NETFLIX — SERIAL ORYGINALNY
Po ponad stu latach wojny domowej Toyotomi Hideyoshi zjednoczył Japonię.
Jego rywale albo przysięgli swą lojalność, albo zostali zniszczeni.
Mimo tego świeżo zawartego pokoju
Hideyoshiemu marzył się śmiały i dziwaczny plan,
by stać się najpotężniejszym człowiekiem w Azji.
JAPONIA, ROK 1590
Japonia tak długo toczyła wojny,
że mowa już o kilku pokoleniach, które znały tylko wojnę.
Rzeki Japonii były czerwone od krwi.
Pola były skąpane we krwi.
Hideyoshi zakończył ten koszmar Japonii.
Zjednoczył kraj,
zakończył wojnę domową,
stworzył coś, co wydawało się stabilną równowagą polityczną.
Ale było to społeczeństwo pełne samurajów i daimyo, którzy znali tylko wojnę.
Pytanie brzmiało: „Co zrobić z tą wielką maszyną wojskową,
skoro nie ma nic do roboty?”.
Ta troska zmieniała się w coraz bardziej nieposkromioną pychę.
To człowiek, który zaczął od zera
i dotarł do szczytu władzy w Japonii.
Chyba sądził, że nie może się pomylić.
Dlatego wymyślił podbój Chin.
Dla Japończyków Chiny były kamieniem węgielnym cywilizacji.
Reprezentowały środek świata
i zawsze gardziły Japończykami.
Podbijając Chiny, stałby największym wodzem w historii.
Zbierz ludzi.
Myślę, że pod wieloma względami jego inwazja na Chiny
była wyrazem samouwielbienia.
Tak samo myślimy o Napoleonie Bonapartem czy o Aleksandrze Wielkim.
Wszyscy tworzyli imperia z chęci zapisania się na kartach historii.
To była szansa, by być człowiekiem, który nie tylko zjednoczył Japonię,
ale też tym, którego wpływy sięgnęły za morze.
Wielu ludzi sprzeciwiało się planom Hideyoshiego ataku na Chiny.
Jedną z takich osób była jego żona, Nene.
Była bardzo inteligentna
i przenikliwa.
Była nieugięta
i była najważniejszą osobą w życiu Hideyoshiego.
Angażował Nene w każdą swoją decyzję.
Była przeciwna inwazji.
Sądziła, że to zbyt trudne wyzwanie.
Porażka mogłaby przekreślić wszystko, co osiągnęli.
Nene przewidziała katastrofę wynikającą z tej inwazji.
Była przerażona i starała się powstrzymać Hideyoshiego.
Mimo jej sprzeciwu
Hideyoshi był zdeterminowany, by zrealizować swoje plany.
Nikt nie był w stanie go powstrzymać.
Hideyoshi wiedział, że by dostać się do Chin,
musi przemaszerować przez Koreę.
To był logistyczny koszmar dla Japonii.
Zabrać tam żołnierzy, nakarmić ich, uzbroić, utrzymać,
założyć kwaterę główną i ruszyć na Półwysep Koreański,
by w końcu pokonać Chiny.
Napisał do Koreańczyków i poprosił o przejście przez ich kraj.
Głównym negocjatorem po stronie japońskiej był Konishi Yukinaga.
Został upoważniony przez Hideyoshiego do przedstawienia jego żądań.
Przez wieki Korea i Japonia były ze sobą skłócone.
Japończycy najechali Koreę setki lat wcześniej. Wszyscy to pamiętają.
JAPONIA
Jak śmią się sprzeciwiać?
Koreańczycy nie zamierzali pozwolić mu na przejście przez ich kraj do Chin.
Częściowo ze względu na bliskie więzi między Koreą a Chinami.
Korea stanowiła też bufor między Japonią a Chinami.
To nie do przyjęcia.
Wynocha!
W opinii Hideyoshiego oznaczało to, że musiał najpierw ujarzmić Koreańczyków
i ukarać ich za ich pychę.
Potem chciał przejść do zajęcia Chin.
Dość! Wynocha!
WYSPA THUSHIMA (ZACHODNIA JAPONIA) ROK 1592
Inwazja na Koreę była jak dotąd
najbardziej skomplikowaną operacją wojskową.
Hideyoshi wierzył, że daimyo z zachodu,
którzy byli najbliżej Korei,
szybciej zbiorą swoje oddziały i ruszą do ataku.
Daimyo z zachodu byli wojownikami z krwi i kości,
więc wizja podbicia znienawidzonego wroga,
rozszerzania wpływów na kontynent,
przejęcia handlu zagranicznego
była dla nich tak samo kusząca jak dla Hideyoshiego.
W 1592 roku rozpoczęła się jedna z największych inwazji na świecie.
Do ataku ruszyło około 200 000 ludzi.
Była to skala, jakiej świat nie będzie świadkiem,
aż do lądowania w Normandii.
Ale Hideyoshi zupełnie nie docenił,
jak trudna będzie ta kampania.
13 kwietnia 1592 roku
pierwsze siły Toyotomiego Hideyoshiego
wypłynęły z wyspy Tsushima przez Cieśninę Koreańską.
Dotarły do południowego portu w Pusanie,
przytłaczając obronę Korei swoja liczebnością.
Japońskie siły wkroczyły w głąb lądu,
szybko przejmując najważniejsze miasta, Seul i Pjongjang,
a potem skierowały się w stronę granicy z Chinami.
KOREA, ROK 1592
Warto pamiętać, że Japończycy 150 lat trwali w wojnie.
To była ich specjalność.
Siły Hideyoshiego rozpętały na półwyspie straszliwą masakrę.
Gdy pojmali garnizon,
często zabijali żołnierzy, którzy się poddali,
atakowali cywilów,
praktycznie nie rozróżniali cywili od żołnierzy.
Kampania w Korei cechowała się niespotykanym dotąd okrucieństwem.
Japończycy dokonywali strasznych czynów.
Gwałcili, zabijali, grabili i brali w niewolę.
Przeciw tej fali przemocy w każdej prowincji zaczęły się bunty.
Lojalni Koreańczycy powstali, by odeprzeć okrutnych najeźdźców.
Koreańczycy, chłopi, mnisi i inni ludzie
organizowali się w tak zwane Prawe Armie.
To były małe siły partyzanckie.
Najsłynniejszym koreańskim przywódcą partyzantów był generał Gwak Jae-u.
Tuż po tym, jak Japończycy wylądowali w Pusan, Gwak stworzył pierwszą armię.
Był bardzo bogaty i znany z tego, że wiele sprzedał,
by kupić broń dla Prawych Wojowników.
Stał się legendą w Korei.
Mówiono, że jego czerwony płaszcz farbowano krwią menstruacyjną dziewic,
by zapewnić mu magiczną ochronę przed wrogami.
Gwak zamierzał zaatakować i przełamać japońskie szlaki dostaw.
Były one najsłabszą stroną Japończyków,
bo wyruszały aż z Japonii.
Potem transportowano towary przez Koreę,
gdzie były narażone na ataki partyzanckie.
Jeden z pierwszych ataków na Japończyków miał miejsce w pobliżu rzeki Nam.
Szpiedzy zauważyli, że Japończycy umieścili w rzece drewniane pale,
by ich ludzie wiedzieli, którędy można bezpiecznie przejść.
RZEKA NAM
To była idealna okazja na atak z zaskoczenia.
Gdy Japończycy ruszyli przez rzekę,
ciężkie zbroje ciągnęły ich w dół.
W normalnych okolicznościach Koreańczycy byliby w gorszej sytuacji.
Japończycy byli doświadczeni, byli opancerzeni i lepiej uzbrojeni.
Ale to bez znaczenia, jeśli walczysz w wodzie.
Prawe Armie uderzyły, gdy Japończycy wpadli w pułapkę.
Koreańczycy zasypali Japończyków gradem pocisków i strzał.
Japończycy byli kompletnie bezradni.
To była masakra.
Ciała Japończyków płynęły z prądem.
Bitwa nad rzeką Nam była pierwszym koreańskim zwycięstwem.
Miażdżące zwycięstwo Prawych Armii było dowodem na to,
że Japończycy nie byli niepokonani.
Dało to Koreańczykom wiarę w to,
że będą w stanie odeprzeć japońskich najeźdźców.
Zainspirowani Prawymi Armiami
zwykli ludzie powstali przeciwko okupującym Japończykom.
W całym kraju dochodziło do ataków partyzanckich.
Obozy atakowano nocą i je podpalano.
Robiono wszystko, co podsunęła im wyobraźnia wojskowa.
Napadali, a potem się wycofywali. Robili Japończykom piekło na ziemi.
Utrudniali, jak tylko mogli,
zajęcie większego terytorium i utrzymanie tego, co już zdobyli.
Wkrótce japońskie łodzie zaopatrzeniowe były nieustannie atakowane.
Łączność między armiami była utrudniona,
a skala i nieustępliwość ataków Prawych Armii
zaczęły obniżać morale sił inwazyjnych Hideyoshiego
i utrudniać im postępy.
Zachodni daimyo zostali zdziesiątkowani przez wojnę w Korei.
Zostało 50 000 żołnierzy.
Stracili dwie trzecie swoich sił bojowych.
CHINY KOREA
Wraz z postępem wojny
chińska dynastia Ming wysłała do Korei 50 000 żołnierzy, by odeprzeć Japończyków.
Mimo wielu epickich bitew
stworzyło to patową sytuację, bo wszyscy walczyli o ziemię.
Hideyoshi z Japonii wydał rozkaz, by iść na Chiny,
ale jego dowódcy w Korei nie mogli atakować.
Jednak nie sprzeciwili się swojemu panu.
Składając raporty w Japonii,
generałowie Hideyoshiego próbowali nadać pozytywny wydźwięk temu,
co działo się w Korei.
Hideyoshi był dyktatorem,
więc denerwowanie go…
HISTORYK
…mogło oznaczać zagrożenie życia.
Dlatego wasale nie przekazywali złych wieści,
raportowali tylko dobre,
więc Hideyoshi nie był na bieżąco z sytuacją w Korei.
Jeśli pojawiały się złe wieści lub chęć wycofania się,
Hideyoshi po prostu je lekceważył,
co oznacza, że nie był dobrze zorientowany.
Nie dostrzegał skali katastrofy.
Są dowody na to,
że Hideyoshi myślał, że wygrywa w Korei.
Wtedy gdy powinien skupić się na kampanii w Korei,
coraz bardziej się rozpraszał i zadręczył innym problemem.
Bardzo ciążył mu fakt, że nie miał spadkobiercy.
Jego żona była bezdzietna, a on marzył o stworzeniu nowej dynastii w Japonii.
Chciał dynastii rodu Toyotomi, która przetrwałaby kolejne pokolenia.
Hideyoshi skutecznie sfabrykował swoją przeszłość,
ale nie udałoby się zmienić tego,
że nie ma następców.
Bez spadkobierców jego dziedzictwo ległoby w gruzach,
a on był tego w pełni świadom.
Nene była wówczas zbyt stara, by rodzić dzieci.
Hideyoshi miał jednak setki konkubin w Osace.
Jedna z nich mogła urodzić mu dziecko.
Wówczas taki syn mógłby być następcą Hideyoshiego.
Konkubiny pochodziły z arystokratycznych rodów.
Były córkami daimyo i były szlachetnej krwi.
Myślę, że kluczową różnicą między konkubiną a żoną było to,
że do pewnego stopnia można wybrać konkubiny,
a żona pochodziła z aranżowanego małżeństwa.
Chacha była ulubioną konkubiną Hideyoshiego.
Była siostrzenicą Ody Nobunagi.
Była bardzo piękna.
Zachowywała się jak primadonna i była bardzo dumna.
Była bardzo władcza, więc znacznie różniła się od Nene,
która twardo stąpała po ziemi i była rozsądną kobietą.
Po latach nieudanych starań o dzieci
Chacha urodziła syna, Tsurumatsu.
Hideyoshi był zachwycony.
Chciał kontrolować Azję
i potrzebował syna, by ród Toyotomi przetrwał.
Jednak Tsurumatsu zmarł.
Hideyoshi pogrążył się w żalu.
Przyszłość rodu znów stanęła pod znakiem zapytania.
To miało duży wpływ na stan psychiczny Hideyoshiego.
Niedawno zmarła jedna z jego ulubionych córek,
a potem matka.
Przyczyniło się to
do wywołania kryzysu u Hideyoshiego.
Czuł, że jego wysiłki zawiodły w najważniejszej chwili.
Możliwe, że to też wpłynęło na to,
co ludzie postrzegali jako postępujące szaleństwo.
Z każdym dniem
czyny Hideyoshiego stawały się coraz bardziej nieobliczalne i niepokojące.
Każdy widział zmiany,
a on sam nie potrafił się opamiętać.
Plotkowano też, że Hideyoshi zaraził się kiłą od jednej z konkubin.
To pogłębiło jego irracjonalne zachowanie.
Hideyoshi oszalał.
Czuł się coraz bardziej osamotniony
i bał się porażki,
tego, że jego rodzina zniknie, gdy sam umrze.
Po śmierci syna Hideyoshi został bez dziedzica.
Podczas gdy wojna koreańska wciąż trwała,
podjął kontrowersyjną decyzję.
Mianował swojego siostrzeńca, Hidetsugu, swoim następcą.
Hidetsugu był bardzo niemiłą postacią.
Był uzależniony od przyjemności ciała.
Był brutalny.
Strzelał do wieśniaków dla przyjemności.
Był postrzegany jako niegodny następca,
ale Hideyoshi nie miał wyboru.
Hidetsugu był jedynym dziedzicem w rodzinie.
Ale na Hideyoshiego czekała niespodzianka.
ROK 1593
Zaledwie pół roku później jego ulubiona konkubina, Chacha,
urodziła syna, chłopca o imieniu Hideyori.
Hideyoshi musiał wybrać między niestabilnym Hidetsugu,
którego sam namaścił,
a malutkim synem, którego teraz chciał na spadkobiercę.
To była bardzo niebezpieczna sytuacja,
więc Hideyoshi postanowił pozbyć się Hidetsugu,
zsyłając go na Kōya-san.
To mogło załatwić sprawę,
ale pojawiły się plotki, że Hidetsugu planował powrót
i rozważał zamach stanu na Hideyoshiego.
Ten nie mógł na to pozwolić.
By zabezpieczyć prawa drugiego syna,
Hidetsugu musiał umrzeć.
Hideyoshi zebrał 31 krewnych Hidetsugu,
głównie kobiety i dzieci,
poprowadził ich przez Kioto
i stracił ich.
Doszło do takiej skrajności,
że wszyscy byli przekonani,
że Hideyoshi zaczyna tracić rozum.
Jedną z osób zamieszanych w rzekomy spisek Hidetsugu,
by doprowadzić do zamachu stanu i ugruntować władzę, był Jednooki Smok.
Date Masamune i Hidetsugu przyjaźnili się.
Często polowali razem.
Masamune był uważany za przyjaciela Hidetsugu.
Hideyoshi był wściekły.
Masamune był bardzo ambitny.
Z pewnością byłby skłonny zdradzić Hideyoshiego.
Dlatego Masamune stanął przed Hideyoshim
i musiał opowiedzieć o swoich relacjach z Hidetsugu.
Uratowało go jedynie wstawiennictwo kogoś spokojnego,
jednej z niewielu osób, których Hideyoshi jeszcze słuchał.
Tokugawa Ieyasu powiedział,
że nie ma powodu, by wątpić w Masamunego, jego lojalność jest nienaganna
i dlatego kara jest niepotrzebna.
„Powinniśmy zaufać jemu i jego słowu”.
W związku z tym Masamune poczuł się głęboko zobowiązany Tokugawie Ieyasu.
To dług, o którego spłatę Ieyasu upomni się później.
Hideyoshi był coraz bardziej paranoiczny,
ale zgodził się oszczędzić Masamunego pod jednym warunkiem.
Masamune musiał zebrać siły i dołączyć do inwazji na Koreę,
nawet jeśli wszyscy mieli zginąć.
Pomimo ogromnych obaw
Date Masamune, jak inni daimyo,
nie odważył się kwestionować rozkazów Hideyoshiego.
Przyniosłoby to śmierć i wstyd.
Mimo że wysłano wsparcie,
japońskie siły wciąż nie miały szans na wygraną.
Kończyło się im pożywienie i surowce, cierpieli na różne choroby.
Nieświadomy prawdy o wydarzeniach
Hideyoshi nadal wydawał swoim siłom rozkazy do ataku.
Wojna w Korei była druzgocąca.
Kosztowała dziesiątki tysięcy japońskich istnień
i setki tysięcy koreańskich.
W obliczu katastrofy w Korei
i otrzymywanych coraz dziwniejszych rozkazów z Japonii
widać było, że Hideyoshi był coraz bardziej niestabilny.
Nie był w stanie podejmować strategicznych decyzji
i wierzył, że wygrywa, choć przegrywał.
Paraliżowało to generałów, którzy nie wiedzieli, co robić.
Wielu jego dowódców zastanawiało się
nad jego stabilnością psychiczną i czy wrócą do domu żywi.
Sytuacja na froncie była dramatyczna.
Dowódcy to dostrzegali i uznali,
że trzeba rozpocząć negocjacje, by osiągnąć porozumienie.
Podczas negocjacji Hideyoshi nie wiedział,
że warunki zaproponowane przez Chińczyków różnią się od tych, których oczekiwał.
Z powodu pogorszenia stanu psychicznego
i fałszywych doniesień od generałów
Hideyoshi wierzył, że wygrał kampanię w Korei.
Domagał się uznania swojego zwycięstwa przez najwyższego zwierzchnika Chin,
czyli chiński cesarz dynastii Ming.
Hideyoshi żądał rozbioru Korei.
Sugerował podział Korei na dwie strefy wpływów:
południową sferę podległą Japonii
i północną zależną od Chin.
Takie minimum był w stanie zaakceptować.
Poza tym Hideyoshi chciał, by cesarz Chin
wysłał jedną ze swoich córek do Japonii jako konkubinę.
Konishi Yukinaga wiedział, że to niemożliwe.
Nie było mowy, by cesarz Ming okazał Hideyoshiemu uznanie,
którego ten się domagał.
Żądania Hideyoshiego obrażały Chińczyków.
Nie zgodzili się na takie warunki.
W końcu nie wygrał przecież w Korei.
To była sromotna klęska.
Zamiast tego zaproponowali Augustinowi Konishiemu inny układ,
który ostatecznie zaakceptował.
DWÓR TOYOTOMIEGO HIDEYOSHIEGO ROK 1596
Chińscy wysłannicy przybyli do Kioto
w towarzystwie Konishiego i innych negocjatorów z Korei.
Podarowali Hideyoshiemu chińskie szaty.
Hideyoshi był zachwycony, bo myślał, że to znaczy,
że uznają jego wyższość.
Jednak bardzo szybko sytuacja się pogmatwała.
Po pierwsze ambasadorowie odmówili
pokłonienia się Hideyoshiemu, bo byli ambasadorami cesarza Chin.
Oczekiwali, że to on pokłoni się im.
On, oczywiście, ani myślał tego zrobić.
Doszło do impasu.
Potem wręczyli mu list od cesarza Chin, w którym pisał:
„Hideyoshi, uznaję cię za władcę Japonii,
swojego wasala”.
Co to ma znaczyć?
- Co to ma znaczyć? - Uspokój się, skarbie!
Zdał sobie sprawę, że korona i szaty to nie dary.
To oznaki jego poddaństwa.
Cesarza Chin wręczył mu je, by pokazać, że jest teraz jego panem.
Jak mam to nosić?
Wynocha!
Precz!
Hideyoshi był tak upokorzony i wściekły, że zarządził drugą inwazję na Koreę.
Wynocha!
Ale tym razem miał tylko jeden cel.
Chciał się zemścić.
Hideyoshi wysłał ponad 100 000 samurajów
by zaatakowali Koreę, siali tam śmierć i zniszczenie.
Jednak w ciągu kilku miesięcy
koreańscy i chińscy żołnierze po raz kolejny zatrzymali natarcie
i odepchnęli japońskie siły do przybrzeżnych garnizonów.
Wielu daimyo było wściekłych.
Stracili mnóstwo ludzi i skarbów,
i nic na tym nie zyskali.
W czasach Sengoku dla władcy nagradzali swoich popleczników
nowymi ziemiami i skarbami.
Jednak w tej wojnie nie zdobyli nowych ziem w Korei
ani niczego, co mógłby dać tym daimyo.
Daimyo, którzy wyruszyli do Korei,
byli bardzo rozczarowani.
Tak bardzo, że na dworze spiskowano.
Wpływowi członkowie dworu rozmawiać o tym,
co należy zrobić,
jakie kroki należy podjąć,
by pozbyć się władcy.
Ludzie zaczęli otwarcie mówić o buncie.
Hideyoshi był w coraz trudniejszej sytuacji.
Był coraz bardziej chory,
coraz trudniej było mu opuścić zamek w Fushimi.
LIPIEC, ROK 1598
Wiedział, że umiera.
Hideyori.
Musiał dopilnować, by Hideyori nie został zlikwidowany ani zamordowany,
jak to miało miejsce podczas wojny domowej.
Proszę, zajmij się nim.
Podjął niezwykle ważną, strategiczną decyzję.
Postanowił powołać radę starszych.
Kazał im przysiąc, że będą chronić i dbać o Hideyoriego,
aż ten dorośnie i będzie mógł objąć stanowisko władcy Japonii.
Wybrał pięciu najpotężniejszych przywódców w Japonii.
Niektórzy z nich od dawna go popierali.
Inni zostali wybrani głównie ze względu na ich władzę,
a niekoniecznie dlatego, że Hideyoshi im ufał.
Sądzę, że po prostu nie miał innego wyjścia.
Wśród regentów, czyli pięciu radnych,
najważniejszymi byli Tokugawa Ieyasu
i Maeda Toshiie.
Maeda Toshiie miał mieszkać w zamku w Osace
i odpowiadać za wychowanie i wykształcenie młodego Hideyoriego.
Miał przygotować go do trudów przewodzenia krajem.
Tokugawa Ieyasu był wówczas najpotężniejszym daimyo w Japonii,
poza Hideyoshim,
więc otrzymał największą władzę.
Przewodził całym rządem.
Można by się spodziewać, że w skład rady powinny wejść osoby
zdolne do współpracy i skutecznego rządzenia krajem.
Wygląda jednak na to, że Hideyoshi nie tego chciał.
Świadomie wybrał daimyo,
którzy mieli ze sobą sprzeczne interesy.
W ten sposób zapewnił,
że można liczyć na to,
że będą uważnie się obserwować
i nikt nie zrobi nic pochopnie.
Chciał się upewnić, że żaden z nich nie stanie się
potężniejszy od pozostałych czterech.
We wrześniu 1598 roku spędzone na bezustannej wojnie
życie Toyotomiego Hideyoshiego dobiega końca.
Myślę, że o niewielu osobach można powiedzieć:
„On zmienił bieg historii”.
Hideyoshi bez wątpienia do nich należy.
Jego osiągnięcia były ogromne.
Prawdopodobnie największe w historii japońskich przywódców.
Jako jeden z niewielu wodzów potrafił wyobrazić sobie coś zupełnie nowego.
Zaprowadził pokój, o którym Nobunaga nawet nie śnił.
Zjednoczył kraj.
Zakończył wojnę domową.
Stworzył coś, co wydawało się
stabilną równowagą polityczną wśród wielkich daimyo.
Co więcej,
jego awans jest zdumiewającym zwycięstwem nad skromnym pochodzeniem.
Z chłopa i najniższego rangą samuraja stał się niekwestionowanym władcą Japonii.
Kiedy Hideyoshi umarł,
początkowo rada starszych nie ogłosiła,
że wielki pan, wielki regent odszedł.
Zamiast tego
wydali w imieniu Hideyoshiego rozkaz zawieszenia broni
i wycofali japońskie siły z Korei.
Podejrzewam, że pod wieloma względami, gdy umarł Hideyoshi,
daimyo odetchnęli z ulgą.
Wojna w Korei okazała się katastrofalna.
A mimo tego
po jego odejściu na pewno pojawił się ogromny niepokój,
bo nie zostawił dorosłego dziedzica,
który mógłby bez problemu przejąć władzę.
Spełniając życzenie Hideyoshiego,
rada ogłosiła, że młody Hideyori to władca Japonii.
Jednak jako dziecko nie miał żadnej władzy.
W istocie była ona podzielona między pięciu starszych.
To prowadziło do bardzo niebezpiecznej sytuacji.
Był to delikatny układ sił między pięcioma regentami.
Każde zaburzenie tej równowagi mogło prowadzić
do rozpadu sojuszu i stworzenia bezkrólewia.
W chwili śmierci Hideyoshiego większość daimyo
zaczęła się szykować do wojny.
Po dziesięcioleciach na uboczu Ieyasu był gotów wykonać swój ruch.
Ruszyła maszyna dążąca do walki o władzę.
Napisy: Liliana Reguła