We zijn er klaar voor om de tombe in te gaan.
Lieve help. Wauw.
In een pas geopende, 3000 jaar oude tombe...
onderzoeken archeologen het laatste mysterie rond koning Toetanchamon.
Veel menselijke resten.
Veel skeletten.
Ik moet meer licht hebben.
Lieve help.
Overal schedels.
Dit zou een mummie kunnen zijn.
De Vallei der Koningen.
Een necropolis in de woestijn - en in het tweede millennium v. - Chr...
de laatste rustplaats van de Egyptische farao's van 't Nieuwe Rijk.
Hier werd 100 jaar geleden een grote archeologische vondst gedaan.
De spectaculairste schat die ooit is gevonden...
van een van de meest aansprekende beschavingen op aarde:
de verloren tombe van Toetanchamon.
Toetanchamon werd op z'n negende al farao van Egypte.
Hij stierf slechts tien jaar later.
De jonge koning en z'n schatten haalden wereldwijd de kranten.
Maar vergeleken met andere faraograven...
is de grafkamer van Toetanchamon klein en wat armetierig.
Waarom kreeg hij zo'n eentonige omgeving?
Zegt het iets over z'n leven?
We volgen teams van archeologen en onderzoekers in Egypte...
die het laatste geheim van Toetanchamon trachten te ontsluieren.
Egyptoloog Aliaa Ismail werkt al sinds 2014 in de Vallei der Koningen.
Ze is pas 30 maar leidt een team van Egyptenaren die voor het eerst...
de tombes in de vallei digitaal reconstrueren en opslaan voor later.
Ze onderzoeken hoe het graf van Toetanchamon is gebouwd...
en wat er achter z'n vreemde begrafenis zit.
Het valt pas echt op hoe klein deze tombe is als je erin staat.
De figuren zijn ook heel anders dan bij andere tombes in de vallei.
Het lijken bijna kindertekeningen.
Ik zie meteen dat er iets mis is met deze tombe.
In de Vallei der Koningen lopen tunnels diep het rotsgesteente in.
De grootste tombe heeft meer dan honderd kamers.
Midden in de vallei ligt 't beroemdste graf: dat van Toetanchamon.
Het was afgeladen met schatten.
De kist bestond uit ruim honderd kilo puur goud.
Maar alles was in vier kleine kamertjes gestouwd.
Archeologen bestuderen de tombe al een eeuw.
Maar die heeft niet al z'n geheimen prijsgegeven.
Er klopt iets niet aan deze tombe.
Hij is anders dan de andere tombes in de vallei.
Om de vreemde tombe van Toetanchamon beter te begrijpen...
vergelijkt Aliaa hem met een tombe van maar vijftig jaar later:
de tombe van Seti I.
De tombe van Seti heeft tien kamers, die van Toetanchamon vier.
De meeste kamers stonden vol schatten.
De muren zijn prachtig gebeeldhouwd en beschilderd.
Hij is spectaculair vergeleken met die van Toetanchamon.
Er is veel werk in gestoken.
Kijk hoeveel moeite ze hebben genomen om de tombe zo te maken.
- Aliaa gebruikt de beste 3 - D-scanner om de wanden in kaart te brengen.
Ze vergelijkt de resultaten met scans van de tombe van Toetanchamon.
Aan de hand van de scans analyseert Aliaa de reliëfs en schilderingen.
Ze vergelijkt het vakmanschap.
Hier kan ze informatie uit halen over de laatste dagen van Toetanchamon.
Misschien ontdekt ze waarom hij in zo'n kleine, onopgesmukte tombe lag.
We lichten er met de scanner details uit die je met 't blote oog niet ziet.
Wat voor details leveren de scans van Aliaa op?
Kunnen ze het mysterie van Toetanchamons tombe ontraadselen?
In Gebel el-Silsila...
gaan Zweeds archeoloog Maria Nilsson en haar Britse man John Ward...
voor het eerst sinds de Covidpandemie weer naar een archeologische locatie.
Het wordt een geweldige dag. - Dat denk ik ook.
Maria en John gaan verder waar ze waren gebleven.
Ze volgen een 120 jaar oud archeologisch rapport...
dat melding maakt van een verdwenen tempel.
De tempel zelf wordt niet beschreven, maar de locatie wel.
Die stond op de westoever van de Nijl, bij een dorp met steengroevearbeiders.
Volgens Maria en John stamt het dorp uit de tijd van Toetanchamon.
Ze vermoeden dat hij ook de verloren tempel liet bouwen.
Ze zoeken bewijzen voor hun vermoeden.
Om op locatie te komen, moeten ze de Nijl over.
Hoewel ze vroeg aan boord hadden willen gaan, is dat niet gelukt.
Als we naar het dorp van Toet gaan, is het altijd een chaos...
omdat we alles moeten inladen. - De eerste dag is 't altijd een chaos.
Goed, jongens.
Bedankt.
Op de westoever wacht ze een stevige wandeling door het open land...
naar het arbeidersdorp.
Het valt heel erg tegen om deze heuvel op te klimmen.
Eenmaal aangekomen, zoekt Maria de inscriptie van Toetanchamon.
Dit is de naam van Toetanchamon.
Dat zien we aan de combinatie van hiërogliefen.
Er zijn veel verwijzingen naar Toetanchamon in dit dorpje.
Omdat er bewijzen van Toetanchamon in dit dorpje zijn...
vermoeden we dat de tempel ook door Toetanchamon gebouwd is.
Voor ze op zoek gaan naar de ruïne, controleren John en Maria hun locatie.
Alles wat ze hierna opgraven, is op onbekend archeologisch terrein.
Als dit het dorp van Toet is...
en onze wadi hier is...
We denken dat de tempel hier ergens is.
In dat gebied.
Spannend. - Zeker.
Eindelijk zijn we er.
Het team zoekt het landschap af.
Ze speuren in het oppervlaktemateriaal naar aanwijzingen van een tempel.
Ik wil bij die grote steen beginnen.
Ik wil dat ze in een lange rij langs die richel...
zich een weg naar boven werken.
Ze moeten ieder steentje bekijken.
De minutieuze speurtocht levert uiteindelijk resultaat op.
De voorman, Ahmed Mansur, brengt ze iets speciaals.
Wat heb je?
Uitstekend gedaan.
In Luxor, achter de Vallei der Koningen...
ligt de uitgestrekte necropolis van Asasif.
Dit is een oude begraafplaats voor de elite die de farao's diende.
Egyptisch archeoloog Ezz El Noby en z'n team graven 'n enorme tombe uit...
met imposante pilaren bij de ingang.
Ezz is door de oudheid gefascineerd.
en doet al z'n hele leven opgravingen bij de tombes hier in Asasif.
We hopen dat de tombe intact is.
Inshallah, dat hopen we.
Kan deze grote tombe onthullen waarom de tombe van Toetanchamon...
zo weinig majesteitelijk is?
We weten nog niet van wie dit graf is.
Misschien was het een secretaris, priester, hogepriester of vizier.
Wie weet?
De werkers zwoegen in de hete woestijnzon.
Ze hijsen het zand met emmers van vijf kilo uit de zes meter diepe tombe.
Maar dan vinden ze een aanwijzing.
Ze hebben een touwtje gevonden.
We weten niet waar het toe dient.
Misschien is het onderdeel van mummiewindselen.
Het touw ziet er gloednieuw uit, maar is ruim tweeënhalf duizend jaar oud.
Het is een aanwijzing dat er misschien mummies in de tombe liggen.
Sinds de schatten van Toetanchamon werden ontdekt...
zijn niet geopende tombes de heilige graal voor archeologen.
Het team van Ezz verwijdert het zand om de ingang te openen.
Er is goede hoop dat er in de tombe schatten liggen.
Hoe meer ze graven, hoe meer stukjes touw en bot ze vinden.
Die hoeveelheid is een goed teken.
Ze hebben linnen bandages gevonden.
We hebben mensenbotten, linnen en touw.
Aan het aantal voorwerpen te zien, is dit een heel grote tombe.
Brokstukken zijn een aanwijzing dat de tombe geplunderd is.
Als ze zoveel hebben laten vallen...
moeten de rovers binnen een flinke buit hebben gevonden.
Er is meer dan een mummie.
Er zijn verschillende soorten en kleuren linnen.
Het team is de hele ochtend bezig om de ingang vrij te maken.
Eindelijk is er genoeg ruimte om een kijkje te nemen.
Ik ben heel erg benieuwd.
Ik wil weten wat er binnen is.
Lieve help. Er is een grote gang.
In Saqqara probeert de Egyptisch archeoloog Ola El Aguizy...
ook een verloren tombe op te graven.
Ola onderzoekt hoe Egyptische tombes werden gebouwd...
in de generaties na Toetanchamon.
Dit kan ook licht werpen op de tombe van Toetanchamon zelf.
Ola bestudeert de tombes al sinds de jaren zeventig.
Toen raakte ze geïnteresseerd in het ontcijferen van hiërogliefen.
We verwachten een grote ontdekking en wachten in spanning af.
Drie jaar geleden ontdekte Ola een intrigerende kalkstenen latei.
Daar stond de naam Ta Mwiyah in gegraveerd.
Haar onderzoek wees uit dat hij uit een militair geslacht kwam.
Hij leefde vijftig jaar na Toetanchamon.
In dit hele stuk liggen vooral militairen.
Het hier begraven van militairen is na Toetanchamon begonnen.
Ola draagt haar team op om bij de latei de ingang te zoeken.
Algauw komen er witte kalksteenblokken van onder het zand tevoorschijn.
Ik zie hiërogliefen. En een muur.
Lieve help. Wat mooi.
Om te controleren of dit de ingang van Ta Mwiyah's tombe is...
bestudeert Ola de oude inscripties.
De grote opzichter van de stallen in de tempel...
van de koning van Opper- en Neder-Egypte...
en dan de naam van de overledene, Ta Mwiyah.
De hiërogliefen bevestigen dat dit de ingang van Ta Mwiyah's tombe is.
Nu moet Ola's team verder graven.
Ze moeten ettelijke tonnen zand verwijderen.
Hopelijk zijn de tombe en schatten nog intact na 3300 jaar.
Vlak achter de ingang doen ze een bijzondere vondst.
Heb je iets gevonden?
Een fraaie schildering op het pleisterwerk.
In Gebel el-Silsila, bij 't arbeiders- dorpje op de westoever van de Nijl...
zoeken Maria en John naar resten van een door Toetanchamon gebouwde tempel.
Ze vinden 'n belangrijke aanwijzing.
Wat prachtig.
Mooi, hè? - Typisch Amarna-aardewerk.
Kijk die lotus.
Dit aardewerk is typerend voor de zogenaamde Amarnaperiode.
Die loopt van Amenhotep III tot Toetanchamon.
De scherf is beschilderd met blauwe lotusbloemen...
een kenmerkend motief uit de tijd van Toetanchamon.
Dat bevestigt de verhalen dat hier mensen gevestigd waren...
in het tijdperk van de jeugdige koning.
Je kunt je voorstellen dat dit een fragment is van een enorme waterpot...
die op de binnenplaats van de tempel stond bij deze wadi.
Voor ons is dit een prima te dateren bewijsstuk.
Om bewijs te vinden dat hier ooit een tempel stond...
gaat het team diverse geulen graven.
Als ze stukken van een muur vinden...
is dat een belangrijke aanwijzing dat hier een gebouw heeft gestaan.
Als ze de toplaag afgraven, doen ze nog een ontdekking.
Geweldig.
Je bent te gek.
Waar heb je dat gevonden?
Een stuk bewerkt zandsteen.
Het is klein, maar nu kan m'n dag echt niet meer stuk.
Dit is van het binnenwerk van een gebouw.
Een tempel, kiosk, heiligdom of wat dan ook.
Er zit pleisterwerk op en er is een inscriptie op geverfd.
Het team vindt steeds meer bewerkte steenfragmenten...
in de geulen en in de toplaag.
Dit bewijst dat er hier een flink gebouw heeft gestaan.
De bewerkte steen kan betekenen dat ze Toetanchamons tempel hebben gevonden.
Deze tempel is nooit gedocumenteerd.
Wij zijn de eersten en dat vind ik fantastisch. Geweldig.
Nog geen anderhalve kilometer van het graf van Toetanchamon...
betreedt Ezz een tombe die hij net geopend heeft.
Wat Ezz binnen wacht...
is 3000 jaar voor mensenogen verborgen gebleven.
Aan het eind van de eerste dag is de ingang van de tombe blootgelegd.
Nu kunnen we naar binnen.
Lieve help.
Veel menselijke resten, veel skeletten.
Ik heb meer licht nodig.
Lieve help.
Overal schedels.
Honderden schedels, honderden mensenbotten.
Het is een grote ontdekking.
De grootste van m'n loopbaan.
Zo'n vondst maak je misschien eens in je leven mee.
Deze tombe is duidelijk veel groter dan die van Toetanchamon.
En er zijn doorgangen naar nog meer kamers.
Om erachter te komen wie hier ligt, moet Ezz naar de achterste muur.
Eerst moet het team een voor een alle botten verwijderen.
Ze zijn mogelijk allemaal van dezelfde familie.
We moeten voorzichtig zijn met de botten. Ze zijn heel breekbaar.
Als het pad is vrijgemaakt, vindt Ezz nog meer zijgangen...
en een valse deur.
Het is een deurpost die in het massieve steen is uitgehouwen.
Door deze deur zou de ziel van de begravenen naar het hiernamaals gaan.
Het is een heel grote tombe, met veel kamers en veel botten.
Op de valse deur staat vaak de naam van degene die in het graf ligt...
maar dat is hier niet het geval.
Geen inscriptie. Ik weet niet van wie dit graf is.
Het ziet er even naar uit dat de hal al z'n geheimen al heeft prijsgegeven.
Maar in de hoek vindt Ezz een geheimzinnige vorm onder het zand.
Het zou een mummie kunnen zijn.
Het team verwijdert het stof dat zich duizenden jaren heeft opgestapeld.
Misschien de eigenaar van de tombe of een familielid.
Ahmad.
Kom eens.
Nu moet het team de mummie naar de conserveringhoek brengen.
Conservator Ahmed Mohamed prepareert het linnen zodat het niet vergaat.
Kunnen we hem eruit halen?
Ja, dat lukt wel.
Het is lastig om de mummie uit de tombe te manoeuvreren...
en zes meter omhoog te klimmen naar de top van 't wankele steigertje.
Deze operatie is gevaarlijk, zowel voor de werkers als voor de mummie.
Wacht. Haal je hand weg.
Klim voorzichtig de ladder op. Omhoog.
Ga aan Abu Ali's kant naar boven. Zo, ja.
Pas op die paal. Zo, ja.
Daar zo.
Leg maar neer.
Prijs de Heer.
De werkers brengen de mummie ongeschonden naar het restauratieteam.
Analyse van de mummie zal helpen om de geheimen de ontsluieren.
Waarom had een dienaar van de farao's een grotere tombe dan Toetanchamon?
Ik ben heel tevreden.
We hebben tombes gevonden, mummies, veel menselijke resten.
Maar er is nog veel werk te verzetten.
Drieduizend jaar lang werden de doden in Egypte gemummificeerd.
Zo ook farao's als Toetanchamon en de dienaars die hier zijn begraven.
Zo werd het lichaam bewaard voor het hiernamaals.
Het geloof in het hiernamaals was onwrikbaar...
behalve tijdens een opzienbarende periode...
toen de farao's hun geloof in het eeuwige leven verloren.
Deze revolutie zou belangrijk zijn voor Toetanchamons korte leven.
Maar heeft ze ook de vorm van z'n tombe bepaald?
Bij Gebel el-Silsila vinden Maria en John sporen van een gebouw.
Het gebouw zou een tempel kunnen zijn uit de tijd van koning Toetanchamon.
Deze scherf, dit fragment, is alles dat ik heb.
Alles wat er momenteel over is van een fraai versierde tempel...
die ergens in deze wadi stond.
Maria en John zetten hun onderzoek voort.
Er is nog 'n mysterie dat de tombe van Toetanchamon kan verklaren...
en de religieuze revolutie die rond zijn tijd heerste.
Eerdere generaties farao's, onder wie Toetanchamons vader...
bouwden op de oostoever.
Maar vreemd genoeg liet Toetanchamon op de westoever afgraven en bouwen.
We denken dat 't feit dat Toetanchamon z'n steengroeve op de westoever had...
te maken heeft met de priesterstand.
De priesters van de god Amon wilden een nieuw begin.
Toetanchamons machtige hogepriesters wilden een nieuw begin.
Ze vochten om hun bestaan.
Toen Toetanchamons vader, Achnaton, farao werd...
leidde hij een religieuze revolutie.
Hij wees oude tempels af, evenals de oude goden en het hiernamaals.
Hij verving ze door één enkele god, de Aton.
Achnaton bouwde een nieuwe hoofdstad, Amarna...
en verliet de traditionele woonplaats van de farao's in Thebe.
Toen Achnaton stierf, stond Toetanchamon voor de keuze:
De impopulaire revolutie van z'n vader voortzetten...
of de oude goden, tempels en priesters in ere herstellen.
Toetanchamons vader Achnaton sloot niet alleen de tempels...
en bracht het pantheon van goden terug tot alleen de Aton...
hij creëerde ook een chaotisch systeem dat Toetanchamon helaas overerfde.
Toetanchamons vader, die zichzelf als god op aarde zag...
beweerde dat alleen hij met de zonnegod Aton kon communiceren.
De hogepriesters en de Egyptische adel waren daar niet blij mee.
Toen de jonge Toetanchamon de troon besteeg...
eisten velen van z'n adviseurs dat hij z'n vaders revolutie terugdraaide.
Toetanchamon was jong.
Hij moet zwaar hebben geleund op z'n adviseurs en z'n hof.
Toetanchamon stemde toe om terug te keren naar de oude gebruiken.
Hij liet op de andere Nijloever bouwen als waar z'n vader liet bouwen...
als protest tegen de hervormingen van z'n vader.
Hij wist tijdens z'n korte bewind de macht van Egypte te herstellen.
Toetanchamon liet Egypte als een feniks weer opleven...
na de chaos die z'n vader had achtergelaten.
Was Toetanchamons contrarevolutie een succes?
En verklaart dit beslissende moment z'n weinig indrukwekkende tombe?
Zes kilometer van Luxor, in de Vallei der Koningen...
gebruiken Aliaa en haar team - een 3 - D-scanner...
om de tombes van Toetanchamon en farao Seti I te onderzoeken.
Seti is begraven in een majestueuze tombe met tien kamers.
Toetanchamons tombe is zo klein dat hij niet geschikt lijkt voor 'n farao.
Op het hoofdkwartier vergelijkt Aliaa de scans om te zien...
waar de versieringen van de tombes verschillen.
Ze onderzoekt of er een link is met de religieuze revolutie...
die het bewind van Toetanchamon bepaalde.
Dit is ons lab, waar het allemaal gebeurt.
Aliaa legt de scans naast elkaar en vergelijkt de tombes.
Er is zichtbaar verschil tussen Seti en Toet.
Seti's tombe heeft veel reliëfdetails. De bewerking is heel speciaal.
In de tombe van Toet zien we echter alleen pleisterwerk en verf.
- De 3 - D-scans laten unieke, niet eerder ontdekte details zien.
Aliaa bespeurt een opmerkelijk gebrek in de tombe van Toetanchamon.
Als je inzoomt, zie je heel vaag de penseelstreken.
Het pleisterwerk was nog nat toen ze het beschilderden.
De penseelstreken suggereren een bijzondere theorie.
Het lijkt erop dat ze haast hadden met de begrafenis van Toetanchamon.
Iemand wilde die tombedeuren snel dicht hebben.
Ze wachtten niet eens met schilderen tot het pleisterwerk droog was.
Dat haastwerk maakt de omvang van Toetanchamons tombe extra vreemd.
Wie was er verantwoordelijk voor die weinig indrukwekkende tombe?
Was het wraak voor de revolutie van z'n vader?
In de kleine tombe van Toetanchamon zet Aliaa haar onderzoek voort.
Er klopt iets niet aan deze tombe.
Een aanwijzing voor wie Toetanchamon in deze tombe heeft begraven...
is te vinden in een van de geschilderde portretten in de tombe.
Voordat Toetanchamons lichaam in de tombe werd gelegd...
voerde een figuur gekleed in een luipaardvacht een ritueel uit.
Met een slangvormig mes raakte hij Toetanchamons ogen en lippen aan.
Men geloofde dat de ziel van de farao daardoor kon zien en ademen.
Z'n geest kon nu deelnemen aan een feestmaal met de rouwenden.
Die maaltijd was ter voorbereiding op z'n reis naar het hiernamaals.
Dit ritueel werd traditioneel door de troonopvolger uitgevoerd.
Was de in luipaardvacht gehulde figuur ook verantwoordelijk voor de tombe?
Aliaa gaat naar de nabijgelegen Vallei der Mummies om de man te vinden.
Dit is de tombe van Ay.
Ik kom hier voor het eerst.
Ay leidt de ziel van Toetanchamon naar het hiernamaals...
op de muurschildering in de tombe.
He was misschien de vader van Toetanchamons stiefmoeder Nefertiti...
en een vertrouwd raadsheer voor de jeugdige koning.
De achtergrond is dezelfde gele kleur als die in de tombe van Toet.
En de tekenstijl komt ook overeen.
Deze scène met de open mond zie je ook in de tombe van Toet.
Ook hier zijn geen reliëfs, alleen pleisterwerk en verf.
Alsof dezelfde persoon beide tombes heeft gedaan.
Toetanchamon had geen erfgenamen.
Z'n vroegtijdige dood leidde tot een machtsstrijd...
over wie hem mocht opvolgen.
Was Ay, belust op de troon, verantwoordelijk voor de begrafenis?
Bij de necropolis van Saqqara...
zoeken Ola's archeologen naar de tombe van Ta Mwiyah.
Hij was een raadsheer van de farao die vijftig jaar na Toetanchamon regeerde.
Toetanchamon wilde de religieuze revolutie van z'n vader terugdraaien.
Slaagde hij daarin?
Ola's Egyptische collega Tarek Tawfik vindt een interessant bewijsstuk.
Ta Mwiyah en z'n vrouw in kalksteen. Dit is goed nieuws.
Nu kan ik achter de naam van z'n vrouw komen.
Trouwde met F, z'n geliefde.
Dit zal haar naam zijn. Tubi.
Op de muren staan reliëfs van Ta Mwiyah en z'n vrouw Tubi.
De overledene en z'n vrouw.
Ze worden ontvangen door een god.
Maar niet Osiris of Ptah. Maar wie is het wel?
Misschien Aton?
Dit is belangrijk.
Van religieus belang.
De reliëfs vertellen van hun reis naar de hemel en hun eeuwige leven.
Je ziet vergelijkbare scènes in Toetanchamons tombe.
De oude Egyptenaren geloven vijftig jaar na de dood van Toetanchamon...
nog altijd dat dit soort reliëfs in tombes het hiernamaals oproepen.
Maar aan welke goden zijn deze schilderingen en reliëfs gewijd?
Wie vereren de Egyptenaren nu, na de dood van Toetanchamon?
En wat betekent het voor het mysterie rond z'n tombe?
Tarek en Ola zetten de opgravingen voort.
Deze opgravingen kunnen uitwijzen of de Egyptenaren...
de zonnegod Aton vereerden, zoals Toetanchamons vader voorschreef...
of het oudere pantheon van goden.
De werkers blijven zoeken naar de grafkamer van deze tombe.
Het blijft spannend.
Soms is het een wedstrijdje tussen de werklui, wie 't het eerst vindt.
Terwijl conservators de beschilderde wanden veilig opbergen...
ziet Tarek iets in het zand.
We hebben een pilaar en ik zie nu al dat het een Djedpilaar is.
Dit is een belangrijke vondst.
De pilaar laat zien waar de oude Egyptenaren in geloofden...
in de jaren na de Amarnarevolutie en na de dood van Toetanchamon.
Dit is mooi. De overledene verschijnt en zou een Djedpilaar hebben gedragen.
De Djed staat symbool voor de god Osiris...
die uit de dood verrees om koning van het hiernamaals te worden.
Oude Egyptenaren schilderden dit symbool onder op lijkkisten...
en wonden Djed-amuletten om de mummie om Osiris op te roepen...
en de ziel van de overledene te verjongen.
Ze beeldhouwden ook Djedsymbolen op de pilaren in hun tombes...
om Osiris naar het hiernamaals te volgen.
In de tijd van Amarna zeiden ze dat er geen hiernamaals was.
Daar kwam een reactie op: een extreme aanbidding van Osiris.
Het team vindt inscripties gewijd aan Osiris en Ptah...
goden die door Toetanchamons vader verboden waren.
Eens te meer bewijs dat Toetanchamon z'n vaders revolutie terugdraaide.
Hij bracht het geloof in het hiernamaals en de goden terug.
De religieuze revolutie, waarbij er maar één zonnegod was, was voorbij.
Dit wapenfeit had wel een magnifieke begrafenis en tombe verdiend.
Waarom kreeg Toetanchamons mummie toch niet de tombe die hij verdiende?
In de Vallei der Koningen onderzoekt Aliaa dit mysterie.
Waarom legt Ay Toetanchamon in zo'n kleine en belabberd versierde tombe?
Aliaa onderzoekt de tombe van Ay op aanwijzingen.
Een baviaanwand.
Zowel Toet als Ay hebben die scène in hun tombe.
Alsof dezelfde persoon uitgekozen heeft wat er in beide tombes moet.
De opvallende gelijkenis tussen beide kamers...
suggereert dat ze door één en dezelfde persoon zijn ontworpen.
Maar alleen de tombe van Ay is een farao waardig.
Het lijkt net de tombe van Toetanchamon.
De stijl, de kunst, de sarcofaag.
Maar hij is stukken groter.
De artistieke stijl van de twee tombes...
suggereert dat Ay ze alle twee heeft gedecoreerd.
Men vermoedt nu dat toen Toetanchamon onverwacht jong stierf...
de overvloedige tombe die hij zichzelf had toebedacht, nog niet af was.
Ay greep z'n kans.
He liet Tut in een kleinere tombe begraven.
Hij werd snel versierd en afgesloten voor de verf droog was.
Nu Toetanchamon dood was, kroonde Ay, voor anderen konden protesteren...
zich zelf tot farao en beval dat, wanneer hij stierf...
hij de tombe van Toetanchamon zou krijgen.
Ay begroef Toetanchamon in de kleinere tombe...
zodat hij zelf de grotere kon krijgen.
Deze tombe was voor Toetanchamon bestemd. De tombe van Ay.
Ay legde Toetanchamon in de mindere tombe en nam z'n plaats als farao in.
Toetanchamon werd als zoon van een afvallige uit de geschiedenis gewist.
Maar toen z'n tombe weer werd ontdekt, werd Toetanchamon een superster.
De experts voegen de aanwijzingen samen om de puzzel compleet te maken.
Als jonge koning in de nasleep van de religieuze revolutie van z'n vader...
beleefde Toetanchamon roerige tijden aan het hof.
Op advies van z'n raadsheren herstelde hij de priesters in ere.
Hij liet de tempels van Egypte herbouwen.
En hij verving de zonnegod Aton door de oude Egyptische goden.
Na jaren van wanbeleid onder z'n vader...
herstelde de jonge farao Toetanchamon het grote rijk Egypte in ere.
Vertaling: Edward Rekkers