ITINATAMPOK NG NETFLIX
Nakuha mo ba yung email? Tawagan mo ako agad.
OPISINA NG PISKAL
HUSTISYA SA MGA MEKSIKANANG PINATAY
KANTIIN ANG BABAE, MAGSASALITA KAMI
MGA NANGGAGAHASA
Tara. Pinapapasok tayo sa ibang pinto.
Arturo Bravo Díaz at Julia Velázquez Noriega?
Pangalan ng miyembro ng Pamilya
Gertrudis Bravo Velázquez.
Okey.
Edad?
Sorry. Hindi ko naintindihan.
Ikaw ang nagpatawag sa amin dito.
Oo.
Kung mahal ninyo ang trabaho n'yo
at ganun din ang telepono n'yo,
magiging ibang-iba ang bansang ito.
Ilang taon na ang anak n'yo.
Wala ba sa file niya?
Sinisigurado lang na walang mali, ma'am.
Bente kwatro.
Bente singko.
Kahapon ang kaarawan niya.
Salamat.
May natatanging pagkilanlan?
Tato sa kaliwang braso.
Tato?
May litrato kayo?
Okey
Sandali lang.
Tanga.
Bakit?
-Hindi Ger. -Lagi mong sinasabi 'yan.
-Imposible yan. -Tingin mo ba patas ito.
May files sila nang ilang buwan na.
Binabantayan 'to ng mga tao sa unibersidad.
Hindi her.
-Pwedeng lumabas muna lahat? -Ano? Bakit?
-Parating na ang piskal. -Dapat akong umalis?
-Pakihintay na lang sa labas. -Dito po.
Pero...
Pasensya na, ma'am. Balik na lang maya-maya.
G. Bravo, Gng. Velázquez.
Ako ang piskal, Zamudio Rodríguez.
Tulad ng naipaliwanag ko sa email,
nalipat ako rito ilang linggo lang.
Ako na ang may hawak ng kaso ng anak n'yo.
Pangatlong piskal na ng kaso sa loob ng siyam na buwan.
Sumusunod lang ako sa utos, ma'am.
Mukhang naguluhan sa file ni Gertrudis.
Wala kaming rekord nang gano'ng tato.
Naguluhan?
Paanong naguluhan pagkatapos ng siyam na buwan?
Ikinalulungkot ko.
Ikinalulungkot mo.
Gusto lang namin siyang makita.
-Paumanhin? -Gusto namin siyang makita.
Kung 'di siya ang anak namin, anak siya ng iba.
Hindi, hindi gano'n ang protocol namin.
Protocol n'yo ang nagdala sa'min dito para kilalanin ang bangkay.
Kung tila hindi pa masakit 'yan,
sagutin mo ako.
Ano pa'ng ginagawa mo rito kung hindi maayos ang files n'yo?
Natagpuan ang mga bangkay sa isang lihim na libingan
at matagal na doon.
Naagnas na ang mga ito.
'Di ka dapat bigyan ng…
-Hello. -Hello.
-Ako si Adriana. -Hi, Adriana.
Ako ang nanay ni Mitzy.
Nawala ang anak ko dalawang buwan na'ng nakaraan.
NASAAN SILA?
Umalis siya ng bahay isang araw,
at 'di na kami nagkita ulit.
-Saan nawala si Mitzy? Dito? -Oo.
Pero sabi sa'min
dinala siya sa ibang lugar.
NASAAN SILA?
Salamat, Adriana.
May gusto ka pa bang sabihin?
Oo.
May kapatid si Mitzy.
Si Adela.
Kambal sila.
Identical.
Buntis si Adela ng 16 na linggo.
Kahit na bumili ako ng mga damit at laruan para sa baby,
ang totoo, parang…
may kakaiba.
Dapat medyo mas…
sabik ako, 'di ba?
Unang apo ko.
At…
Nahihiya akong
nakikita ng anak kong lagi akong malungkot.
'Di niya ito nababanggit,
Pero nakikita kong nasasaktan siya.
At…
gusto kong makausap siya.
Para ipaliwanag.
Pero nararamdaman kong pagod na siya sa'kin
nang kauulit ko tungkol dito.
At…
gusto ko ring malaman niya na…
siyempre, masaya ako.
Unang apo ko ito.
Pero gusto ko ring malaman niya…
na tuwing nakikita ko'ng tiyan niya,
ang kapatid niya ang nakikita ko.
Kaya lumulungkot ako.
At sasabihin ko sa sarili ko
na mahahanap ko siya,
at magkaka-anak siya nang marami.
Kung gusto niya.
Kung ayaw niya, pwede namang wala.
Ang totoo…
Masaya ako minsan.
Pero…
hindi gaano,
Hi, Adriana.
-Hi. -Ako si Paula.
Pitong taon ko nang hinahanap ang lola ko, si Agustina.
Tiyak na matutuwa ka kapag nakita mo ang apo mo.
Talagang matutuwa.
Ang baby na yun ang magbibigay sa'yo ng dahilang lumaban kasama kami.
Dahil ganyan ang mga baby.
Hindi ka nag-iisa.
-Hindi ka nag-iisa. -Hindi ka nag-iisa.
Welcome, Adriana.
Ipapaala ko lang na kasama natin ang mamamahayag na si Abril Escobedo.
-Ang iba sa inyo kilala na siya. -Hi, Abril.
Kukuha siya ng notes para sa imbestigasyon.
-Welcome, Abril. -Welcome.
Ngayon, maririnig natin ang isang taong
nagpunta na dati rito, pero matagal ding nawala.
Importanteng araw ito para sa kanya.
-Welcome. -Welcome, Julia.
Salamat.
Ako si Julia.
Nanay ni Ger.
Gertrudis.
Oo, importanteng araw ito
dahil ngayon mismo ang ika-9 na buwan nang pagkawala niya.
Ipaalala mo sa'min, Julia.
Ano'ng huling nabalitaan mo sa kanya.
Katatapos lang ng training ni Ger. Psychologist siya.
Gusto niyang makatulong sa mga batang nahihirapang
magbasa at magsulat.
Nagdiwang sila ng mga kaibigan sa isang trip.
At…
dumaan ako sa opisyal na proseso.
Ginawa namin…
ang lahat ng sinabi ng pulis.
Gumugol kami ng mga linggo
sa lugar kung saan siya nawala,
hanggang napagod kami na wala namang nangyayari.
Dahil malapit na ang kaarawan niya,
pakiramdam ko nasagasaan ako ng tren.
Napakasakit.
Tapos si Arturo naman.
Ama ni Ger.
Nag-aalok ng tulong na siya na ang bahala sa lahat.
Pero hindi 'yon ang gusto ko.
Naiinis ako.
Naiinis ako na ang bait niya.
Ayokong maging mabait siya.
Ang gusto ko ay malaman
kung nasaan ang anak ko.
Naiintindihan ko na nagpapakita siya na nandoon siya para sa'kin.
Nagpapasalamat ako
na inaalagaan niya ako,
pero kailangan niyang maintindihan
na hindi 'yon ang gusto ni Ger.
Miss na miss ko na siya.
Ngayon, ikasiyam na buwan
na niyang nawawala.
Masaya si Ger.
'Di ko alam kung nasaan na siya ngayon.
Hindi ka nag-iisa.
Tingnan 'nyo kung saan ako naglublob.
habang naipit ka sa syudad sa traffic at polusyon.
'Etong isa.
-'Ayun ang isa pa. -Hi.
'Yan na lahat, Mom. Lab yu. Kita tayo.
At relaks.
Sabi ng kapatid ko pinahihirapan mo ang gallery.
Ano 'yan?
Burda.
'Wag kang mag-alala.
'Yan ang anak ko. Gusto mo 'to?
Teka lang. Titingnan ko.
Paumanhin. Ikaw si Julia?
-Oo. -Ito si Emilia, anak ko.
Masayang makilala ka, Emilia.
Oo, tatawagan kita mamaya, okey? Salamat.
Pasensya na. Wala ang yaya niya.
'Eto oh.
Pwede?
Oo, sige.
Pasensya na.
Kaya ko dinala 'yan.
'Yan si Ger.
Kahapon, may ipinakitang bangkay sa'min at tinanong kami.
Anak, makikisuyo ako.
Orderan mo ako ng kape at kumuha ka ng gusto mo.
-Nagugutom ka ba? -Opo.
Excuse po.
Noong ipinanganak si Ger,
nagdulot sa'kin yun nang mahabang pagdurusa.
Yun ang tawag doon, 'di ba?
Laging nasa isip mo ang masasamang mangyayari.
Pero 'di mo talaga alam ang pinakamasama
hanggang magising ka sa balitang nawawala ang anak mo.
ANAK NG ARTIST NA SI JULIA VELÁZQUEZ NAWAWALA NANG MAGBAKASYON
Artist ka?
Dati.
Ano'ng inaasahan mo?
Ano sa tingin mo ang dapat mong gawing?
Oo?
Sino 'to?
Pumanhik ka.
Hi.
Tinawagan mo na ang gallery?
Kinokontak ka nila.
'Di ko alam kung paanong pinansyal mo,
pero pwede kang magbenta.
'Di kailangang bago. Marami kang nasa studio mo.
Nagbuburda ako para sa sarili
hindi para sa iba.
Ano?
'Di ba masakit 'yan?
May naramdaman naman ako.
Si Ger ang nag-design.
Nababaliw din ako, Ju.
'Di ko makilala sarili ko.
'Pag pinag-uusapan si Ger.
Parang may acid na sumusunog sa loob ko.
Siyam na buwan na, Nagigising ako araw-araw
na nasasakatan...
na parang mamamatay na ako.
Pero hindi.
'Di ko maisip kung anong pinagdadaanan niya.
Kung ano'ng ginawa sa kanya.
Akala ko tapos na ngayon 'yon.
Gusto kong siya na 'yon.
Hahanapin na naman natin siya.
Tingnan 'nyo kung saan ako naglublob.
habang naipit ka sa syudad sa traffic at polusyon.
'Eto ang isa
-'Ayun ang isa pa. -Hi.
'Yan na lahat, Mom. Lab yu. Kita tayo.
At relaks.
Sabi ng kapatid ko pinahihirapan mo ang gallery.
Lagi kang ganito bago ang exhibition,
at laging maayos 'yon…
Ma'am.
Julia, si Abril 'to. Magandang balita.
Abala ako ngayon, tatawagan kita mamaya at ipapaliwanag ko.
Dito tayo.
Nagbabalik tayo tapos ng national premiere.
9:23 a.m. na sa isang maganda at maaraw na Huwebes.
'Wag kalimutan may mga tiket pa tayo para sa festival…
Kailangang kapkapan kayo.
44-33-58-98.
Talikod.
Mga cellphone at laptop sa kahon.
Sige na. Hinihintay niya kayo.
Kumusta ka? Ang tagal na nakitang 'di nagkita.
Cas, ang tagal na.
Kumusta ang anak mo? Malaki na siguro.
Okey na okey siya, salamat.
Si Julia ito.
Salamat, pinapunta mo ako.
Maupo kayo.
Dala n'yo ang file?
Heto.
Ganitong kaso lang ang hinahawakan ni Cas,
kaya lagi siyang wala.
Inalok ka ba ng pera?
Pera?
Bayad ng gobyerno, para umatras ka.
Wala, wala silang inalok na pera.
NAHANAP
Meron bang wala rito? Meron ka bang hindi sinasabi?
May detalye bang wala sa file o hindi sinasabi ni Abril?
Nasa opisyal na file ito,
pero gustong gamitin para maging biktima ulit si Ger.
Pinapakita ng kamera sa bar si Ger at mga kaibigan niya
na nagpunta sa banyo at suminghot ng cocaine.
Siya ang may dala ng baggie.
Ano sa tingin mo 'yon.
Ano'ng tingin ko na nawawala ang anak ko dahil nakipag-party?
'Yon ba ang tinatanong mo?
Hindi.
'Di 'yon ang gusto kong sabihin.
Kailangan ko ng mga impormasyon para makatulong ako sa'yo.
Ano'ng sinabi ng pulis?
Panay 'yon ang sinasabi nila na parang 'yon ang mahalaga.
Parang sinasabing 'di na siya dapat hanapin pa.
May nakita ba'ng mga kaibigan niya?
Ni hindi nila napansin.
Sabi nila nandoon lang siya tapos biglang nawala.
Kilala ko na sila pareho noon pa.
Naniniwala ako sa kanila.
Masakit din sa kanila.
Sino may hawak ng kaso?
May itinalagang bago…
Zamudio Rodríguez. Kilala mo?
Isa sa pinakamagaling.
Kahit nasa gobyerno pa siya.
Nahanap n'yo ba lahat ng ito?
Sa totoo lang, 'di ko alam
kung saan mag-uumpisa.
-Yes. -Paumanhin, kailangan nang umalis.
May importanteng kailangan kang malaman.
Sa mga taong nawawala, mass graves lang ang tinitingnan ng pulis
Mas madaling hanapin ang bangkay kaysa buhay.
Sa ganitong mga kaso. napakaimportante ng oras.
Ilang buwan na rin ito.
Malapit sa sex-trafficking area yung lugar kung saan nawala ang anak mo.
Ayokong isipin, pero sa tikas niya,
'di ako magugulat na papasa siya ro'n.
May nakita silang bihag na gaya ng description ng anak mo.
Kung gusto mo, may ibibigay akong kontak.
O pwede akong magtanong tapos babalikan kita.
Hindi, ako'ng hahanap sa kanya. Anong gagawin ko?
Siguro kilala ka na ng mga lokal na pulis.
Oo.
Ipaalam mong nagbabalik ka.
Uumpisahan ko sa mga impormasyong ibinigay mo.
Ipaalam mo kahit kanino kung nasaan ka o ang plano mo.
Ipaalam mo sa'kin kung may nakita ka Ingat.
'Wag kang gagamit ng sasakyang mata-track.
'Eto.
Salamat.
Ubusin mo 'yan.
Ma, ano'ng nagyayari?
Saan ka pupunta? Okey ka lang?
Okey lang, anak. Bakit?
Anong bakit?
Ilang araw na akong tumatawag. 'Di mo sinasagot.
Oo, alam ko. Pasensya na.
May nakilala akong magaling na abogado na tutulong hanapin ang kapatid mo.
Paano?
Julia.
Pedro.
Wala akong ginagawang masama.
Hinahanap ko ang kapatid mo.
Ingat ka lang, at sabihin mo kung ano'ng ginagawa mo.
Lagi naman akong nag-iingat.
Wag kang gagawa ng kung ano dahil lang malungkot ka.
Madali mong sabihin 'yan kapag nandiyan ka.
Kayo diyan ang nagpilit sa'kin dito.
Ayoko nga rito.
Natatakot kami. Ayaw ka naming dito manatili.
Natatakot din ako.
'Di pwedeng nandito lang ako sa bahay at naghihintay.
Ano'ng gagawin ko 'pag may nangyari sa'yo riyan?
Walang mangyayari sa'kin dito, at wala kang dapat gawin, anak.
'Wag kang magalit sa'kin.
'Di ako galit, Ma. Nag-aalala lang ako.
Para lang…
Wala.
Wala?
Ma.
Ano 'yon?
Kapatid ko si Ger, okey?
Hindi lang ikaw ang nawalan. Lagi ko siyang iniisip.
Umiiyak dahil nami-miss ko siya.
Kahit nasaan ako o anong ginagawa bigla na lang akong iiyak,
'di mo man lang napapansin.
Binalot ka na ng lungkot mo
at 'di mapansing 'di lang ikaw ang nawalan ng Ger.
Pedrojos, anak,
Wala akong ideya.
Kalimutan mo na yun.
'Di ko alam ba't ko nasabi yun.
Ma,
seryoso,
ipaalam mo sa'kin kung nasaan ka.
o lilipad agad ako r'yan para hanapin ka.
'Wag kang mag-alala.
Lagi kitang sasabihan.
Lab yu.
Lab yu too, Ma.
Sobra.
Ingatan mo'ng sarili mo.
Ba-bye.
-Okey ba 'yang side na 'yan? -Oo
Hello.
-Hello -Pahithit naman.
Sige.
Salamat.
Patingin?
'YAAN MONG MASUNOG
Ginawa mo 'to?
Oo.
Ano'ng pangalan mo?
Liz.
Julia.
'Di ka tagarito?
Ikaw rin.
Hindi.
Eh sila?
Karamihan sa'min tagalabas ng syudad.
Ba't kayo nandito?
Nandito kami para akapin ang mga nanay at miyembro ng pamilya.
Ano?
Sinusuportahan namin sila.
Dumating sila kahapon.
Para makipagkita sa mga gagong opisyal,
matapos silang paghintayin nang ilang buwan,
at sabihing may problema sa mga files nila at pinauwi na lang sila.
Sabi ng mga nanay 'di sila aalis hangga't walang sagot.
Isipin mo?
Ano'ng gagawin mo?
-May anak ka ba? -Dalawa.
Pedro at Ger.
Ger?
Gertrudis.
Pero 'di niya gusto ang makalumang pangalan.
Gusto niya ang "Ger".
Pareho kami ng tato.
Ang astig.
Ano'ng ginagawa nila?
Alin? 'Di ka siguro tagapagtanggol ng mga rebulto, 'no?
Sister, makinig ka. Laban mo ito!
Oo, masarap at maanghang.
Ang sarap ng sarsa.
DAHIL BATA KA PA
Paumanhin. Sinabi mo bang naghihintay kami?
Oo, sinabi ko.
Sabado o Linggo? Ulit?
Tatawagan ulit kita.
PULIS NA MUNISIPYO
Magandang umaga.
Kumusta kayo? May nakita ba kayo?
Chief, tatlong taon na 'tong mga file. Wala bang bagu-bago man lang?
Nawala ang anak ko siyam na buwan na.
Oo.
Alam ko.
Pwedeng itsek ang morge n'yo?
Pwede kong ipakita ang morge pero. alam n'yo?
Pitong buwan na 'tong hindi gumagana.
Iiwan ko sa'yo ang numero ko.
'Pag may balita kayo, itawag n'yo lang.
Dahil kayo,
baka magka-interes kayo sa nakita namin.
Nandito kami ng ilang araw.
Makinig kayo, maraming nangyayari rito,
ang container sa labas na puno
ng magagandang babae
ay nandoon nang ilang araw, o baka mawala na bukas.
Pero, napakahirap nang matukoy ang mga babae pagtagal.
Ano pang hinihintay natin?
Pedrojos, anak.
Tumawag lang ako para 'di ka mag-alala.
Gusto kong sabihin sa'yo na maayos ang trabaho ng abogado.
May ipapakisuyo rin ako sa'yo.
Tawagan mo ang papa mo sabihin mo, sabi ko okey na.
Sabihin mong tawagan niya ang gallery.
Ibenta nila ang mabebenta.
Kinokontak ko siya, pero alam mo na kung paano siya.
Sige na.
Kailangan kong i-withdraw ang ibang pera pambayad sa abogado
at ilang gastusin.
Ipapaliwanag ko sa susunod.
Lab yu, 'nak.
Sige.
Lakad. Sige.
-Alisin mo sila sa kalye. -Sige.
Ang bilis na niyan, pare.
-Bilis. -Dali.
Ganyan. Salamat.
Karaniwan, mga migrante sila,
pero dahil ito rin ang ruta ng mga sex trafficker…
Uy, bukas.
Hindi. Bawal ang litrato
At 'wag ipagsasabi 'to kahit kanino.
Inaantay pa natin ang National Guard.
Personal na pabor ito, okey?
Oo, pero, 'wag mong sirain ang kamera ko.
-Bantayan mo siya. -Kelangan ko sa trabaho ko 'yan.
-Burahin mo mga litrato kung gusto mo. -Babalik agad ako.
Pero ibabalik mo?
Magandang balita na wala siya doon, 'di ba?
Gusto namin siyang makita rito.
Kung ako sa inyo, ayoko.
Ano?
Sa ibinigay ko sa inyo, 'di n'yo kami madadala sa gusto namin?
Gawin mo'ng gusto mo.
Pero hindi ako pupunta ro'n.
Ayaw nila ng babaeng nag-uutos sa kanila.
Ang officer dito ang magdadala sa inyo.
Hello.
Sa dulo, pakaliwa
Abril?
-Abril? -América, I'm Abril.
Kinausap mo ba ang mga pulis?
Mga bobo. Kilala ng bruhang police chief ang lahat.
Sigurado ako sinabi na niya sa lahat. Darating sila rito.
Kilala mo ba siya? Nakita mo siya?
'Di ko alam. 'Di ako sigurado.
Pamilyar, pero 'di ako sigurado.
Pumunta ako dahil sabi ni Cas, pero dapat wala kami rito.
Ramdam ko ang kunin ang pamilya mo sa'yo. pero umalis na kayo, sige na.
Kung wala rito, saan mo siya hahanapin.
Ang pastor. Sa shelter niya.
-Wala na sila. -Sino?
Ang pulis. Kunin mo mga gamit mo.
-Kunin mo na. Dali. -Oo.
Anong shelter? Sinong pastor?
Sabihin ko mamaya.
'Yan na 'yon, Ma. Lab yu. Kita tayo malapit na..
Ano 'yan?
At relaks. Sabi ng kapatid ko…
Ang ganda ng mata niya.
Lagi kang ganito bago ang exhibition,
at laging maayos 'you dahil ang galing mo.
Bakit ka sumama rito kung may anak kang babae?
Laging tinatanong 'yan sa'kin ng mom ko.
Pero…
Alam mo kung bakit?
Ginagawa ko ito dahil sa anak ko.
Siya ang dahilan.
Sa totoo lang, minsan naiisip kong
iwan na ito, at sabihing, "Problema na nila 'yon".
Siguro magsusulat na lang ako ng iba.
Pero hindi ko kaya.
'Di ko kaya.
Sabi ng mom ko, ang tanga ko at walang magbabago.
Pero isa pang dahilan 'yan, para sa anak ko.
Gusto kong maintindihan niyang dapat magsalita siya.
Na marami ang kailangan ng tulong, suportahan natin ang isa't isa.
Pero oo, minsan…
minsan wala ako sa tabi niya, at ang totoo ay
naggi-guilty ako ro'n.
'Eto na.
-Ito na ba? -Oo.
Tara.
Tara na.
Ang teddy ko!
Makinig ka, kung doon ka, mahihiram mo 'to.
Ang totoo, kukwentuhan kita.
Noong unang panahon, may tatlong maliliit na baboy.
Bawat isa sa kanila gumawa ng bahay
para maligtas sila sa masamang wolf
na gusto silang kainin.
Yung bahay ng unang baboy, gawa sa straw.
Yung bahay ng ikalawang baboy, gawa sa mga stick
Ger?
HUSTISYA NOT EVEN ONE WOMAN LESS
JUAN FERNÁNDEZ MARTÍNEZ KAYUMANGGI, BROWN NA MATA
HINDI NA UMUWI MULA SA TRABAHO 25 ANYOS
FERNANDA CASTRO CEBALLOS NAWALA PEBRERO 23, 2009
NAMI-MISS SIYA NG ANAK NIYA
Julia.
'Di kita makita
Okey ka lang?
Sabi ni Cassandra may paraan pa ng paghahanap.
Martita, lumayo ka diyan. Baka tamaan ka.
Bago ko, tama?
Halata ba?
Kinakabahan ka.
Oo.
'Di ko talaga alam kung anong nangyayari.
Napuntahan mo na ba ang searches?
Siyam na taon.
Dalawang linggo nang paghahanap kada buwan.
Kada buwan?
Oo, sana nga
maraming linggo kada buwan. Hinahanap ko si José Arturo.
Si José Arturo, 20 at si Alexis, 16.
Si Milynali, 13.
Si Aldo, 20.
Nawala sila kasabay ng kapatid ko.
Agosto 2012.
Lahat ng taong nakalipas at...
Sabay-sabay silang nawala?
Magkakasama sila.
Pero ngayon pamilya na kami.
Ang kaibigan ko, si Tere, hinahanap ang anak niya, si Perla
Nawala sila ng asawa niya nang magkasabay.
Naiwan kay Tere ang mga apo niya.
Si Yolanda 'yan.
May triplets siya at nawala ang isa.
Si Guillermo ang nawawala.
Dumating siya ng Pasko galing US at 'di na ulit nakita.
At si Carmelita.
Ang anak niya, si Moisés,
nawawala kasama ang tatlong lalaki.
At Mari.
Ang anak niya na si Jose Manuel,
ay nawala noong 2010.
Noong panahong 'yon,
kumukuha sila ng mga batang lalaking gano'n ang edad.
Noong 2009, 2010.
Noon, ang sama ng mga nangyayari,
ang daming batang lalaki, nawawala.
Alamin natin paano sila hahanapin
kung saan sinabi ng mga taong may nakita sila sa lupa.
Magiging, "Tara, girls",
baka may mahanap tayong mga ID at clue.
Baka may mga damit na naiwan nila.
Gano'n kami nagsimulang matuto
kung paano maghanap
at paano alamin,
kung paano sabihin kung saan natin maaaring mahanap.
Oo.
Ang mga awtoridad ay hindi…
Dito! May nakita ako.
-Dito! -Lalo, akin na ang itak.
-Alan, pwede ka rito? -Tara.
Importante 'to.
Kukunin ko ang hagdan.
'Eto na ang hagdan.
-Ingat. -Siguraduhin n'yong 'di gumegewang.
Ayaw nating may mahulog.
Tingin ko okey na yan.
-Oo. -Mabuti.
'Di naman malalim, 'di ba?
Hindi siya malalim. Makikita mo may mga damit.
-'Di kailangan nang marami. -Mabaho ba?
Medyo. Okey, bababa ako.
-Kung gusto, ako rin. -Sino pa?
-Walang problema. Bababa ako. -Bababa rin ako.
Sigurado ka?
Oo, sigurado.
-Pasa mo yung ibang gloves. -Tere, kuhaan mo siya ng panyo.
At gloves.
Sige. Kukuha ako para sa inyo.
Mari, pakipasa ang flashlights.
Bumaba ka nang maingat. Siguraduhin mong 'di ka madudulas.
May mahahanap tayo diyan sa baba.
Baka may amoy.
Kung malakas ang amoy, gamit kayo ng panyo.
Wag kayong hahawak ng kung ano.
Kung may nakita ka, sabihin mo sa'min.
-Oo, sige. -Babantayan ka namin.
At,
sabi ni Lupita, bababa rin daw siya.
'Eto ako.
-Itsek maigi ang hagdan. -Oo, okey lang ito.
-Ingat. -Ako bahala.
Takpan n'yo bibig n'yo.
Bumaba ba si Julia?
Oo.
Ingat. May pugad ng bubuyog diyan sa baba.
Maliit siya pero ingat pa rin.
Hawakan n'yo ang hagdan.
Medyo gumegewang.
D AT N
Dalihin dito ang flashlight. Meron dito.
Ilang sikretong libingan ang nakita n'yo?
Sikreto lang sa'min ang mga libingan ito.
Alam nila kung saan sila iniwan. At kung nasaan sila.
-Sino "sila"? Sinong mga naghukay? -Ang mga taong kailangan ito.
Sino ang hinahanap nila, Lupita?
Hinahanap ko si Daniel, kapatid ko.
Nawala siya kasama si Gerardo,
kapatid ni Dianee.
Grupo ng kriminal ang kumuha sa kanila.
Nanghingi ng ransom, na ibinigay namin,
pero hindi sila pinakakawalan.
Walo ang naaresto.
Sa pagtatanong, sabi nila
niluto nila ang mga ito.
Anong "niluto"?
Pinagputul-putol daw nila ang mga katawan,
sinunog sa mga drum ng mantika,
at kinalat ang mga natira.
Gaya ng nakita n'yo. Ganyan namin sila hinahanap.
-Okey, girls. -Gutom na 'ko.
Ito lang ang meron tayo,
dahil sinubukan natin maghanap.
Mula noon 'di pa kayo kinontak ng piskal?
-May isang sagot ako. -Yung diretso?
-Iurong natin 'tong mesa. -Chicharon nga.
Dadalhan niya ang mga poging pulis.
-Ako? -Ako na!
'Di ba dapat mag-e-exam ka na?
'Di ako magaling na dancer, pero, heto.
Nagsasayaw nang nakapaa. Wow.
Nagsasayaw ka ba?
Ayaw mo?
Julia, sayaw.
Tara!
Edith, sabihin mo 'wag mahiya.
Para ba siyang si Lupita? Sumasayaw lang sa tugtog na ranchera?
Solo mo!
Hindi! Sayaw kayo!
Babagsak ako!
-Ladies. -Magandang hapon.
-Magandang hapon, Lupita. -Ano'ng oras na?
-Pasenya na. -Buti nga nakapahinga ka.
-May meeting ako. Alam mo naman 'yon. -Andun yung iba.
-Okey. -Dalawang oras na silang nag-aantay.
G. Rodríguez, pwede bang magtanong?
'Wag ngayon.
-Ilang minuto lang. -Saka na.
Pasensya na.
Gng. Velázquez?
-G. Rodríguez. -Kumusta kayo?
Ano'ng ginagawa mo rito?
Inaayos ang mali ng iba.
Ano'ng ginagawa mo rito?
Ginagawa ang trabaho ng iba.
Paumanhin?
Tingnan mo 'to.
Ang isinulat ko sa mga bangkay sa truck.
Ibinalita ng sampung national news station.
Nag-trending.
'Di matutuwa rito ang kaibigan mong police chief
Oo nga.
-Hi, anak. -Hi, Mom.
Kumusta ka?
-Nasaan ka? -Nasa magandang hotel. Ikaw?
-Kumain ka na? -Opo.
-Ano'ng kinain mo? -Manok at gulay.
Ang sarap.
-Nami-miss mo na ako? -Sobra.
Babalik na ako, at magkikita na tayo.
Miss na miss na kita.
-Salamat. -Magandang araw.
Meron pa?
Ang tawag mo ay ipinasa sa voicemail.
Hello?
Kung kilala mo ako, alam mong 'di ko pinakikinggan ang voicemail ko.
Ano?
Abril.
Magbabanyo ako.
-Magandang gabi. Nagche-check kami. -Magandang gabi. Sige.
Ilaw, please.
ID.
Bilis.
Anong tinitingin mo? -Wala.
ID.
Isinusulat nila.
'Eto na siya.
-Sumama ka sa'kin. -Hindi pwede.
-'Di mo'ko pwedeng kunin -Dali, leche.
Sa network. 'Di mo'ko makukuha.
-Iligal ito. -Bilis.
Kasama ako ng mga mamamahayag. 'Pag may nangyari, hahanapin nila ako.
Ako si Abril Escobedo, mamamahayag.
-Bilis. -Ako si Abril Escobedo.
-'Di pwede ito! Julia. -Tara.
'Di mo'ko pwedeng kunin. Tulong!
Tulungan n'yo ako!
Tulong! Ako si Abril Escobedo.
'Di mo'ko makukuha.
-Hindi! -Hilahin mo siya.
Hilahin mo. Dalin sa van. Bilis.
-Bilis! -Tulungan n'yo ako.
Ipasok n'yo. Pasok, leche.
Tara!
Hindi.
Tara!
Julia.
'Wag mo akong hawakan!
-Pinatay n'yo siya! -Kalma lang.
-Magiging okey siya. -Lumayo ka!
Mga traydor.
Binabayaran kayo para iligtas kami,
pero kayo ang kumukuha sa'min.
Julia, tinatanong ka nila.
-Umalis ka na. Andito ako para hanapin ka. -Sino'ng nagtatanong?
Hinahanap ko ang anak ko, at ngayon hinahanap ko ang kaibigan ko.
Tama ka. Walang dahilan para maniwala ka sa'kin.
Pero pinapagalit mo ang marami.
'Di mo pwedeng isapalaran ang buhay mo. Pakiusap, sumama ka sa'kin.
Tara na. Wala ng oras.
Dali.
Ibalik sila nang buhay!
Ano'ng ginagawa natin dito?
Ibalik sila nang buhay!
Nahuli namin siya ilang linggo na sa operasyon namin sa gang leaders
sa lugar kung saan nawala si Ger.
'Di siya'ng pinaka-boss, pero siya ang nag-o-operate sa bar
kung saan huling nakita ang anak mo.
Marami siyang koneksyon, at pakakawalan siya.
Kausapin mo ang babae.
Ito si Ger.
'Eto siya kasama ang kapatid, si Pedro.
At...
naglalaro siya ng basketball sa high school dito.
Kasali siya sa national competition.
Nanalo sila?
Pangalawa sila.
Patingin?
Ano'ng nangyari sa ilong niya?
Tumama ang bola sa mukha niya.
Dumugo ito.
Wala siyang paki. Gusto niyang maglaro pa.
Nanalo siya dapat.
'Wag mo na siyang hanapin.
'Di mo siya mahahanap.
Bakit hindi?
Ano'ng ginawa n'yo sa kanya? Nasaan siya?
Nag-cocaine siya, pero hindi sa'min.
Dahil lang doon?
At maganda siya.
Tapos na tayo. Ialis mo na ako rito, o malilintikan ka.
Julia, okey ka lang?
Kapag pinahinto ka, ibigay mo sa kanila ito.
Julia?
Julia, kailangan mo nang umalis.
'Pag may nabalitaan ako sa kaibigan mo, malalaman mo.
Sige na. Bilis.
Bilisan mo na.
Kailangan mo nang umalis.
Julia.
Kailangan mo nang umalis! Ma'am!
Umalis ka na!
Julia, Kailangan mo nang umalis.
Ngayon na. Alis na.
'Wag mo na siyang hanapin.
'Di mo siya mahahanap.
Tara!
Wala nang babae pang makukuha!
DI KAMI TAKOT
Wala nang babae pang makukuha!
NARITO PA AKO DAHIL LUMABAN AKO
Bilis!
Pasensya na!
Ibalik sila nang buhay!
PINAPATAY NILA TAYO
Wala nang babae pang makukuha! Kahit isang babaeng papatayin!
Wala nang babae pang makukuha! Kahit isang babaeng tatakutin!
Bakit nila tayo pinapatay?
Tayo ang kinabukasan ng Latin America.
Hayaang manginig ang mga sexist na lalaki!
Ang Latin America ay magiging ganap na peminista.
Anak, makinig ka! Laban n'yo ito!
Hindi ka nag-iisa!
MAHAL KA NAMIN
HANGGANG MAHANAP KA NAMIN
Testing mic.
Testing.
'Di tayo dapat nandito.
'Di tayo dapat naghahanap ng mga mahal sa buhay
a nag-iisip kung nasaan sila
o sino'ng kumuha sa kanila.
'Di tayo dapat nagtatanggol ng mga karapatan natin.
Pero ginagawa natin 'to.
Lagi nating ginagawa ito.
Narito tayo
dahil galit tayo,
dahil sa pagmamahal,
dahil pagod na tayo.
Nandito tayo sama-sama
dahil ang mga hayop na nabiktima
ay laging gumagalaw nang sama-sama.
At ang kawan na ito ay hindi na takot!
'Di tayo takot sa mga ganid
o sa malulupit
o sa mga walang awang nagsasamanatala.
Dahil nakuha na nila ang lahat sa'tin.
Sa kaso ng mga minahal natin sa buhay, kinuha pa nila ang mga bangkay.
Tinanggalan sila ng pangalan.
Ngayon isa na lang silang file
Kaya tayo lumalaban.
Para sa mga batang babae,
para sa matatanda
para sa mga baliw
para sa iba pa,
at para sa mga mahal sa buhay.
Narito tayo para siguraduhing 'di natutulog ang gobyerno!
Kaya ang mata ng mga mahal natin
ay nakaukit sa alaala nila tulad ng saksak ng punyal
Kaya maaalala nila ang mga pangalan nila,
ang mukha nila,
ang taas nila,
at ang lugar kung saan sila nawala.
Narito tayo
upang sabihing muli
na sa Mexico,
nawawala at pinapatay ng mga babae bawat araw.
Na sangkot ang mga nasa kapangyarihan.
Na sangkot ang mga nananahimik.
'Di tayo takot!
Hindi tayo takot.
Handa tayong ipagsapalaran ang lahat
dahil bahagi ng katawan natin ang bawat mahal nating nawawala.
Oo!
Ipaalam nating hindi na tayo takot!
Ipaalam nating galit na galit tayo!
Hustisya!
Dapa!
Balik dito!
Sige! Bilis!
Hindi!
Tulungan n'yo kaming ipakalat ang salita.
Napapaligiran tayo. Nakapasok ang mga gago.
Hinuhuli na tayo.
Hinintay nilang dumilim, nang umalis ang media.
Tulungan n'yo kami!
Buksan n'yo ang gate!
'Wag!
Sige!
Magsama-sama tayo!
Isang machong rapist ang mapang-aping estado.
Halik. 'Wag kang matakot.
'Eto ang baby mo. Okey lang. Poprotektahan ka namin.
Dapa!
Ang grupong Voice and Dignity for Our People, San Luis Potosí,
ay binubuo ng mahigit 300 pamilyang naghahanap ng mga mahal nila
Sa Mexico, mula nang sinasabing war on drugs,
ang bilang ng mga nawawalang tao ay mahigit 90,000.
Hindi ito tungkol sa numero. Tungkol ito sa mga tao.
MILYNALI PINA PEREZ
JOSE ARTURO DOMINGUEZ PEREZ
ALEXIS DOMINGUEZ PEREZ
IGNACIO PEREZ RODRIGUEZ
ALDO DE JESUS PEREZ SALAZAR
DANIEL ELIAS MENDIOLA ACOSTA
GERARDO URIBE RODRIGUEZ
FIDEL BARRAGIN SALAZAR
JOSE MANUEL YANEZ TORRES
JUAN CARLOS MARTINEZ HERNANDEZ
EDGAR DANIEL HERNANDEZ TORRES
MOISES GAMEZ ALMANZA
PERLA GUADALUPE PADRON CASTILLO
GULLERMO DIAZ NINO
DANIELA MABEL SANCHEZ CURIEL
GUSTAVO NAJERA AYLLON
LIZBETH HERNANDEZ CERVANTES
ZAHIRA ITZEL HERNANDEZ DIAZ
ADULFA POMPOSA CERQUEDA MARTINEZ
ROBERTO CORDOBA RUIZ
ERIK FLORES CORTES
JESUS RODOLFO FRANCO GALINDO
Pinasasalamatan ni María José Córdova…
Ang mga magulang, kapatid at kapatid na ampon.
Natalia sa bagong paglalakbay. Julieta na nagbigay sa'min ng boses.
Rafiel at Manolo. Chivi. Gabriel Nuncio at Bengala.
Bárbara at Fede. Karla sa pag-aasikaso. Gabriela, Vicks, at Maria.
San Luis Potosí at mga tao sa pagtanggap sa'min at pagmamahal.
The Autonomous University ng San Luis Potosí. Mga kaibigan.
Pinasasalamatan ni Karla Badillo…
Ang magulang at mga kapatid ko.
Natalia sa nakakaantig na kwento.
María Jose at Rafa, pagtuturo ng tamang daan
Fede at Bárbara, galing ng abroad.
Gaby sa pagsagwan. Julieta aming timon.
Walang pagod na Voice and Dignity, Ang production team. UASLP.
Bansa ko, San Luis Potosí, totoong lugar.
Lahat ng nagbahagi ng kwento, sakit at pag-asa sa'min.
Pinasasalamatan ni Natalia Beristain…
'Di magagawa ang pelikulang ito
nang walang makatwirang galit, saya, dunong,
determinasyon at tapang ng mga babae.
Sila'ng walang pagod na naghanap sa mga mahal nila.
Ang tulad n'yo ang nagbubuklod sa mga mamamayan.
Lahat ng nagbahagi ng kwento.
Silang mga nagpakita ng daan sa'kin.
Ang ina at anak ko.
Ito ang ilang gawa at pagkilos na alam man o hindi,
sinamahan ako sa paggawa ng pelikulang ito.
Ang mga pangalan at dahilan ang nag-impluwensyang buuin itong INGAY
Isinalin ni: MJ Pierce