaś wtedy dzieckiem.
Czy twój mąż cię poślubił czy po prostu cię wziął?
Jak to wyglądało między wami?
To starszy mężczyzna.
Nie wiem, czemu tak wyszło. Przyszedł kiedyś do nas.
Prosił, żebym z nim poszła, ale ja nie chciałam.
Odmawiałaś?
Tak, ale mnie zmusił.
Steven miał rok, kiedy urodziłam Daniela.
Czyli nazwałaś go Steven?
- Mają jednego ojca? - Tak.
Kiedy go uratowaliśmy, nie znaliśmy jego imienia.
Nikt nam go nie podał.
Musieliśmy nadać mu nowe.
- Mówimy na niego Hope, Nadzieja. - Bardzo ładnie.
Czy to ojciec doprowadził go do tak złego stanu?
Wypędził go z domu.
- Nie miejcie mi za złe. - Bez obaw.
Najważniejsze, że tu jesteś.
To twój syn.
Hope, to twoja mama.
Nosiła cię w swoim brzuchu.
Synku...
Nie słyszy zbyt dobrze i mało rozumie.
Bardzo cię przepraszam, za wszystko.
Gdzie jest znak plemienny? Zrobiłaś mu go?
Tutaj.
- To twój znak? - Tak.
Przepraszam.
Proszę cię, wybacz mi!
W porządku, Hope?
Jest okej?
Wszystko gra? Nie...
Możliwe, że nie zrozumiał.
Może uznał, że chcesz go zabrać.
- Nie zamierzam. - Wiem.
Mam nadzieję, że będziesz często go odwiedzać.
- Są podobni z Danielem? - Daniel jest wyższy.
Przerósł go?
Nie chciałam przeszkadzać.
Cześć, Hope.
Mam na imię Martyna.
- Justina. - Bardzo mi miło.
- Mnie też. - Masz świetnego syna.
Widzę, że jest zdezorientowany.
To dumny chłopak.
Wie, w jakich okolicznościach go znaleźliśmy.
Jest w nim radość, ale być może także...
gniew.
Ona tu nie zostanie.
Ona wróci do siebie,
ty zostaniesz.
Jeszcze tylko obejrzy to miejsce,
a potem pójdzie.
Może kiedyś znajdzie dla mnie przebaczenie w swoim sercu.
Jeżeli mamy zmieniać świat, powinniśmy zacząć od dzieci.
Jeśli damy im lepsze dzieciństwo, odmienimy los całego pokolenia.
Trzeba patrzeć w przyszłość.
Hope ucieszył się dopiero później.
Matka wracała do niego wiele razy
i spędziła długi czas w naszym ośrodku.
Był szczęśliwy.
Brał ją za rękę i z dumą mówił wszystkim:
"Patrzcie, to moja mama!".
Trzeba uczyć się brać brzemię innych na swoje barki.
Jako przywódcy społeczności musimy nieść ulgę tym,
o których się troszczymy.
Poświęcać się dla nich.
To najważniejsze: poświęcenie.
Znam go 10 lat
i tylko dwa razy widziałam, jak płacze.
Jedna z najważniejszych dla nas spraw znalazła wreszcie zakończenie.
Mówię o przypadku Hope'a.
To były krew, pot i łzy, ogromny wysiłek,
nie tylko dla mnie i dla niego,
ale też dla naszego związku jako rodziców.
Raz...
- dwa, trzy... DANIA
cztery, pięć!
Oszukujesz!
To było poświęcenie.
Kiedy zaszłam w ciążę, musieliśmy się zastanowić,
gdzie będzie mieszkać nasz syn
z uwagi na bezpieczeństwo.
Nasz ośrodek jest dla nas najważniejszy,
jednak syna wychowałam w Danii,
ponieważ to kraj znacznie bardziej bezpieczny
i o wiele zdrowszy środowiskowo.
Czasami odczuwam zazdrość,
gdy widzę pary przechadzające się z dziećmi po ulicach.
Chciałabym zawsze móc tak spacerować z synem i mężem.
Puścić ci to jeszcze raz?
Prawdę mówiąc, w Danii często czuję się samotna.
Ale gdy patrzę na 92 dzieci, które mieszkają w naszym ośrodku,
dzieci, które wyratowaliśmy z buszu,
które wypędzono z domów,
które prawie umierały na naszych rękach...
Kiedy dziś widzę, jak kończą szkoły i studia,
niczego nie żałuję.
To była ciężka praca, moje życiowe wyzwanie,
ale mam powody do dumy.
Widzę owoce swoich decyzji i czuję się szczęśliwa.
KOCHAM WAS WSZYSTKICH
W Nigerii co roku 15 tysięcy dzieci zostaje oskarżonych o czary.
Wiele z nich ginie w męczarniach albo znika bez śladu.
Ośrodek "Land of Hope" odmienił los 92 z nich.
Wersja polska na zlecenie HBO HIVENTY POLAND
Tekst: Tomasz Tworkowski