11 SEPTEMBER 2001
In september 2001…
volgde ik 'n journalistieke opleiding in New York…
toen de wereld zoals wij die kenden, veranderde.
Ik was een Portugese in New York.
Een zender in Lissabon vroeg me om live verslag te doen.
…bang dat wat er bij het WTC gebeurd was, weer zou plaatsvinden.
Dat was m'n eerste verslag over terrorisme.
Het maakte me duidelijk dat extreme ideologieën…
uit verre oorden grote impact op onze geglobaliseerde wereld kunnen hebben.
Deze ervaring leidde tot andere verhalen.
Ik onderzocht terreurgroepen in Syrië, Irak, Sri Lanka, Sierra Leone…
Heb je die mijn gezien? …Nigeria en Libanon.
Moet je bij Hezbollah goed oppassen? -Heel goed.
Ik heb getracht te begrijpen hoe ze denken, rekruteren, plannen maken…
Gaat dat de truck in?
…en hun daden financieren.
Ze verdienen aan de verkoop en het vervoer van olie.
Ze halen het bij ons op en verkopen het zwart aan de Syriërs.
Onlangs heb ik geruchten over een nieuwe geldbron gehoord: goud.
Daarom ben ik naar Niger gegaan. -Allahu Akbar.
Ik wilde weten hoe die gevaarlijke handel werkt…
en hoe terroristen ervan profiteren.
Maar toen stond de wereld opnieuw op z'n kop.
Hoi, hoor je me?
De communicatie is heel erg slecht. De verbinding is beroerd. Sorry.
Hallo? -Ja, we hebben net gehoord…
dat er vandaag in de hoofdstad een militaire coup gepleegd is.
We wachten op instructies. We weten nog niet wat we moeten doen.
Wat zeg je? Sorry, de verbinding…
Nu gaat hij niet eens over. We weten niets.
We zijn nerveus en 't lijkt onveilig om hier te blijven.
6 DAGEN EERDER
REPUBLIEK NIGER
We rijden hier eigenlijk door de Sahara.
Er zijn geen echte wegen.
Je passeert kilometers leegte, niets.
We rijden in een konvooi van drie legertrucks, met zo'n…
20 man met AK-47's. Dat zou noodzakelijk zijn…
omdat de aanvallen in dit gebied toenemen.
Niger is een van 's werelds meest afgelegen en gevaarlijke landen.
Het hoort bij de Afrikaanse Sahel…
die nu een kweekvijver voor de grootste terreurorganisaties is.
Sinds begin 2000 hebben groepen zoals Al Qaida, Boko Haram…
en IS tienduizenden mensen in de Sahel gedood…
en miljoenen mensen verjaagd.
Zo proberen ze met geweld hun invloed te vergroten…
en hun ideologie te verspreiden. Maar dat kost geld.
Pas ontdekte handelswaar helpt hen daar nu aan.
In Niger heerst al tien jaar een enorme goudkoorts.
Overal zie je goudmijnen ontstaan.
We zijn naar een van de meest recente op weg.
Ik wil weten of dit goud een nieuwe geldbron voor terreurgroepen vormt.
Ik begin dus bij de bron.
We zien een paar hutten.
Je rijdt zo lang door leeg gebied dat ze hier niet op hun plek lijken.
Hier is het dan, het Wilde Westen van het goud.
Al die gaten in de grond zijn mijnen. Ze dalen via die gaten af.
Wauw, dat is gekkenwerk.
Hoe gaat het? Hallo, alles goed? -Ja, prima.
Ik ben Mariana. -Ja, Mariana. Welkom. Welkom.
Hoe heet je? -Issifou.
Issifou? -Ja.
Dit zie je overal in de Sahel:
jonge mannen die in de woestijn met alleen handgereedschap goud zoeken.
Onze legerescorte is heel alert…
want dodelijke aanvallen op dit soort mijnen…
zijn nu alarmerend normaal.
Ik ga het je daar in dat gat laten zien.
Dit was een van de weinige mijnen in het land die we mochten bezoeken.
In dat grote daar? -Ja, hier. Dat gat gaan we in.
Hij zegt dat dit zijn mijn is. Je ziet dat ze allemaal…
Al die gaten eromheen zijn ook mijnen.
Wauw, allemachtig. Dit is dus de toegang tot zijn mijn.
Hoeveel meter diep is hij? -Dat kunnen er wel meer dan 100 zijn.
Kunnen we gaan? -Ja, we gaan kijken.
Goed.
Daal maar heel langzaam af, want aan de andere kant zitten gaten.
We zijn er.
Een van de goudzoekers komt nu naar boven.
We zitten nu 18 meter diep en we moeten er meer dan 60 afdalen.
De mijn is met dynamiet opengeblazen en met de hand uitgegraven.
De muren of het plafond worden nergens gestut.
Toch gebruiken Issifou en z'n mannen geen veiligheidsuitrusting.
Ze dragen ook gewoon slippers.
Het wordt nu echt heel donker.
Pikdonker. Je ziet geen hand voor ogen. Hoofdlampen zijn hard nodig.
Dit is allemaal niet gereguleerd.
Het zou de overheid aan middelen daartoe ontbreken.
Ze kunnen deze mijnen dus ongestraft exploiteren.
Er is vast ook de hoop dat de jongens die hier werken…
lastiger door terroristen te rekruteren zijn.
Dat klinkt wanhopig en dat is het ook.
Het is kenmerkend voor de vele problemen hier.
Deze kant op? -Ja, die.
Kom eens kijken. Het is echt belachelijk diep.
Het is nu zo steil dat we op onze kont naar beneden moeten glijden.
We zijn er bijna. Je hoort ze in het gesteente hameren.
Is het hier? -Ja.
Wauw, hier zijn ze nu aan het delven. Je ziet dat ze hier naar goud zoeken.
Dat wordt dan in van die grote, witte zakken naar boven gedragen.
Het is hier loeiheet en pikdonker.
Je ziet stukken van het plafond vallen.
Kom deze kant op. -Ja, ik kom.
Wauw. -Zie je dat goud zitten?
Je kunt het goud zien zitten. -Daar zit het.
Dus dit is de ader. -Waar je deze kleuren aantreft.
We gaan goud vinden. Hier is het.
Er wordt jaarlijks voor ruim vijf miljard dollar aan goud gewonnen…
uit niet gereguleerde mijntjes zoals deze in de Sahel.
Dat bewijst de pure wilskracht van mijnwerkers zoals Issifou.
Ze zeggen dat we naar boven moeten…
omdat ze om 17.00 uur dynamiet in buurtmijnen gaan opblazen.
Dan kan dit hier instorten.
We moeten naar boven. We hebben maar twee minuten.
Oké. Oké. -Zo.
Kom op, jongens.
Als de rots te hard is om met de hand te splijten…
gebruiken ze dynamiet. Dat zouden ze vrij vaak doen.
Elke dag om vijf uur laten Issifou en z'n mannen explosieven ontploffen.
Hoorde je dat?
Als je het daar ontsteekt, gaat het te snel en ontploft dit.
Zodra het stof weg is, dalen ze weer af…
en werken ze tot diep in de nacht door om alle gruis weg te halen.
Ik zou graag blijven, maar bij deze goudmijnen…
moet je niet in het donker rondhangen.
We moeten van de soldaten voor de schemering in ons kamp zijn…
om te voorkomen dat iemand ons in het vizier krijgt.
We hebben gehoord dat andere mijnen door terroristen worden aangevallen.
Ja, ze willen iedereen vermoorden.
Ze willen de mensen vermoorden. Ze zijn naar een dorp gegaan…
en hebben iedereen daar gedwongen om hen geld te geven.
Afpersing. -En anders werden ze vermoord.
Vorig jaar, in 2023, vond ruim de helft…
van alle terroristische moorden in de Sahel plaats.
Kiari Liman-Tinguiri is de ambassadeur van Niger…
in de VS sinds 2021.
Je hebt IS. Je hebt Al Qaida. In het zuiden zit Boko Haram…
en in het noorden JNIM, dat met Al Qaida verbonden is.
Ze willen een islamitische staat oprichten als hun veilige haven.
Hun toevluchtsoord tijdens hun strijd tegen de rest van de wereld.
Ze zullen dat goud zeker gebruiken, maar het is niet hun doel.
Ze gaan het als middel gebruiken.
In 2002 en 2003 waren er maar negen terroristische aanslagen…
op het hele Afrikaanse continent.
Twintig jaar later, in 2022, is het aantal aanslagen naar 2737 gestegen…
alleen al in Niger, Burkina Faso en Mali.
Daarbij bestormen vaak grote groepen terroristen dorpen…
en mijnen op motoren en wordt er volop geroofd en gemoord.
Hoe bewaar je de veiligheid?
Ik bid in mijn geval tot God. Hij moet ons beschermen.
We hebben geen wapens en we zijn hier om te werken.
Wij willen niemand bestelen.
Ik droom ervan om genoeg geld te verdienen…
om m'n kinderen een goede opleiding te laten volgen.
Het moeten goede mensen worden.
Kijk hoe vies wij zijn, allemaal om onze kinderen en ouders te redden.
De mijnwerkers blijven dus uit wanhoop delven, ondanks alle risico's.
Hier gaan we het goud eruit halen.
Hier laten we de stenen verpulveren om het goud eruit te halen.
Ja, dat gebeurt hier machinaal.
De stenen die hij hier brengt, bevatten meestal kleine beetjes goud.
Dat wordt verkocht en de winst wordt verdeeld…
tussen Issifou en z'n mijnwerkers.
Het is niet veel. Dit is alles.
Hoeveel is het? -Een gram.
Dit is een gram goud, nadat het kwik eraf gebrand is.
Het wordt voor omgerekend 60 dollar verkocht.
Dat lijkt niet veel, maar hiervoor doen ze dit allemaal.
Dit is de enige reden.
Op een dag worden de beetjes veel.
Wordt dit naar Agadez gebracht? -Inderdaad.
De reis naar Agadez is 160 kilometer over een onverharde, hobbelige weg.
De stad aan het einde daarvan is een bolwerk van de Toearegs…
en een kruispunt in de Sahel, waar een fortuin aan ivoor, zout, specerijen…
en slaven eeuwenlang van hand gewisseld zijn.
Nu draait de lokale economie op goud.
Wauw, dit is bijna 600 gram goud ter waarde van 36.000 dollar.
Het is marktdag voor goudhandelaar Clickely, die in de smederij is…
om het goud te smelten, dat hij van mijnwerkers als Issifou gekocht heeft.
Terroristen die goud stelen, moeten dat ooit ook gaan verkopen.
Ik hoop dat Clickely me kan uitleggen hoe en waar dat gebeurt.
Hoeveel goud had je vandaag? -Voor iets meer dan 200 miljoen franc.
Alleen vandaag al heeft hij hier voor 333.000 dollar aan goud verwerkt.
Dat is ongelooflijk.
Hoeveel winst maak je op zeven kilo?
Zeven kilo is 20 miljoen winst. -Zo veel?
Hij heeft alleen vandaag al 33.000 dollar verdiend met het goud…
dat hij hier kon verwerken, en dat is dus handje contantje.
Clickely wil met ons praten, maar slechts kort.
Vooral in zo'n straatarm land als Niger…
vraag je er met goudstaven om om beroofd of vermoord te worden.
Is het gevaarlijk om dit hier te doen? -Ja.
Maar we zijn gewapend en hebben pistolen.
Heb je dat pistool ooit gebruikt? -Ja.
AGADEZ, REPUBLIEK NIGER
Heb je dat pistool ooit gebruikt?
Ja.
Tegen een dief of zo? -Ja, precies.
Dat is hier normaal. -Zijn veel mensen gewapend?
Ja, dat is heel normaal als je dit werk doet.
Ben je ooit beroofd? -Ja.
Van hoeveel geld?
In totaal…
Heel veel nullen.
…1.220.000.000 franc.
Twee miljoen dollar? Echt waar? Wauw. -Echt waar. Ik word nu beveiligd.
Ja? Door hoeveel mensen?
Veel, ook toen ik hier gisteravond met dit goud arriveerde.
Twintig beveiligingsauto's.
Twintig auto's? Echt? -Echt waar.
De Sahel was niet altijd zo gevaarlijk.
Ironisch genoeg zorgde een interventie van de VS en de NAVO in Libië…
voor een machtsvacuüm waar militanten ingesprongen zijn.
Het probleem ontstond na de val van Kaddafi in 2011 in Libië.
Het laatste beeld: de gewelddadige dood van een gewelddadige man.
Kaddafi's huurlingen hebben z'n arsenalen geplunderd.
Artillerie, raketten, bommen en chemische wapens…
waar terroristen dol op zijn.
Ze trokken naar Mali in het zuiden.
Die toestroom van strijders en wapens maakte de Sahel onveilig en instabiel.
Terroristen zagen deze wetteloze regio…
als dé plek om te rekruteren, te trainen en aanslagen te plannen…
zowel in Afrika als daarbuiten.
In Washington zagen ze vervelende parallellen…
met Afghanistan en 9/11.
De dreiging van 11 september is helaas verschoven en geëvolueerd.
Nu we uit tien jaar ervaring kunnen putten, moeten we onszelf…
lastige vragen stellen over de aard van de huidige dreigingen…
en de manier waarop we daarmee omgaan.
Om ze in te dammen, kreeg Niger veel humanitaire en militaire steun.
Dit is een van 's werelds grootste Amerikaanse dronebases.
Midden in de Sahara, midden in niemandsland.
Bij Agadez ligt een Amerikaanse basis, die Air Base 201 genoemd wordt.
Hij werd in 2019 door de luchtmacht voor ruim 100 miljoen dollar gebouwd.
De Amerikanen betalen ook 20 tot 30 miljoen dollar per jaar aan onderhoud.
Je ziet 't almaar doorlopende prikkeldraad staan.
Daar komen een paar goed bewapende soldaten aan.
Moeten we stoppen? Vragen ze dat? Doen we dat?
We reden vast te dicht langs de basis.
Nu komen een paar soldaten ons ondervragen.
De VS hebben meer dan 1000 militairen in Niger.
Hun aanwezigheid, drone-surveillance en -aanvallen…
zijn bedoeld om de terroristen in toom te houden.
Maar de wetteloosheid viert hoogtij, zelfs hier, in de buurt van Base 201.
Nog geen jaar terug werd een auto met 40.000 dollar loon voor de basis…
op klaarlichte dag beroofd.
We snappen dus wel waarom ze ons aanhouden.
We zijn een tv-ploeg van National Geographic.
Ik kan me legitimeren.
Na een paar vragen mogen we weg. -Rijden.
We wilden dichter bij de hoofdstad Niamey komen…
om de link tussen goud en terreur nader te onderzoeken.
Bij aankomst wisten we al dat de goudhandel maar één kant was…
van een groter verhaal over de strijd van de VS tegen moslimterroristen…
en andere wereldmachten om invloed in de regio.
Maar we hadden nooit kunnen dromen wat er nu zou gebeuren.
Hallo? -Hoi, versta je me?
De communicatie is belabberd. De verbinding is beroerd, sorry.
AGADEZ, NIGER 26 JULI 2023
Hallo? -Ja. We horen net…
dat hier een staatsgreep geweest is.
We zijn net terug bij het hotel en hebben weer bereik.
Het is een paar uur geleden in de hoofdstad gebeurd.
We wachten nu op instructies. We weten niet wat we moeten doen.
We zijn nu in Agadez.
Wat? Sorry, de verbinding…
Nu gaat hij niet eens over.
Er heerst chaos in de hoofdstad van Niger…
na een couppoging tegen president Mohamed Bazoum…
door z'n eigen veiligheidstroepen.
De terreurdreiging neemt toe.
De VS eisen de vrijlating van de president.
De grenzen zitten dicht en er geldt een avondklok.
Niger is een belangrijke veiligheidsbondgenoot van de VS.
Het ziet er slecht uit.
Kamil? -Hallo?
Met Mariana. We hebben het nieuws gehoord.
We zijn allemaal best wel bang en nerveus.
Hoe is het met jou? -De sfeer is gespannen en warrig.
Hoe bedoel je? Wat gebeurt er in de hoofdstad? Verdikkeme.
Versta je me? Weet jij wat er precies gebeurd is?
Ze zijn naar de president gegaan en hebben geschoten.
Zijn er in de straten van de hoofdstad schoten gelost?
We weten niet wat er aan de hand is.
We zijn allemaal nerveus en we wachten op instructies.
Hier blijven lijkt ons niet veilig.
Ik was hier in Washington. Ik werd gebeld en geappt.
Ze zeiden dat er iets gaande was rond het kantoor van de president.
Ik heb de president gebeld en hij zei: Ja, dat is de situatie.
Mensen die de president steunen, vlogen weg toen er schoten klonken.
De reden van de coup is onduidelijk.
De grenzen en het luchtruim zitten dicht. Het vliegverkeer ligt stil.
De fragiele democratie…
lijkt in een complete militaire dictatuur te veranderen.
Zo kort na de coup kon er van alles gebeuren.
Ik vreesde voor het leven van de president en z'n gezin.
En ik vreesde ook voor het volk.
NA DE COUP, DAG 1
Houdt het leger de president nog steeds vast?
Ja, dat is inderdaad het geval.
Baba Toure is onze lokale producent. Hij komt uit Mali.
Sorry, hoor.
Krijg je veel appjes van je familie? -Ja, die krijg ik.
Ze bellen sinds gisteravond.
En m'n vrienden willen weten of ik in orde ben.
Iedereen maakt zich zorgen.
Zijn deze mensen voor de staatsgreep verantwoordelijk?
Ik ben al ruim 25 jaar journalist…
maar ik zit nu voor het eerst vast in een eigen verhaal.
Het luchtruim is gesloten en de grenzen zitten dicht.
We zitten dus klem.
We werden beveiligd door het leger van president Bazoums regering.
Maar samen met zijn regering is onze beveiliging verdwenen.
Ons hotel staat in de woestijn, 800 km van het vliegveld en de hoofdstad.
We zitten aan de tv gekluisterd om te zien wat er gebeurt.
Deze coup is een grote schok voor het land en de VS.
Vier maanden terug bracht Blinken nog 't allereerste…
officiële bezoek van een buitenlandminister aan Niger.
Het was een historische, politieke boodschap aan de wereld…
dat de vriendschap met Niger belangrijk is…
dat ze respecteren en bewonderen wat president Bazoum doet…
en dat de VS Niger niet alleen willen helpen met z'n economische groei…
maar ook met z'n veiligheid, staatsopbouw en democratie.
Ik kondig bijna 150 miljoen dollar aan nieuwe humanitaire hulp aan.
Niger is een uitzonderlijk voorbeeld in een moeilijke tijd.
Een voorbeeld van veerkracht en democratie.
Wat betekent 't dat kort daarna…
dit 'voorbeeld van democratie' omvergeworpen is?
Niger wilde juist z'n reputatie…
als een van de 'couplanden' in dit deel van Afrika van zich afwerpen.
Er gaan geruchten over de ware redenen voor de coup.
Greep generaal Tchiani van de presidentiële garde de macht…
omdat hij gehoord had dat hij vervangen werd?
Lag het aan Bazoum, die nauwe banden onderhield met Frankrijk…
dat tot 1960 over Niger heerste en hier nog altijd militair aanwezig was?
De opstand is het eerste geweld dat we op tv zien.
Voorstanders van de coup roepen: Weg met Frankrijk.
Ze proberen de Franse ambassade in brand te steken.
Elders zwaaien ze met Russische vlaggen.
Of was dit het werk van Poetins Rusland? Dat kan veel winnen…
als Niger met Frankrijk en de VS breekt.
Kleermakers in de hoofdstad maken meer Russische vlaggen…
om aan de vraag te voldoen.
Poetin wil de instabiliteit in de regio in z'n eigen voordeel gebruiken.
In de Sahel zijn in drie jaar tijd zeven coups gepleegd.
Dat heeft Poetin een nieuwe generatie militaire machthebbers opgeleverd.
Hij nodigt hen uit voor congressen en geeft hen Wagner-huurlingen…
om terrorisme te bestrijden en stand te houden.
Wagner en Rusland lijken in West-Afrika erg populair.
Alle Afrikanen weten dat Poetin ons gaat redden, zegt deze man.
In ruil daarvoor krijgt Rusland waardevolle contracten…
om de vele natuurlijke hulpbronnen uit de Sahel te winnen, waaronder goud.
De vrees is dat Poetin troepen naar de coupplegers stuurt.
Dat kan een burgeroorlog ontketenen.
Ook kunnen terroristen gebruik maken van de chaotische dagen…
na de coup om hun volgende grote aanslag te organiseren.
Je zit in het overleg.
Hoi, luitjes. -Hallo.
Met Mariana. Wij zouden ons veel beter voelen…
als we bespraken hoe wij gerepatrieerd gaan worden…
als er een evacuatie door het leger komt.
We begrijpen je zorgen en die zijn terecht.
Ik heb begrepen dat de aanbeveling is om nu te blijven waar je bent.
Er is veel meer kans op geweld in steden als Niamey…
waar nu pro-Russische betogingen plaatsvinden.
Dat snappen we. Maar als er geweld uitbreekt…
op onze huidige plek, wat is dan het plan?
We weten niet wat de hotspots worden en waar het veilig zal zijn.
Het spant er op dit moment om.
Wat kunnen jullie voor ons doen? Wat is jullie rol precies?
We kunnen jullie verplaatsen als de situatie in Agadez verslechtert.
Dat is wat we willen horen. Waar zouden we dan heen gaan…
wanneer en waar? Op welk moment? Is er een plan in werking gesteld?
We missen een gevoel van urgentie en planning bij jullie.
We willen niet in een oorlog belanden als er militair ingegrepen wordt.
Afhankelijk van de gebeurtenissen gaan jullie…
naar een veilige plek in het land… -Maar weten jullie al welke plek?
Hebben jullie al enig idee waar die veilige plek is?
Op dit moment niet.
Het meest verontrustend is het feit dat we hier vastzitten.
Het zou nog zeker een week duren voordat het luchtruim weer opengaat.
Of langer. We weten niet hoelang we hier nog zitten.
In ons hotelletje in Agadez moet ik twee impulsen onderdrukken.
Ten eerste wil ik zo snel mogelijk het land uit…
omdat de kans op een geweldsuitbarsting reëel is.
Ten tweede wil ik doen waarvoor we gekomen zijn.
We wilden de situatie aftasten en zijn op pad gegaan.
Hier is het vrij rustig, maar in de hoofdstad Niamey niet.
Er zijn branden gesticht en er wordt voor en tegen de coup gedemonstreerd.
Een ex-lid van een terreurgroep zou met me willen praten…
op een door hem uitgekozen plek.
We moeten de relatieve veiligheid van ons hotel dus verlaten.
Hopelijk weet hij op welke wijze de terreurgroepen…
de goudhandel en de coup met elkaar verweven zijn.
We zoeken een blauwe deur ergens in deze wijk.
Ik heb eigenlijk geen idee waar ik me in begeef.
Oké, Moustapha.
Moet ik die naam gebruiken? -Ja.
Is dat niet je echte naam? -Nee.
Wat kun je me over je banden met extremisten vertellen?
Ik ben tot het terrorisme bekeerd…
door een paar makkers van me.
Hoe oud was je toen? -Ik was 18 en het ging om Al Qaida.
Al Qaida?
En hoe hebben ze je bekeerd?
Dat was niet zo heel erg moeilijk. We zijn hier thuis namelijk moslims.
Dat was het belangrijkste argument.
Er waren meer redenen. Zo was er geen werk.
In het hele land? -Vooral in mijn streek…
is er geen werk.
Wat heb je daar gedaan?
Je krijgt eerst een militaire training.
Daarna word je bewapend en in een kamp ondergebracht.
Je begrijpt nog niet wat er gebeurt.
Welk soort geweld heb je gezien?
Alle soorten. Er werden mensen onthoofd.
Ze hakken je handen om niets af.
Je krijgt honderd slagen als je met een vrouw betrapt wordt.
Het is een gevaarlijk systeem, dat niet veel mensen begrijpen.
Ik wel, want ik heb er deel van uitgemaakt.
Was jij ook gewelddadig?
Nee. Ik heb echt geboft. Dat was mijn geluk.
De goede Heer heeft me beschermd, waardoor ik niemand vermoord heb.
Hoe financieren ze al hun activiteiten en wapens en dergelijke?
Op allerlei manieren. Ze smokkelen bijvoorbeeld drugs.
En goud ook? -Ja, dat ook.
Als ze naar een mijn gaan…
en de terroristen die in handen krijgen, moet je Zakat betalen.
Zakat is een pijler van de islam…
een liefdadig offer dat moslims elk jaar moeten brengen.
Maar wat Moustapha beschrijft, lijkt meer op afpersing.
Betalen ze hun aankopen met goud?
Ja, medicijnen bijvoorbeeld. Er wordt ook voedsel mee betaald.
En brandstof.
En wapens? -Alles, echt alles.
Het goud wordt in Niger deels als ruilmiddel gebruikt.
De rest wordt in Dubai voor geld verkocht.
Daarvan kopen ze goederen, die ze weer importeren.
Ken je iemand die dat doet?
Ik zou je niet in contact brengen, want ik weet niet wat er dan gebeurt.
Ze kunnen me meenemen. Ik kan verdwijnen.
En jij wordt gedood als je ons verraadt.
Wat vind jij van de staatsgreep? -Die kwam voor mij als een verrassing.
Ik had niet gedacht dat een dergelijke coup in Niger mogelijk was.
Het is slecht voor het land en z'n ontwikkeling…
want nu komt alles tot stilstand.
Op weg naar het hotel besef ik dat hij zich in één ding vergist.
Niet alles komt tot stilstand.
Ik heb ontdekt dat de zwarte markt in instabiele tijden juist floreert.
Het gebrek aan kansen drijft meer jongens de mijnen…
of de armen van terreurgroepen in.
De instabiliteit wordt enkel groter, zeker in regio's zoals de Sahel…
die rijk is aan nog onontgonnen natuurlijke hulpbronnen.
Goud, ja, maar ook olie, uranium en zeldzame aardmineralen.
De coup is onderdeel van een groter verhaal over hulpbronnen en macht.
Wie heeft ze? Wie wil ze hebben?
En waartoe zijn mensen bereid om ze te krijgen?
De internationale druk stijgt. De EU en Frankrijk schorten hun hulp op.
Ze erkennen generaal Tchiani niet als de machthebber.
West-Afrikaanse leiders bespreken de situatie in Niger.
Een van de mogelijkheden is een militaire interventie.
Dat is heel slecht nieuws. Als hier een gewelddadige oorlog uitbreekt…
moet er wel een evacuatieplan voor ons klaarliggen.
We waren gisteren op het vliegveld…
om te vragen of er al vliegtuigen vertrokken.
Het luchtruim zit nog dicht, dus er gebeurt niks.
We moeten gewoon proactief zijn en zoveel mogelijk doen.
We beginnen de dag met de mogelijkheid van een oorlog in Niger.
De gemeenschap moet de ECOWAS Standby Force activeren…
met al z'n divisies, per direct.
Wij hadden in Niger nu niet op een betere plek kunnen zitten.
We zitten ver van de hoofdstad en de grote steden.
We zitten hier in Agadez.
Maar we zitten ook ver van een ontsnappingsroute.
Ja, absoluut.
Toen bekend werd dat de West-Afrikaanse landen…
de coupleiders zeven dagen gaven om Bazoum terug te brengen…
dacht ik: We hebben dus zeven dagen om dit land uit te komen.
Wat als er hier geweld uitbreekt? Zijn de wegen veilig? Ken je iemand…
die van hier naar de Nigeriaanse grens gereden is?
Is het veilig om te gaan? -Ik weet niet of de wegen veilig zijn.
We zijn naar Agadez gevlogen, omdat dieven en terroristen…
een autorit zonder zware beveiliging te gevaarlijk maakten.
Blijven we hier of gaan we naar Niamey?
Ik weet het niet.
Het klinkt allebei elke dag weer minder aantrekkelijk.
We wilden hier maar vier dagen blijven, voor een onopvallend bezoek.
Nu zitten we vast en zijn we hier opvallende buitenlanders…
en een verleidelijk doelwit voor militanten of ontvoerders.
De vraag is of we nu toch naar een buurland toe moeten rijden…
zonder de noodzakelijke militaire escorte.
Nadat ik zowat m'n hele carrière de zwarte markt belicht heb…
moeten we nu wellicht een smokkelaar inhuren om ons Agadez uit te krijgen.
We wachten op een man uit de goudhandel.
Hij komt naar het hotel. Dit is interessant:
Er hangt in veel bedrijven een foto van de president.
Hij hangt overal. O, daar is hij.
Alles goed?
Zal ik je Ismael noemen? Is dat goed?
Ik hoop dat Ismael ons Niger uit kan helpen.
Ik ben transporteur. -Van wat?
Van alles. Mensen, vracht, mijnwerkers, alles.
Ismael vertelt, zoals bijna iedereen in Agadez…
over moorden en gruweldaden die hij op straat gezien heeft.
Wauw, je hoort de schoten. Wauw.
Ze kwamen jouw kant op, dus je ging liggen.
Het is geen hoopgevend uitgangspunt als je een vluchtroute zoekt.
In hoeveel dagen en over hoeveel wegen bereik je Algerije?
Je kunt in één dag op en neer rijden.
Kun jij ons erheen brengen als we daar naartoe willen?
Nee, dat kan ik niet. -Waarom niet?
Met beveiliging zou het geen enkel probleem zijn.
Maar het is problematisch om jullie alleen te brengen.
Een autorit met een groep Amerikanen maakt het gevaar voor hem nog groter.
We kunnen geen beveiliging regelen, en zonder…
kunnen ook wij een waarschuwingsfilmpje worden.
Ze zijn allemaal dood. Eentje leefde er nog toen we daar aankwamen…
maar hij is bij ons in de auto overleden.
Hoe meer we de vluchtroutes bekijken, hoe onveiliger ze lijken.
We zitten maar drie kilometer van Base 201 vandaan…
maar ondanks onze vele verzoeken mogen we niet op de basis schuilen…
misschien wel omdat de VS zelf ook met een crisis kampen.
We veroordelen de acties die in Niger plaatsvinden.
Buitenlandse Zaken weigert om het een coup te noemen…
want dan zijn de VS bij wet verplicht om hun financiële steun in te trekken.
Men vreest dat dat de nieuwe regering in Poetins armen zal drijven.
Onze veiligheids- en economische relatie met Niger, die fors is…
en honderden miljoenen dollars omvat, hangt af van de voortzetting…
van de democratie en orde in het land, die nu verstoord zijn.
Dat heb je met coups:
ze leiden tot onzekerheid op elk vlak, groot en klein.
Het volk van Niger weet niet wie er heerst en of de chaos zich verspreidt.
De VS verliezen met Bazoum hun grootste Afrikaanse bondgenoot…
in de strijd tegen terreur.
En wij zitten in ons hotel vast en moeten positief blijven.
Terwijl Europese landen hun burgers evacueren…
en wel zo snel mogelijk, noemen de VS dit geen coup…
en dus krijgen wij geen hulp om weg te komen.
Franse burgers worden vanaf vandaag uit Niger geëvacueerd.
Burkina Faso en Mali noemen ingrijpen in Niger…
ook een oorlogsverklaring aan hun land.
We zoeken al dagen naar stoelen…
op humanitaire vluchten naar de hoofdstad Niamey…
maar zelfs die kisten blijven aan de grond.
Dit zouden de laatste vluchten voor de Europeanen zijn.
Ze stijgen zo op. Hij had stoelen voor ons geregeld.
Maar we zitten heel ver weg en kunnen die vluchten niet halen.
Ik ontvang net een bericht van onze contactpersoon op de basis.
Verwacht hij een bevel tot evacuatie?
'Als er een evacuatiebevel komt, staan wij klaar…
om jullie op te halen en naar de basis toe te brengen.' Het blijft onzeker.
Italië en Duitsland hebben dat bevel gegeven.
Wat is er aan de hand? -Dat stuurt Darren net.
'Niemand heeft nog opgeroepen tot het verzamelen van Amerikanen.'
Over vijf dagen verloopt het ultimatum van de ECOWAS…
en kunnen de West-Afrikaanse landen militair ingrijpen.
Mali en Burkina Faso zijn bereid om hier te komen vechten…
om de coup te verdedigen.
Dit kan een burgeroorlog worden. Het is een race tegen de klok…
om weg te komen. Maar onze situatie is…
dat we mijlenver van Niamey af zitten, waar de vluchten vertrekken.
We zijn allemaal erg emotioneel. De onzekerheid eist echt z'n tol.
We missen onze familie. Maar dat moment…
gaat nu heel snel komen. Straks kunnen we onze dierbaren omhelzen.
Dat houdt ons op de been.
Je zit in het overleg. -Hoi, luitjes. Het hele team is hier.
Ik heb ons team nu net bijgepraat.
Nu jullie nog. Zo'n tien minuten geleden…
hebben we toestemming gekregen om in Agadez te landen.
We wachten nu op de bemanning en daarna stijgt de kist op.
Hij vliegt naar Dubai, haalt jullie op en brengt jullie naar Dubai.
Yes. -Dat… Dat is fantastisch nieuws.
We zijn allemaal dolblij. Het lijkt nu echt te gaan gebeuren.
Dit gaat nu echt gebeuren, toch?
Ik wil het team geen valse hoop geven. -Ik zie dat ze de crew nu oproepen.
Nu niets meer lukt, tracht een particulier bedrijf…
ons met een vliegtuig hier weg te krijgen.
We moeten jouw team nu wel veilig zien te houden…
want het leger in de hoofdstad Niamey…
weet nu dat er een evacuatie vanuit Agadez gaat plaatsvinden.
Ze kunnen nieuwsgierig worden. Licht niet te veel mensen in.
De bemanning wil dat jullie naar het vliegtuig komen…
met beveiliging om de kist te beschermen.
Zit iedereen in de auto? -Ja, ga maar rijden.
Oké, daar gaan we. Doe het rustig aan.
Ze moeten over 20 minuten landen.
Onze politie-escorte is er niet en tot 05.00 uur geldt 'n avondklok.
Het is vandaag Onafhankelijkheidsdag in Niger.
In het hele land worden betogingen voor de coup verwacht.
Er schijnt dan een zeer antiwesterse sfeer te heersen.
Buitenlanders kunnen een doelwit worden.
We waren bang dat door de Onafhankelijkheidsdag…
de kist niet zou kunnen landen en het vliegveld dicht zou zitten.
Maar hij moet er over 20 minuten zijn.
Dit was een zenuwslopende nacht.
Daar komt 'n wegversperring aan.
Volgens mij beseft het hele team dat wij geluk hebben.
We hebben een zeer onzekere week achter de rug…
maar al onze vrienden in Niger wacht een onzekere toekomst.
Eentje zonder democratie en mogelijk met veel geweld.
De toekomst baart me heel veel zorgen.
Ik maak me grote zorgen voor de toekomstige generaties.
Ons volk is jong. Het is het jongste ter wereld.
Daarvan is 65 procent onder de 25 jaar.
President Bazoum wilde met onderwijs hoop bieden.
Dat raken we kwijt. We hebben niet alleen jihadisten…
maar ook veel traditionele leiders…
die mordicus tegen elke vorm van moderniteit zijn.
De religieuze leiders zijn ook gekant tegen alles wat naar democratie riekt.
Zij vinden niet dat alle mensen gelijk zijn.
Zij menen dat de een beter is dan de ander.
Ze laten zich gelden en winnen aan invloed.
Het vliegveld ligt rechts. Ik kijk of ik het vliegtuig al zie komen.
We komen er aan.
Bedankt. De gezagvoerder voert z'n controles uit.
Hij zegt dat we weg kunnen. Alles lijkt in orde.
Ik heb de hele afgelopen week op dit moment gewacht.
Ik was banger dan ik wilde toegeven.
Ik word overvallen door een gevoel van opluchting en schuld. Ik weet…
dat weggaan niet voor iedereen een optie is.
Ergens daar beneden zitten de gouddelvers en de inwoners van Agadez.
En Bazoums gezin wordt nog steeds gegijzeld door niet verkozen mannen…
die zijn lot en dat van een heel land in handen hebben.
Dit is doodeng en zeer zorgwekkend voor de volgende generatie.
Ik zou liegen als ik zei dat ik een mooie toekomst voor me zag.
Dat doe ik niet. Ik stel me voorlopig geen mooie toekomst voor.
ZEVEN MAANDEN LATER, IN MAART 2024…
GAF DE JUNTA DE AMERIKAANSE TROEPEN HET BEVEL OM HET LAND TE VERLATEN…
NADAT DE VS HUN ZORGEN UITTEN OVER DE TOENEMENDE RUSSISCHE INVLOED…
EN EEN MOGELIJKE DEAL VOOR DE LEVERING VAN URANIUM AAN IRAN
SINDS DE COUP HEBBEN TERREURGROEPEN EEN RECORDAANTAL AANSLAGEN GEPLEEGD
Ondertiteld door: Birgitte Devilee