Kulungile
Mama K!
Yebo, nawe usuyazi Kunye, kubili, kuthathu, kune, asambe
Siqhqmuka eLSK ungabheja, asidlali Odadewethu, abangani bami siyabangena
Futhi uyazi sinamandla Noma yini esiyiphuphayo ingeyethu
Yini ezayo, yini ehambayo, ekse Asihlali sdalo endleleni yethu
Asizile ukuzodlala, asidlali Uzolazi igama lethu
Lona nguGeoffrey waseZambia News ubika ezansi kwedolobha eLusaka,
abasebenzi baqedile ngokuthuthukisa eLusaka esiteshini sama-solar anamandla.
NeKafue Dam kanye neKatete Wind Farm ingaphansi kokulungiswa.
AmaLusakans axakekile ngamandla esolar okudlula konke.
Okudlula konke? Kumele senze okuthile ngalokho.
OSisakhuluma ngama-solar anamandla,
i-vlogger edumile uSunny waseThe Block ubesengozini yokuzishaya ngogesi
ezama ukweba amandla elanga.
Njengoba uSunny ethathiwe wasiwa eWadi Yezifo Zengqondo Ezigebengwini eLusaka,
umemezele umlayezo obalulekile kubantu,
"Ukuhamba kukagesi kuholela ekutheni ubenezinwele ezimbi!"
Uqinisile impela, Sunny. Uqisile impela.
Whicka-whicka-whicka yini?
Lalela, ngidinga ungoitholele amaphanela elanga. Amaphanela amaningi.
Uma kungamaphanela owadingayo.
Ngizokutholela ngokushesha.
IChipata Solar Factory.
Kumele anelise kakhulu.
Ngidinga ke ungiyele eLusaka eSibhedlela Sengqondo,
ebese ucosha i-vlogger ebaluleke kakhulu.
Ngiyacabanga unekusasa eliqhakazile.
Komana! Mr. Mwiinga! Ngiyakwamukela! Ngiyajabula ukwazile ukufika kusihlwa.
Ngizizwa ngihloniphekile ukumenywa, Mnz. Magedzee.
Umsebenzi wakho omuhle okulethe lana.
Inguqulo yokugcina yedivayisi yokuthwebula ikhabhoni enikwa amandla elanga yinhle.
Ukugijima okuluhlaza, ukukhiqiza okuluhlaza.
Kuyiqiniso. Akekho ofanelwe ilokhu okudlula wena mwanangu.
Ubunqondonqondo obakwempela.
Yingakho ngijabule kakhulu ukukwenza
omunye wabamukeli beYoung Geniuses Scholarship Program yami.
Ngiyakuhalalisela, Komana.
Ngiyabonga, Mnz. Magedzee.
Lomfundazwe impela uzokusiza ube umsunguli ozayo oncomekayo waseLusaka.
Indodakazi yami izoqhubeka ikuhlabe umxhwele,
ngomsebenzi wakhe onzima nobuhlakani, Mnz. Magedzee.
Ngiyazi uzokwenza.
Angisakwazi ukulinda kufike ukusungulwa okunye okuyizinqazivele.
Ukusungulwa kwe-ground breaking ezayo?
Kuqala ukubamba maphanela, ebese intokazi. Maduzane iLusaka izoba mnyama kakhulu
Ucabanga ukuthi wenzani, Snap Back?
T.O.M.I., vula abavimbeli be-rap ababi.
Abavimbeli be-rap ababi bayasebenza.
Lalelani, mantombazane, misani ukuhlasela kwenu
uma ngingawatholi amaphaneli kuzoba inkinga.
Ngiyaxolisa, Snap, siyivimbile i-rap yakho.
Kuzomele sithathe lawo maphaneli elanga.
T-Mlilo ebyu byu,
ulahlela imilolozelo.
Manje asilahle isigqi ngoba iskhathi sempi.
Yo! Ukahle?
Hey, Za-Mpezi, hey, ntombazane yini ndaba ungabi isixuku sami?
Khona ngizoqhubeka nokweba ngiphinde ngiqedele umsebenzi.
Yekela uSnap Back ebe. Aphinde aqedele umsebenzi.
USnap Back uyabaleka.
Ima! Za-Mpezi, yithi.
Uthwetshulwe nguSnap Back nge-rap embi.
Za-Mpezi!
Ukahle?
Kwenzakaleni?
Ngiyabonga ngokwenza lokhu kube umoya umphathi, unezinhlelo ezinkulu ngakho.
Muntu wanga, ulana.
Usebenza nangeskhathi sesidlo sasemini, Komana?
Hey, yini ekuvutaling?
Hee musa, angiphumelelanga empini kuphela,
kodwa uMnu. Magedzee uthi ufuna ukubona ukusungula kwami okulandelayo.
-Kodwa uqeda ukuthola umfundazwe. -Ngiyazi.
kodwa ukusigcina, kumele ngakhe okuthile okuyinqazivele.
-Kumele kube yini? -Amandla elanga angabizi awabantu.
Kodwa anginaso isikhathi sokugxila ngoba…
Impilo yakhe ilokho ikumele endleleni?
Manje?
Yini? Ikilasi lobuciko.
Mhlampe ukuphazamiseka kuzokulungela.
Angikudingi ukuphazamiseka.
-Kulungile, ungayi ke eklasini lobuciko. -Ngingayi eklasini?
-Ngibukeka njengoTemwe? -Uxolo.
Ngilana.
Namhlanje.
Manje, ngifuna ukubona ukuzimisela ebucikweni benu. Gubha ekujuleni komoya.
Vumela inhliziyo yakho yophela ephepheni lakho.
Kodwa sizazilungiselela imibuthano.
Ubuciko buwubungqabavu. Ubuciko buyimpilo.
Zidonsele emalahleni ashisayo ukuze uzoshisa ukhiphe ubukhono bakho,
kanye nasemhlabeni ukuze ukugqolozele.
Mwiinga!
Ungathuki, . Nksz. Tembo. Sengiqedile.
Ingabe u-Agnes Buya Yombwe uchithe upenda wase eqeda ngokosuku?
Bese ehamba eyezitolo?
Cha! Usokolile ebucikweni bakhe.
Njengoba nawe kumele wenze.
Ngikholwe, ngidonsa kanzima.
"Ukugqugquzeleka bobuciko kusukela ezinsukwini Zonke Zempilo."
Lona umsebenzi wethu obalulekile wonyaka.
Gubhani kakhulu.
Ube neqiniso kuwe. Ngilindele ikhulu lamaphesenti.
Gubha kakhulu?
Kuphi? Kanjani?
Tagu.
Yo, Mphathi, Sunny waseBlock. Usejoyine iqembu
futhi ngiwatholile amaphaneli elanga. Mayelana nohlelo lakho olukhulu.
Letha konke kimi.
Isikhathi sale-vlogger ithole amandla.
Uselayinini wabenza inkinga? Komana, kanjani?
Sawubona, Temwe.
-Uzobona uMnz. Nkwashi nawe? -Ngihlala lana.
Wenzeni? Weqe ikilasi? Ulale eklasini ezibalweni futhi?
Ima! Ingabe ufake isibotho kwilokha ngezandla zakho, eziqinile, ezithukuthele?
Pepe! Akukho okukanjalo.
Udla ukudla kathisha?
IGraffiti endaweni yesikole? Ukukhuluma emuva usuku lonke?
Cha!
Uzele ini lana, kanshi? Abantu bafuna ukwazi, mune!
Ngifuna ukuyeka iklasi lobuciko.
Yebo, mnumzane. Sengiyilungisele inkulumo.
Ngingayisebenzisa i-projector yakho?
Ngiyabonga, mnumzane. Manje, mayelana nombiko weUNESCO,
bangu-35% kuphela abafundi beSTEM bemfundo ephakeme jikelele besifazane.
Bese e-Africa, ulwazi luyasabeka.
Izifundo ziyatshengisa ukuthi amantombazane abhekana nenselelo eningi.
Okwenza kubenzima ukuthi benze kahle kwisayensi nakubuchwepheshe.
Lokhu kungisa kwezobuciko.
Akubalulekile futhi ekugcineni kuyingozi
kuzinhlelo zami ezivele zigcwele.
Kanjani, uyazibuza?
Kunahora angamashumi nambili nane ngosuku, amahora ayisishiyaga lombili okulala,
amanye amahora amabili okunyakaza, amanye ayisikhombisa aseskoleni,
amathathu omsebenzi wasekhaya, imizuzu engamashumi amane nanhlanu okudla,
imizuzu engamashumi amabili okuzikhulula ngasese, ngibala nokugeza.
Lokho kungishiyela amahora angaphansi kwamathathu okwenza umsebenzi ongaphandle.
Anginaso isikhathi sokudela iklasi lamaciko.
Ngokuqinisekile wena, indoda yobuhlakani…
Mnumzane!
Yini? Yini uphazamisa impilo yami ngalemfundiso?
Usho ukuthi, uzongivumela ngiyeke ikilasi lobuciko, mnumzane?
Cha. Iyadingeka uma uthweswa iziqu.
Kodwa, mnumzane, ngeke ngiphumelele ngamalengiso eklasini lamaciko.
Ukuhlolwa kwami okuningi, umfundazwe, ukugulwa kwe-groundbreaking.
Yonke into izobe " idonselwe emalahleni ishiswe" kungabi lutho.
Ufuna ukumosha impilo yami? Mnumzane?
Manje kunani mangabe ungaphumeleli ngamalengiso?
Ngiyathemba uma uthola ukufaneleka, ngeke ukuphelele umhlaba.
Ukufa… Ukufaneleka? Usho lokhu okuhlala ngaphansi komehluko?
Ulunge kakhulu ukuthola ukufaneleka? Mhlampe iklasi lamaciko lizokwehlisa.
Lendoda. Mnumzane.
Ubani olandelayo? Koba ncono kube into ejwayelikile kulokhu.
-'Nazo? -Okujwayelekile?
Uyazi ngenza kanjani.
Basa, ngaba usenzile isivumelwano.
Uyazi ukuthi umfundazwe ubaluleke kangakanani kimi.
UTemwe uqinisile, leyandoda ikhohlakele.
Ubunzima bakho lobo?
Awubazi ubunzima. Nabu ubunzima!
Ukujeziswa kobugebengu obenzile.
Lokhu kuwubugengu bangempela.
Iwe, ukuhamba kukagesi kuyenzeka.
Ucabanga ukuthi ngingagqokela ebumnyameni.
Njalo mangizama uku-ayina lokhu, ugesi uyahamba.
Sisakhuluma ngobumnyama, isikhathi sesomiso. Yini kubukeke engathi lizona.
UStorm Drain udlala ngesimo sezulu?
Ngithumela isithombe kuMama K.
Ngiqedile! Asaphumeni la, ndoda. I-tag yokugcina kuTemwe omkhulu.
Iye ka Temwe, usiqedile isijeziso sakho.
Ufuna okunye?
Yeyi!
Ngiyacabanga ngingayithola indlela yokwenza inhloso kabusha.
Emva ngokuthola ukuthi kwenziwa kanjani ubuciko bube uku "gqugquzelwa impilo"
Uma ukugqugquzela bobuciko ibona obudingayo, ungabe usabheka kude.
Hhayi kabi, kodwa ngicabanga ukuthi ngidinga usizo kuchwepheshe.
Ini? Nginguchwe--
Ngiyamazi uchwepheshe kwezobuciko.
Ubani?
Yeeshi.
Yini ndaba uKomana engaboni ukuthi uChipo uyamthanda?
Awe. Akazi.
Sawubona, Komana. UZee uthe uyangidinga?
Yebo, Chipo. Ngiyakudinga.
Ungiqeqeshe kwezobuciko.
Ngizwile ukuthi uhamba phambili.
Inhliziyo yami, ishaya ngokulingana bese iyaqala.
Ukwazi konke ucabanga ukuthi uChipo ulungile.
Ngizizwa ngihloniphekile, Komana.
Kulungile. Ngizama ukuthola ukugqugquzeleka kwami kwezobuciko.
Kuyahlekisa ukuthi ehlekisa kwayena engafuna ukuhlekiswa?
Yini enga gqugquzela kakhulu ukudlula ukugqugquzela okunguye?
Kulungile, noma ikuphi la akhona, angimtholi.
Unganaki. Awuthi ngibone eminye yemsebenzi yakho.
Ngilethe incwadi yokudweba okungeyona.
Asikhulume ngabo ubuciko okungenani.
Kulungile, manje yini ekugqugquzelayo?
Ilanga, indlela akhanya ngayo.
Ukunganaki, ukungaxoli, ukukhazimula futhi yena akakwazi lokho.
Uthini, Chipo? Angiqondi.
Ngiyaxolisa. Angiyichazi kahle lento.
Ukuthi uhlakaniphe kakhulu. Manje…
Manje ini? Uma ngihlakaniphile, yini ndaba ngingagqugquzeleki ukwenza ubuciko?
Ngigqugquzelwa isayensi? Akunankinga. Ngiyayithola isayensi.
Lezinzinto zobuciko azingeni ekhanda. Angeke ngize ngikuthole ukugqugquzeleka.
Ngeke ngiphumelele ngamalengiso. Ngeke ngiwuthole umfundazwe,
futhi ngeke ngikwazi ukwenza ukusungula okuhle.
Ngeke!
Ndalumba.
Ngiyabonga ngokuzama ukungisiza, Chipo. Kumele ngihambe.
Manje, lokho bekugqugquzela, yini?
Cha! Ngiqedile! Ngiqedile ngizinto zobuciko. Asiyeni eHQ.
Akazi lutho.
Mantombazane, lesi isthombe engisithunyelwe uKomana kamuva.
Futhi le umdlalo we-drone yamanje.
Akusuye uStorm Drain owenza lokhu.
Ngomunye umuntu.
-Ini? Kanjani? -Umuntu?
Lo okunguye, kumele nindize niyephezulu nibhekane naye manje.
Akusiye owesifazane kuphela osithe ilanga,
umise iLusaka ukuthi ingawatholi amandla elanga eziteshini.
Kahle ngesikhathi.
Ijeneretha yokusiza iyezasebenza.
Siyabonga, T.O.M.I. Gijimisa umlayezo wenhlekelele.
Yeyi, awuzange uthi uSnap Back ubeyeba amaphaneli elanga?
USnap Back uthe, "Qala uthathe amaphanela, bese owesifazane."
-Engaba inxenye yecebo. -Kumele simuvimbe. Ngokushesha!
Ima! Sizofika kanjani mina noKomana lapha phezulu?
Izithuthi zethu azindizi.
Kumele sicabange okuthile ngokushesha.
Sisanawo ama-nanolocusts esawagcina sihlasela Izinkonyane.
Lama-robobugs awokuthuthukisa okukhulu.
Yebo! I-Upcycling yesigebengu indiza ngokusezingeni.
Siyenzile!
Uyaphansi, mvimbi welanga.
Mantombazane, nisondele ngokuqaphela.
Uyabhala?
-Isudu yakhe ihlangene ne-disc. -Asikhulumeni naye kahle futhi…
Anti, Kungani uvimbe ilanga?
Yebo, balandeli bam'! Ingoba ngingi-Sunblock.
Kodwa siyalidinga ilanga.
Ngokunjalo ne-vlog yami.
Bambelelani ekukhanyeni kwami!
Dadewethu, asikwazi ukubamba lutho. Kumnyama.
Noma ngabe unguSunblock,
olo sunscreen, olo SPF 50, nomangabe ungubani, sicela usuke.
Noma ngabe ngingubani? Buka ngisocingweni!
Konke engikubonayo la imininingwane ye-sunblock yokugcoba.
Isiphukuphuku elangeni, kuhlezi kweba ukuduma kwami.
Bhekani ikhasi elilandelayo.
-Cha. -Elilandelayo.
Angi…
Kani. Ikhasi lesihlanu.
Phakathi nendawo nolayini. @sunblockdivaaa no-3 A's.
Yebo. Ekugcineni.
"USunbblock uyakwazi ukudambisa amandla elanga."
Kodwa kungani?
Ngoba amanga a…
angamandla!
Cha!
Yebo! Ningawangabazi amandla ami.
Gada!
K-Bongo!
Ingozi! K-Bongo uzowa.
-Cha! -Oh cha!
Wamoshela mina uzovimbeka.
Futhi hhayi ocingweni kuphela.
Anti. Siyakuzwa.
Kuhle!
Manje, isikhathi sokubeka eminye imisebe bese ngihamba kakhulu!
Ngamandla elanga asemuva kwakhe, unamandla kakhulu.
Udonsela lonke idolobha amandla elanga uzenzela yena.
T-Mlilo kulungile. K-Bongo, ikhona indlela esingenza ngayo sidonse amandla kuye
besse siwuwatisela esiteshile?
Yebo! Kodwa sidinga izintambo. Izintambo ezinigi.
ukuqedela icircuit
Ngiyathemba lokhu kuzosebenza.
-Manje, yini okumele ngiyenze? -Lokhu okwenza kancono.
Ukuthuthukiswa okuhle! Chwe.
Akuqale ukumuncwa kamandla.
Nibuyele esinye isijeziso, ngiyabona.
Ngithemba nonke nivukile ekukhulumeni kwami. Whoop!
-Awunabo abalandeli abaningi. -Yebo, nginabo.
Ayewa Kani. Ayewa.
Yeyi, Sun-blockhead.
Ufunani?
Unganamatheli kangaka ezintweni.
Susa lezizinto kimi manje.
Angizithandi.
M-Kozo, manje!
Yini le eniyenza kimi?
Cha!
Akusiyo indlela ebengifuna ukuduma ngayo le.
Sithatha amandla owebile.
Yebo!
Angikaze ngibone iLusaka ikhanya kangaka.
Ungasho ukuthi kuyagqugquzela?
Yeyi! Ningakwenza kanjani lokhu?
Maduzane ngathola amandla elangeni ngizonivimba futhi kwi-vlog yami.
Ayi cha, angeke.
Wena!
Anikayiboni iSunblock yokugcina. Bekani i-vlog yami.
Udinga ukubhekwa okwangempela, dadewethu. Akekho obukayo!
Landela @sunblockdivaaa!
-Yikho okwenzakalayo! -Sikwenzile!
Team 4 kwi byu byu!
Chabwino Ndithu, mantombazane! Nenze umsebenzi omuhle!
Ngizolandela i-vlog yakhe..
Wena hayi!
Ngiyabonga ukuthi ufike, Mnu. Magedzee.
Angifuni ukunqaba ukubizwa kwakho, Nksz. Mwiinga.
Ngizothanda ukwethula ibuciko bami obugqugquzelwe u…
Ukufafaza ngopende.
Cha!
Isayensi. Kanye nokukhanya kwedolobha elihle laseLusaka.
-Kuyancomeka. -Kuhle.
Ukugqugquzeleka nokuzimisela kwami kunginike icebo ngakhiqize udwebo welanga,
okungenza umphakathi kanye namandla kube kuhle.
Wenze kahle!
Umshado wesayensi nobuciko.
Kuyisiqephu sobuciko obuhlakaniphile.
Ngiyabonga, Chipo. Ubuciko obuhlakaniphile. Kuzwakala kahle lokho.
Futhi ngithembe. Ngibusokolelile lobu buciko.
Kodwa, mangizothola umehluko nje, ngizobe ngikahle.
Lokhu kuhlolwa akunalo ibanga elithile.
Akukho ibanga elithile?
Ngikwanzwa kanjani ukugqugquzeleka kube nebanga?
Engikucelayo nje ukuthi ufake umdlandla,
futhi awuzange uphoxe, Komana.
Akunabanga? Akunabanga. Akunabanga?
-Phuma kukho, Komana. -Kodwa amalahle ashisayo. Ngisokolile!
Ingabe lokhu kusungulwa kwe-groundbreaking bekwanele, Mnz. Magedzee?
Ngingawugcina umfundazwe wami?
Komana, Ngiyasaba awungizwanga kahle.
Umfundazwe wakho uyohlezi ukhona.
Futhi emuva kokubona lokhu, ngiyazi nginike umuntu okulungele.
Ukusungula kwakho asiyo i-groundbreaking kuphela. Kuyagqugquzelisa.
-Wenze kahle, sisi! -Intombazane yethu leyo.
Komana, udwebi ohlakaniphile.
Umbhalo ongezansi oka: Siphesihle Nkosi