Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Vladimir Solovyov'un bir metninden perdeye uyarlanmıştır
Zoyiçka! Zoya! Eve gir artık!
Dikkat et, şimdi ayağın kayacak, düşeceksin.
Öyle olsa bile, şimdi farklı bir yol tutalım sevgili Nikolay.
- Beni dinlemeye hazır mısınız? - Evet, hazırım.
Şu iki keşişin hikâyesine dönelim yine.
Yani İskenderiye'ye.
Fakat benim ilgimi çeken o değil. Aynı yolu takip ederek...
aynı sonuçlara varıyoruz, ama işin özünden kopuyoruz.
İşin özü Tanrı ile Şeytan'ın var olması.
Diğer varsayımdan yola çıkalım: Ne Tanrı var ne de Şeytan.
Benim ilgimi çeken şu: Kötülüğün insanın içinden geldiğine inanırsak...
o zaman bu iki adamdan hangisi bu yola sapıp...
İskenderiye'de üç günü sefahat içinde geçirirdi sizin fikrinizce?
- Hakikaten hangisi? -Ben de bilmiyorum, bu sadece bir varsayım.
Şöyle bir tahmin yürütmek ilginç olur, muhtemelen böyle bir işe girişen...
pişmanlık duymayan, tövbe etmeyen, umutsuzluğa kapılmayan hangisiyse odur.
Hikâyeyi hatırlıyor musunuz?
İskenderiye'de üç gün geçirdikten sonra...
- Çöle dönerler. - Beraber. -İkisi birden.
Yolda ikisinden biri yana yakıla kırbaçlar kendini.
- Güçten düşer. -Evet. -İskenderiye'de olanlar aklından çıkmaz bir türlü.
- Hâlbuki ötekisi... -Yürürken bir yandan ilahiler söylemektedir.
Sonra mağaralarına döndüklerinde...
biri dövünüp kendini kırbaçlamaya devam eder.
- Sonunda da İskenderiye'ye dönmeye karar verir. -Gitmeye karar verir.
- Öyle karar verir. - Her şeyi arkasında bırakır.
Çünkü sefahate bir kez boyun eğdikten sonra geri dönüşü olmayacağına inanır.
General gidiyor galiba.
Onu uğurlayalım mı?
Üç gün sonra Marsilya'ya gidecek.
- Toulon'a. - Toulon'a mı?
- Andrey Nikolayeviç, dilerseniz onu uyandırabilirim. -Olur.
Bir kova soğuk su getirin.
Evet, artık gitmem gerek.
Hemen geliyorum.
I INGRIDA
Şu an İsa'yı seven şanlı bir Rus ordusu var mı?
Ordunun ortadan kaldırıldığını mı duydunuz yoksa?
İşi şakaya vurmayın. Öyle demek istemediğimi bal gibi de anladınız.
Şu andaki ordunun İsa'yı seven, şanlı bir ordu olduğu söylenebilir mi hâlâ...
yoksa bu sıfat artık ona yaraşmıyor ve yerini başka bir sıfata mı bırakmalı?
Demek bu size dert oldu. Ama sorunuzu doğru kişiye sormadınız.
Armacılık dairesiyle bir görüşün. Unvanlarla, sıfatlarla onlar ilgilenir.
Onlar şüphesiz şu cevabı da verecektir: Eski unvanları taşımak kanuna aykırı değil.
Son Lusignan prensi kendine rahatça Kıbrıs Kralı demiyor muydu? Halbuki...
Kıbrıs'ı yönetmek bir yana, sağlığı ve kesesi yüzünden Kıbrıs şarabı da içemiyordu.
O halde neden modern bir ordu da "İsa'yı seven" sıfatını taşımasın ki?
Sıfat mı? Madem öyle, siyah veya beyaz bir sıfat mıdır?
Tatlı veya acı bir sıfat mıdır? Cesur veya korkak bir sıfat mıdır?
Bunu ben söylemiyorum ki, kanunlara uyan insanların fikri böyle.
Müsaadenizle! Söyler misiniz, şu an İsa'yı seven şanlı bir Rus ordusu var mı?
- Evet mi, hayır mı? - Kelimelere neden takılıyorsunuz ki?
Ingrida'nın hiç şüphesiz "İsa'yı seven ordu" derken başka bir meramı vardı.
Çok teşekkür ederim Madeleine.
Söylemek istediğim şuydu.
Ezelden beri, asırlardır, ister er olsun, ister mareşal, fark etmez, tüm askerler...
yüce ve iyi bir davaya hizmet ettiğini bilir ve bu hissi taşırlar.
Sırf lağım boşaltmak, çamaşır yıkamak gibi yararlı ve zorunlu işler için değil...
daima en iyilerin, seçkinlerin, halk önderlerinin, kahramanların...
hizmet ettiği daha yüce anlamda, iyi, asil ve şerefli bir davaya da çalışırlar.
Bizim davamız daima kiliselerde kutsanmış ve yüceltilmiş...
kamunun onurlandırmasına mazhar olmuştur.
Sonra bir sabah birden öğreniyoruz ki bütün bunları unutup...
kendimizle ve dünyadaki yerimizle ilgili fikirlerimizi tümden değiştirmemiz gerek.
Bir zamanlar gururla hizmet ettiğimiz dava, artık kötü ve zararlı ilan edilmiş.
Güya bu dava, Tanrı'nın emirlerine ve insani duygulara zıt düşüyormuş...
büyük bir felaket, feci bir kötülükmüş, bütün ülkeler ona karşı birleşmeliymiş...
tamamen ortadan kaldırılması an meselesiymiş.
Fakat daha önceden savaşı ve askerlik hizmetini ilkel yamyamlığın kalıntıları...
- olarak görüp lanetleyenleri hiç mi duymamıştınız? -Evet, duymuştum.
Duydum tabii, hatta birkaç dilde birden okudum bunları.
Ama sözünü ettiğiniz bütün bu fikirler, bizler için, dürüstlüğümü bağışlayın...
masmavi bir gökyüzünde duyulan gök gürültüsüydü. Duyar duymaz unutulurdu.
Ama şimdi durum tamamen değişti. Bu yüzden ne yapmak lazım diye soruyorum.
Ben kendimi, yani herhangi bir asker kendisini nasıl görsün?
Gerçek bir insan gibi mi, yoksa doğanın bir ucubesi gibi mi?
Doğru ve yüce bir davaya hizmet ettiğim için kendime saygı mı duyayım...
yoksa yaptıklarımdan dolayı dehşete mi düşeyim?
Toplumdan dışlandığım için pişman olup sivillere yalvarıp özür mü dileyeyim?
- Bu bedeni terk et, ey Mihail Kutuzov'un ruhu! -İşte büyük bir adam!
Soruyu amma acayip bir şekilde yöneltiyorsunuz.
Sanki askerlere çok olağanüstü bir şeyler dayatılmış gibi!
Yeni koşullar onlara değil, diplomatlara ve diğer "sivillere" yönelik.
Onlar da ne "toplumdan dışlanmış" olup olmadıklarını dert ediyor...
ne de sizin İsa sevdanızla ilgileniyorlar.
Onlardan da tek bir şey bekleniyor.
İtiraz etmeksizin sizin üstlerinizin emirlerine uymak.
Askerî meselelerle ilgilenmediğiniz için, "acayip" sonuçlar çıkardınız tabii.
Belli ki şunu da bilmiyorsunuz, kimi durumlarda üstlerin emri...
- emir beklememek veya sormamak anlamına gelir. -Ne demek bu?
Şu demek: Diyelim ki üstlerimin emriyle bir askeri bölgenin başına getirildim.
Yani benim görevim bana emanet edilen birliklere uygun şekilde komuta etmek...
onlarda belli bir ruh hali ve ahlak oluşturup perçinlemek...
belli bir şekilde iradelerine etki etmek...
duygularını belli bir armoni yelpazesinde gezdirmek...
kısacası, onları görevlerinin gerektirdiği şekilde terbiye etmektir.
Bu amaçla, bölgemdeki birliklere kendi adıma ve şahsi sorumluluğunu...
üstlenerek genel emirler verme serbestisi de bana tanınmıştır.
O halde hangi emirleri vereceğimi söylesinler ya da en azından...
yol yordam göstersinler diye her seferinde üst makamlara sorarsam...
cevap olarak ilk seferinde bana budala muamelesi yapıp...
ikinci seferinde de beni doğrudan emekliye ayırmazlar mı?
Demek ki üst komuta mercileri tarafından desteklenip tasdik edileceği...
varsayılan belli bir tavırla ordularıma davranmak bizzat benim görevim.
Öyle ki bu tavırla ilgili soru sormak ahmaklık veya küstahlık olur.
Oysa özünde Sargon ve Asurbanipal'den II. Wilhelm'e kadar hep aynı kalan...
bu ruh ve davranış biçimi, şimdi birden tartışılır hale geldi.
Daha düne kadar, birliklerimde bu askeri ruhu oluşturup beslemem gerektiğini...
biliyordum. O ruhtan dolayı her asker düşmanı vurmaya ve ölmeye hazırdır...
ve bunun için de savaşın kutsal bir şey olduğuna tamamen inanmak şarttır.
Ama şimdi bir anda bu inanç boşa çıkarıldı ve âlimlerin diyeceği gibi...
savaş zanaatı "her tür dinî ve ahlaki onay"dan mahrum kaldı.
Bütün bunlar son derece abartılı.
Fikirlerin bu kadar derinden değiştiğini söylememizi gerektirecek bir şey yok.
Eskiden bile, herkes savaşı kötü bilmiş ve ondan olabildiğince kaçınmıştır.
Günümüzde ise aklı olanlar bu şerden kaçmanın imkânsız olduğunu anladı.
Yani söz konusu olan savaşları ortadan kaldırmak değil...
onları zamanla, yavaş yavaş belki daha dar sınırlar içine hapsetmek.
Ama ilkesel olarak, savaşla ilgili genel görüş hep olduğu gibi kaldı.
O da savaşın kaçınılmaz bir şer ve zorlu durumlarda çekilen bir çile olması.
- Bu kadarcık mı yani? - Evet.
- Ortodoks takvimine hiç göz attınız mı acaba? -Takvime mi?
- O takvimde hangi azizler var fark ettiniz mi? -Bir sürü aziz var.
- Meslekleri ne peki? - Her tür meslekten var sanırım.
- Eh işte, o kadar da çeşitlilik yok. - Nasıl yani?
- Sadece askerler mi var yoksa? - Hepsi değil, ama yarısı asker.
- İşte yine abartıyorsunuz. -Tabii hepsini sayıp istatistik çıkarmadık.
Ama şunu söyleyeyim, bizim Rus kilisesine özgü bütün azizler iki sınıfa dahil.
Ya farklı tarikatlardan keşişler...
ya da prensler, ki eskiden onların istisnasız hepsi askerdi.
Başka türden azizimiz yok bizim. Yani erkek olanların hepsi böyle.
- Ya keşiş, ya asker. - İsa'nın abdallarını unutuyorsunuz.
Ne münasebet!
Ama İsa'nın abdalları da düzen dışı keşiş sayılır yine.
Kazaklar ordu için neyse, onlar da manastır düzeni için öyle.
Rus azizleri arasında bir laik din adamı, bir tüccar, bir katip, bir memur...
bir kentsoylu veya bir köylü, keşiş veya asker haricinde başka meslekten...
bir kişi bulursanız, gelecek sefer Monte Carlo'da kazanacağım her şey sizindir.
Eksik olmayın. Kazanacağınız servet de, takvimin yarısı da sizin olsun.
Bu keşfinizle ne ima etmek istediğinizi açıklayın yeter.
Sadece keşişler ve askerler mi ahlaki örnek teşkil edebilir yoksa?
Hiç anlamamışsınız. Ben de laik din görevlileri, bankacılar, memurlar...
veya köylüler arasında nice erdemli insan tanıdım.
Hatırlayabildiğim en erdemli kişi de bir arkadaşımın evindeki sütnineydi.
Mesele bu değil ki. Azizlerden bahsetmemin sebebi şu soruyu sormak...
Savaş zanaatı meşrubat ticareti gibi, hatta daha beter, çekilmesi gereken...
bir çile olarak görülüyorsa, bütün sivil ve barışçıl meslekler dururken...
neden keşişlerin yanında onca asker var?
Belli ki düşüncelerini takvimlerinde yansıtan Hıristiyan halklar...
ki sırf Rusları da demiyorum, bizde de durum hemen hemen aynı...
Hıristiyanlar yüceltmekle kalmayıp özellikle yüceltiyormuş askerlik mesleğini.
- Tüm laik meslekler içinde, bir askerlerin en iyileri aziz mertebesine çıkmış. -Evet.
- Bu da şu anda savaşa karşı yürütülen kampanyaya ters düşüyor. -İşte böyle.
Hiçbir değişiklik olmadı mı dedim ben?
Olumlu karşılanabilecek bir değişimin yaşanmakta olduğuna şüphe yok.
Kitlelerin gözünde savaşların ve askerlerin üstündeki kutsal hale sönmekte. Bu doğru.
Ama zaten uzun zamandır bu noktaya yaklaşmaktaydık. Sonuçta kim zarar görecek?
Ruhban sınıfı belki, ne de olsa kutsal haleler onlardan sorulur.
İçiniz rahat olsun sevgili Edouard, din de çağa ayak uydurmaya başladı.
Dergi yayınımız için dini literatürü takip ediyorum.
İki dergide Hıristiyanlığın savaşı lanetlediğini zevkle okudum.
- Bu mümkün değil! -Ben de gözlerime inanamadım. Ama size gösterebilirim.
- Ne göstereceksiniz? - Gördünüz mü?
Otuz yıldır kimseye nefes aldırmayan askeri düzen artık yok olacak olsa da...
ordu belli bir dereceye kadar kalıyor. Ona tahammül edildiği...
ve zorunlu olarak görüldüğü sürece, yine aynı askerî erdemleri bekleyeceğiz.
İneği kesip sonra sütünü isteyeceksiniz neredeyse!
O beklediğiniz askerî erdemleri kim verecek size?
Olmazsa olmaz ilk askerî erdem cesarettir.
Bu da hizmet edilen davanın kutsallığına inanılırsa olur ancak.
Savaşın ancak kaçınılmaz, zorlu durumlarda tahammül edilen...
bir kalleşlik ve canilik olduğu iddia edilirse nasıl olacak bu?
Askerlerin böyle bir şeyi kabul etmesi beklenmiyor ki.
Onlar kendilerinin dünyanın en iyileri olduğunu düşünsün. Nikolay söyledi ya.
Cebimizden sizin için para çıkmasın, bu bize yeterli.
Nerede yaşıyoruz? Ayda mı? Askerleri boşlukta mı tutacaksınız?
Askerlik hizmetini herkes şimdilik kaçınılmaz bir şer olarak görürse...
hiç kimse gönüllü olarak ömrünü askerî kariyere adamaz.
Belki bir tek gidecek başka yeri olmayan doğanın bazı atıkları.
Ben de zorunlu askerlik hizmetinin getirilmesinin ardından, önce ordunun...
sonra da bazı ülkelerin çökmesinin an meselesi olduğunu düşündüm hep.
Tarihin hızla ilerlemeye başladığı düşünülürse, o an da çok uzak değil.
- Haklı olabilirsiniz. -Bu konuda haklı olduğunuzu kabul etmek gerek.
Şimdiye dek bu şekilde düşünmemiştim hiç. Ama mükemmel! Bir düşünün.
En aşırı suretinde askerî zihniyet, zorunlu askerlik hizmetine sebep oluyor.
Bu sayede hem yakın dönemdeki askerî zihniyet ortadan kalkacak...
hem de askerî düzenin eskiden üstüne kurulu olduğu bütün temeller. Ne güzel!
Olga'nın yüzü nasıl da neşeyle parlıyor. Bu iyi oldu.
Yoksa kasvetli bir havayla dolanıyordu. Yakışıyor mu gerçek bir Hıristiyana?
Etrafımızda üzülecek öyle çok konu var ki.
Tek bir sevinç kaldı geriye: Aklın her şeye rağmen galebe çalacağı düşüncesi.
Avrupa'da ve Rusya'da militarizmin kendi kendini yok etmekte olduğu aşikâr.
Ama bundan ne gibi sevinçler, ne gibi zaferler çıkacak, sonra göreceğiz.
Savaşın ve militarizmin özgürleşilmesi gereken mutlak şer olduğundan...
şüpheniz mi var? Bu yamyamlığın tümden ve anında feshedilmesinin...
aklın ve iyiliğin zaferi olduğundan şüpheniz mi var?
- Ben tam tersini düşünüyorum. - Ne demek o?
Savaşın mutlak şer, barışın da mutlak hayır olmadığından eminim.
Daha basitçesi, kötü bir barış kadar iyi bir savaş da mümkün.
Görüşlerinizin Ingrida'nınkilerden ne anlamda farklı olduğunu anladım.
- O savaşın daima iyi, barışın daima kötü olduğuna inanıyor. -Haşa!
Ben de gayet iyi biliyorum ki savaş bazen çok kötü bir şey olabilir.
Hele mesela Austerlitz'de olduğu gibi yenildiğimiz zamanlar.
Barış da bazen muhteşem bir şey olabilir.
Mesela Nystad Antlaşması ya da Küçük Kaynarca Antlaşması gibi.
Barbar bir zencinin çok meşhur olmuş bir lafı vardır.
Misyonerin birine, iyi ile kötü arasındaki farkı anladığını söylemiş.
"Başkalarının kadınlarını ve ineklerini çaldığımda bu iyi.
Başkaları benimkileri çalarsa kötü."
- Belli ki sizin Afrikalı da, ben de şaka yapıyoruz. -Elbette.
O farkında olmadan, ben bilerek.
Ya siz Edouard? Siz iyi eğitim almışsınız.
Ahlaki bakımdan savaş sorunu hakkında neler söyleyeceksiniz?
Bu kadar net ve tarihsel koşulların belirlediği bir meseleye...
- felsefe ve metafiziği bulaştırmamak lazım. -Kime göre net? -Bana göre.
Yani dünyanın her yerinde eğitimli kişilerin de benimsediği Avrupalı gözüyle.
- Güleyim bari! -Bu bakış açısı her şeyi göreceli kabul edip...
yapılması ve yapılmaması gerekenler ya da iyi ve kötü arasındaki mutlak ayrımı...
- hesaba katmıyor. Öyle değil mi? - Kusura bakmayın sevgili Olga.
Bu iddianızın sorunu çözmemiz için hiçbir faydası yok.
Mesela ben de ahlaki anlamda iyi ile kötünün mutlak zıt olduğunu biliyorum...
ama bir yandan da, savaş ile barışın bu kategorilere girmediğinin farkındayım.
Ne savaş tamamen simsiyah görülebilir, ne de barış bembeyaz.
Ama o zaman kendi içinizde çelişkiye düşersiniz.
Kendi başına kötü olan bir şey, mesela cinayet...
sizin savaş adını verdiğiniz bazı durumlarda iyi olabiliyorsa...
iyi ile kötü arasındaki o mutlak ayrım nerede kaldı?
Ne kadar basite indirgiyorsunuz her şeyi.
"Bütün cinayetler mutlak kötüdür, savaş cinayettir, o halde savaş mutlak kötüdür."
Buna düz mantık denir. Ama şunu unutuyorsunuz sevgili Olga.
İlk iki önermenizin, ana önermeniz ile yan önermenizin kanıtlanması gerek.
Bundan dolayı sonuç da havada kalıyor.
- Hemen felsefe batağına saplanırız demedim mi? -Tam olarak mesele nedir?
Size göre öldürmek, yani birinin canını almak her durumda mutlak kötü.
Hiç şüphesiz.
Peki öldürülmek de mutlak kötü mü?
Afrikalılar için evet, haliyle.
Ama ahlaki anlamda kötüden bahsetmiyor muyduk?
Bu da ancak akıl yürütebilen bir varlığın kendi eylemlerinde var olabilir...
onun iradesine bağlıdır, o istemeden başına gelenlere değil.
O yüzden öldürülmek, kolera veya gripten ölmekle aynı şeydir.
Dolayısıyla mutlak kötü olmadığı gibi, hiçbir şekilde kötülük değildir.
- Sokrates ve Stoacılar bize bunu gösterdi. - Antik felsefecileri karıştırmayalım.
Ama cinayeti ahlaki bakımdan yorumlarken ortaya koyduğunuz "mutlaklık" şüpheli.
Size göre mutlak kötülük, birine kendi içinde kötü olmayan bir şey yapmak...
demek. Böyle yorumlamak size kalmış tabii, ama biraz şüpheli.
Yine de bu şüpheyi bir kenara bırakalım, yoksa tümden felsefeye gömüleceğiz.
O halde cinayette, kötülük birinin canını almak gibi fiziksel bir eylem değil.
Kötülük bu eylemin ahlaki sebebinde, katilin zarar verme iradesinde yatıyor.
- Böyle mi? - Elbette.
Zarar verme iradesi olmazsa cinayet değil, bahtsızlık veya ihtiyatsızlık olur.
O halde öldürme iradesi yoksa, mesela başarısız olan bir ameliyatla aynı şey.
Ama farklı bir durum da hayal edebiliriz.
Niyet doğrudan birinin canına kastetmek olmasa da, acil zorunluluk durumlarında...
öldürmeyi kabul edebilir biri. Cinayetin böylesi mutlak kötü olur mu size göre?
Elbette, madem ki kendi iradesiyle öldürmeyi kabul etmiş.
Öldürmeyi kabul etmiş olsa da, niyeti kötülük yapmak olmadığı için...
işlenen suç bu öznel anlamda bile mutlak kötü olmuyor ama, öyle değil mi?
Bu iddiayı binlerce kez duydum.
Güya bir baba, ücra bir yerde, kudurmuş bir serserinin kötü emellerine...
alet etmek için masum kızına saldırdığını görür. Başka çaresi olmadığı için de...
talihsiz adam, saldırganı öldürür. Çarpıcı olsun diye kızın küçücük olduğu vurgulanır.
Ama burada asıl dikkat çekici olan, bu iddiayı bin kez duymanız değil...
sizin fikrinizdekilerin bu basit iddiayı mantıklı bir itirazla cevaplayamaması.
- Ne itirazı? - İşte görüyorsunuz ya!
Madem itiraz edip bir şeye karşı çıkmak istemiyorsunuz, doğrudan kanıtlayın.
İstisnasız her durumda, kötülüğe şiddetle karşı koymaktan kaçınmanın...
kötülük yapanı öldürme pahasına şiddete başvurmaktan daha iyi olduğunu gösterin.
Ama böyle ayrı bir örnek için özel bir ispat olabilir mi?
Genel olarak öldürmenin ahlaki anlamda kötü olduğunu bir kabul ettiniz mi...
tek tek her ayrı örnekte yine kötü olacağı açıkça ortada.
Genel anlamda öldürmemenin öldürmekten iyi olduğuna kimsenin itirazı yok.
Ama asıl sorun özel vakalarda çıkıyor işte.
Burada mesele, genel kuralın, öldürmemenin mutlak olup olmadığı.
Hiçbir özel vakada istisnası yok mudur? Tek bir istisna varsa mutlak değildir.
Ben bu meselenin bu kadar biçimsel değerlendirilmesini kabul etmiyorum.
- Diyelim ki iddia olarak kasten uydurduğunuz özel durumda... -Ay, ay!
Uydurduğunuz durumda öldürmek öldürmemekten iyi diyelim.
Tabii bunu ben kabul etmem, ama haklı olduğunuzu varsayalım.
Diyelim ki sunduğunuz vaka uydurma değil, gerçek, çok ender ve istisnai bir durum.
Ama burada savaştan, evrensel bir olgudan söz ediyoruz.
Örneğin Napolyon'un, bir caninin saldırısına karşı masum kızını...
korumaya mecbur kalan o babayı hatırlatan bir durumu var mı sizce?
- Deminkinden daha iyi bir iddia. Aferin Olga! -Evet.
Can sıkıcı bir soruyu ustaca kaçıp savuşturuyorsunuz.
Örneğimize geri dönelim, ama anlamını bulandıran ayrıntıları boş verelim.
Burada ne babaya ihtiyacımız var ne de kıza.
Babanın evlat sevgisi elbette kötü adamı anında öldürmeye itecektir.
Yüce ahlak ilkelerine göre bunu yapması lazım mı diye durup düşünmez.
O yüzden bir babayı değil, çocuğu olmayan bir ahlak kuramcısını düşünelim.
Gözlerinin önünde, tanımadığı zayıf bir yaratığa zalim biri saldırmaktadır.
Size göre, cehennemlik cani kurbanına işkence ederken...
bu ahlakçı kollarını kavuşturup nasihatler mi vermelidir?
Sizin fikrinizce, bu ahlakçı o caniyi zorla durdurmak...
hatta belki icabında onu öldürmek gibi ahlaki bir ihtiyaç duymaz mı?
Eğer bunun yerine, veciz sözler ederken, cinayetin işlenmesine...
göz yumarsa, vicdanı sızlamaz mı, utanıp kendinden iğrenmez mi sonra?
Ahlakçı bu dediklerinizi hissedebilir, ahlaki düzenin gerçekliğine inanmıyorsa...
Tanrı'nın şiddette değil, adalette olduğunu unutmuşsa tabii.
Bunu da çok iyi söyledi. Şimdi buna ne cevap vereceksiniz sevgili Nikolay?
Keşke daha iyi söyleseydi diye cevap vereceğim.
Yani daha dolaysız, daha basit, konuyla daha bağlantılı olsaydı keşke.
Şunu demek istiyordunuz, değil mi? İlahi adalete sahiden inanan bir ahlakçı...
kötülük yapanı güç kullanarak durdurmayıp Tanrı'ya dönmeli ve...
gerek kötü adamın bir anda dine dönmesi gibi ahlaki bir mucizeyle...
gerek felç geçirmesi gibi fiziksel bir mucize ile bu kötülüğün gerçekleşmesine...
- engel olması için dua etmeli. - Felç geçirmesine gerek yok ki.
Haydut bir şeyden korkabilir ya da bir şekilde dikkati dağılıp amaçtan sapabilir.
Onun bir önemi yok, çünkü mucize olayın kendi içinde değil...
o olayla dua ve ahlaki nesnesi arasındaki nedensel bağlantıda.
Ne olursa olsun, Olga'nın bir cinayeti önlemek için önerdiği yöntem...
dönüp dolaşıp Tanrı'ya mucize yaratsın diye dua etmeye bağlanıyor.
Bunu da nereden çıkardınız?
Dünyanın iyi ve akılcı bir hayat ilkesi tarafından yönetildiğine inandığım için...
dünyada onun, yani ilahi iradenin dışında hiçbir şey olmadığına da inanırım.
Affedersiniz sevgili Olga, kaç yaşındasınız?
Cevabı bildiğinize göre, neden soruyorsunuz?
Tartışma konusu gereği, sizi temin ederim. 26 yaşındasınız diyelim.
- Biraz daha büyüğüm. -Herhalde görmüş, duymuş, ya da en azından...
gazetede okumuşsunuzdur, kötü ve ahlaksız eylemler dünyanın her yerinde var.
- Evet, ne olmuş? -Demek ki ahlaki düzen ya da adalet ya da ilahi irade...
- bu dünyada kendi kendine gerçekleşmiyor. -Her şey çok açık.
Eğer kötülük varsa, tanrılar ona engel olamıyor ya da engellemek istemiyorlar.
Her iki durumda da tanrılar her şeye kadir ve iyicil güçler olarak var olmuyorlar.
- Yeni bir fikir değil, ama gayet meşru. - Neler söylüyorsunuz öyle?
Bakın tartışmanın sonu nereye vardı! Felsefe zihni serseme döndürür böyle.
Bu yanlış bir felsefe de ondan sevgili Ingrida.
Sanki ilahi irade, bizim sıradan iyi ve kötü tasvirlerimize bağlıymış gibi!
Sıradan bir tasvire bağlı değil...
ama hakiki bir iyi kavramına sıkı sıkıya bağlıdır.
Yoksa, iyi ile kötü genel olarak Tanrı'nın gözünde birse...
- kendi dediklerinizi tamamen çürütmüş olursunuz. -Neden acaba?
Çünkü size göre, hayvani arzuların etkisiyle aşağılık bir namussuzun...
zayıf bir yaratığı ortadan kaldırmasına Tanrı ses çıkarmıyorsa...
aramızdan birinin merhamet hissiyle o namussuzu ortadan kaldırmasına da...
itirazı olmaz. Tanrı'nın gözünde zayıf ve savunmasız bir varlığın öldürülmesinin...
kötü olmadığı, aşağılık ve hayvani bir namussuzun öldürülmesinin ise...
kötü olduğu gibi saçma bir iddiayı savunmayacaksınız herhalde.
Bu size saçma geliyor, çünkü meseleye doğru tarafından bakmıyorsunuz.
Ahlaki bakımdan asıl önemli olan öldürülen değil, öldürendir.
Bu kötülüğü yapana "hayvan" dediniz, yani akıl ve vicdandan mahrum biri.
Onun eylemlerinde ahlaken kötülük nasıl olabilir?
Ama burada kitabi anlamıyla bir "hayvan" dan mı söz ediyoruz?
Kızıma "Saçmalıyorsun meleğim" dediğimde...
hemen atılıp "Melekler saçmalamaz" demeniz gibi oldu bu. Konudan uzaklaştık.
Af buyurun, ona mecazen hayvan dendiğini, kuyruğu, toynakları olmadığını biliyorum...
ama akıl ve vicdandan mahrum olduğunu gerçek anlamda söylüyoruz.
Aklı ve vicdanı olan biri öyle şeyleri katiyen yapamaz.
Yine kelimelerle oynuyorsunuz.
Elbette ki hayvan gibi davranan biri aklını kaybeder ve vicdanı da olmaz.
Yani onlara artık kulak vermez olur. Ama akıl ve vicdanın...
onunla hiç konuşmadığını söylüyorsanız, bunu ispat etmeniz gerekir. Bu arada...
bence hayvani adamın sizden ve benden farkı akıl ve vicdan yokluğu değil...
onlarla zıt yönde, hayvanca hislerine göre davranmaya kararlı olmasıdır.
Aynı hayvan bizlerin de içinde var, ama biz onu zincire bağlı tutuyoruz.
Ama o adam içindeki hayvanı serbest bırakmış ve onun kulu olmuş, değil mi?
- Onun da elinde zincirler var, ama kullanmıyor işte. -Çok doğru.
Madem Olga size karşı çıkıyor, onu kendi silahıyla vurun.
Eğer o kötülüğü yapan, aklı veya vicdanı olmayan bir hayvansa...
onu öldürmek, bir adama saldıran bir kurdu veya kaplanı öldürmek gibidir.
Bildiğim kadarıyla, hayvan koruma cemiyetleri bunu yasaklamadı daha.
Ama şunu unutuyorsunuz, o adamın durumu ne olursa olsun...
ister akıl ve vicdanın tümden körelmesi, ister bu mümkünse, bilinçli ahlaksızlık...
burada mesele o değil, sizsiniz. Sizde akıl da vicdan da körelmemiş...
ve üstelik onların buyruklarına bile isteye karşı gelmek istemiyorsunuz.
O yüzden, kim olursa olsun, yine o adamı öldürmezsiniz.
Aklım ve vicdanım beni bundan men ederse, öldürmezdim elbette.
Ama bir düşünün, ya aklım ve vicdanım bana bambaşka bir şey derse...
- ve bu bana daha mantıklı ve doğru gelirse? -Çok ilginç. Sizi dinliyoruz.
- Öncelikle, akıl ve vicdan en azından üçe kadar saymayı bilir. -Allah Allah!
Bu yüzden, aklım ve vicdanım, yalan söylemedikçe, 3 diyeceğine 2 demez.
- Lütfen Nikolay... - Anlayamadım.
Size göre, aklım ve vicdanım bana sadece benden ve kötü adamdan...
bahsediyor ve ona elimi sürmememle kapanıyor mesele.
Halbuki, en az o kadar önemli üçüncü bir kişi daha var.
O da benden yardım bekleyen şiddet mağduru.
Onu hep unutuyorsunuz, ama vicdanımız bize ondan bahsediyor.
Tanrı'nın arzusu, mümkünse saldırgana bir şey yapmadan kurbanı kurtarmamdır.
Ama kızı ne pahasına olursa olsun kurtarmalıyım. Mümkünse dil dökerek...
mümkün değilse, zor kullanarak. Eğer elim kolum bağlı ise...
ancak o zaman tek bir çare kalır, yukarıya havale edip dua etmek.
Bu çarelerin hangisine başvurmak gerek, buyurun siz düşünüp karar verin.
Benim için tek bir şey kesin, o da saldırıya uğrayanların imdadına koşmak.
- Bana vicdanım böyle söylüyor. - Surların orta kısmı göçtü. Ha gayret!
Nikolay, ben vicdanım bu kadar geniş olmasın diye dikkat ediyorum.
Benim vicdanım bu durumda net ve basit şekilde "Öldürmeyeceksin" diyor.
Zaten bence şu tartışmada bir arpa boyu bile yol katedemedik.
Size hak vermiş olsam, tarif ettiğiniz durumda...
herkes cinayete kadar gitmeyi göze almış olsa, ne olur bu işin sonu?
Size soruyorum: Sizce Timurlenk, Makedonyalı İskender veya Lord Kitchener...
zalimlerin saldırdığı zayıf yaratıkları korumak için mi insan öldürdü ve öldürttü?
Timurlenk'i Makedonyalı İskender ile kıyaslamak...
tarihsel değerlendirmelerimizde hayra alamet olmasa da...
madem böyle büyük bir şevkle bu konuyu ikinci kez açtınız, müsaadenizle...
bireysel savunma ile devletin savunması arasındaki bağlantıyı kuracak...
tarihi bir gönderme yapayım. XII. yüzyılda Kiev.
Anlaşılan savaş konusunda sizinle aynı fikirde olan ve ancak...
kendini müdafaa etmek için ülke sınırları içinde savaşılabileceğine inanan...
veliaht prensler, Kumanlara karşı sefere çıkmayı reddettiler.
Halklarına savaş felaketini yaşatmak istemediklerini ileri sürdüler.
Bunun üzerine, büyük prens II. Vladimir onlara şöyle dedi...
"Cahillere acıdınız, ama düşünmediniz ki bahar gelince o hödükler tarlaya..."
Nikolay, rica ederim, yakışıksız kelimeler kullanmayalım.
- Ama bu tarih kitaplarında yazıyor. - Olsun.
Madem metni ezbere hatırlamıyorsunuz, kendi kelimelerinizi kullanın.
Yoksa çok saçma bir etkisi oluyor. "Bahar gelince" deyince insan şunu bekliyor:
"Çiçekler açar, bülbüller şakımaya başlar."
- Ama sizin ağzınızdan birden bir "hödük" kelimesi çıkıyor. -Pekala.
"Bahar gelince, köylüler atlarını alıp tarlalarını sürmeye gidecek.
Kumanlar gelip köylüleri öldürecek, atlarını çalacak.
Sonra güruh halinde gelip bütün köylüleri katledecek, kadın ve çocukları...
esir alacak, hayvanları çalacak, köyleri yakıp yıkacaklar.
Halkınızı bu kaderden korumak istemiyor musunuz? Ben istiyorum.
Bu yüzden Kumanlara savaş açalım diyorum size."
Bu sefer utanan prensler onun sözünü dinler...
ve II. Vladimir'in döneminde bu topraklar barışa kavuşur.
Ama sonradan yine barışçılığa dönüp sefih bir hayata verirler kendilerini.
Rusya için bu dönemin sonu Moğol boyunduruğuna girmek oldu.
O prenslerin soyundan gelenlere ise tarih Korkunç İvan'ın elinde bir son hazırladı.
Anlamıyorum.
Kâh hiçbirimizin yaşamadığı, muhtemelen yaşamayacağı bir durum öne sürüyorsunuz...
kâh belki hiç var olmamış, hiç alakasız bir Vladimir'den dem vuruyorsunuz.
Kendi adınıza konuşun Olga.
- Ama Olga, siz Rurikoviç ailesinden değil misiniz? -Evet, öyleyim.
Size göre şövalyeler Rurik, Sineus ve Truvor'la mı ilgilenmem gerekiyor?
Sizi kırmak istemem Olga, ama insan atalarıyla ilgilenmemezlik edemez.
Bu, kendisini leyleklerin getirdiğine inandırılan çocuklardan farksız olur.
Peki ya atası olmayan bahtsızlar ne yapsınlar?
Biliyor musunuz, bu sabah kahvaltıya inmeden önce...
Andrey Nikolayeviç bana bir mektup verip birden şöyle bir itirafta bulundu...
"Hayatımda sadece bir kere tam bir ahlaki tatmin, hatta bir nevi coşku duydum.
O yaptığım iyi iş, en iyi ve en katıksız hatıram olarak kaldı ve öyle kalacak."
Oysa hayattaki bu yegane iyi eylemi bir cinayet.
Öyle küçük bir cinayet de değil, çeyrek saatte binden fazla kişiyi öldürmüş.
İyi de bunda iyilik nerede?
Bundan söz etmek kolay değil.
Özür dilerim, ama duygusallaşmadan anlatamam bunu, öyle sarstı ki beni.
- Bize de anlatın Ingrida. -Onun mektubunun bir kısmını okusam daha iyi.
Mektup toplardan ve Türklere karşı son savaştan söz ediyor.
Kocam o sırada Kazak ordusunda görevliydi. 3 Ekimden sonra.
Hangi 3 Ekim?
Alaca Dağ tepelerindeki çarpışmanın tarihi.
Dinleyin.
"Beraberimde Nijni Novgorod ejderleri, Kuban'dan 300 Kazak...
ve bir topçu süvari birliği vardı.
Manzara yürek parçalıyordu. Yukarıda dağlar çok güzeldi...
ama aşağıda yanmış köyler ve tarumar edilmiş tarlalardan başka bir şey yoktu.
Bir gün, günlerden 28 ekimdi, bir vadiye vardık.
Haritaya bakılırsa, orada büyük bir Ermeni köyü bulunması gerekiyordu.
Köyün girişinde, yol bir kıvrım yapıyordu.
O dönemece ulaşan benim Kazakların donup kaldığını gördüm.
Hemen dörtnala yanlarına gittim. Ama görmeden önce, kızarmış et kokusundan...
anladım ki Başıbozuklar bize mutfak işlerini bırakmış da gitmiş.
Kaçmakta olan, ama onların eline düşen büyük bir Ermeni konvoyunu...
durdurmuşlar ve onlarla kendi usullerine göre ilgilenmişlerdi.
At arabalarının altında ateşler yakıp oraya Ermenileri bağlamışlar...
kimini başından, kimini ayaklarından, kimini sırtından, kimini karnından...
hepsini alevlerin üstünde öyle asılı bırakıp kısık ateşte pişirmişlerdi.
Kadınların göğüsleri kesilmiş, karınları deşilmişti.
Ayrıntıları geçeyim. Şu an bile gözümün önünde olan bir tanesini anlatacağım.
Bir kadın yere sırtüstü yatırılmış, başını çeviremesin diye...
boynundan ve omuzlarından arabanın dingiline bağlanmıştı.
Kadın ne yanmış ne derisi yüzülmüştü, ama yüzü tamamen kasılmıştı.
Dehşet ve acıdan ölmüş olduğu belliydi.
Önünde yere saplanmış kocaman bir kazık vardı.
Küçük, çıplak bir bebek bağlanmıştı kazığa, hiç şüphesiz kadının oğluydu.
Yanmaktan kararmış, gözleri yuvalarından fırlamıştı.
Yanında da bir kömür ızgarasının içindeki küller tütmekteydi.
İlk başta ölümcül bir endişe sardı içimi.
Etrafıma iğrentiyle baktım, makine gibiydi hareketlerim.
Derhal ilerleme emri verdim. Yanmış köye girdik.
Köy yakılıp yıkılmış, taş taş üstünde kalmamıştı.
Birdenbire kurumuş bir kuyudan hortlak gibi bir şeyin çıktığını gördük.
Kir pas içinde, üstü başı yırtık pırtık, dışarı çıktığında...
boylu boyunca yere attı kendini ve Ermenice ağıtlar yakmaya başladı.
Onu ayağa kaldırıp sorguya çektik. Bir başka köyden gelen bir Ermeniymiş.
Düzgün bir delikanlı. Mal alıp satmak için bu köye gelmiş.
O sırada köy sakinlerinin kaçmaya hazırlandığını görmüş.
Daha yeni yola koyulmuşlar ki Başıbozuklar bastırmış.
Çok kalabalıklarmış, dediğine göre, 40.000 kişi varmış.
Çığlıkları duymuş ve akıbetlerinin ne olduğunu gayet iyi anlamış.
Sonra Başıbozukların başka bir yoldan geri döneceğini duymuş.
"Bizim köye gidiyorlar" dedi, "Aynı şeyi bizimkilere de yapacaklar."
Hüngür hüngür ağlıyor, dövünüyordu.
Bir anda sanki içimde bir ışık yandı.
Yüreğim eridi neredeyse, sanki dünya yeniden gülümsüyordu bana.
"O iblisler gideli çok oldu mu?" diye sordum Ermeni gence.
Onun tahminince, yaklaşık üç saat olmuştu.
"Peki sizin köy atla kaç saat mesafede?" "En az beş saat."
Ermeni gence bir at verdirdim ve bütün birliğimle beraber onun peşine düştüm.
Dağlarda nasıl da yükseklere çıktık farkında bile değildim.
Son geçitten de çıkmak üzereydik, artık ana yola inecektik ki...
birden benim Ermeni gencin bize işaret ederek dörtnala geldiğini gördüm.
Oradalardı.
Öncü birliğin yanına gittim, dürbünle baktım.
Hakikaten de onlardı, göz alabildiğine atlılar.
40.000 kişi değillerdi tabii, ama 3000-4000, hatta belki 5000 kişi.
O Şeytan soyu bizim Kazakları fark etti ve bize döndüler.
O sırada geçitten çıkmış, onların sol kanadına denk gelmiştik.
Bizim Kazaklara ateş etmeye başladılar.
O Asyalı canavarlar, sanki insanmış gibi Avrupa malı tüfeklerle ateş ediyordu.
Ara sıra Kazaklardan biri attan düşüyordu.
Ben de iki subayıma, o iblislere ateş açma emri verdim.
Dağınık düzende saldırmalarını, onları kışkırtıp toplara sürüklemelerini buyurdum.
Topları gizlemek için bir bölüğü görevlendirdim.
Benim Nijni'li adamları bataryanın soluna dizdim.
Bir süre vuruştuktan sonra Kazaklar hemen naralar atarak geri çekildiler.
O iblis soyları da peşlerine düştü.
Son sürat ilerliyorlardı, ateş etmeyi bile bırakmışlardı.
Hepsi birden dörtnala üstümüze doğru geliyorlardı.
Tanrı'nın iradesini yerine getirmenin zamanı geldi, dedim kendime.
Bölüğün iki yana ayrılmasını emrettim.
Adamlar sağa ve sola çekilince toplar ortaya çıktı.
Bataryaya ateş emri verdim.
Yüce Tanrı beni kutsadı, altı atışımız da boşa gitmedi.
Öyle şeytani çığlıkları ömrümde duymadım.
Daha onlar ne olduğunu anlayamadan ikinci salvo geldi.
Baktığımda güruh halinde arkaya doğru kaçmaya yeltenmişlerdi.
Üçüncü salvo da onları sırtlarından vurdu. Tam bir kargaşa yarattı.
Çil yavrusu gibi dört bir yana saçıldılar, birbirlerini eziyorlardı.
Sol kanattaki Kazaklar ve ejderlerle seferber olup onları kılıçtan geçirdik.
Pek azı kaçabildi. Top mermilerinden kurtulanlar kılıçlarımızdan kaçamadı.
Kimilerinin tüfeklerini yere atıp atlarından inerek aman dilediğini gördüm.
Orada müdahale etmeme gerek kalmadı.
Adamlarım, şimdi insafa gelme zamanı olmadığını çok iyi anlamıştı.
Kazaklar ve ejderler hepsini kılıçtan geçirdi.
Görev tamamlanmıştı. Ruhumda Tanrı'nın lütfunu hissettim.
Ölülerimizi topladık.
37 adamımız ruhlarını Tanrı'ya teslim etmişti.
Toprağın üstüne dizi dizi yatırdık onları, gözlerini kapattık.
Üçüncü bölüğümde, Odarçenko diye yaşlı bir astsubayım vardı.
Şaşırtıcı becerileri olan, eski kutsal kitapları iyi bilen bir adam.
"Gel Odarçenko" dedim, "Seferdeyiz, resmi merasim yapacak halimiz yok.
Sen rahip yerine geç. Ölülerimiz için cenaze duasını et."
O da duayı aynen kurallara uygun şekilde okudu.
Bir günahlarını bağışlayacak bir rahip eksikti.
Odarçenko şanlı muharebe alanında inançları, çar ve vatan uğruna...
canlarını vererek ölmüş askerlerin isimlerini saymaya başladığında...
bunların boş laflar ya da sıradan sıfatlar olmadığını hissettim.
Gerçekten de İsa'yı seven bir ordumuz var ve savaş...
yüce, şerefli ve kutsal bir şey oldu hep, yine öyle, ebediyen de öyle olacak."
Bu aydınlanmış ruh haliyle kendi ölülerini gömdükten sonra...
yüzer yüzer öldürmüş olduğu düşmanlar gelmemiş mi aklına?
Neyse ki o leşler kendilerini onlara hatırlatamadan oradan uzaklaşabilmişler.
Her şeyi berbat ettiniz şimdi. Nasıl böyle bir şey söyleyebilirsiniz?
Tam olarak ne yapmasını isterdiniz?
Ne Hıristiyan ne Müslüman değil, Şeytan bilir ne olan o çakallara...
Hıristiyan usulü cenaze töreni mi yapsaydı?
Öyle bir delilik yapıp Kazaklarla birlikte onlar için de...
cenaze duası okutsaydı, bu sefer de onların dinine saygısızlık etti derdiniz.
Nasıl yani? Vah garibanlar, yaşarken Şeytan'ı yüceltip ateşe tapıyorlardı...
ölünce kaba ve batıl sözde Hıristiyan ayinlerine mi maruz kalsınlardı?
Yok. O sırada başka şeylerle uğraşıyordu kocam.
Subayları, yüzbaşıları çağırıp adamlarına o lanet olasıca leşlere...
yirmi adımdan fazla yaklaşmayı yasaklamalarını emrediyordu...
çünkü âdet olduğu üzere, ölüleri soyup yağmalamak için...
Kazakların içlerinin gittiğini görmüştü.
O iblislerden kim bilir ne vebalar bulaşırdı onlara!
Cehennemde yansın hepsi!
Doğru mu anladım dediklerinizi?
Kazaklar, Başıbozukların cesetlerini karıştırıp soyarsa...
kocanızın birliğine bir salgın hastalık mikrobu getirirler diye korkmuşsunuz.
- Gayet açık bence. - Alın size İsa'yı seven ordu!
Kazaklar mı? İyi de onlar basbayağı eşkıyadır. Oldum olası öyledirler.
- O hâlde çok soyut kaçmadı mı bu tartışma? -Evet, bir sorun var herhâlde.
Tam olarak ne bilmek istediğinizi anlayamadım.
Olga muhtemelen şu ideal ve yarı aziz Kazaklarınızın...
bir anda sizin kendi tabirinizle hakiki eşkıyalar olup çıkmasına şaştı.
Evet ve savaş, dediklerinize göre, bir eşkıya takımının bir başka...
eşkıya takımıyla dövüşüyse, nasıl "yüce, şerefli, kutsal bir şey" olabilir?
Demek mesele bu! "Bir eşkıya takımının bir başka eşkıya takımıyla dövüşü."
Ama işte bu eşkıyalar çok başka türden eşkıyalar.
İstisnai hırsızlığı, bebekleri analarının gözü önünde pişirmekle bir tutamazsınız.
Şu kısmı da size okuyayım o zaman.
"Sevgili Ingrida, bu olayla ilgili vicdanım öyle rahat ki...
son saldırı emrini verdikten sonra ölmediğim için bugün bile pişmanım.
İçimde en ufak bir şüphe yok, eğer o an ölmüş olsaydım...
öldürülen 37 Kazak askerimle birlikte doğruca Yüce Tanrı'nın huzuruna çıkar...
ve Cennet'te, İncil'deki iyi yürekli hırsızın yanında yerimizi alırdık.
Onun da İncil'de bahsinin geçmesi boşuna değil."
Ama sevgili Ingrida, bir tek Hıristiyanların iyi yürekli hırsıza...
benzetilebileceğine dair bir şeyi İncil'de katiyen bulamazsınız.
Neden bana böyle diş biliyorsunuz?
Hem milletlerle dinler arasında nerede ayrım yapmış?
Ermeniler de bizim ülkemizden, bizim inancımızdan değil mi?
Ama sizin tabirinizle o şeytani soy da yine insanlardan ibaret değil mi?
Her insanın içinde iyi ve kötü yok mu? Kazak olsun, Başıbozuk olsun...
- her eşkıyanın içinde o iyi hırsız yok mu? - Sizi anlamak mümkün değil.
Hakkı var.
Kâh kötü birinin sorumsuz bir hayvandan farkı olmadığını söylüyorsunuz...
kâh bebekleri ateşte pişiren bir Başıbozuğun içinde de...
İncil'deki iyi hırsız olabilir diyorsunuz. Sırf kötüye kötü dememek için.
Benim için her insanın içinde iyilik ve kötülük tohumları olması önemli değil.
Üzüm suyundan şarap da, sirke de yapılabileceğini bilip ne yapacağız?
Asıl önemli olan, şişede şarap mı, yoksa sirke mi olduğu.
Zira şişedeki sirkeyse ve bardak bardak içip...
şarapla aynı özden yapıldığı bahanesiyle başkalarına da ikram edersem...
bu kafayla herkesin midesini bozmaktan başka bir faydam olmaz.
Bütün insanlar kardeştir. Çok güzel. Çok memnun oldum.
Ya sonra? Kardeşler birbirinden farklı olabilir.
Kardeşlerimden hangisi Kabil, hangisi Habil, öğrenmeye hakkım yok mu?
Eğer gözlerimin önünde Kabil kardeşim Habil kardeşimin derisini yüzerse...
kardeşlerime karşı kayıtsız kalmadığım için, Kabil kardeşime bir tokat aşk edip...
bir daha böyle bir şey yapmayı aklından geçirmemesini sağlarım.
Ya bir şey yapmayıp uzak durmak, ya ona vurmak...
- Neden böyle bir ikilemle kısıtlıyız? - Üçüncü bir çözüm yok da ondan Olga.
Olga, az önce demiştiniz ki Şeytan'ın yoluna sapanları...
bir müdahalesiyle anında doğru yola getirsin diye Tanrı'ya dua etmek gerek.
Belli ki bu yoldan vazgeçmişsiniz.
Halbuki ben de bu yolun her durumda en doğrusu olduğunu söyleyeceğim.
Fakat dua, kendi başına hiçbir eylemin yerini tutmaz.
Dindar kişileri ele alalım.
Yemek yemeden önce dua ederler...
ama yemekleri çiğnemek gerektiğinde, çene kemiklerini kendileri oynatırlar.
Andrey Nikolayeviç'in topçu süvari birliğine ateş emri vermeden önce...
dua etmemiş olduğuna inanmak istemem.
Öyle bir dua, dine küfür sayılır.
- Dua etmekten önemlisi, Tanrı'nın arzusuna göre hareket etmektir. -Nasıl yani?
İncil'in hakiki ruhuna vakıf olan kişi, yeri geldiğinde, içinde o gücü bulacak...
ve bir suç işlemek veya hata yapmak üzere olan bahtsız ve kör kardeşini...
kelimelerle, hareketlerle, bütün davranışlarıyla etkilemeyi bilecektir.
Bunlar, o kişi üstünde öyle çarpıcı bir izlenim uyandıracaktır ki...
hatasını anında anlayacak ve o yanlış yoldan dönecektir.
Hay ya Rabbim!
Yani ufacık bebekleri ateşte pişiren Başıbozuklara karşı...
kocam sizce etkileyici davranışlar sergileyip etkileyici laflar mı etmeliydi?
Sevgili Olga, iki grubun arasındaki mesafeyi ve birbirlerinin dillerini...
bilmediklerini düşünürsek, kelimeler bu durumda çok yersiz kaçardı.
Çarpıcı bir etki yaratacak davranışlara gelince, siz ne derseniz deyin...
o şartlar altında yaylım ateşi açmaktan daha uygun düşen bir şey yokmuş.
Sahiden general hangi dilde ve hangi araçları kullanarak...
Başıbozuklara derdini anlatacaktı?
Onların Başıbozuklara karşı İncil'e uygun şekilde davranabileceğini söylemedim.
Sadece hakiki İncil ruhuna vakıf birinin...
her durumda olduğu gibi, o durumda da bir yolunu bulup o körleşmiş ruhlarda...
her insanın içinde gizlenen iyiliği uyandırabileceğini söyledim.
- Sahiden inanıyor musunuz buna? - En ufak bir şüphem bile yok.
Peki İsa'nın hakiki İncil ruhuna yeterince vakıf olduğunu düşünüyor musunuz?
- Bu nasıl bir soru böyle? - Şöyle bir soru...
İsa neden İncil ruhunun gücünü kullanarak Yahuda'nın, Hirodes'in...
Yahudi başkâhinlerin ve o kötü yürekli hırsızın içinde saklı iyiliği uyandırmadı?
Genelde iyilikten söz ederken kötülüğü unutuyoruz.
Ama Olga, sizin birinden feragatte bulunmanız gerek mutlaka.
Ya İsa ve İncil'i en yüce otorite olarak göstermekten...
ya da ahlaki iyimserliğinizden. Zira İncil olgusunu...
sonradan uydurulmuş bir hikaye veya rahiplerin yorumu olarak görmek...
demek olan çokça kullanılmış üçüncü yol, bu örnekte size katiyen uymaz.
Dört İncil'in metnini ne kadar işinize geldiği gibi çarpıtsanız da...
bir şey tartışma götürmez şekilde kalacaktır...
ve konumuz için önemli olan da budur: İsa zalimce işkencelere maruz kalmış...
ve öldürülmüştür, çünkü düşmanları ondan nefret ediyordu.
İsa'nın ahlaken bu kötülük seviyesine inmediğinde, buna direnmediğinde...
ve düşmanlarını bağışladığında her ikimiz de hemfikiriz.
Peki ama düşmanlarını bağışlarken neden sizin iddianız uyarınca...
onların ruhlarını sıkıştıkları korkunç karanlıktan kurtarmadı?
Neden yumuşaklığı ve uysallığının gücüyle o kötülüğün üstesinden gelmedi?
Neden içlerinde uyuyan iyiliği uyandırıp ruhlarını aydınlatmadı ve yenilemedi?
Kısacası, neden Yahuda, Hirodes ve Yahudi başkâhinlerine...
iyi yürekli hırsıza davrandığı gibi davranmadı? Tek örnek o.
Demek ki ya elinden gelmiyordu, ya da bunu istemiyordu. Her iki durumda da...
sizin mantığa göre, İsa'nın hakiki İncil ruhuna vakıf olmadığı sonucu çıkıyor.
Başkasının değil, İsa'nın İncil'inden söz ettiğimize göre...
sizin için İsa, hakiki İsa ruhuna sahip değilmiş demek oluyor.
Sizi tebrik ederim!
Doğrusu sizinle söz düellosuna girecek değilim.
İngrida ile de İsa'yı kim daha çok seviyor diye bir düello yapmam.
Nikolay, galiba yemek zamanı gelmek üzere.
- Evet. Birazdan sofraya oturacağız. - Güzel.
Böyle bir tartışmayı da alelacele bir sonuca bağlamanın âlemi yok.
Yemekten sonra da kağıt oynayacağız.
Ama yarın mutlaka bu tartışmaya devam edelim. Ne dersiniz Edouard?
Tartışmaya devam etmek mi dediniz? Ben de bitti diye pek sevinmiştim.
Bu tartışma, din savaşlarının alameti olan o nahoş kokuya bürünmemiş miydi?
Böyle şeyler revaçta değil artık. Hem benim canım tatlıdır.
Naz yapmayın Edouard! Siz de mutlaka katılmalısınız.
Tek bir şartla katılırım, din oranını biraz azaltalım.
Dini tümden yasaklamayı savunmuyorum, bu bana imkansız görünüyor.
Ama biraz daha az olsun, Tanrı aşkına biraz daha az!
Şu "Tanrı aşkına" lafınız da tam yerli yerinde oldu!
Fakat daha az dinden söz edilmesinin en iyi yolu, sizin daha çok konuşmanız.
Her ne kadar dinlemek, hele bu nefis havada konuşmaktan daha zevkli olsa da...
küçük topluluğumuzu bir iç savaştan kurtarmak için iki saatliğine kendimi...
feda etmeye hazırım, yoksa bu durum kağıt oyunumuzun tadını kaçırabilir.
Ne kadar düşünceli bir adam! Fevkalade!
O halde, İncil'le ilgili tartışmamızı daha sonra noktalarız.
Olga'nın da bu arada çürütülemez bir cevap hazırlamaya vakti olur.
Bu durumda, akşam yemeğinde de bizimle olacaksınız, değil mi Edouard?
Ruhani konulara kendinizi biraz alıştırsanız hiç fena olmaz.
Olmaz, kendimi o kadar feda edemem. Hem yarın Nice yoluna düşmem lazım.
Nice'e mi gidiyorsunuz? Ne kadar safiyane bir diplomatik dil!
Buna hiç gerek yok. Şifreli laflarınızın anlamı ne zamandır belli.
Nice'e gideceğinizi söylediğinizde Monte Carlo âlemlerini kastettiğinizi...
bilmeyen yok. Çok yazık! Yarını sizsiz geçireceğiz demek.
Yakında ruhunuza kavuşmaktan korkunuz yoksa, maddi âleme dalın bakalım.
Nice'e, Monte Carlo'ya koşun.
Meziyetiniz neyse, talih de sizi ona göre ödüllendirsin.
Meziyetimin talihle alakası yok, kaçınılmaz tedbirler uyguluyorum sadece.
Kazançlara gelince, her şeyde olduğu gibi rulette de talihe razı gelirim.
Tekrar bir araya gelmeliyiz mutlaka.
- Olga! - Zavallı yavrucak!
Olga!
- Istvan! - Ben su getireyim.
İşte bu konular açılınca...
Buz kesmiş.
Ağzını açın lütfen.
Biraz açılın da nefes alsın. Başı fazla kalabalık oldu.
Çernivtsi üstünden iki günde Königsberg'e varırsınız.
Yani Çernivtsi, Lviv, Varşova, Vilnius.
Bir yol daha var, ama o biraz daha uzun sürer. Yaklaşık üç gün.
Budapeşte üstünden Viyana, Prag, Berlin, Danzig.
- Sonra Königsberg'e varırsınız. - Teşekkürler.
II ISTVAN
Kolya...
Tamam.
- Denediniz mi? - Elbette. Siz de denediniz, değil mi?
Yürüyen bant, sayısız ziyaretçiyi taşımak için kullanılan bir icat.
- 50 milyon kişi. - Evet.
Daha az aslında.
En azından ben böyle insanların yanında kendimi rahat hissederim hep.
- Mesela Monte Carlo'da. - Monte Carlo'da ya da başka yerlerde.
Hiçbir yerde üstün erdemlerin zerresine bile bir ihtiyaç duyulmaz.
Öte yandan, tek bir terbiyeli insanın olmadığı bir dünyada yaşamayı deneyin.
Hangi dünyadan söz ediyorsunuz tam anlayamadım. Bir düşünsenize...
Solferino'da askerler birbirlerine ateş ederken kibarlık yapıyorlar.
Orta Afrika'yı kateden yolcuların da terbiyeden başka şeylere ihtiyacı olabilir.
Ama ben medeni bir insan toplumundaki normal gündelik hayatı kastetmiştim.
İşte bu durumda ne herhangi bir üstün erdeme...
ne de sözde Hıristiyanlığa gerek var.
- Başınızı sallıyorsunuz. -Geçen gün öğrendiğim üzücü bir olay aklıma geldi.
Dostumuz Miklos geçen pazartesi aniden ölmüş.
Neden tam da şu anda aklınıza geldi? Milletin terbiyesizliği yüzünden mi öldü?
Bilakis, kendi kibarlığının aşırılığından öldü, başka şeyden değil.
- Mümkünse anlatın biraz. - Saklayacak bir şey yok ki.
Kibarlığın ve terbiyenin, görgünün ilk aşaması olduğuna inanan dostumuz...
bütün görgü kurallarına en katı şekilde uyma mecburiyeti duyuyordu.
- Yani? -Aldığı bütün mektupları okurdu, tanımadıklarından gelenleri bile.
Eleştiri yazısı yazsın diye gönderilen bütün kitap ve risaleleri de okurdu.
Bütün mektuplara cevap yazar, talep edilen bütün eleştiri yazılarını hazırlar...
kendisine yöneltilen bütün istek ve ricaları titizlikle yerine getirirdi.
- Çok ağır iş! -Bunun sonucunda, bütün gün başkaları için uğraşırdı.
Kendi işleri hep geceye kalırdı.
Bütün davetleri kabul eder, onu evde bulan her ziyaretçiyi içeri buyur ederdi.
Arkadaşım gençken ve bünyesi içkiyi rahatça kaldırırken...
kibarlıktan gelen bu kürek mahkumu hayatı belini bükse de bir trajediye dönüşmedi...
çünkü şarap onu neşelendiriyor, ümitsizlikten kurtarıyordu.
Kendini asma noktasına geldiği her seferde, eline şişeyi alıp...
koca bir yudum aldıktan sonra metanetle çekebiliyordu çilesini.
Ama bünyesi zayıftı.
40 yaşlarına geldiğinde, alkolü hayatından çıkarmak zorunda kaldı.
İçmek yasak olunca, çilesi cehenneme döndü. İşte şimdi de canına kıydı dediler.
Nasıl yani? Hepsi sırf kibarlıktan mı? İyi de delinin tekiymiş bu adam.
Zihinsel dengesi bozulmuştu, ama deli değildi.
Ben de öyle delilik vakaları biliyorum ki bir bilseniz aklınızı kaçırırsınız.
- Yani o kadar basit bir mesele değil. - Adamın deliliğini kibarlığa yüklemeyin.
Kibarlık ve terbiyeyi mutlak bir kural olarak ortaya koyamayız, demek istedi.
Her mutlak şey gibi mutlak kurallar da gerçeklerden kopuk zihinlerin icadıdır.
Ben hiçbir mutlak kuralı tanımam.
Sadece kaçınılmaz kuralları kabul ederim.
Mesela, temizlik kurallarına uymazsam, kendim dahil herkesi iğrendiririm.
Nahoş hisler yaşamayı da, yaşatmayı da dilemediğim için...
her gün yıkanma, çamaşır değiştirme kurallarına sıkı sıkıya uyuyorum.
Başkalarının veya kendimin âdeti böyle, ya da bu kutsal olduğu için değil...
bu kuralı çiğnemenin maddi bir rahatsızlık doğuracak olmasından dolayı.
- Pragmatizmin de böylesi! -Aynı şey görgü için de geçerli, temizlik buna dahil.
Görgü kurallarını çiğnemektense, bunlara uymak daha rahat geliyor.
Bundan dolayı uyuyorum.
Ama dostunuz, terbiyenin kendi rahatlığını hesaba katmadan...
bütün mektup ve davetlere cevap vermek olduğunu sanmışsa...
buna terbiye denmez, budalaca feda etmiş kendini.
Hiç şüphesiz onda aşırı titizlik ölümcül bir saplantıya dönüşmüş.
Bir insanın böyle bir aptallık uğruna öldüğünü görmek ne feci.
- Ona aklın yolunu gösteremediniz mi? - Her yolu denedim.
Umberto diye çok kuvvetli bir müttefiki vardı.
Bir gezgin keşiş, bir nevi abdal.
Dostum Miklos onu çok sayardı ve manevi konularda hep ona danışırdı.
Umberto, onun ıstırabının kökenini anında sezmişti.
O keşişi iyi tanırım, kaç kez sohbetlerine tanıklık ettim.
Miklos ahlaki tereddütlerini ona açıp falanca konuda haklı mı olduğunu...
filanca durumda hata mı ettiğini sorduğunda, Umberto sözünü kesiyordu.
"Dur hele! Günahlarınla içini karartma böyle. Bir şey değil bunlar.
Sen dinle beni. Günde 539 kez günaha gir..."
- 539 kez mi? -539 kez. - Ne kadar sağlıklı. -Hem de bir günde!
"Ama sakın tövbe etme, çünkü herkes günah işledikten sonra tövbe eder.
Sen sürekli günah işle, ama hiç tövbe etme.
Günah işlemek kötüyse, kötülüğü anmak hınç beslemek olur, bu kabul edilemez.
Hınçların en kötüsü, insanın kendi günahlarını anmasıdır.
Başkalarının sana yaptığı kötülükleri hatırlaman daha iyi olur.
Boşuna değil bu, böylece ileride o insanlardan sakınırsın.
Ama kendi yaptığın kötülüğü düşünmeyi bile unut, sil aklından.
Tek bir ölümcül günah vardır, o da keder, çünkü umutsuzluğa yol açar.
Umutsuzluk ise artık günah boyutunu aşar, ruhun ölümü anlamına gelir.
Peki diğer günahlar nedir? Sarhoşluk mu?
Zeki bir adam kaldırabileceği kadarını içer, kaldıramıyorsa içmez...
ama ahmak biri pınar suyuyla bile sarhoş olur.
O yüzden burada kabahat şarapta değil, ahmaklıkta.
Kimileri ise, ahmaklıktan, şarap yüzünden alev alır, sırf içten değil...
dıştan da. Kömür gibi olur, kıvılcım saçarlar. Gözlerimle gördüm" derdi.
"Gözlerinizin önünde, cehennem ateşleri vücudunuzdan çıkarken...
ne günahından bahsedeceksiniz?
6. emrin çeşitli şekillerde çiğnenmesine gelince, vicdan rahatlığıyla derim ki...
Yargılamak kolay değil, ama methetmek tümden imkansız.
Hayır, bunu hiç tavsiye etmiyorum. Tabii çok büyük bir zevk...
bunu inkar edemeyiz, ama sonuçta kaygı yaratıyor ve hayatı kısaltıyor."
Şöyle deme alışkanlığı vardı...
"Gençliğin en mantıksız zamanlarında, aklımızdan bin bir türlü şey geçer.
Ama o dönem geçince, ipleri eline alırsın.
Ondan sonra sürekli geçmişi deşip kendine işkence ederek...
'Lanet olsun, neden masumiyetimi, ruh ve beden temizliğimi kaybettim?'...
diye dövünmek tamamen aptalcadır. Bunu yapan Şeytan'ın soytarısı olur.
Şeytan, ruhunun yükseleceği yerde hâlâ çamurda debelenmekte olduğunu...
görmekten zevk alır.
O yüzden benim nasihatim şu...
Şeytan tövbe etmen için ruhunu huzursuz etmeye başladı mı...
tükür ve tükürüğünü ayağınla ezerek de ki: 'İşte büyük günahlarım bunlar.
Onlara layık gördüğüm müthiş önem de bu kadar!'
O zaman kesinlikle bırakır yakanı. Tecrübe konuşuyor" derdi Umberto.
"Daha başka ne günahlar var?
Hırsızlık da yapacak değilsin ya?
Bir şey çaldıysan da ziyanı yok, günümüzde çalmayan yok.
O yüzden öyle önemsiz şeylerle uğraşma, yeter ki kederden sakın sen.
Günahların aklına gelip de birini üzüp üzmediğini düşünmeye başladığında...
hemen tiyatroya git, arkadaşlarınla eğlen, komediler oku.
Sana ille bir kural söylememi istiyorsan da, al sana kural.
İmanın güçlü olsun, ama günah işleme korkusundan değil...
zeki bir insan Tanrı ile yaşamanın keyfine vardığı için..."
Duyuyor musunuz? "Tanrı olmadan hayat dayanılmaz olduğu için.
Tanrı'nın kelamında derinleş.
Onu dikkatle okuduğunda, her ayet altın değerindedir.
Her gün kalbinden gelerek en az bir, iki kere dua et.
- Yıkanmayı ihmal etme elbette." - Bakın, bu sizin için.
"Samimi bir dua, ruh için sabunların en iyisidir.
Mideni ve iç organlarını sağlıklı tutmak için oruç tut.
Başkalarının ne yapıp ne ettiğiyle ilgilenme.
Yapacağın başka işler varsa, hayır işleriyle uğraşma.
Karşına çıkan yoksullara cömertçe sadaka ver.
Kiliselere ve manastırlara da bağışta bulun, ama hiç hesabını tutma.
Onun hesabı öbür dünyada çıkarılır. Bu şekilde bedenin ve ruhun dinç kalır.
Yobazlarla konuşma, onlar başkalarının ruhuna sızar, çünkü kendi ruhları boştur."
Bu sözlerin dostumuz üstünde bir etkisi oldu...
ama onu altüst eden duygusal dalgaların önüne geçemedi.
Ama sizin şu keşiş kendi meşrebinde biraz benim gibi konuşuyormuş.
Ne kadar şaşırtıcı bir ahlakçıymış!
Günah işle, ama sakın tövbe etme. Bu hoşuma gitti.
Herhalde herkese söylemiyordur bunları.
Bir ahlaksızla, kötü biriyle hiç şüphesiz farklı şekilde konuşuyordur.
Çok doğru. Aşırı kuruntulu birini görünce, işi filozofluğa, hatta kaderciliğe döker.
Bu Umberto, iyi eğitimli ve çok zeki yaşlı bir hanımın da gözüne girmişti.
Kadın Rus inancına bağlı olduğu hâlde, yurt dışında eğitim görmüştü.
Bu adamın namını çok duymuştu, onu manevi danışmanı yapmak istedi.
Umberto, yaşadığı ruhsal zorluklardan söz eden kadını susturdu hemen.
"Ne diye böyle saçmalıkları dert ediyorsun kendine?" dedi.
"Kime ne gerek bunlar? Benim gibi bir köylüyü bile şimdiden sıktıysan...
Tanrı'nın ilgisini nasıl çeksin? Hem konuşup da ne yapacağız?
Yaşlısın, buruş buruş olmuşsun, bundan daha iyiye gidecek değilsin."
Kadın gülmekten gözlerinden yaş gele gele bana anlattı bunları.
Sonra kadın onu çürütmeye kalkmış...
ama Umberto, "Aziz Pederlerin Hayatı" ndan bir hikayeyle tartışmayı kazanmış.
Hangi hikaye?
Umberto'nun bir zamanlar Miklos ile bana anlattığı bir şey. Çok güzeldir...
- ama şimdi anlatması çok uzun sürer. - Duyuyor musunuz?
- Evet. - Evet, Noel yortusuna yaklaştık ya.
Noel'i kutluyorlar. Buralarda gelenek böyledir.
- Dinlemek ister misiniz? - Elbette.
Lütfen, dışarı çıkmak istiyoruz.
Bir erkek korosu, değil mi?
Evet, köylüler kapı kapı dolaşıp Noel ilahileri söylerler.
Çabuk, çabuk!
Bir çay içelim.
Azıcık konyak da içebiliriz.
Koş hanımefendiye haber ver, çabucak gelsin, Kont iyi değil. Koş söyle!
Kolya!
Çabuk Doktor Blumenfeld'i çağır, Kont'un kanaması var. Hadi çabuk.
Ayın 29'u, Aziz Thomas Becket, 30'u, Kutsal Aile bayramı...
31'i, Aziz Papa I. Silvester...
1'i, Tanrı'nın Anası Azize Meryem...
Sárika, gel buraya.
Kokla şunu.
Normal mi bu? Bir daha kokla.
Demiştim sana. Git çağır onu.
Su lütfen. Beş bardak olsun.
Tadına bak şunun.
İç hepsini.
Hadi.
Bu geçen hafta oldu.
Bu hafta da oldu.
Bir daha olursa...
Jancsi... Semaveri de götür.
Şimdi çay içecekler. Akşam yemeği sekizde olacak.
Şimdi mutfağa git, her şeyi ayarla. Her şeyi.
Çünkü bu bir daha olacak olursa, çok ama çok kızarım.
Anladın mı? Yürü git.
Öksürük için, bir ayvaya tereyağı sürün ve güzelce kaynatın.
Sonra ayvayı yiyip suyunu da için.
Ağız kokusu için, aksöğüt yaprağını kaynatın, ağzınızı on kez çalkalayın.
Aman dikkat...
Ağzınızı on kez çalkalayın.
Kas tutulması için, sorunlu yeri peş peşe üç salı...
ayva ağacının kabuğunun üstünden alınmış tozla ovun.
Hakikaten büyük skandal!
- Efendim? - O kızı öldürmüşler.
- Hangi kız? - Kabaredekini.
Turcsánsky... Elsa.
Şimdi sizi kaldıralım şöylece.
Aman yavaş yavaş... Usulca.
Yavaş.
- Büyücü Elsa derlerdi ona. - Kime?
Kocası da Schmitt... Miksa.
- Mobilya fabrikası olan şu kodaman. - Ben de okudum haberi.
Tamam, işimiz bitti.
Yavaş...
- Çay nerede kaldı? - Hemen geliyor.
Papatya, aynısefa, lavanta, nane.
Yavaşça kaldıralım onu.
Aman dikkat, yavaş.
Pekâlâ.
Biraz daha yükseltelim.
Nasıl? Rahat mısınız?
- Olga? - Buradayım.
- Bana ihtiyacınız olacak mı? - Hayır.
Dün Avrupa ülkeleri, kendilerini savunmak için bir olmuştu...
bugün medeniyeti yayma davası için mi birlik oldular?
Affedersiniz.
- Beni mi çağırdınız? - Ne var?
- Beni mi çağırdınız? -Hayır, Allah kahretsin! Rahat bırak beni.
Buyurun, çayımızı kütüphanede içelim.
Bunun söylenenlerle bir ilgisi yok, siyasi hataların bedeli ödenmeli.
İsterlerse bunu gizemli bir şey gibi görsünler.
Kabul edin, önerdiğiniz siyasi çare son derece sıkıcı.
Sözüm kesilmemiş olsaydı, konuyu bitirip...
- sözü daha eğlenceli bir konuşmacıya bırakırdım. -Kızmayın, şaka yaptım.
Bilakis, ben sizi yaşınıza ve durumunuza göre çok zeki buluyorum.
Diyordum ki şimdi Türkiye'ye medeniyet götürme görevi için...
Avrupa ile birlik olduk. Bu yüzden ortak bir strateji izlemeliyiz.
Madem öyle sevgili Nikolay, bize Türk çayı mı ikram edeceksiniz?
Türk çayı mı? Hayır. Pek iğneleyici konuşuyorsunuz Madeleine.
Türk çayı vermeyi gözüm yemez.
Bu bildiğimiz Rus çayı.
- En iyisi. - Evet, en güzel çay.
Bir Çin atasözünü düşünüyorum da, büyükelçi dostumuz söylemişti bana.
Şöyle bir şey...
"Çay şaraptan daha iyidir, çünkü onu içen saçma sapan konuşmaz.
Sudan da daha iyidir, çünkü hastalık taşımaz...
içinde çürümüş maddeler barındıran su gibi zehir etkisi de yapmaz."
III EDOUARD
Henüz Türkiye üstünde fazla bir gücümüz olmasa da...
öncelikle Orta Asya ve Uzakdoğu'ya medeniyet getirme rolünü üstlenebiliriz.
Zaten dünya tarihinin ekseni de artık giderek bu bölgelere kaymakta.
Coğrafi konumundan ve diğer başka koşullardan dolayı Rusya...
o bölgede diğer ülkelerden çok daha etkili olabilir, İngiltere hariç elbette.
Bundan dolayı, İngilizlerle sürekli ve samimi bir anlaşma politikası...
gütmeliyiz ki dünyaya medeniyet getirme yönündeki işbirliğimiz hiçbir zaman...
saçma bir husumete veya yakışıksız bir rekabete dönüşmesin.
Ne bireylerin hayatında ne de halklarınkinde hiç böyle bir şey görmedim.
Ortaklar arasındaki husumet ve haset kimseyi daha güçlü, zengin, mutlu kılmaz.
Zeki insanlar bu evrensel deneyimi çok iyi bilir.
Bence Rus halkı gibi zeki bir halk da buna göre davranacaktır nihayetinde.
Uzakdoğu'da İngilizlerle ters düşmek, mantıksızlığın daniskası olur.
Yabancıların önünde aile kavgası çıkarmanın nahoşluğu da cabası.
Shakespeare ve Byron'un vatandaşlarından ziyade sarı benizli Çinlilere daha yakın...
- olduğumuzu mu düşünüyorsunuz yoksa? -Bu hassas bir mesele.
Ama şuna dikkatinizi çekmek isterim.
Benim görüşümü benimsersek, şu anda Rus politikasının...
sadece iki göreve yoğunlaşması gerektiğini kabul etmemiz gerekir.
Öncelikle Avrupa'da barışı korumak, zira tarihsel gelişimin şu noktasında...
Avrupa'daki her savaş, anlamsız ve canice bir iç savaş olacaktır.
İkinci olarak da, etki alanımız içindeki barbar halklara medeniyeti götürmek.
Göreceğiz ki bu iki görev, kendi içlerinde bir değere sahip olmanın yanı sıra...
şaşırtıcı şekilde birbirlerini de destekliyor, birbirlerini var ediyorlar.
Çinliler, Rusya'nın arkasında Avrupa'nın olduğunu bilse, Asya'da zayıf kalır mıyız?
Tam tersine, Avrupa'nın Rusya'yı desteklemediğini, ona karşı olduğunu...
görürlerse, o zaman tabii ki silahlanıp sınırımıza saldırmayı planlarlar.
O zaman da birbirinden 10.000 kilometre uzak iki cephede savaşmamız gerekir.
Umacı gibi gösterilen Moğol istilasına inanmıyorum...
çünkü Avrupa'da savaş çıkacağına hiç ihtimal vermiyorum...
ama öyle bir savaş çıkacak olursa, elbette Moğollardan da korkmak gerek.
Size kalırsa, Avrupa'da savaş ihtimali de, Moğol istilası ihtimali de çok düşük...
ama ben ne sizin "Avrupa ülkelerinin dayanışması" iddianıza...
ne de gelecekte "dünya çapında barış" olacağına inanıyorum. Bu hiç doğal değil.
Hayal bunlar hep.
Noel'de "dünyada barış, insanlara iyi niyet" diye ilahi söylememiz boşuna değil.
Bu da demektir ki ancak insanlar arasında iyi niyet, iyilik hakim olunca...
dünyada da barış olacaktır.
Peki hani nerede iyilik? Siz gördünüz mü böyle bir şey?
Doğrusu, hakiki ve samimi bir iyi niyet beslediğimiz tek Avrupa gücü...
Monaco Prensliği. Onlarla aramızdaki barış bozulmaz.
Ama Almanları veya İngilizleri bizden saymaya...
onlarla çıkarlarımızın ve hedeflerimizin bir olduğuna inanmaya gelince, hayır.
Avrupa ülkeleriyle böylesi bir dayanışma bizde katiyen mümkün değil.
Nasıl mümkün değil? Böyle bir şey var zaten, doğamızda var bu.
Avrupalılarla dayanışma içindeyiz, çünkü bizler bizzat Avrupalıyız zaten.
XVIII. yüzyıldan bu yana bu böyle. Ne Rusya'daki halk kitlelerinin barbarlığı...
ne de Slav hayranlarının hüzünlü hayalleri bu gerçeği değiştiremez.
Peki Avrupalıların kendisi dayanışma içinde mi?
Fransızlarla Almanlar mesela, ya da İngilizler onunla bununla dayanışıyor mu?
Dediklerine göre, İsveçlilerin bile Norveçlilerle arası bozulmuş.
Size sadece şunu söyleyeceğim. Kendimizi Avrupalı ilan etmek için...
Avrupalıların birleştiği zamanı bekleyelim bari.
Kendi aralarında kanlı bıçaklı iken Avrupalılarla bir olup parçalanmak da var.
Şu anda kanlı bıçaklılar işte. İçiniz rahat olsun.
Ne İsveç ve Norveç arasında, ne de hatta Fransa ile Almanya arasında...
ezilip parçalanmazsınız, çünkü onlar da kopma noktasına gelmeyecek. Bu açık.
Bir tek bizim ülkemizde, bu kadar çok insan Fransa'yı...
hapse atılası bir avuç önemsiz maceraperestten ibaret sanıyor.
Onları hakikaten hapse atmak lazım. Milliyetçiliklerini de...
Almanya'ya karşı savaş çığırtkanlığını da orada yapsınlar.
Milliyetçi husumeti olduğu gibi hapse atabilsek ne iyi olurdu.
Fakat ben yanıldığınız kanaatindeyim.
Tabii bir şüphe payı bırakarak böyle konuştum.
Elbette ki Avrupa, görünür alanı içinde, henüz bir birlik oluşturmadı.
Bölgesel ayrılıkçılık XVI. yüzyılda bile var olsa da, can çekişmeye başladı...
ve devletin birliği, artık hayal olmaktan çıktı, somut bir biçime bürünmekte.
Avrupa için de aynısı geçerli. Özellikle cahil kitlelerin ve...
az eğitim görmüş siyasetçilerin arasında bölgesel husumetler hâlâ var olsa da...
bunlar en ufak bir önemli hareket yaratamayacak kadar cılız.
Yok, bunlar Avrupa'da savaşa sebep olamaz.
Fransızlarla Almanlar birbirlerine karşı iyi niyet beslemezse beslemesin...
yeter ki birbirlerinin boğazına sarılmasınlar. Bu da olmayacak, eminim.
Avrupa bir bütündür desek de, bizim Avrupalı olduğumuzu göstermez bu.
Malumunuz, bizde yaklaşık yirmi yıldır yaygınlaşan bir görüş var.
Buna göre Avrupa, yani Roma-Cermen halklar toplamı...
sahiden de kendi içinde bütün olan bir tarihsel ve kültürel kimlik oluşturuyor.
Ama biz Ruslar buna dahil değiliz, biz özel bir Yunan-Slav kimliği taşıyoruz.
O beylere aşinayız. Avrupa'yı kötüleyip Yunan-Slav kökenlerimizi vurgular...
ve Konfüçyanizm, Budizm, Tibetizm ve her tür Hint-Moğol barbarlığını...
sahiplenip göklere çıkarmaya girişirler doğrudan.
Avrupa'ya uzaklıkları, Asya'ya duydukları çekimle doğrudan orantılıdır.
Rusya, Avrupa'nın Asya'yla arasındaki büyük sınırdır.
Hep öyle olmuştur, hep de öyle olacaktır.
Sınırda olduğu için, memleketimiz diğer Avrupa ülkelerine göre...
Asya etkisini daha çok hissediyor, o hayal ürünü özgünlüğümüzün kaynağı bu.
Bizans da kendi başına özgün değildi, onu farklı kılan Asya unsurlarıydı.
Bizde de en başından, Batu Han'dan beri Asya unsuru içimize işlemiş...
ikinci tabiatımız haline gelmiş, öyle ki Almanlar iç çekerek şöyle der bizim için:
"Tek bir sinede barınır iki ruh birden
Biri hep kopmak ister ötekinden."
- Umarım doğru söylemişimdir. - Gayet iyiydi.
Bu ikinci tabiatımızdan tamamen kopmamız imkansız.
Buna gerek de yok, ona borçlu bile sayılırız aslında.
Ama bu ikisinin çarpışması, Ingrida'nın dediği gibi, bizi parçalamasın diye...
bu unsurlardan birinin galip gelmesi ve her şeye hakim olması şarttır.
Tabii galip gelen de daha iyisi, yani entelektüel bakımdan daha kuvvetlisi...
ilerlemeye daha teşne olanı, barındırdığı olanaklar bakımından daha zengini olmalı.
Büyük Petro zamanında böyle oldu.
Ama Asya ile olan yıkılmaz ruh akrabalığımız, bastırılmış olsa da...
kimilerini çoktan çözümlenmiş tarihsel bir sorunu...
hayali şekilde çözmek gibi budalaca rüyalara sürüklemeye devam etti.
Slav hayranlığının, özgün bir tarihsel kültürel kimlik kuramının kökeni bu.
Gerçekte, su götürmez Avrupalılarız, sadece ruhumuzda bir Asya tortusu var.
Bana göre, bunun dilbilgisinde kanıtı da var denebilir.
Dilbilgisi bakımından "Rus" nedir?
Bir sıfat.
Peki bu sıfat hangi isimle kullanılır?
"İnsan" ile birlikte kullanılır. "Rus adam", "Rus insanları".
Yok, fazla geniş, fazla muğlak.
Papualılar ile Eskimolar da insan, ama bir Papualı veya bir Eskimo ile...
ortak yönlerimi isim olarak kullanmayı reddediyorum.
İyi de bütün insanların paylaştığı önemli şeyler var. Mesela sevgi.
O daha da geniş. Sevginin diğer hayvanlara, bütün canlılara özgü...
olduğunu biliyorsam, sevgiyi nasıl özel bir vasıf olarak görebilirim ki?
Mesela ben çok yumuşak huylu bir adamım.
Aşk söz konusu olduğunda, insan adını taşıdığı hâlde...
siyah Othello'dan ziyade beyaz güvercine daha yakınım.
Belli bir yaştan sonra, aklı başında bütün insanlar beyaz kumrulara döner.
Bu ne böyle?
Bir kelime oyunu, sizin için değil, hazretleri ve bizler için.
Şakayı bir kenara bırakalım. Bildiğim kadarıyla, operete gelmedik.
Demek istiyordum ki, "Rus" sıfatına tam uyan isim, "Avrupalı" kelimesidir.
Bizler Rus Avrupalılarız, İngiliz, Fransız, Alman Avrupalılar olduğu gibi.
Kendimi Avrupalı gibi hissediyorsam, bir Rus-Slav...
ya da Yunan-Slav olduğumu ispat etmeye çalışmam saçma olmaz mı?
Ben Rus olduğumu bildiğim kadar, Avrupalı olduğumu da...
kati suretle biliyorum, hatta Fransız Rus diyebilirim kendime.
Her hayvana olduğu gibi, insanlara da merhamet edebilirim ve etmeliyim.
Ama yakınlık duyduğum, yanlarında kendimi rahat hissettiğim halklar...
Zulu kabileleri veya Çinliler değil...
ancak üstün medeniyetin hazinelerini yaratıp muhafaza eden ülke insanlarıdır.
Benim ruhum o hazinelerden beslenir, bana en yüce zevkleri onlar tattırır.
Emin misiniz bundan?
Her şeyden önce, bu seçilmiş milletlerin şekillenip güç toplaması...
ve aşağı unsurlara direnip ayakta kalmaları gerekiyordu.
Bundan dolayı o sırada savaş zorunluydu, savaş kutsal bir şeydi.
Şimdi artık hepsi şekillenip oluştu, güçlerini pekiştirdiler.
Artık kendi içlerindeki çekişmeler haricinde korkacakları bir şey kalmadı.
Şimdi her yere barış çağı geliyor.
Avrupa medeniyetinin barışçıl şekilde yayıldığı bir çağ.
Herkesin Avrupalı olma vakti geldi.
Avrupalılık kavramı, bundan böyle insanlık kavramıyla...
Avrupalı medeni dünya kavramı da insanlık kavramıyla bir tutulmalı.
- Tarihin anlamı burada yatıyor. - İş ciddiye biniyor.
İlk başta sadece Yunanlı Avrupalılar vardı.
Sonra Romalı Avrupalılar oldu.
Sonra diğerleri ortaya çıktı, önce Batı'da, sonra Doğu'da da.
Rus Avrupalılar ortaya çıktı.
Okyanusun ötesinde de Amerikalı Avrupalılar.
Şimdi sıra Türk Avrupalılarda, Fars, Hintli, Japon...
ve hatta Çinli Avrupalılarda.
Avrupalılık, içeriği net ve belirli, kapsamı giderek genişleyen bir kavramdır.
Bu anlamda, aradaki farka dikkatinizi çekerim. Herkes diğerleri kadar insandır.
O yüzden bu kadar soyut bir kavramı isim olarak benimsersek...
farklılık gözetmeyen eşitlikçi bir tavra varır bunun sonu...
ve Newton ve Shakespeare'in milleti ile bir Papualınınkini...
- aynı kefeye koymuş oluruz. - Affedersiniz.
Affedersiniz, tahminimizden daha uzun sürüyor.
- Merak etmeyin siz. - Yarım saat sonra gelirim.
- Bana ihtiyacınız olacak mı Olga? - Hayır, teşekkür ederim.
Dediğim gibi, bu öncelikle çok saçma, pratikte de zararı olur.
Ama eğer kullandığım isim, genel anlamda, içi boş iki bacaklı varlık olarak...
insan değil de, kültürün taşıyıcısı olan insan, yani Avrupalı olursa...
o saçma eşitlikçilik ortadan kalkar.
Avrupalı kavramı, ya da aynı kapıya çıkan kültür kavramı...
farklı ırklar, milletler ve bireylerin değerini veya vasfını karşılaştırarak...
belirlemek için güvenilir bir kıstas oluşturur kendi başına.
Aradaki bu değer farkları, sağlıklı bir politika izlerken mutlaka gözetilmelidir.
Yoksa, görece medenileşmiş Avusturya ile...
yarı barbar Herseklileri aynı seviyede görürsek...
bu bizi, Slav sevdasının son Mohikanlarının da hasretini çektiği...
saçma ve tehlikeli serüvenlere sürükleyebilir.
- Avrupalı var, Avrupalı var. - Öyle mi?
O heyecanla beklenen ve umarım yakında kavuşacağımız devir gelip de...
Avrupa, yani medeni dünya, her boyutuyla...
yeryüzündeki bütün nüfusa tamamen yayıldığında bile...
birleşmiş ve barışa kavuşmuş insanlığın bünyesinde, tarihin belirlemiş olduğu...
böyle doğal seviyeler, kültürel değer farklılıkları kalacaktır.
Çeşitli halklarla türlü ilişkilerimizi de bu seviyelere göre ayarlamamız gerekir.
Üstün medeniyetin galip gelmiş, evrensel hükümranlığında da...
tıpkı Tanrı'nın hükümranlığındaki gibi olacak durum.
"Kimi güneş gibi parlar, kimi ay gibi parlar.
Kimi de yıldız gibi parlar, her yıldızın da ışığı farklıdır."
İlmihalde böyle yazar, değil mi?
Hele ki her ne kadar yakın olsa da, hedefe henüz ulaşılmamış olan bu zamanda...
ayrım gözetmeyen eşitlikçiliğin doğuracağı hatalardan büsbütün sakınmalı.
Bu ara gazeteler İngiltere ile Transvaal arasındaki gerginlikten söz ediyor.
Anlaşılan o Afrikalılar İngiltere'yi savaşla tehdit ediyor.
Hem bizde, hem de belki bütün kıtada şimdiden kimi gazeteci ve siyasetçiler...
İngiltere'ye veryansın edip o ezilen Afrikalıları var güçleriyle savunuyorlar.
Ne büyük rezalet! Keşke o Afrikalı sefil sığırtmaçların aklı olsaydı da...
soylarından dolayı kendilerine Hollandalı deselerdi!
Hollanda saygıdeğer, son derece medeni, gerçek bir ülkedir. Ama hayır!
Bunlar kendilerini ayrı bir halk gibi görüyorlar...
ve kendilerine Afrika'da bir vatan kurmak istiyorlar. Baldırı çıplaklar!
Aşağılayıcı kelimeler kullanmayın. Nedir bu Transvaal, halkı kimdir söyleyin.
Avrupalılarla siyahların karışımı. Ne beyaz ne siyahlar, kahverengi.
- Yine bir kelime oyunu yaptık galiba. - Pek de zekice olmadı.
Boer halkına bu kadarı evladır.
- Ama bu renk hoşunuza gitmediyse, Turuncu Cumhuriyet de var. -Şahane.
Şaka bir yana, Boer'ler de elbette Avrupalı, ama kötü türden.
Şanlı memleketlerinden uzak düşünce, onlar da medeniliklerini kaybetmişler.
Barbarların yanında kala kala, onlar da barbarlaşıp kabalaşmış.
Onları İngilizlerle aynı kefeye koymak, hatta İngiltere'ye karşı savaşı...
onların kazanmasını dileyecek denli ileri gitmek, buna diyecek söz bulamıyorum.
Ama sizin o Avrupalılar, bağımsızlıklarını kazanmak için...
Rusya'ya savaş açan Kafkas dağ kabilelerini destekliyordu.
- Halbuki Rusya, Çerkezlerden çok daha medeni. -Onda hemfikiriz.
Avrupa'nın Kafkas barbarlarına destek vermesinin sebeplerine girmeyeyim.
Sadece şunu söyleyeceğim: Bir bütün olarak Avrupa ruhunu özümsemeliyiz...
falanca veya filanca Avrupalıların budalaca davranışlarını değil.
Elbette ki İngiltere, bu şekilde, o burnu büyük barbarları mat etmek için...
savaş gibi modası geçmiş, tarihsel aklın lanetlediği bir yola başvurmak...
zorunda kalırsa çok üzülürüm. Ama bütün kıtanın İngiltere'ye yönelik...
mantıksız kıskançlığından cesaret bulan o Zuluların barbarlığı yüzünden...
savaş kaçınılmaz hale gelirse, hararetle dilerim ki savaş bir an önce bitsin...
o Afrikaner serserilerinin başı ezilsin, bağımsızlık konusu kapansın.
Başarıya ulaşacak olurlarsa da, ki o topraklar uzak olduğu için mümkün...
barbarlığın medeniyete karşı zafer kazanması olur bu...
ve bir Fransız Rus, yani Avrupalı olarak benim için...
- ulusal yas ilan edilecek bir gündür. - Ben sizinle aynı fikirde değilim.
Bu Transboer'lere neden yakınlık duymayalım? Giyom Tel'i beğeniyoruz.
Ama onlar da kendi şiirsel efsanelerini yaratmış olsalardı...
Schiller veya Rossini gibi sanatçılara ilham vermiş, Jean-Jacques Rousseau...
gibi birini ve diğer yazar ve âlimleri çıkarmış olsalardı, farklı konuşurduk.
İyi de bunların hepsi sonradan oldu.
Köken olarak İsviçreliler de alt tarafı bir çoban milletiydi.
Sırf onlar da değil. Amerikalılar da bağımsızlıklarını elde etmek için...
İngilizlere karşı ayaklandıklarında, eğitimleriyle mi öne çıkıyorlardı? Hayır.
Kahverengi değilse de, kızıl deriliydiler...
kafa derisi yüzüyorlardı. Mayne Reid yazıyor hepsini.
Buna rağmen La Fayette onlara sempati duydu, haklı da çıktı...
çünkü şimdi bütün dinleri Şikago'da bir araya getirip...
böyle bir sergi düzenlemişler. Bu görülmemiş bir şey.
Paris'te de onlar gibi sergide dinleri bir araya getirmek istediler, ama olmadı.
Bir başpapaz çok uğraştı bunun için, sayın Victor Charbonnel.
Bana pek çok mektup yazdı. Çok cana yakın bir adam.
Ama bütün din temsilcileri reddetmiş. Başhaham bile şöyle demiş...
"Din için İncil var, sergiye ne gerek var?"
Zavallı Charbonnel öyle ümitsizliğe kapıldı ki İsa'dan vazgeçti.
Gazetelerde emekliye ayrıldığı ve Renan'a hayran olduğu yazdı.
Aldığım haberlere göre, akıbeti pek fena olmuş.
Ya evlenmiş, ya da kendini içkiye vermiş.
Sizin Neplyuyev de böyle didinmiş, ama bütün dinler onu hüsrana uğratmış.
O idealist adam da artık bir tek insanlığa güvendiğini yazdı bana.
Paris Sergisi'nde sadece insanlığı göstermek olur mu hiç?
Çok gelgeç bir şey gibi geldi bana.
Buna karşın Amerikalılar çok iyi becerdi bu işi.
Bütün dinlerin temsilcileri çağrılarına cevap verdi.
Katolik bir piskoposu da başkan seçmişler.
Piskopos "Yüce Babamız" duasını İngilizce olarak okudu.
Çinli ve Budist, putperest rahipler de terbiyeli terbiyeli cevap verdi.
"Evet ya! Pekala efendim. Biz kimsenin kötülüğünü istemiyoruz.
Tek bir dileğimiz var: Misyonerleriniz topraklarımızdan gitsin.
Çünkü sizin dininiz hakikaten sizin için çok iyi. Uygulamıyorsanız da...
bizim kabahatimiz değil, ama bizim için kendi dinimiz en iyisi."
Böylece her şey tatlıya bağlandı. Herkes şaşırdı, ama hiç kavga çıkmadı.
İşte günümüzün Amerikalıları böyle. Kim bilir?
Belki bugünün Afrikalılarının içinden de bir gün böyle Amerikalılar çıkar.
Her şey mümkün elbette.
Bir Gavroche bile büyük bir âlim olabilir.
- Bu arada şöyle okkalı bir tokat yemek onlara iyi gelir. -Bu ne biçim konuşmak?
Kötü ortamlarda bulunduğunuz belli. Bunlar hep Monte Carlo etkisi.
Orada kimlerle düşüp kalkıyorsunuz? Herhalde krupiyelerin aileleriyle.
Neyse, sizin bileceğiniz iş. Ama siyasi bilgelik içeren değerlendirmelerinizi...
daha uzatmamanızı rica edeceğim. Sonuca bağlama vakti geldi artık.
Evet, ben de bitirip konuşmanın sonunu başına bağlayacaktım zaten.
Size inanmıyorum. Siz kendi kendinize bitirmezsiniz.
Düşüncelerinizi açıklığa kavuşturmanız için size yardım etmem şart.
Şöyle diyordunuz galiba, artık devir değişti, eskiden Tanrı ve savaş vardı...
ama şimdi Tanrı'nın yerine kültür ve barış var.
- Böyle, değil mi? - Bir bakıma öyle de denebilir.
Güzel. Tanrı nedir söyleyemem, açıklayamam, ama hissedebiliyorum.
Fakat sizin kültür dediğiniz, bende hiçbir his uyandırmıyor.
Birkaç kelimeyle ne olduğunu açıklar mısınız?
Kültürün neden oluştuğunu, neleri kapsadığını siz de biliyorsunuz.
Seçilmiş halklardan seçilmiş dehaların yarattığı düşünce ve sanat hazineleri.
Evet, ama her şey girer bunun içine, hatırı sayılır bir çeşitlilik var.
Mesela Voltaire, Bossuet, Meryem Ana, Nana, Alfred de Musset, Filaret...
Hepsini aynı sepete koyup Tanrı'nın yerini tuttuklarını nasıl söylersiniz?
Ama tarihsel miras olarak kültüre çok fazla kafayı takmamak gerek diyecektim.
Bu kültür yaratılmıştır, vardır.
Başka Shakespeare'lerin, Newton'ların çıkmasını ümit edebiliriz elbette...
ama bu bizim elimizde değildir, pratik bakımdan da faydası yoktur.
Ama kültürün pratik, ya da ahlaki bir tarafı da vardır.
Bu da özel hayatımızda kibarlık, terbiye, görgü dediğimiz şeydir.
Yüzeysel birine çok önemsiz gelebilir bu...
ama çok büyük, eşsiz bir öneme sahiptir...
çünkü bir tek bu, evrensel ve zorunlu bir kimliğe bürünebilir.
Kimseden üstün erdem, üstün zekâ, deha sahibi olmasını bekleyemeyiz...
ama herkese terbiyeli olmayı şart koşabiliriz, koşmalıyız da.
Bu, insanların insan gibi yaşamasını sağlayan...
asgari sağduyu ve ahlak unsurudur.
Elbette kültürü terbiyeye indirgeyemeyiz...
ama her tür kültürün vazgeçilmez şartıdır bu.
Tıpkı okuma yazmayı bilmenin entelektüel eğitimin şartı olması gibi...
hâlbuki o da buna indirgenemez.
Ne oluyor?
Edouard, yüzünüzü bir görebilseydiniz...
Ne oluyor böyle?
- Nedir bu? - Bilmem.
Lütfen siz devam edin Edouard. Kusura bakmayın, dediklerinizi takip edemedim.
- Lafını bitirmişti zaten. -Diyordum ki tarihsel miras olarak kültüre...
çok fazla kafayı takmamak gerek. Bu kültür yaratılmıştır, vardır.
Başka Shakespeare'lerin, Newton'ların çıkmasını ümit edebiliriz elbette...
ama bu bizim elimizde değildir, pratik bakımdan da faydası yoktur.
Ama kültürün pratik, ya da ahlaki bir tarafı da vardır.
Bu da özel hayatımızda kibarlık, terbiye, görgü dediğimiz şeydir.
- Allah Allah! Çok tuhaf. - Çok tuhaf...
- Kusura bakmayın. - İşte şimdi tam operetlik olduk.
- Kimse de gelmiyor. - Evet, kimsenin gelmemesi bir tuhaf.
Biri şaka mı yapıyor?
Kimsenin gelmemesi çok tuhaf.
- Çok garip, değil mi? - Belki de gündüz ilahi söyleyenlerdir.
İyi de Olga nerede?
Evde değil mi? Kimsenin gelmemesi çok tuhaf.
Istvan!
- Bir gidip baksak mı acaba? - Edouard huzursuz oldu.
- Bir daha çalsanıza çanı. - Bu evde hiç alışıldık bir durum değil.
Edouard, sevgili Nikolay'ımızın evini ne hale getirdiniz gördünüz mü?
Her şey zıvanadan çıktı.
- Bu sessizlik ne böyle? - Merak etmeyin.
- Ben gidip bir bakayım. - Siz...
Ne oluyor? Cevap verin, ne oluyor?
Ingrida!
IV NİKOLAY
Hadi bakalım.
Yavaşça. Kapıya dikkat et.
Evet, işte oldu.
- Şimdi. - Evet.
İşte oldu.
- Rahat mısınız? - Istvan... -Evet efendim?
Bunun hakkında ne düşünüyorsun? "Kalkın ayağa, hayatta ezilenler!
Kalkın ayağa, açlığa mahkûm olanlar!"
Galiba dökümhane işçilerinden söz ediyor.
Daha az çalışıp daha çok kazanmak istiyorlarmış.
- Aldıkları ücretler... - Peki ya şu dize?
"Enternasyonal yeni insan ırkını yaratacak."
- Istvan, bana yardım etmen lazım. - Buyurun.
Bir hafta sonra iyileşmiş olursunuz.
- Bittiğinde bana haber verin. - Tabii efendim.
- Peki bu size göre Deccal mi? - Elbette ki hayır.
Onun özüne dair bazı ipuçları verildi, ama Deccal henüz gelmedi.
O halde olabildiğince basit şekilde açıklayın bize.
Basitlik konusunda teminat veremem. Hakiki basitliğe ulaşmak zordur.
Yanıltıcı, yapay, sahte basitlikten kötüsü de yoktur.
Vefat eden bir dostumun sık sık söylediği eski bir özdeyişe göre...
- "Basitlik kolayca yanıltabilir." - Bu da hiç basit değilmiş.
Muhtemelen bizim halk deyiminin çok benzeri.
Nedir anlamı?
"Basitlik, en fena hırsızlıktır."
- Basitlik, hırsızlıktan beterdir. - Doğru.
- Şimdi anladım. -Deccal'in özdeyişlerle açıklanamaması çok yazık.
- O halde siz bizi aydınlatın. - Pekâlâ. Ama önce siz söyleyin.
Dünyada kötülüğün varlığını ve gücünü kabul ediyor musunuz?
Keşke kabul edemesek, ama mecburen ediyoruz.
Ölüm hafife alınacak bir şey değil ve bu kötülükten kaçış yok.
Bence "yok edilecek en son düşman ölümdür".
O yok olmadığı sürece de, kötülüğün iyilikten çok daha güçlü olacağı açık.
- Siz ne düşünüyorsunuz Ingrida? - Elbette kötülük de iyilik kadar gerçek.
Tanrı var, Şeytan da var.
Tabii Tanrı ona tahammül ettiği sürece.
Ben şimdilik bir yorum yapmayayım. Ama herkesin fikrini merak ediyorum.
Olga'nın düşünce biçimi bence tamamen anlaşılır, yani anlıyorum ki...
hiçbir hakiki düşünce barındırmıyor, mantıksız, basit bir iddiadan ibaret.
Ama yapıcı dindarın bakış açısı, çok daha tutarlı ve daha çok ilgimi çekiyor.
Ama bu görüşü sadece bürokratik haliyle tanıdım hep ve tatmin olmadım.
Bu konular hakkında iyicil ve dindar cümleler değil...
doğal bir insan kelamı duymayı çok isterdim.
Kutsal kitapları dikkatle okuyan birinin zihinsel ufkunda doğan yıldızlardan...
hiçbiri bence İncil kelamından sızan şu ışıktan daha çarpıcı ve parlak değildir.
- Şaire bakın hele! - Hayır, durun.
"Siz dünyaya barış getirmeye geldiğimi mi sanırsınız? Barış değil, kılıç getirdim."
İsa dünyaya hakikati getirdi. Hakikat de iyilik gibi, insanları bölen bir kılıçtır.
Bunu açıklamanız lazım. Öyleyse neden İsa'ya "Barış Prensi" denir?
Ve neden barış için emek verenlere "Tanrı'nın evladı" deneceğini söylemiştir?
Buradaki çelişkiyi çözmenin tek yolu, iyi barış veya hakiki barış ile...
kötü barış veya sahte barış arasındaki ayrımı yapmak.
Hâlbuki, bize hakiki barışı ve iyi düşmanlığı getiren, bu ayrımı yapmış.
"Barışımı veriyorum size. Dünyanın verdiğinden farklıdır benim verdiğim."
Demek ki İsa'nın dünyaya getirdiği, bölünmeye dayanan...
yani iyi ile kötü, yalan ile gerçek ayrımlarına dayanan...
İsa'ya has iyi bir barış var.
Bir de kafa karışıklığına ve özünde hep savaş hâlinde olanın...
yüzeyde uzlaşması üstüne kurulu kötü barış vardır.
İyi ve kötü barışlar arasındaki farkı nasıl göstereceksiniz bize?
Biraz Ingrida gibi. O da bu sabah bize şaka yollu...
Nystad veya Küçük Kaynarca gibi iyi barışlar olduğunu söylüyordu.
O şakanın arkasında daha genel ve daha önemli bir anlam saklanıyor.
Siyasette olduğu gibi, ruhsal mücadelede de...
iyi barış, ancak savaşın amacına ulaşıldığı zaman mümkün olandır.
Ama nihayetinde neden iyi ile kötü savaş hâlindeler?
Birbirleriyle savaşmaları şart mı hakikaten?
Ve ikisi arasında gerçekten göğüs göğüse bir mücadele olabilir mi?
Normal bir savaşta, hasımlardan biri üstünlüğü ele geçirince, diğeri, düşman...
takviye kuvvetleri çağırır ve çatışma muharebeyle, top ve süngüyle sonuçlanır.
Oysa iyi ile kötünün mücadelesinde hiç böyle şeyler yok.
İyi üstünlüğü ele geçirince, kötü hemen zayıflar, hiç gerçek bir çarpışma olmaz.
Dolayısıyla bütün bunları hep mecazi olarak görmek gerek.
İnsanlarda iyinin ağır basmasını sağlasak yeter, kötü kendiliğinden söner.
Yani iyiler daha da iyi oldukça, kötülerin de kötülüklerini kaybedip...
- iyi olacaklarına mı inanıyorsunuz? - Bana öyle geliyor.
Peki iyi bir insanın iyiliğinin kötüyü iyi ettiği...
ya da en azından kötülüğünü azalttığı örnekler biliyor musunuz?
Hayır doğrusu, böyle bir şeye ne şahit oldum ne de duydum.
Bu söylediğiniz, bu sabah Olga'ya dediklerinize benziyor.
Yani onca iyiliğiyle İsa bile, Yahuda İskariyot'un veya kötü yürekli hırsızın...
ruhlarından iyi bir şey çıkaramamış. Bu soruyu Olga'nın cevaplaması lazım.
Geldiği zaman unutmayın da sorun.
Ama onu Deccal olarak görmediğim için, gelir mi güvenemiyorum.
Hele ilahiyat konusundaki ferasetine hiç güvenmiyorum.
Bu yüzden, cevaplanmamış bu soru havada kalıp sohbeti tıkamasın diye...
şimdilik Olga'nın kendi görüşüyle yönelteceği itirazı dile getiriyorum.
"İsa neden Yahuda ve şürekasının ruhlarını iyiliğiyle yenilemedi?"
Çok basit, çok cahil bir devirdi ve hakikatin iç gücünün algılanabildiği...
o ahlaki gelişim seviyesine ulaşmış çok az sayıda ruh bulunuyordu ancak.
Yahuda ve şürekası ise çok az gelişmişti.
İsa da havarilerine ne demişti zaten?
"Benim başardığım işleri ve hatta fazlasını sizler de başaracaksınız."
Dolayısıyla, bugün insanlıkta eriştiğimiz yüksek ahlaki gelişim seviyesinde...
İsa'nın gerçek havarileri, yumuşaklıkları ve şiddetsizliklerinin gücü ile...
18 asır önce mümkün olanlardan daha üstün ahlaki mucizeler yaratabilirler.
Müsaadenizle! Yaratabilirler madem, neden yaratmıyorlar?
Yoksa siz bu yeni mucizelere şahit oldunuz mu?
Bakın, Hıristiyan bilincinin ve ahlakın 18 asır gelişmesinin ardından...
bizim Olga hâlâ şu karanlık ruhumu aydınlatamıyor...
ve ben onu tanımadan önce ne kadar yamyamsam öyle kalıyorum.
Eskiden olduğu gibi şimdi de, Tanrı'nın ve Rusya'nın ardından...
şu dünyada her şeyden çok askerliğe, özellikle de topçulara değer veriyorum.
Hâlbuki şiddet karşıtlığını savunan havariler çıktı karşıma daha önce.
Hepsi de sevgili Olga'mızdan daha farklı çaptaydı.
Lütfen ama, bu kadar şahsi bir görüşü ortaya koymak neye yarar?
Hem ne bekliyorsunuz benden?
Olga'nın yerine, İncil'den onun unuttuğu bir metni sundum size.
"İyidir, iyi değildir bilemem Başkasının hayallerine o kadar giremem"
Sevgili kontesimizin savunmasını ben yapayım şimdi.
Olga zekâsını ispatlamak istiyorsa, Ingrida'ya şöyle cevap verirdi...
"Bendeniz ve karşınıza çıkan benim gibiler...
bizler ancak şu bakımdan kendimizi İsa'nın havarileri olarak görürüz..."
- Sofra hazır. - Tamam.
- Affedersiniz, ne diyordunuz? - Önemli değil.
Diyordum ki, ben Olga adına konuşacak olsaydım...
Ingrida'yı şöyle cevaplardım...
"Bendeniz ve karşınıza çıkan benim gibiler, bizler ancak...
düşünce ve eylemlerimizin yönelimi bakımından, kendimizi...
İsa'nın havarileri olarak görürüz, üstün bir güç elde ettiğimiz için değil.
Ama illaki bir yerlerde ya da yakın bir gelecekte...
bizden daha mükemmel Hıristiyanlar olacak ve onlar sizi bile aydınlatacaktır."
Bu cevap elbette çok kullanışlı olurdu...
zira bilinmeyen bir otoriteye devrediyor işi. Ama ciddiye alınmaz.
Mesela şöyle bir şey diyebilirler...
"Biz hiçbir şey yapamayız, ne İsa'nın yaptığından fazlasını, ne yaptığını...
hatta yaptığından azını, yaptıklarına yaklaşacak kadarını bile."
Mantıken ne sonuca varabiliriz bu söylenenlerden?
Tek bir sonuç çıkar bence, o da şu: İsa'nın sözleri...
"Benden fazlasını yapacaksınız" lafı bu beyefendilere değil...
onlara hiç benzemeyen başka birilerine söylenmiş.
Ama bir insanın İsa'nın düşmanını sevme ve öbür yanağını çevirme öğretisini...
sonuna kadar gerçekleştirip yine İsa sayesinde, yumuşaklığıyla...
kötü ruhları iyi hâle getirme gücüne sahip olacağını hayal edebiliriz.
Bir süre önce böyle bir deney yapıldı.
Başarısız olmakla kalmadı, varsayımınızın tam tersini gösterdi.
Nezaketi sınır tanımayan bir adam varmış.
Her tür hakareti bağışlamakla kalmayıp yapılan her kötü eylemi...
hep daha da büyük iyiliklerle karşılıyormuş. Sonra ne olmuş?
Düşmanının ruhunu sarsabilmiş, onu ahlaken dönüştürebilmiş mi?
Heyhat! Namussuzun yüreği büsbütün katılaşmış, onun acımasız elinde ölmüş.
Neyse, şimdi sofraya geçelim lütfen.
Kimden söz ediyorsunuz? Kim bu adam? Nerede, ne zaman yaşamış?
Çok eski değil, St. Petersburg'da yaşıyordu. Onu tanıdığınızı sanıyordum.
- Mabeyinci Delarue. - Hiç adını duymadım.
Hâlbuki bütün Petersburg'u tanımakla övünürüm.
V OLGA
Bugün öğleden sonra tarihin anlamını özetlediniz: Doğal hâliyle insanlık...
ilk başta az çok vahşi, birbirine yabancı pek çok halktan oluşuyor.
Bunlar birbirlerini ya görmezden gelir ya da savaşırken, yavaş yavaş...
daha nitelikli, daha eğitimli bir azınlık, yani medeni Avrupalı dünya ortaya çıkıyor.
Bu da zamanla büyüyerek bu tarihî harekette gecikmiş bütün halkları da...
kucaklayarak hepsini barışçıl, destekçi, uluslararası tek bir bütüne dâhil ediyor.
"Uluslararası ebedî barış düzeninin kurulması." Formülünüz bu, değil mi?
Evet ve çok yakında bu formülün hayata geçirilmesiyle birlikte...
tahmin edebileceğimizden çok daha büyük aşamalar kaydedeceğiz medeniyette.
Zorunluluktan dolayı körelip gidecek onca kötülüğü...
ve işin doğası gereği ortaya çıkıp gelişecek onca iyiliği bir düşünün.
Boşa çıkan onca enerji üretken uğraşlara yöneltilecek...
bilim ve sanat dalları, sanayi ve ticaret gelişecek.
Medeniyetin yakın zamandaki başarılarına, hastalıkların ve ölümün...
- ortadan kaldırılmasını da dahil ediyor musunuz? -O kesin zaten.
Yani bir dereceye kadar. Sağlık koşullarına dair çok şey yapıldı.
- Hijyen, antisepsi, organik tedavi... - Ama bu inkâr edilemez olumlu başarılar...
medeniyetin gelişmesine eşlik eden ve yine inkar edilemez psikopatolojik...
ve nöropatolojik vakaların da artmasıyla ağırlığını kaybetmiş olmadı mı?
Hangi terazide tartıyorsunuz ki bunu?
Her hâlükârda, olumsuz şeylerin de olumlu şeylerle birlikte arttığı kesin.
Elde edilen sonuç sıfıra yakın oluyor bu durumda. Hastalıklarda durum bu.
Ölüme gelince, ileri medeniyetin o konuda da elinde var sıfır.
İyi ama ileri medeniyet, ölümü ortadan kaldırmayı hedefliyor mu ki?
Hedeflemediğini biliyorum, bu yüzden böyle büyük beklentilere girmemek gerek.
Doğrusu değer verdiğim her şeyle birlikte ebediyen yok olacağımı bildiğimde...
hangi halk nerede savaşıyor, barış içinde yaşıyorlar mı...
medenileşmişler mi, barbarlar mı, terbiyeliler mi bilsem ne fark eder ki?
Bireysel, bencil bakış açısına göre, elbette ki bunların bir önemi yoktur.
Ne demek bencil? Ölüm her şeyi eşitler.
Ölümün karşısında, bencillik de diğerkâmlık da eş derecede saçmadır.
Orası öyle. Fakat bencilliğin saçmalığı, bizi bencil olmaktan alıkoymaz.
Digergamlık da, mümkün olduğu sürece, akli temeller gerektirmez.
Ölüm hakkında akıl yürütmek, bu durumda bir şeyi değiştirmez.
Çocuklarım ve torunlarım ölecek, bilirim, ama sanki ebediyen...
yaşayacaklarmış gibi, onların iyiliği için endişelenirim yine de.
Her şeyden önce onlar için çalışırım, çünkü onları severim...
hayatımı onlara adamak bana zevk verir. Bundan keyif alırım.
- Bu kadar basit işte. - Evet, her şey yolunda gittiği sürece.
Ama ölüm düşüncesi burada bile devrede.
Çocuklarınızın, torunlarınızın başına türlü kötülükler geldiğinde ne olacak?
Bundan nasıl bir zevk, nasıl bir keyif alacaksınız?
Tıpkı nilüferler misali. Bu çiçekleri koparmaya kalkan, bataklığa düşer.
Siz yine de çocuk ve torunlarınızın üstüne titreyebilirsiniz, bu görevinizdir.
Bu tavrınız onlara iyilik sağlar mı sorusunu yöneltmemiş olsanız bile.
Onlarla ilgilenmeniz sebepsiz yere değil, onlara duyduğunuz sevgiden dolayı.
Oysa henüz var olmayan gelecekteki insanlara böyle bir sevgi duyamayız.
İşte bu noktada haklı olarak aklımız...
endişelerimizin nihai anlamını, yani hedefi sorgulamaya başlar.
Eğer bu sorun son kertede ölümle çözülüyorsa...
ilerlemenin ve medeniyetin nihai sonucu yine hepimizin kaçınılmaz ölümü ise...
ilerleme ve medeniyet için yapılanların boş, yararsız ve saçma olduğu açıktır.
Hakiki Hıristiyanlık öğretisi böyle bir sorunun yöneltilmesine bile izin vermez.
İncil'deki çözüm, bağcı meselinde açıkça ve özel bir vurguyla ortaya konur.
Bağcılar, efendinin hesabına çalışmak için gönderildikleri bahçenin...
kendi mülkleri olduğu, orada bulunan her şeyin onların olduğu hissine kapılırlar.
O zaman o bahçede günlerini gün edip efendiyi de unutur giderler.
Onlara mülk sahibini ve sorumluluklarını hatırlatmak için gelenleri de öldürürler.
Şu anda günümüz insanlarının hemen hepsi o bağcılar gibi yaşıyor.
Kendi hayatlarının sahibi oldukları, zevk almaya hakları olduğu gibi...
saçma bir şeye inanıyorlar. Bu gerçekten aptalca, çünkü...
eğer buraya gönderildiysek, birinin iradesiyle, bir hedef için gönderildik.
Ama biz mantarlar gibi olduğumuza karar vermişiz bir kere.
Kendi keyfimiz için doğmuşuz, bunun için yaşıyoruz.
Belli ki gidişat kötü, efendisinin arzusunu yerine getirmeyen kölenin akıbeti gibi.
Efendimizin arzusu, İsa'nın öğretisinde ifade ediliyor.
İnsanlar bu öğretiye bağlı kalırsa, yeryüzünde Tanrı'nın krallığı kurulur.
O zaman insanlar da onlara sunulan en büyük iyiliklerden yararlanırlar.
Her şey burada.
Tanrı'nın krallığını ve adaletini arayın, gerisi size fazla fazla sunulur.
Bizse o gerisini arıyoruz hep ve bulamıyoruz.
Tanrı'nın krallığını kurmak şöyle dursun, onu yıkıp yok ediyoruz.
Devletlerle, ordularla, mahkemelerle, üniversitelerimizle, fabrikalarımızla.
- Sözünüzü bitirdiniz mi? - Evet.
Soruna nasıl bir çözüm getirdiğinizi hiç anlamadığımı söylemeliyim.
Görünürde akıl yürütüyor, iddianızı savunuyor, açıklıyor...
bizi bir şeye ikna etmeye çalışıyor gibisiniz...
ama ortaya koyduğunuz şey alakasız, rastgele bir dizi cümleden öte değil.
Mesela diyorsunuz ki: Eğer buraya gönderildiysek...
birinin iradesiyle, bir amaç için gönderildik. Asıl fikriniz bu sanırım.
Ama nedir bu?
Birinin bir amaç için bizi göndermiş olduğu fikrine nereden vardınız?
Kim söyledi bunu size?
Yeryüzünde var olduğumuz doğru, ama varlığımızın bir görevi...
yerine getirmeyi amaçladığını söylemek son derece temelsiz.
Gençliğimde beni göreve gönderdiklerinde bunu kesin olarak biliyordum.
Kim tarafından, ne amaçla gönderilmiş olduğum belliydi.
Bunu biliyordum, çünkü öncelikle elimdeki belgeler bunu teyit ediyordu.
İkincisi, müteveffa İmparator II. Aleksander beni özel olarak...
huzuruna çağırarak, şahsıma bizzat talimat verirdi.
- Üçüncüsü, yılda üç kez de 10.000 ruble ödeniyordu bana. -İyi paraymış!
Ama sokakta adamın biri yanıma gelip beni kudretli bir bakan yaptığını...
falanca yere filanca görevle gönderdiğini söyleyecek olsa...
ilk yapacağım şey, belki de canıma kastetmek isteyen bu kaçıktan...
beni kurtarabilecek bir polis memuru var mı diye etrafa bakmak olur.
Bizim örnekte ise, sözde efendiniz size tasdikli belgeler vermemiş...
sizi özel olarak huzuruna çağırıp konuşmamış, maaş da ödemiyor.
Ne biçim elçisiniz öyleyse?
Sırf sizin şahsınızı demiyorum, bilemem, elçi veya kul olarak gönderilen herkesi...
kastediyorum. Hangi haklarla? Hangi dayanakla? Hiç anlamıyorum.
Burada bir belagat cambazlığı söz konusu bence, çok da parlak değil.
Yapmayın, yine oyun oynuyorsunuz.
Gayet iyi anladınız siz de, Olga sizin inançsızlığınızı çürütmek istemiyordu.
Sadece genel Hıristiyanlık görüşünü ortaya koyuyordu.
Buna göre hepimiz Tanrı'ya bağlıyız ve O'na hizmet etmemiz gerekir.
Bir bedel, bir ücret almadan hizmet etmeyi anlayamıyorum.
Ödenen bedel de herkes için aynı şey, yani ölümse, tebrik ediyorum kendisini.
Nasıl olsa öleceksiniz, kimse de fikrinizi sormayacak.
"Nasıl olsa" diyorsunuz ya, bu da yaşamın hizmet etmek olmadığının ispatı.
Eğer doğarken rızam alınmadığı gibi, ölürken de rızam alınmıyorsa...
hayatı olduğu gibi ölümü de gerçekte oldukları gibi, doğal zorunluluklar...
olarak görmeyi tercih ederim, bir efendiye hizmet ettiğimi düşünmem.
Benim çıkardığım sonuç şu: Hayatta olduğun sürece yaşa...
ve olabilecek en zekice, en iyi şekilde yaşamak için uğraş.
Zekice ve iyi bir hayatın şartı da barışçıl medeniyet.
Zaten bence Hıristiyan öğretisi dahilinde bile...
Olga'nın bize sunduğu sözde çözüm çok kolayca çürütülmeye açık.
Ama konuya benden daha hakim olanlara bırakıyorum bunu.
Hangi çözümden söz ediyoruz ki? Sorun ne ortaya kondu ne de çözümlendi.
Kelime oyunları yapıp etrafından dolanıyoruz. Sanki harita üstünde...
bir düşman kalesinin etrafına çizdiğim birliklerle kaleyi aldığımı söylemem gibi.
Hiçbir şey anlamadım.
Söylediklerime karşı bu itirazla mı geliyorsunuz?
Özellikle anlamakta zorlandığım yer, keyif için yaşayan mantarlar kısmıydı.
Onları kremayla veya börek içinde yemeyi sevenler için yaşıyorlar sanıyordum.
Eğer sizin yeryüzündeki Tanrı'nın krallığı ölümü öylece bırakıyorsa da...
o zaman insanlar zorla yaşıyor demektir ve sizin Tanrı krallığında da...
aynen mantarlar gibi yaşarlar. O hayal ettiğiniz keyifli mantarlar gibi değil...
tavada kızartılmaya hazırlanan hakiki mantarlar gibi.
İnsanların da Tanrı'nın yeryüzündeki krallığında...
sonu ölüm tarafından yutulmak olmayacak mı? İşte o kadar.
- Olga öyle demedi. - Ne bunu dedi ne de başka şeyi.
En önemli noktayı neden sessizlikle geçiştiriyoruz?
Bu sorunu ele almadan önce, görüşlerinizi açıklarken kullandığınız...
o meselin kaynağını öğrenmek istiyorum Olga. Siz mi uydurdunuz?
Uydurmak mı? İncil'den o hikâye!
Yapmayın. O mesel İncil'lerin hiçbirinde yok.
Tanrı aşkına! Neden Olga'nın üstüne gidiyorsunuz?
İncil'de bağcılarla ilgili bir mesel var.
Konusu buna benzeyen bir tane var, ama o meselin anlamı ve özü bambaşka.
Ne diyorsunuz siz? Bu kadarı da fazla! Bana aynı mesel gibi geldi.
Gereksiz yere kılı kırk yarıyorsunuz. Sözünüze inanmıyorum.
İnanmanız da şart değil. Bağcı meseli üç İncil'de de bulunur.
Matta, Marka ve Luka. Ama üç versiyonda da ciddi farklılıklar yoktur.
O yüzden tek bir İncil'den, en ayrıntılısı olan Luka'dan okusak yeter.
20. bölümde bu mesel. Orada İsa'nın halka verdiği son vaaz anlatılır.
Acı son yaklaşmaktadır. 19. bölümün sonu, 20. bölümün başlarında...
İsa'nın düşmanları, başkâhinler ve din bilginleri ona karşı doğrudan...
ve kararlı şekilde saldırıya geçer, herkesin içinde ona kimin...
yetki verdiğini, hangi hakla ve hangi yetkiyle davrandığını sorarlar.
Ama doğrudan okusam daha iyi.
"İsa her gün tapınakta ders veriyordu.
Başkâhinler, din bilginleri, halkın ileri gelenleri ise onu yok etmek istiyor...
ama nasıl yapacaklarını kestiremiyorlardı, çünkü halk onu can kulağıyla dinliyordu.
O günlerden birinde, İsa tapınakta halka ders verip Müjde'yi duyururken...
başkâhinler ve din bilginleri, ihtiyarlarla birlikte çıkageldiler.
'Bunları hangi yetkiyle yapıyorsun? Bu yetkiyi sana kim verdi?' dediler.
İsa onlara şu karşılığı verdi: 'Ben de size bir soru soracağım.
Söyleyin bana, Yahya'nın vaftiz etme yetkisi Tanrı'dan mı, insanlardan mıydı?'
Aralarında tartıştılar: 'Tanrı'dan dersek, 'Ona niçin inanmadınız?' diyecek.
Yok, eğer 'İnsanlardan' dersek, halk bizi taşa tutacak...
çünkü Yahya'nın peygamber olduğuna inanmışlardır.'
Sonunda 'Nereden olduğunu bilmiyoruz' cevabını verdiler.
İsa da 'Ben de bunları hangi yetkiyle yaptığımı söylemeyeceğim' dedi."
Neden bunları okuyorsunuz bize? İsa'ya sataştıklarında cevap vermemesi güzel.
- Bağcıların meseliyle bunun ne alakası var? -Sabredin, hepsi yerine oturacak.
Hem İsa'nın cevap vermediğini söylerken çok yanılıyorsunuz.
Mükemmel bir netlikle cevap verdi, hem de iki kere.
Sorgulayanların reddetmeye cesaret edemeyeceği bir tanık buldu kendine.
Sonra onların kendisi üstünde ne güçleri ne de hakları olmadığını gösterdi...
çünkü halktan korkarak davranıyor, can derdiyle halkın tavrına uyuyorlardı.
Hâlbuki gerçek güç, başkalarını takip etmek değil, onları sürüklemektir.
Halktan korkarak onlara boyun eğen bu insanlar...
gerçek gücü ellerinden kaçırmışlardı, asıl gücün halkta olduğu ortadaydı.
Bundan dolayı, İsa bu noktada halka hitap ederek ona karşı çıkmakla suçlar onları.
Bu çok hoşuma gitti.
İncil'deki bağcılar meselinin anlatılma amacı...
tıynetsiz Yahudi önderlerini Mesih'e karşı çıktıkları için suçlamaktır.
Siz de göreceksiniz şimdi.
"İsa sözüne devam ederek halka şu meseli anlattı.
'Adamın biri bağ dikmiş ve bağcılara kiralayıp uzun bir yolculuğa çıkmış.
Mevsimi gelince, üründen payını vermeleri için bağcılara bir köle yollamış.
Ama bağcılar köleyi dövmüş ve eli boş göndermişler.
Bağ sahibi başka bir köle daha yollamış.
Bağcılar onu da dövüp aşağılamış ve eli boş göndermişler.
Adam bir üçüncüsünü yollamış.
Bağcılar onu da yaralayıp kovmuşlar.
Bağın sahibi 'Ne yapsam ki?' demiş.
'Sevgili oğlumu göndereyim. Belki onu sayarlar.'
Ama bağcılar onu görünce aralarında şöyle konuşmuşlar.
'Mirasçı bu, onu öldürelim de miras bize kalsın.'
Böylece, onu bağdan dışarı atıp öldürmüşler.
Bu durumda bağın sahibi onlara ne yapacak?
Gelip o bağcıları yok edecek, bağı da başkalarına verecek.'
Halk bunu duyunca 'Tanrı korusun!' dedi.
İsa gözlerini onlara dikip şöyle dedi: 'Kutsal yazılardaki şu sözün anlamı nedir?
'Yapıcıların reddettiği taş, işte köşenin baş taşı oldu.'
O taşın üzerine düşen paramparça olur, taş kimin üstüne düşerse un ufak eder.'
Din bilginleriyle başkâhinler O'nu o anda yakalamak istediler...
ama halkın tepkisinden korktular.
İsa'nın bu meseli kendilerine karşı anlattığını fark etmişlerdi."
Sorarım size, bağcılar meseli kime ve neye gönderme yapıyormuş?
Neye itiraz ediyorsunuz anlayamadım.
Başkâhinler ile din bilginleri alındılar, çünkü bu meselde sözü geçen...
o kötü şahıslara benzediklerinin farkındaydılar.
- Burada tam olarak neyle suçlanıyorlar peki? -Gerçek öğretiyi uygulamamakla.
Her şey açıkça ortada: Bu kepazeler mantarlar gibi keyif için yaşıyormuş.
Tütün kullanıyor, konyak içiyor, et yiyor...
ve hatta tanrılarına et sunuyor, ayrıca evleniyor...
mahkemelerde adam yargılıyor ve savaşa katılıyorlarmış.
Sizin yaşınızda ve konumunuzda bir adama böyle alay etmek yakışıyor mu?
Siz ona kulak asmayın Olga. Bana kalırsa... Affedersiniz.
Biz sizinle ciddi ciddi tartışmak istiyoruz.
Şunu söyleyin ama: İncil'deki meselde, aslında...
bağcılar, bağ sahibinin varisi olan oğlunu öldürünce ölüyorlar.
İncil'e göre bu çok önemli bir nokta. Neden bu kısmı atladınız?
Atladım, çünkü bu İsa'nın şahsi kaderiyle ilgili bir durum.
Tabii bunun da bir önemi ve değeri var, ama asıl elzem şeyin yanında önemsiz.
- Nedir o? - İncil'in öğretisine bağlı kalınması...
- ve bu şekilde Tanrı'nın krallığına ve adaletine kavuşulması. -Durun biraz.
Kafamda hepsi birbirine karıştı. Tam olarak neydi konu?
Nikolay, İncil sizin elinizde. Söyler misiniz lütfen?
Meselden sonraki bölümde neden söz ediyor acaba?
Sezar'ın hakkını Sezar'a vermek gerektiğini söylüyor.
Bütün ölüler dirilecek, Tanrı ölülerin değil, yaşayanların Tanrı'sıdır, diyor.
Sonra İsa'nın Davut'un oğlu değil, Tanrı'nın Oğlu olduğu gösteriliyor.
En son paragrafta da din bilginlerinin ikiyüzlülüğü ve kibri eleştiriliyor.
Görüyorsunuz ya Olga, İncil'den dünya işlerinde devletin hakkını vermek...
ve ölülerin dirileceğine inanmak gerektiğini...
ve İsa'nın basit bir insan değil, Tanrı'nın Oğlu olduğunu da öğreniyoruz.
Ne zaman kimin yazdığı bilinmeyen tek bir bölümden sonuca varmak doğru mu?
Hayır! Bu sefer eminim ve tek bir bölümde mi geçiyor diye...
kitaba tekrar bakmam gerekmiyor.
Kusura bakmayın, kafam karıştı, ama size katılmıyorum.
Bunun tek bir bölümde geçtiğine inanmak istemiyorum.
Dört İncil'de de hem dirilişten, hem de İsa'nın tanrısallığından...
sık sık söz edilir. Özellikle cenazelerde de okunan Yuhanna İncil'inde.
Bunların ne zaman ve kim tarafından yazıldığının bilinmemesine gelince...
liberal Alman âlimler bile dört İncil'i de 1. yüzyılda havariler yazmış diyor.
Renan'ın "İsa'nın Hayatı" eserinin 13. baskısında...
dördüncü İncil'le ilgili bir tekzip görmüştüm sanki.
Doğru, uzmanların gerisinde kalmamak lazım.
Ama işin talihsiz yanı şu ki, dört İncil'imiz her ne olursa olsun...
hangi çağda, kim tarafından yazılmış olurlarsa olsunlar...
sizin için daha mantıklı, öğretinizle daha uyumlu başka bir İncil yok Olga.
Yok mu? Nasıl olmaz?
Hani beşincisi? Onda İsa yok, sadece hayvan kesimi ve askerlik öğretisi var.
Siz de mi başladınız? Ne ayıp!
Bilin ki siz ve müttefikleriniz Olga'ya böyle sataştıkça, ondan taraf olurum.
Olga, Hıristiyanlığa yönelik iyimser bir yaklaşımınız olduğundan eminim.
Sizin İncil'iniz bizimkiyle bir olmasa da yine aynı sayılır.
"Montesquieu'nün Özü", "Fénelon'un Özü" diye kitaplar yazılırdı ya eskiden...
siz ve üstatlarınız da "İncil'in Özü" diye bir şey oluşturmak istemişsiniz.
Ama ne yazık ki aranızdan hiç kimse şöyle bir risale yazmaya soyunmamış.
"Falanca ve filancanın öğretisi uyarınca Hıristiyanlığın özü."
Şöyle ilmihal gibi bir şey de lazım ki, bizim gibi...
basit insanlar, bütün bu farklı yorumlar arasında kaybolmayalım.
Kâh en önemli kısmın dağdaki vaazda olduğunu söylüyorlar...
kâh birden ilan ediyorlar ki öncelikle alın terimizle toprağımızı işlemek gerek.
Hâlbuki bu İncil'de değil, Yaratılış Kitabı'nda yer alıyor.
Orada doğum sancılarından da söz edilir.
Ama tabii bu bir emir değil, hazin bir kaderdir.
Kâh varımızı yoğumuzu yoksullara dağıtmamızı söylüyorlar...
kâh kimseye bir şey vermemek gerektiğini, çünkü para kötü bir şey...
ve insan kendisi ve ailesi haricinde başkalarına kötülük yapmamalı...
diğerleri için ancak çalışılabilir.
Kâh hiçbir şey yapmayıp sadece tefekküre dalmak gerektiği söyleniyor...
kâh kadının görevi dünyaya olabildiğince çok sağlıklı çocuk getirmektir diyorlar.
Sonra birdenbire bunların hepsinden vazgeçiliyor.
Sonra sıra soframıza geliyor. İlk adım olarak etten vazgeçmek gerek...
deniyor, ama neden ilk adım bu, bilen yok.
Sonra konyak ve tütün lanetleniyor, ardından krepler.
Şimdi de bir öğreniyoruz ki sevgili Ingrida, askerlik en büyük kötülükmüş...
ve Hristiyanın en önemli vazifesi askere gitmeyi reddetmekmiş.
Askerliğe kaydolmayanlar da böyle aziz olup çıkıyorlar işte.
Belki de saçmaladım iyice, ama hata bende değil.
Bütün bunların içinde kaybolmamak işten değil.
Ben de hakiki öğretimizin tutarlı şekilde özetlenmesi gerektiğini düşünüyorum.
- Evet. - Böyle bir çalışma yürütülüyormuş.
Onun bitmesini beklerken, lütfen birkaç kelimeyle söyler misiniz?
Size göre İncil'in özü nedir?
Bana göre çok açık: Kötülüğe şiddetle cevap vermeme ilkesidir.
- Peki tütünle bunun alakasını nasıl kuruyorsunuz? -Ne tütünü?
Olga, şiddetsizlik ilkesini, tütünden, şaraptan...
etten, cinsel ilişkiden uzak durma tavrına bağlayan nedir?
Aradaki bağlantı bana göre çok açık.
Bütün bu çarpık alışkanlıklar insanı sersemleştirir ve...
aklının veya vicdanının sesini susturur. Bu yüzden savaş alanına...
- yollamadan önce askerleri sarhoş ederler. -Hele yenilecekleri bir savaşsa.
Şiddetsizlik ilkesi kendi başına önemli, diğer kısıtlamaları meşru kılsın kılmasın.
Size göre Olga, kötülüğe şiddetle karşı koymazsak, kendiliğinden kaybolur.
Yani şu an kötülüğün var olmasının tek sebebi, ona karşı koymamız...
ya da ona karşı tedbirler alıyor olmamız.
Bunlar olmasa, ona özgü gerçek bir gücü yok aslında.
Gerçekte kötülük diye bir şey yok, ancak biz onun var olduğu gibi...
yanlış bir şeye inandığımız, buna göre davrandığımız için var oluyor. Öyle mi?
- Olga? - Evet.
Ama kötülük gerçekte yoksa...
İsa'nın tarihsel görevinde bu kadar başarısız olmasını nasıl açıklıyorsunuz?
Sizin görüşünüze göre, tamamen başarısız olmuş, sonuçsuz kalmış.
Daha doğrusu, iyilikten çok kötülüğün çoğalmasına yol açmış.
- Neden ki? - Çok tuhaf bir soru!
Ama İsa'nın hakiki iyiliği herkesten çok daha açıklıkla, güçle ve azimle...
- savunmuş olduğunu kabul ediyorsunuz. Bunda hemfikir miyiz? -Evet.
Hakiki iyilik de kötülüğe şiddetle karşı koymamaktan ibaret.
Yani hayal ürünü bir kötülüğe, zira hakiki kötülük yok.
İsa bunu savunmakla kalmadı, bu iyiliğin gereklerini...
sonuna kadar yerine getirerek direnç göstermeden şehit oldu.
Size göre İsa öldü ve yeniden dirilmedi. Fevkalade.
Onu örnek alan binlerce çömezi de aynı kaderi yaşadı. Fevkalade.
Peki bu nasıl bir sonuç doğurdu size göre?
Ne olsun isterdiniz? Bu yaptıklarına mükafat olarak melekler o şehitlerin...
başına pırıl pırıl taçlar koyup onları cennet bahçelerine mi oturtsaydı?
Yok canım, niye böyle dediniz ki?
Hiç şüphesiz benim kadar siz de hayatta veya değil, bütün yakınlarınız...
en iyi, en güzel şeyleri elde etsin isterdiniz.
Ama burada mesele bizim ne istediğimiz değil, size göre...
İsa'nın ve çömezlerinin vaazları ve fedakârlıklarının neler doğurduğu.
Kim için neler doğurduğu? Onlar için mi?
Onlar için sonucun zalimce bir ölüm olduğunu biliyoruz.
Ama ahlaki kahramanlıklarına bakılırsa, bile isteye girmişler bu yola.
Parlak taçlar elde etmek için değil, bütün insanlığa iyilik yapmak için.
O hâlde soruyorum: Bu insanların şehadeti insanlığa ne kazandırdı?
Şu eski özdeyişe göre, "Şehitlerin kanı, Kilise'nin dölüdür."
Bu aslen doğru, ama size göre, Kilise hakiki Hıristiyanlığı çarpıtıp öldürdü.
Öyle ki Hıristiyanlık, insanlık tarafından neredeyse tümden unutuldu...
ve 18 yüzyılın ardından her şeyi baştan kurmak gerekti.
- Tabii daha başarılı olma güvencesi de yok, yani hiç ümit yok. -Neden ümit yok?
İsa'nın ve ilk Hıristiyan nesillerinin bu yola baş koyduklarını...
ve bu uğurda canlarını verdiklerini inkar etmiyorsunuz herhâlde.
Sizin görüşünüze göre, bunun sonucunda bir şey olmamışsa...
başka bir sonuç beklemek için ne dayanak olabilir?
Bütün bunların kurucular, sapkınlar, yıkıcılar ve reformcular için...
herkes için aynı, gayet açık ve sabit bir sonucu olmuş.
Tümü de size göre, geçmişte ölmüşler, şu an ölüyorlar, gelecekte de ölecekler.
İyilik davasından, hakikatin vaaz edilmesinden çıkan...
ve bundan sonra da hep çıkacak olan tek sonuç ölüm olmuş.
Bu ne anlama geliyor? Ne tuhaf...
Var olmayan kötülük hep galip geliyor, iyilik ise hiçlikte yok oluyor.
- Ama kötüler de ölmüyor mu? - Ölüyor, hem de pek çok.
Ama kötülüğün gücü, ölümün hükümranlığıyla teyit edilirken...
iyiliğin gücü, tam tersine, ölüm tarafından yalanlanıyor.
Aslında kötülüğün iyilikten daha güçlü olduğu apaçık ortada.
Bu tek gerçek olarak kabul edilirse, dünya kötü bir yaratımın eseri demektir.
Peki ama gündelik hayatta gerçek dünyada yaşadığını varsayan...
ve sonuçta kötülüğün iyiliğe göre üstünlüğünü gören insanlar...
nasıl kötülüğün var olmadığını, onunla savaşmak gerekmediğini söylüyorlar?
Bunu aklım almıyor bir türlü.
Olga'nın imdadıma koşmasını bekliyorum.
Siz bu işin içinden nasıl çıkıyorsunuz önce siz söyleyin.
Gayet basit. Kötülük vardır.
Sadece iyiliğin olmadığı yerde değil, varlığın her alanında...
düşük unsurların üstün unsurlara baskın olmasıyla da ortaya çıkar.
Bireysel kötülük vardır.
İnsanın düşük yanının, hayvani ve vahşi arzularının...
ruhunun en yüce amaçlarına zıt düşmesi...
ve insanların ezici çoğunluğunda, baskın gelmesiyle ortaya çıkar.
Toplumsal kötülük vardır: Bireysel olarak kötülüğe boyun eğmiş...
insan topluluklarında, daha iyi olanların kurtarma çabalarının başarısız olmasıdır.
İnsanda bir de bedensel kötülük vardır.
Bedenin düşük, maddi unsurlarının, muhteşem organizma suretinde...
her şeyi bir araya getiren canlı ve ışıl ışıl güce, bu surete ters düşüp...
onu kırması, üstün olan her şeyin gerçek temelini yok etmesidir.
Bu kötülüğün en uç noktasıdır, adı da ölümdür.
Eğer uç noktadaki bu bedensel kötülüğün zaferinin nihai ve mutlak...
olduğunu kabul edersek, iyiliğin toplumsal, bireysel ve ahlaki alandaki...
zahirî zaferlerinin hiçbirini gerçek bir başarı olarak göremeyiz.
Diyelim ki iyi bir adam, mesela Sokrates...
hem içindeki düşmanları, yani zararlı tutkularını yenmiş...
hem de halk düşmanlarını ikna edip düzeltmiş, Yunan şehir düzenini kurmuş.
Kötülük, varlığın en derin katmanında hayatın temellerini tümden koparacaksa...
kötülüğe karşı böyle geçici ve yüzeysel zaferlerin ne anlamı kalır?
Ya asıl galipler bedensel çürümeyi sağlayan mikroplarsa?
Hiçbir ahlak eseri böyle bir umutsuzluğa ve karamsarlığa karşı bizi koruyamaz.
Bunları önceden de duymuştuk. Peki siz umutsuzluktan nasıl sakınıyorsunuz?
Tek bir dayanağımız olabilir, o da gerçek anlamda yeniden diriliş.
Biliyoruz ki iyi ile kötü arasındaki mücadele sadece ruhta ve toplumda...
değil, daha derinlerde, fiziksel dünyada da olur. Ve biliyoruz ki...
geçmişte bir şahsın yeniden dirilişiyle hayatın iyi ilkesi bir zafer kazanmış.
Tek bir beklentimiz var: Hepimizin dirilişiyle gelecek zaferler.
Burada kötülük de anlamını, varlığının nihai açıklamasını bulur...
ve iyiliğin gerçekleşmesine, artmasına, zafer kazanmasına hizmet eder.
Ölüm, fani hayattan güçlüyse, ebedi hayat için dirilmek ikisinden de güçlüdür.
Tanrı'nın krallığı, dirilişle birlikte zafer kazanan hayatın hükümranlığıdır.
İşte bu hayatta iyilik etkili, tamamına ermiş ve belirleyicidir.
İsa'nın bütün gücü, bütün eseri oradadır.
Bize olan hakiki sevgisi ve bizim O'na olan sevgimiz orada ortaya çıkar.
Geri kalan her şey olaylardır, yoldur, aşamalardır.
Seçilmiş Kişi'nin gerçekten dirildiğine inanmadan...
ve hepimizin ileride dirilmesi beklentisi olmadan Tanrı'nın krallığı...
lafta kalır ve bundan ancak ölümün krallığı sonucu çıkar.
Nasıl yani?
Ölüm olgusunu herkesin gördüğü şekilde kabul ederek...
bütün insanların öldüğünü ve öleceğini kabullenerek...
ölümü size göre istisnası olmayan mutlak bir kanun halinde yüceltiyorsunuz.
Ölümün mutlak kanun gücünde olduğu bu dünya ölümün krallığı olabilir ancak.
O halde Tanrı'nın yeryüzündeki krallığı dediğiniz şey...
ölümün krallığını tanımlayan boş ve keyfî bir örtmece değilse nedir?
Bence de boş, zira bilinen bir değerin yerine bilinmeyen bir değer geçemez.
Tanrı'yı gören olmadı, krallığı nasıl bir şeydir bilen yok...
ama hepimiz insanların ve hayvanların öldüğünü gördük...
ve bu dünyanın egemeni olan ölümün elinden kimse kaçamaz, biliyoruz.
O zaman neden bu "a"nın yerine "x" değerini koyalım?
Bunun tek sonucu, kargaşa yaratmak ve minikleri dehşete düşürmek olur.
Neden söz ediyoruz anlamıyorum.
Ölüm elbette çok ilginç bir olay.
Dünyadaki canlılarda sürekli görülen, her biri için kaçınılmaz olan...
bir olgu olarak buna kanun denebilir hiç şüphesiz.
Bu kanunun mutlak niteliğinden de söz edilebilir.
Ne de olsa şimdiye dek buna bir istisna olduğu gözlemlenmemiştir.
Ama bunun hakiki Hıristiyanlık öğretisi için nasıl yaşamsal önemi olabilir ki?
Öğreti, şu an ne yapmamız gerektiğine dair vicdanımızın sesiyle konuşur ancak.
Vicdanımız yapmaya veya yapmamaya gücümüz olan şeylerle ilgilenebilir.
Bu yüzden vicdanımız ölüm konusunda sessiz kalır, bir şey diyemez.
Gündelik hayatımızda yaşadığımız duygu ve arzular bakımından önemli olsa da...
ölüm bizim irademizin dışındadır, o yüzden bizim için ahlaki anlamı olamaz.
Bu anlamda, ölüm kötü hava kadar dışsal bir olgudur.
Havanın ara sıra kötü olması ve buna maruz kalmam kaçınılmaz diye...
Tanrı'nın krallığı yerine "kötü havanın krallığı" mı demem lazım?
Elbette ki hayır. Öncelikle kötü hava ancak Londra'da egemen olabilir.
Burada Transilvanya'da onun krallığı umurumuzda olmaz bizim.
Ayrıca yaptığınız karşılaştırma geçersiz...
çünkü kötü havada bile Tanrı'yı övebilir, onun krallığını hissedebiliriz.
Oysa kutsal kitaplara göre, ölüler Tanrı'yı övemez.
İşte bu yüzden, ekselanslarının da belirttiği gibi...
bu kederli dünyaya Tanrı'nın krallığı değil, ölümün krallığı adı uygun düşer.
İnsaf! Ne diye sürekli adlandırmalardan söz ediyorsunuz?
Çok sıkıcı oldu! Hem bu bir adlandırma meselesi mi?
Olga, Tanrı'nın krallığı ve adaleti derken ne kastediyorsunuz söylesenize.
Bana göre, insanların sadece kendi vicdanlarının izinden gittiği...
ve böylece onlara saf iyiliği lütfeden Tanrı'nın iradesini gerçekleştirdiği yer.
Size göre vicdanın sesi de bize sadece şu an yapmamız gereken şeyi söyler.
- Elbette. -Vicdanınız mesela gençken, şimdi çoktan ölmüş birilerine...
yaptığınız, ama yapmamanız gereken şeylerden söz etmez mi hiç?
Bu hatırlatmalar, bir daha benzer bir şey yapmamam gerektiğini gösterir.
Tam olarak öyle değil, ama uzatmaya gerek yok.
Sadece vicdanın daha bariz başka bir sınırı olduğunu hatırlatmak isterim.
Ahlakçılar çoktandır, vicdanın sesini Sokrates'e eşlik eden ve onu...
ayıplanacak hareketler yapmaktan koruyan o cin veya iblisle karşılaştırıyor.
Ama o ne yapması gerektiğini olumlu bir şekilde söylemiyordu hiç.
- Vicdan için de aynı şey söylenebilir. - Nasıl yani?
Vicdanım mesela bazı ihtiyaç veya tehlike durumlarında...
- yakınıma yardım etmemi söylemez mi? - Bunu söylemenize memnun oldum.
Örnekleri incelerseniz, vicdanın rolünün de olumsuz olduğunu görürsünüz.
Vicdan, sadece yakınınızın zor anında eylemsiz, kayıtsız kalmamanızı ister...
ama yakınınız için tam olarak neyi, nasıl yapmanız gerektiğini...
- tek başına vicdan söylemez size. - Doğru...
çünkü ne yapacağım duruma, kendi durumuma, yakınımın durumuna bağlıdır.
Elbette, ama koşulların ve durumların değerlendirilip kavranması...
vicdanın değil, zihnin vazifesidir.
Aklı vicdandan ayırmak mümkün mü?
Ayırmak şart değil, ama ayırt etmek gerek, çünkü gerçek hayatta...
bazen ayrılık değil, ama zihin ile vicdan arasında zıtlık olabilir.
İkisi aynı şey olsaydı, o zaman nasıl olur da zihin...
ahlaka yabancı, hatta düpedüz ahlaksızca eylemlere de destek verirdi?
Halbuki oluyor böyle şeyler, değil mi?
Hatta zihin yoluyla birine yardım da edebiliriz, ama namussuz şekilde.
Mesela ihtiyacı olan birini yedirip içirerek ona bir sürü hayır yapsam...
sonra bunların karşılığında, bir düzenbazlık veya kötü bir eylem için...
ihtiyacım olan suç ortağına dönüştürürsem o adamı?
Evet, bu basit bir durum, ne sonuç çıkarıyorsunuz bundan?
Eğer vicdanın sesi, bizi uyarıp kınamak için önem taşısa da...
harekete geçmek üzere bize olumlu ve belirli göstergeler sunmuyorsa...
ve eğer iyi niyetimiz, zihnin hizmetlerine ihtiyaç duyuyorsa...
oysa zihin de pek güvenilir bir hizmetkar değilse, hem iyiye hem kötüye...
hizmet etmeye her an hazır ise, o durumda, Tanrı'nın iradesini...
yerine getirip Tanrı'nın krallığına ulaşmak için, vicdan ve zihin dışında...
- üçüncü bir şey daha gerekiyor. - Peki size göre nedir bu?
Kısaca söylemek gerekirse, iyilik ilhamı...
ya da içimizdeki ve üstümüzdeki iyilik ilkesinin olumlu ve doğrudan eylemi.
Böyle yukarıdan gelen rehberlikle...
vicdan da, zihin de iyiliğin hizmetine koşan güvenilir yardımcılar olur.
Ahlak da, güven vermeyen "görgü" yerine, iyilik içinde yaşama dönüşür.
Yani insanın bir bütün olarak organik gelişimi ve mükemmelleşmesi...
İçinde ve dışında, hem birey, hem toplum, hem halk, hem insanlık.
İnsan dirilen geçmiş ile ete kemiğe bürünmüş geleceğin canlı birliğinde...
Tanrı'nın krallığının ebedî şimdisinde bulur kendini. Krallık yine yeryüzündedir...
ama yeni bir gökyüzüyle sevgi içinde birleşmiş yeni bir yeryüzünde.
Böyle şiirsel mecazlara hiçbir itirazım yok...
ama neden İncil'in özüne uyarak ilahi iradeyi yerine getiren insanlarda...
"iyilik ilhamı" dediğiniz şeyin olmadığını düşünüyorsunuz?
Onların eylemlerinde bu ilhamın göstergelerini görmüyorum.
Özgür ve ölçüsüz sevgi aktarımı yok, zira Tanrı ölçerek vermez hiçbir şeyi.
Tohum halinde de olsa, bu lütuflara sahip olma hissinden kaynaklanan...
o iyicil ve neşeli huzuru da göremiyorum.
Ama sanırım en çok da bunu gereksiz gördüğünüz için dini ilham yok sizde.
İyilik sadece kurallara uymakla sınırlı tutuluyorsa, burada ilham nerede?
Kurallar baştan verilmiş bir kere, herkes için aynı ve sabit.
Bu kuralı veren kişi uzun zaman önce ölmüş...
ve size göre, dirilmemiş. Dolayısıyla bizim için yaşayan, şahsi bir varlığı yok.
Kadim ve mutlak iyilik, size doğrudan ilham verip aydınlatabilecek...
ışıkların ve ruhların babası gibi görünmüyor...
sizinki daha çok sizi, paralı çalışanlarını bağına baksınlar diye gönderen...
yurt dışında yaşarken de oradan gelirini talep eden cimri bir efendi gibi.
Sanki bu imgeyi biz keyfi yaratmışız gibi!
Hayır, ama keyfi şekilde bunu insanın Tanrı ile ilişkisi için üst ölçüt kılıyor...
keyfi şekilde İncil'i özünden koparıyorsunuz.
Böylece insan ile Tanrı ilişkisinin hakiki ölçüsünü yaşatan varis oğul siliniyor.
Bir tek efendi, efendiye karşı yükümlülükler, efendinin arzusu...
kalıyor geriye. Size şu kadarını söyleyeyim.
Efendiniz size sorumluluklar dayatıp arzusunu yerine getirmenizi istedikçe...
onun gerçek efendi mi, yoksa düzenbaz mı olduğunu bana ispat edemezsiniz.
Ya efendinin taleplerinin en saf iyiliği ifade ettiğini vicdan ve aklımla biliyorsam?
Affedersiniz, bunu demek istememiştim. Efendinin iyilik yapmanızı...
talep etmesine itirazım yok, ama bu onun iyi olduğunu gösterir mi?
Başka ne olabilir ki?
Birinin iyiliğini gösteren şeyin başkalarından beklentileri değil...
kendisinin ne yaptığı olduğunu düşünmüşümdür hep.
Bu mantıken açık değilse sizin için, tarihten somut bir örnek vereyim.
Moskovalı Çar Korkunç İvan meşhur bir mektupta, Prens Andrey Kurbski'den...
en yüce erdemi ve en büyük ahlaki kahramanlığı göstererek...
kötülüğe karşı gelmeden hakikat uğruna şehit olmayı kabul etmesini ister.
Burada prensten istediği şeye bakılırsa, efendinin iyi bir niyeti var...
ama iyiliği talep eden bu efendinin iyi olduğuna dair bir kanıt değil bu.
Hakikat uğruna acı çekmek en yüce ahlaki erdem olsa da...
bu, Korkunç İvan'ın iyilik hanesine yazılmıyor...
çünkü bu örnekte o şehit değil, cellat, değil mi?
Bununla ne demek istiyorsunuz?
Efendinizin ırgatlarına gönderdiği talimatlardaki sözlerine bakmadan...
kendi eylemlerinden dolayı iyi olduğunu bana ispatlamadığınız sürece...
o uzaklarda yaşayan, diğerlerinin iyilik yapmasını bekleyip kendi yapmayan...
herkese sorumluluklar yükleyen, ama sevgi göstermeyen...
yabancı diyarda gizlice yaşayıp kendini size göstermeyen...
- bu mesafeli efendinizin ancak bu asrın Tanrı'sı olduğuna inanacağım. -Ne feci!
VI MADELEINE
Verdi'den alıntı yaptım. Her lirik parçayı listeliyorum böyle.
Biliyorum, tam bir müzik sevdalısısınız.
Baküs'e adanmış. Şunu tahmin edin, bakalım bilebilecek misiniz?
Müsaade eder misiniz? Judith?
Bir soru daha. Albay nasıl? Biraz sakinleşti mi?
Evet, daha iyi. Yarın Doktor Blumenfeld gelecek.
- Yarın geliyor demek, güzel. İyi bir doktormuş galiba. -Evet.
Bir şey daha rica edeceğim. Kapı sürekli kapalı durursa daha iyi olur.
Tabii, elbette.
Evet Edouard.
Bakın, müzikle birlikte Istvan girdi içeri. Fevkalade!
Çok güzeldi.
Teşekkürler. Beyler, sizi beklerken böyle bir ara vermiş olduk.
- Daima emrinize amadeyiz. -Elimizde konyak olmasa, alkışlardık.
- Teşekkürler. - Kusura bakmayın.
Müzik molasını kesmek istemem, ama bütün ruhumla sohbetimize dönmek...
- ve herhangi bir talihsiz yanlış anlamanın önüne geçmek isterim. -Tabii.
Hiç şüphem yok Olga, iyi niyetle hata yapıp bir düzenbazı Tanrı sanmışsınız.
Düzenbazın becerikliliği sizin için yabana atılmayacak hafifletici sebep.
Ben de durumu hemen anlayamadım, ama şimdi hiç şüphem kalmadı.
İyiliğin yanıltıcı, ayartıcı maskesine baktığımda ne hissettiğimi anlayacaksınız.
- Şiirden de hiç uzak duramıyorsunuz. - Sizi temin ederim ki...
- Çok incitici! - Emin olun hiç incinmiş değilim.
Oldukça ilginç genel bir soru yöneltildi...
ama ne gariptir ki muhatabım bu sorunun ancak beni ilgilendirdiğini...
sanıyor, kendisini de ilgilendirdiğini anlamıyor.
Efendimin yapmış olduğu ve onun kötülük değil, iyilik unsuru olduğunu...
ispatlayan iyi eylemlerini göstermekle görevlendirdiniz beni.
Siz efendinizin benimkiyle paylaşmadığı hangi iyiliğini gösterebilirsiniz peki?
Bir tanesini gösterdi ya, her şey de onu dayanak alıyor zaten.
- Hangisi? -Somut dirilişle kötülük üstünde elde edilen somut zafer.
Tekrar ediyorum, ancak orada Tanrı'nın gerçek krallığı bize sunulur.
O olmadan, ölümün, günahın ve onların yaratıcısı Şeytan'ın krallığı olur ancak.
Mecazi değil, kitabi anlamda Diriliş: Hakiki Tanrı'nın sıfatı, unvanı budur.
Evet, eğer böyle bir mitolojiye inanmayı yeğliyorsanız!
Ben ispatlanabilir olgular istiyorum sizden, inançlar değil.
Olga, ikimiz de aynı inançtan, bir bakıma aynı mitolojiden yola çıkıyoruz.
Ama ben onu sonuna kadar götürüyorum.
Sizse, mantıksızca, daha yola başlamadan keyfî şekilde duruveriyorsunuz.
İyiliğin gücünü ve gelecekte dünyada ağır basacağını kabul ediyor musunuz?
Evet.
- Bu bir olgu mudur, bir inanç mı? - Mantıklı bir inançtır.
Ne güzel!
Bakalım. Din okulunda öğrendiğimize göre mantık, temelsiz şeyleri kabul etmez.
Rica ederim söyleyin.
İyiliğin insanı, insanlığı ahlaken düzelten bir gücü olduğunu kabul ettiniz.
İyiliğin ölüm karşısında güçsüz olduğunu neye dayanarak söylüyorsunuz?
Bence asıl siz iyiliğe neden ahlak alanını aşan bir güç atfettiğinizi söyleyin.
Söyleyeceğim.
İyiliğe ve onun gücüne inandığım için ve bu iyi güç düşüncesinin içinde...
onun özündeki mutlak üstünlük onaylanmış olduğu için, mantıken...
bu gücün sınırsız olduğunu, tarihsel olarak kanıtlanmış dirilişin hakikatine...
inanmama bir engel olmadığını kabul etmiş olurum.
Hıristiyan inancıyla hiç ilgilenmediğinizi...
onun ve dirilişin mitolojiden ibaret olduğunu dürüstçe söyleseydiniz...
düşünce tarzınıza karşı gösterdiğim düşmanlığı kendime saklardım elbette.
Bir hata ya da yanlışlık yapan birini hile yapmakla suçlamayız.
Kuramsal hatalarından dolayı insanlara kızmak da...
dar görüşlülüğün, inançsızlığın ve kalpsizliğin göstergesidir.
Gerçekten inanan ve zihnin hoyratlığı, çekingenlik ve duyarsızlık gibi...
aşırılıklardan arınmış biri, dini gerçekleri inkar eden dürüst ve samimi...
şerefli bir hasımla karşılaştığında, ona iyi niyetle davranmalıdır.
Günümüzde bu çok ender rastlanan bir şey.
Hıristiyanlığın düşmanı olduğunu açıkça ilan eden biri beni öyle tatmin eder ki.
Onların hemen hemen her birinde, geleceğin havari Pavlus'unu görürüm.
Halbuki koyu Hıristiyanlarda ister istemez hain Yahuda'nın sureti belirir.
Ama siz Olga, öyle samimiyetle ifade ettiniz ki kendinizi...
günümüzde çoğalan Yahuda'lardan, Tartuffe'lerden ayrı tutuyorum sizi.
Kendini açıkça ortaya koyan nice inançsız ve tanrıtanımazın bende yarattığı...
iyi niyeti size karşı da hissedeceğim zamanları görebiliyorum şimdiden.
Eh, ne o tanrıtanımaz ve inançsızların, ne de Olga gibi hakiki Hıristiyanların...
Deccal olmadığını huzur içinde açıklığa kavuşturduğumuza göre...
- artık Deccal'in sureti neye benzer söyleme zamanı. -Demek derdiniz buydu.
Ama kimileri dahi sanatçıların elinden çıkmış sayısız İsa sureti arasında...
sizin içinize sinen tek bir tane var mı?
Doğrusu ben içime sinen tek bir suret bile bilmiyorum.
Böyle bir şey de olamaz bence.
Ne de olsa İsa eşsizdir ve hiçbir şeye benzemez, çünkü O kendi özünün...
yani iyiliğin bedene bürünmüş hâlidir.
Bunu tasvir etmeye sanatsal deha bile yeterli olmaz.
Aynı durum Deccal için de geçerli.
O da tamlığı ve yoğunluğu ile bir o kadar eşsiz, kötülüğün bedenlenmiş hâli.
Onun portresi de çizilemez. Kilise külliyatında...
ancak ana hatlarıyla çok genel bir tasviri bulunur.
Ayrıca Edouard, bize itiraf ettiğiniz üzere, resme hiç yeteneğiniz yok.
Portresi eksik olsun, Tanrı esirgesin!
Onun yerine Nikolay, işlevinin ne olduğunu...
size göre eylemlerinin doğasının nasıl olacağını, ne zaman geleceğini söyleyin.
Tahmin ettiğinizden daha tatmin edici cevaplar vereceğim.
Birkaç yıl önce, sonradan keşiş olan din okulundan bir arkadaşım...
ölürken çok değer verdiği bir el yazmasını verdi bana. Bir türlü bastıramamış...
pek de istememiş. Metnin adı "Deccal Üstüne Kısa Bir Hikâye."
Bu bir kurmaca metin veya geleceğe yönelik bir tarihsel anlatı olsa da...
bu eser, bana göre, kutsal kitapların, kilise geleneğinin ve sağduyunun...
bu konuya dair söylediği hemen her şeyi derleyip sunuyor.
Bu eski dostumuz Umberto'nun eseri mi yoksa?
Hayır, onun daha özenti bir ismi vardı: Pansophius.
- Pan Sofius mu? Polonyalı mı? - Yok canım.
Bir Rus rahip ailesinden geliyordu.
Müsaadenizle odama kadar gidip el yazmasını getireyim de size okuyayım.
Pek kalın bir şey değil.
Sizin odanız da Ali Baba'nın mağarasından farksız.
- Hadi gidin bakalım. Ama geri dönmemezlik etmeyin. -Elbette.
Yaşla birlikte gözlerim mi zayıflıyor, yoksa doğada mı bir şey var bilmem.
Artık hiçbir mevsimde ve hiçbir yerde, eskiden her iklimde gördüğümüz...
o açık, parlak, neredeyse saydam havanın olmadığını fark ediyorum.
Mesela bugün. Tek bir bulut yok havada.
Denizden de epey uzaktayız.
Ama sanki her şey berraklığı bulandıran, elle tutulmaz, ince bir tabakayla kaplı.
- Siz de fark ettiniz mi bunu Ingrida? - Evet, seneler oluyor.
Ben de geçen seneden beri fark ediyorum, sırf havada değil, ruhumda da.
Orada da sizin tabirinizle, "berraklık bulandı" Edouard.
Hep bir korku, hep kötü bir şeyler olacakmış hissi.
- Eminim sizde de aynı his vardır Olga. - Hayır, ben bir farklılık hissetmedim.
- Hava bana aynı görünüyor. - Daha çok gençsiniz de ondan.
Kıyas yapacak kıstaslarınız yok. 1870'leri hatırlayan bizler hissediyoruz.
Bence ilk varsayımınız doğruydu Edouard. Gözleriniz bozuluyor olmalı.
Yaşlanıyoruz, bundan yana bir şüphe yok.
Ama dünya da gençleşmiyor. İki tarafta da bir yorgunluk hissediliyor.
Asıl doğrusunu söyleyeyim, Andrey Nikolayeviç'in dediği gibi...
Şeytan kuyruğuyla bütün varlıkların üstüne bir pus saçıyor.
Bu da Deccal'in işaretlerinden biri.
Evet Ingrida, ona şüphe yok.